(navigation image)
Home American Libraries | Canadian Libraries | Universal Library | Community Texts | Project Gutenberg | Children's Library | Biodiversity Heritage Library | Additional Collections
Search: Advanced Search
Anonymous User (login or join us)
Upload
See other formats

Full text of "Liber statutorum civitatis Ragusii compositus anno 1272 : cum legibus aetate posteriore insertis atque cum summariis, adnotationibus et scholiis a veteribus juris consultis ragusinis additis"

Digitized by the Internet Archive 

in 2011 with funding from 

University of Toronto 



http://www.archive.org/details/liberstatutorumcOOdubr 



MONUMENTA 



HI8T0RIC0-JURIDICA 



SLAVORUM MERIDIONALIUM. 



LIBEK STATUTOKLM (TVITATIS KAGUSII 

COMPOSITUS ANNO 1272. 



SUiMPTIBUS ACADEMIAE SCIENTIARUM ET ARTIUM 
SLAVORUM MERIDIONALIUM. 



VOLUMEN IX. 



ZAGRABIAE 1904. 

EX OFFICINA 80CIETAT1S TYPOOUAFHICAE. 



U knjizaii Jugoslavenske akademije (knji^ari DioniSke 
tiskare — Gjuro Trpinac) u Zagrebu 

dobivaju se knjige, koje su svojina Jugoslavenske aka- 
demije znanosti i umjetnosti, i to : 

I. Zbornici, koje izdaje Akademija. 

1. Rad Jugoslavenske akademije znanosti i umjetnosti. (Knj. 1 — 156): 

Knjige 1 — 59 zajedni^ke su za sva tri razreda; od njih nema vi§e u zalihi 

knj. 4 — 10 i 14, ostale pak stoje: 

knj. 1—19 po 2 K. 50 fil. 
„ 20—59 „ 3 K. 

Po6ev§i od knj. 60: 
Posebne knjige razreda historicko-filologi^koga i filosofiSko-juwdifikoga : 

svaka knj. po 3 K., 

samo knj. 129 4 K., a 142 knj. 3 K. 50 fil. 
Posebne knjige razreda matematiSko-prirodoslovnoga : 

knj. 137, 139, 141 i 149 po 2 K., ostale knj. po 3 K., 

samo knj. 120 po 4 K., 122 po 5 K., a 123 po 1 K. 50 f. 
U slavu petdesetgodi§njice prieporoda hrv. knjige g. 1885. knj. 80. 4 K. 
Bo§kovi<5eva stogodiSnjica : knj. 87, 88 i 90 stoji 9 K. 

2. Stari pisci hrvatski. (Knj. 1—21.) 

Knj. I. Pjesme M. Marulida. U Zagrebu 1869. Cijena 4 K. 
„ II. Pjesme SiSka Men6etida Vlahovida i Gjora Dr2i(5a 1870. Cijena 4 K. 
„ III. i IV. Pjesme Mavra Vetranida (5av6i<5a. 1871. i 1872. Cijena III. 

knj. 4 K., knj. IV. 5 K. 
„ V. Pjesme Nikole Dimitrovida i Nikole Nalje§kovida. 1873. Cijena 4 K. 
„ VI. Pjesme Petra Hektorovi6a i Hanibala Lucida. 1874. Cijena 4 K. 
„ VII. Djela Marina Drzida. 1875. Cijena 6 K. 
„ VIII. Pjesme Nik. NaljeSkovida, A. ^ubranovida, M. Pelegrinovida i 

S. Mi^eiida Bobaljevida i Jegjupka neznana pjesnika. 1876. Cijena 3 K. 

40 fil. 
„ IX. Djela Ivana Fr. Gundulida. 1877. Cijena 10 K. 
„ X. Djela Frana Lukarevida Burine. 1878. Cijena 5 K. 
„ XI. Pjesme Miha Bunida Babulinova, Maroja i Oracija Ma2ibradi6a i 

Marina BureSida. 1880. Cijena 3 K. 60 fil. 
„ XII., XIII. i XIV. Djela Gjona Gjora Palmotida. 1882., 1883. i 1884. 

Cijena knj. XII. 6 K., XIII. 7 K., XIV. 4 K. 
„ XV. DjelaAntuna Gledevida. 1886. Cijena 4 K. 
„ XVI. Djela Petra Zoranida, Antuna Sasina i Savka Gu^etida Bende- 

viSevida. 1888. Cijena 5 K. 
„ XVII. Djeia Jurja Barakovida. 1889. Cijena 6 K. 
„ XVIII. Pjesni razlike Dinka Ranine. 1891. Cijena 5 K. 
„ XIX. Djela Gjona GJora Palmotida. (Dodatak.)1892. Cijena 1 K. 
„ XX. Crkvena prikazana starohrvatska XVI. i XVII. vijeka. 1893. 

Cijena 5 K. 

XXL Djela Dominka Zlatarida. 1899. Cijena 5 K. 

3. Starine. Knj. 1—30. 1869—1902. Cijena I. knjizi 2 K. 50 fil., knj. VII., 
X., XXI., XXII., XXIII., XXIV., XXV., XXVL, XXIX. i XXX. po 
4 K., ostalim po 3 K. 

4. IVIonumenta spectantia historiam Slavorum meridionalium. (Knj. 1—30): 
Knj. I— V., IX., XII., XVIL, XXI., XXII. 1868. 1870. 1872. 1874. 1875. 

1878. 1882. 1886. 1890. 1891. Listine o odnoSajih izmedju juznoga Sla- 

venstva i mleta^ke republike. Cijena L, II., III. i IX. po 6 K., IV., XXI. , 

XXII. po 8 K., V. i XII. po 5 K., XVIL knj. 4 K. 
Knj. VI., VIIL, XI., 1876. 1877. 1880. Commissiones et relationes Venetae. 

Tom. I. II. III. Cijena VI. i XI. knj. 4 K., VIII. knj. 5 K. 
Knj. VII. 1877. Documenta historiae chroaticae periodum antiquam illu- 

Btrantia. Cijena 12 K. 
Knj. X., Xlli. Monumenta Ragusina. T. I. 1879 et IL 1882. Cijena X. knj. 

5 K., knj. XIII. 6 K. 
Kni. XIV. Scriptores. Vol. I. Anualea Ragusini Anonymi, item Nicolai 

de Ragnina. 1883. Cijena 6 K. 
Knj. XV Spomenici hrvatske krajine. Vol. I. 1884. Cijena 6 K. 
Knj. XVI. Spomenici hrvatske krajine. Vol. II. 1885. Cijena 6 K. 
Knj. XVIII. Acta Bulgariae ecclesiastica. 1887. Cijena 6 K. 
Knj. XIX. Acta coniurationem Petri a Zrinio et Francisci de Frankopan, 

nec non Francisci Nadasdy illustrantia. Cijena 5 K. 60 fil. 
Knj. XX. Spomenici hrvatske krajine. Vol. HL 1889. Cijena 8 K. 



MONUMENTA 



HISTORICO-JURIDICA 



SLAVORUM MERIDIONALlUiM. 



LIBER STATUTORUM CIVITATIS RAGUSII 



COMPOSITUS ANNO 1272. 



SUMPTIBUS ACADEMIAE SCIENTIARUM ET ARTIUM 
SLAVORUM MERIDIONALIUM. 



VOLUMEN IX. 



ZAaiUBIAE 1904. 

EX OFFICINA SOCIBTATIS '1 YPOGKAPHICAK. 



LIBER 

STATUTORDM CIVITATIS RAGUSII 



COMPOSITUS ANNO 1272. 



CUM LEGIBUS AETATE POSTERIORE INSERTIS ATQUE CUM SUMMA- 
RIIS, ADNOTATIONIBUS ET SCHOLIIS A VETERIBUS JURIS CONSULTIS 

RAGUSINIS ADDITIS, 



NUNC PRIMUM IN LUCBM PROTULERUNT, PRAKFATIONK ET APPARATU CRITICO 



INSTRUXKRUNT, INDICES ADJKCKRUNT 



V. BOGIS16 ET c. jireCek, 



SUMFTlBUvS ACADEMIAE SCIENTIARUM ET ARTIUM SLAVORUM 

^[ERIDIONALIUM. 



ZAlxKABlAK MU3I1V. 

TVPI8 EXPRKSSIT 80C1KTAS TYl»OORAPHICA. 



rrolegonieiia. 



I. 

Ex inug-iio iiiimero libroj-um, qiiibus eoinpreheuduntur leges i-omuiuuis 
sive reipubliciie Ragusiuae, lioe volumiue publici juris facturi sumus solum 
Librum Statutorum, compositum anuo 1272. Per omuia euim illa 
teinpora, aunos plus mille. quibus commune Ragusii florebat, hic liber 
unicus fere est, quo leges iu codicis formam redactae contineantur aut. 
ut verbo recentioris aetatis utamur, opus „codificationis" repraesentetur. 

Ut ad exponendam hujus editionis rationem atque consilium per- 
gamus, in prolegomenis originem hujus legum codicis patefacere, argu- 
menti ejus summam, dispositionem, fontes, indolem explicare. deinde quas 
saeculorum decursu mutationes subierit docere, postremo librorum manu 
sCirptorum, quibus iu hac editione paranda usi sumus et qua ratione, ube- 
riorem notitiam dare debemus. Sed in primo hujus praefationis capite ad 
proposito nostro non alienum esse putavimus seriem legum, quotquot apu 
Ragusinos promulgatae erant. brevi conspectu perlustrare. Hoc modo enim 
occasio cognoscendi dabitur, ({uo loco liic liiber Statutorum inter b^gum 
Ragusii volumina omnino collocandus sit. at(|ue. demonstrandi, ([ualis sit 
indoles hujus uberrimae, sed hucusque ineditae copiae legum. Utinam ob- 
servationes nostrae auxilium ferre possint iiobis et illis quibus nobiscum 
in votis est, ut hi legum liluM. in codicuni inanu scriptorum tenebris tain 
diu latentes, iiostris temporibus cx caligine bildiothecarum et tal)uljiriorum 
eruantur <?t iii lucem aiite juris studioS(U*um oculos proponantur. 

Hi leguin libri ((uiii fructus ikui niediocres ferre possint, juris historiae 
studiosis dul)ium iioii ♦•st. praesertim illis qui studiis comparativis, ut ita 
dicamus, operam uavare assueverunt. lii his enim Irgilms jus nobis praesto 
est, quale iii parva republica ad orientale litus maris Adriatici sub aridis 
Dalmatiap montilius sita pnr multa saecula sua sjMUitc vigcbat atque cre- 
sccbat. ({Uo hico Homanorum. (iraccorum, Slavorum cultus, mores, ingenia 
coiicurrebant, in civitat»*, cujus prosperitas navigatione et nicrcatura et 
coloniis (|uas mercatores in regnis (»xteris condidcrant, nitebatur. Practerea 
de singiilarum constitutionum origine per aiinos plus quiugentos usqu»* ad 
hanc ivetatHn uotitiap tam ceilae servatac sunf. iit causjie rationesquc I»*gum 



Yin Prolegomena, cap. I. 



Alii hiijiismodi libelli maim scripti, cmn excerptis ex tota hac legum mole 
collectis, apiid cives Eagusinos servabantur non pauci, quos tamen, quam- 
quam uonnulli nobis innotuerunt, hic enumerare supervacaneum duximus. 

Post legum volumina et epitomas speciales dicendum est de legibus, 
quae sunt de singulari materia juris. Quarum has cognovimus : 

a) Oapitulare parvae curiae compositum ante annum 1272, laudatum 
li))ro \Hl cap. 3, nunc deperditum. 

b) „Liber statutorum doane, compilatus tempore nobilis et 
egregii viri, domini Marci Justiniani, comitis honorabilis Eagusii, cum 
vohintate majoris et minoris consihi et cum laudo (sic) popuh, in pubhca 
concione adunati per sonum campanarum, ut moris est, anno domini 
MCOLXXVII, indictione quinta, die penultimo septembris" (in tegumenti 
fronte inscribitur: „Ordene de la douana"). Oodex membranaceus tabularii 
Eagusini, in opercuhs hgneis, fohorum 36, formae minoris, scriptus in 
duobus latercuhs. Oontinet 39 capitula anni 1277 ; in margine et in fohis 
vacuis adscripta sunt additamenta inde ab anno 1283 usque ad 1386. 
Hunc codicem edidit Eitelberger, primum in : „ Jahrbuch der k. k. Oentral- 
Commission zur Erforschung der Baudenkmale" V (1861) p. 290—308, 
iterum in: Gesammelte kunsthistorische Schriften, IV Band, Die mittel- 
aherhchen Kunstdenkmale Dalmatiens (Wien 1884) p. 355 — 385. Oum co- 
dicem ipsum, tum adnotationes marginales slavice scriptas saeculo XIV — XV 
denuo descripsit Jirecek, Archiv fur slavische Philologie XIX (1897) p. 
57—62. 

c) „Oapitolare della dogana grande", compilatum anno 1413 
ex lege quam supra commemoravimus et ahis fontibus, et continuatum 
usque ad annum 1674. Est codex bibhothecae fratrum minorum Eagusii. 
Eum descripsit Makusev, M.scji-h/^oBaHia o6t> ncTopn^ecKHxt iiaMHTHHKax'i> 
^yopoiiHMKa (Petropoh 1867) p. 169 — 177. Multa inde extuht conies 0. 
Vojnovic, Oarinarski sustav dubrovacke repubhke, Ead jugoslavenske aka- 
mije, knjiga 129 (1896); cf. praesertim p. 145 — 148. 

d) Eegolamenti deha repubbhca di Eagusa, per la navigazione na- 
zionale. Eagusa 1794, 2. editio ibidem 1805 (v. Bogisic op. cit. p. 115). 
Denuo edidit Jos. Gelcich, DeUe istituzioni marittime e sanitarie della 
Eepubbhca di Eagusa (Trieste 1882) p. 117—138. 

Accedunt leges insularum, quae intra reipublicae fines 
juribus suis fruebantur: 

a) „Libro dehi ordinamenti e de le usan^e deU' universitade et dello 
comun de la ysola di Lagusta", compositus anno 1310, cum addita- 
mentis posterioribus, quem ediderunt partim Wenzel in : Archiv fiir Kunde 
oesterreichischer Geschichtsquellen, zweiter Jahrgang (1849), zweiter Band, 
p. 35—76 (sola cap. 1 — 61), totum vero Eadic in „Monumentis historico- 



Leges singulares. Sententiarum coUectioues. IX 



juridicis Slavonini ineridioiiiilium". vol. \U\ (1901). Cf. Mrtkusev o|). cit. 
p. 179—184. 

b) „Ijibro delle ordinatioui ed usaiize dell" uuiversita di Meleda"', 
«•ompilatus anno 1B45, curn additaraentis recentioribus; edidit Wenzel ib. 
p. 1 — 3o. Hic liber saeculo XVIII versus est iu liiiguam slavicam: „8tatut 
oli zakoiii od uuiversitati otoka od Mljeta u iiaski prepisaui lui iiaciu, 
kako je obicaj na dan danasnji govoriti", quem edidit M. Ban in collectione 
(almanach) „Dubrovnik" vol. III (1851) p. 193—218. (T. Makusev op. cit. 
p. 177—179. 

Jus Ragusiiium praeterea luculenter illustratur libris coiisilioruin ci- 
vitatis: consilii parvi sive minoris, consilii rogatorum, et coiisilii magni 
sive majoris, in quibus omnia horum consiliorum acta sive gesta conscri- 
bebantur. Ex iis perspiei possunt occasiones et rationes singularum leguin 
latarum, propositiones et consulta de earum necessitate ac etiam causae, 
cur aii([uid iii legibus abrogetur vel mutetur. „Libri de consiliis 
et reformationibus", hodie iu tabulario Ragusino servati, iiicipiunt ab 
anno 1301 «4 tiuiuntur exitu reipublicae aniio 1806. Phis igitur annos 
quingentos c(unprehenduut vohnninibus circiter 430, praeter „hbros com- 
missionum" de legationibus (Lettere e Commissioni. 1358 S((q.) et alios 
hujusmodi generis. Libros consihorum annorum 1301 — 1379, quotquot 
supersunt, edidit Academia scientiarum et artium Slavorum meridionahum 
in „Monumentis Ragusinis", vol. I — V. 

Denique nobis in commentatione noii est praetermittendum jus con- 
snetudiuis, quod Kagusii semper magnae erat auctoritatis, etiam post 
promulgationera Libri Statutorum et ceterorum legum hbrorum, post eum 
editorum. 

Praejudicia, senteutias in simihbus causis prohitas, in usu torensi 
H judicibus magni aestimata esse ehicet ex eorum cohectionibus. Xobis 
easu notat; suiit tivs hujiis modi ('«dlectiones, forensis prudentiae Ragusi- 
norum rehquiae: 

a) „An notatio 11 es seii t eu t i ar u m i ii t er 1 ocu to r i a r u m d o- 
minoruni C(Misuluin, fx ipsis foiitibus haustae ac in com- 
pendiiim iHdacta»'". Sententiae ipsae in hoc vohimine redactae sunt 
in brevem proverbii forinam, cujus rei haec sint exemphi : ^Responsio non 
congrua petitioni, non admittatur. Mob. ex jiil. (1609) fol. 219". „Famuhi 
potest piitere mercedem, etiam siiie tutoribus. .Mol». ord. 12 febr. (1609) 
fol. 5". Omuia «hsposita sunt ordine temporis, ab anuo 1580 us(|ue ad 
aiinum 1625. Codex .saecuh XVII cluirtiiceus, 75 foliorum in folio. 

b) „lndex sententiarura def i nit i varu m d. d. consulum". 
('olUM'tio ejusdeni naturae at^jue pri(U-, sed fontes diversi jam iii inscripti- 
onibus Marum sunt iiotati. Senteutiarum, numero A aiino iiistructarum» 



X Prolegomena, cap. I. 



continet plus 4000, et quod majoris momenti est, plerumque etiam sen- 
tentias saeculi posterioris offert, ubi priora judicia partim recipiebantur, 
partim in locum eorum alia substituebantur. Sententiae ipsae, quoad tempus, 
incipiunt saeculi XV exordio et desinunt initio saeculi XVIII. Materia di- 
gesta est secundum litteras; initio subjungitur index alphabeticus. Codex 
est chartaceus, scriptus initio saeculi XIX (1804), in 610 paginis in folio. 

c) „Index libri Consilii Rogatorum". Index alphabeticus 
consultorum saeculi XV et XVI plus 1500, anno et die notatorum, quae 
ad reipublicae administrationem et ad sententias ferendas majoris momenti 
erant. Fertur opus esse Francisci de Gondola, de quo nobis infra agendum 
est. Codex chartaceus saeculi XVII vel XVIII, foliorum 374 in quarto. 

Tres hi codices asservantur in bibliotheca V. Bogisic. 

Multis in causis sententia ferebatur per analogiam, sicut in ipso 
Libri Statutorum prooemio dicitur : „Et quia non possunt omnes casus in 
juris articulis comprehendi, cum plura sint negocia quam statuta, volumus 
ut, si quando aUquis inopinatus casus emerserit qui precise presentibus 
non determinetur statutis, ad ea que sunt illi similia recurratur, et sic de 
similibus ad similia procedatur" (p. 2 hujus editionis). 

Compilatio nes juris privatae, quae ad instar publicarum 
habebantur, quales in Europa media aetate ubicunque inveniuntur, Ra- 
gusii quoque non desunt. Libri hujus gen^ris, quamquam originem traxerunt 
extra forum legis latorum, tamen postea pro Hbris publicis habebantur, 
cum inopiae talium enchiridiorum sive manualium juris succurrerent. Qui 
Ragusii circumferebantur, solum ad modum procedendi spectant, sed de 
hac una materia complures sunt. Nobis hi innotuerunt : 

a) Franciscus de Gondola, juris consultus saecuU XVI prudens 
et diUgens, de causis forensibus composuit opusculum, 21 tituUs dige- 
stum, quod inseruit in indice ad statuta anni 1272, sub voce: Praxis 
j u d i c i a r i a. 

AUud opusculum hujus generis, de competentia et modo procedendi 
in causis civiUbus, praecipue in quaestionibus de bonis immobiUbus ecclesiae 
et clericorum, digestum in titulos 24, Gondola inseruit schoUis suis ad 
finem Libri Crocei, in indice sub voce: Consules. 

De horum opusculorum aetate ambigi potest, quoniam quo anno pu- 
bUcata essent, indicatum non est. Sed cum coUigi possit posteriorem eorum 
circa annum 1584 compilatum esse, priorem annis decem aut fortasse vi- 
ginti ante posteriorem esse compositum pro comperto haberi potest. 

b) Simon Matthaei de Benessa, item nobiUs Ragusinus, auctor 
est Ubri : „Praxis curiae ad formam leguni et consuetudinum reipubUcae 
Ragusinae, in qua exacte agitur de modis, tum in curia consuUs, quam 
in appeUationibus servandis. Auctore Simeone Matthei Benessae fiUo et 



Compilationes et manualia juris. XI 

patritio Ragusiiio, facta A. D. 1581. Accessit etiam practica diversaruin 
rerum ad dictam curiara pertinentium, nec non ad alios magistratus. Cum 
indice materiarum^'. Codex chartaceus saeculi XVII, foliorum 111, formae 
parvae, in bibliotheca V. Bogisic. 

c) Nicolaus Joannis de Bona: „Praxis judiciaria juxta stylum 
curiae Ragusinae, perutiHs consulibus, advocatis et cancellariis : juxta legum 
dispositionem et morem curiae, ordinata per D. Nicolaum Joannis de Bona, 
patricium Ragusinum". Yenetiis 1671. Secunda editio : Rhacusii 1784, ex 
typographia CaroU Antonii Occhi, 71 pp. in 12®. 

d) Marinus Tudisi: „Praxis juridico-civiUs fori Ragusini", com- 
posita ante annum 1770, teste P. J. Salarik, Geschichte der siidslavischen 
liitteratur II, 76. Codicem hujus opuscuU videre nobis hucusque non 
contigit. 

Praeterea, j u r i s c o n s u 1 1 i docti Ragusii erant inter multos cives 
eximios, de quibus lectorem Uceat referre ad Ubrum iUum Appendinii : 
„Notizie istorico-critiche suUe antichita, storia e letteratura de' Ragusei" 
(Ragusa 1802 — 1803), qui uno capite tractat „alcuni Ragusei insigni nel 
diritto canonico e civile", altero vero „Ragusei chiari per poUtica" (vol. II, 
p. 92 — 124). Hi viri ut fierent juris periti, operam dabant in regnis ex- 
teris, praecipue in universitatibus vicinae ItaUae. Ragusii enim schola juri- 
dica non fuit. Sed in ,,schola communis" tractabantur saeculo XV et XVI 
non solum Utterae latinae et graecae, sed etiam jus canonicum, jus civile, 
jus Ragusinum.^ 

Ragusini (jui in operibus suis de jure scribebant, opuscula sua in 
terris exteris typis edere consueverant, velut Nicolaus Viti de Gozze Ubrum : 
„Lo stato deUe repubbUche secondo h mente di Aristotele, con esempj 
moderni" Venetiis 1591 pubUcavit. 

Opera igitur ad leges interpretandas vel iUustrandas temporibus rei- 
pubUcae Ragusinae non multa fuerunt composita, si numerum eorum 
comparamus cum numero doctorum juris peritorum hujus civitatis. Sed 

* Dorapnus Nicolaus Gioncich, sacerdos Ragusinus, rector scholae communis 
1462—1464, confirmutua fuit 28 maii 1462 in hoc officio a consilio majore: „cum 
hoc etiam, quod quando exeperit libros suos, teneatur diebus festivis le^ere unam 
lectionem in jure canonico, et etiam teneatur legere in Btatuta audire volentibus, 
quod opus habeat multum (sic) ilhiminare intellectum eorum qui presunt repimini 
reipublice, et ad interpretationem ordinum et statutorum" (.\rchiv fiir slav. Pliilo- 
logie XIX, 78). CouBilium Kogatorum die 3 julii 1522 ad doctoratus lauream asse- 
quendani 30 ducatos donavit prenbytero Antonio de Luca, Ra^usino, qui jam (|uatuor 
annoH ntudio juri» deditUH in Italia erat, cum promisisBet ae rever»um Kagusii lecturum 
de jure: „fare tre anni continui due lectioni oijui di, zoe una in jure civili et Taltra 
in jure canonico. dove parera et piacera alie S. Vre, nenza allro pajjamento, per ina- 
nimar la juventil alle vertude, le quali iUustrano le cittade" (ib. XXI, 448). 



XII Prolegomena, cap. I. 

qiiae prodieruiit, laiide suut digiia, quod maxime valet de tribus viris 
quos supra laudavimus, P. de Goiidola, S. de Benessa, N. de Bona. 
Scriptorum praestantia et copia reliquos facile superat Gondola, qui sum- 
mariis et scholiis instruxit omnes leges latas per annos trecentos, a Libro 
Statutorum a. 1272 usque ad edicta, quae saeculo XVI usque ad annum 
alterum vel tertium ante mortem ejus promulgata sunt. Sed de Gondolae 
operibus infra copiosius est agendum. 

Mirum est, quod republica Ragusina florente omnes legum libri liujus 
civitatis inediti manserunt, cum aliarum civitatum Dalmatiae, quae sub 
Venetorum dicione erant, statutorum libri omnes fere typis vulgareiitur. 
Omnia : Liber Statutorum, Liber Reformationum, Liber Viridis, Liber Oro- 
ceus, solis exemplaribus manu scriptis circumferebantur.^ Ultimis annis 
ante reipublicae interitum edita est, ut demonstravimus, una ex legibus 
novissimis, lex navalis (1794, 1805), bis tjpis expressa Ragusii, ubi sae- 
eulo demum XVIII prima officina typographica instituta erat. Ex com- 
pilationibus privatis in hicem prodiit sola „Praxis judiciaria" Bonae, item 
repetita, 1671 Venetiis, 1784 Ragusii. 

Hanc rem, sane miram, nemo sanus adscribere potest facultatum 
inopiae vel parsimoniae vel similibus rationibus. OoUigi potius possumus 
Ragusinos consulto ieges suas in libris manu scriptis, quos lectores per-^ 
pauci tantum adire potuerunt, absconditas tenuisse. Ratio hujus consiUi 
plus in rebus exteris, quam in civitate ipsa est quaerenda, sed haec quaestio 
digna est quae commentatione speciali investigetur. 

Quoniam abhinc annis fere centum respublica Ragusii interiit, edi- 
tiones et interpretationes legum ejus parum jam possunt valere ad causas 
agendas. Sed ad scientiarum studia haec juris monumenta hodie quoque 
summi sunt momenti. Nihilo minus opuscula de jure Ragusino usque ad 
hunc diem non multa in lucem prolata esse apparebit ex conspectu li- 
brorum, qui sequitur, neglectis tamen historiis, in quibus quaedam ex his 
libris legum sunt laudata aut generaliter tractata. 

^ Perpauca ex iis in libris eruditorum illius temporis afFerruntur. Joannea Jai- 
cius quidem patricius Tragurinus, in suis „Memorie istoriche di Tragurio, ora detto 
Trau" (Venetiis 1673) cum lectoribus suis communicavit : ex Libro Statutorum lib. L 
cap. 14 (p. 523), lib. VIII, cap. 50 et 51 (p. 525), 58 et 59 (p. 514—515), ex Libro 
Viridi cap. 162: ordines de servis non vendendis (p. 526), datos anno 1416, quos iam 
antea in libro „De regno Dalmatiae et Croatiae" (lib. VI, cap. 4) ediderat (denuo 
ediderunt Degl' Ivellio in libro infra laudando p. 97 — 98 et Ljubid, Listine VII, 215). 
Praeterea ex Libro Statutorum (p. 524 — 525) enumerat titulos omnium capitum de 
Almissanis et de servis. 

De lege statuente, ut rectores reipublicae post annum 1358 rectoratu solo 
menHe fungi debeant, et de causis cur lata fuerit, disserit Montesquieu, L'(5sprit des 
lois II chap. 3. 



Bibliographia. XIII 



A) Textuum editiones : 

c() Ex legibus latis ante statuta: ordo de dotibus a. 1235 apud Maku^ev. 
Msca^k^^oBaHiH ooi. MCTopnHecKiixT> na.MHTHHKaxi. H oMToniicaTe.iHXT. ,l,y6i)0BHHKa (l'e- 
tropoli 1867) p. 66—69. 

ft) Ex Libro Statutorum: apud comitem Medo Puci(5, Ciio.MeHHUH cpT,6cKH II 
(Belgradi 1862) p. 139 — 165 capitula 16 ex diversis libris; apud MakuSev op. t-it. 
p. 151 — 164 alia capita 15; apud Antonio degl' Ivellio, Saggio d' uno studio storico- 
critico sulla colonia etc. (Ragusa 1873) p. 87 — 96 alia 15; apud Gelcich, Delle isti- 
tuzioDi marittime e sanitarie della Repubblica di Ragusa (Trieste 1882) p. 67 — 160 
capita 74 (ex libris I, VI — VIII); apud Bogi^id, Le statut de Raguse (I*aris 1893). 
Appendice, item capita 27. 

y) E X t r i b u 8 v o 1 u m i n i b u s p o s t L i b r u m S t a t u t o r u m : apud 
Pucid op. cit. ex Libro Reformationum capita 20, ex Libro Viridi 15, ex Libro Croceo 
8ola „charta" 139; apud Ivellio (p. 39—57, 97 — 98) ex Libro Viridi capita 3, ex 
Libro Croceo 1 ; apud Gelcich op. cit. ex Libro Reformationum capita 12, ex Lil^ro 
Viridi 8, ex Libro Croceo 13. 

(f)Ex legibus, quibus tractatursingularis materiajuris: 
„Liber statutorum doane", ed. Eitelberger in: Jahrbuch der k. k. Central-Coramission 
zur Erforschung und Erhaltung der Baudenkmale, V Band (Wien 1861) p. 290 — 308, 
iterum in : Gesammelte kunsthistorische Schriften IV (Wien 1884) p. 355 — 385; ex 
^Capitolare della dogana grande" edidit Maku§ev op. cit. p. 172—176, cap. 10, 11, 
38 et 58. 

i) Ex legibus singularum insularum: 1) Statuta Lagostae ed. 
Wenzel, Archiv fiir Kunde oesterreichischer Geschichtsquellen II, 2 III (Wien 
1849) p 35 — 76 (non omnia) et Radic in Monumentis hist.-jur. Slavorum meridioua- 
lium vol. VIII (Zagral)iae 1901). 2) Statuta Meledae ed. Wenzel ib. 1—35. 

C) Ex libris de consiliis et reformationibus libri annorum 
1301—1379 editi sunt in ..Monuraentis Ragusinis', vol. I— V (Zagrabiae 1879—1897) 
- Monumenta spectantia liistoriam Slavorum meridionalium, vol. X, XIII, XXVII, 

xxvm, XXIX. 

B) Dissertationes et coUectiones de diversis quaeationibus juris: 

B g i s i c V. Glavnije crte obiteljskoga pisanoga prava u .starom Dubrovniku. 
Rad jugoshivenske akademije, knjiga V (Zagreb 1868) p. 123—149. 

B o g i § i (f V. Pisani zakoni na slovenskom jugu. Bibliografski nacrt. Zagreb 
1872, 8°. (I^ges Ragusii p. 90-115i. 

B o g i S i d V. CTaHHK no AyopoBaHKOMC aaKOHHKy o,^ 1272 ro,;HHe, Glasnik vol. 
44 tBelgradi 1877) p. 197 — 231: eadem rcddita lingua germanica: Stanak — Sta- 
nicum — nach dem Kecht-»Htatute der Republik Ragut*a vom .lahre 1272, .\rchiv fiir 
Blaviscbe Philologie, vol. II (1877) p. 570-593. 

BogiSid V. I^ statut de Raguse. Codilication in^dite du XIII Hi^cle. Pari.s 
1894, 44 pp. in H''. (E.xtrait <le la Nouvelle Revue histori«iue de droit franvais et 
<^tranger, Juillet— Octobre 1893.) 

G e I c i c h, GiuHeppe. Delle istituzioni marittime e sanitarie della repubblica 
di KagUHa, Triesto 1882. (Diritti ed oblighi degli armatori, p. 67—160.) 

( i e I c i (' h et T h a I 1 o c z y. Di|»lomaLMrium relationum reipublicae K:igU!*anae 
cum regno Ilungariae. Budapest (Academiai 1N>7 documenta 1.3;>8— 1527 et ex- 
cerpta ex libris consiliorum). 



XIV Prolegomena, cap. I — II. 



Illyrici sacri tomus VI. Ecclesia Ragusina cum sufFraganeis. Aucture Daniele 
Farlato et Jacobo Coleto. Venetiis 1800 fol. (continet multa documenta ad eccle- 
siae Ragusinae historiam). 

I V e 1 1 i o, Antonio degl'. Saggio d' uno studio storico-critico sulla colonia e sui 
contadinaggio nel territorio di Ragusa. Ragusa 1873, VIII et 312 pp. in 8'*. 

J i r e c e k C. Die Handelsstrassen und Bergwerke von Serbien und Bosnien 
wahrend des Mittelalters. Historisch-geographische Studien. Prag 1879, 92 pp. in 4", 
ex: Abhandlungen der konigl. bohm. Gesellschaft der Wissenschaften, VI. Folge, 
10. Band (praecipue de mercatura Ragusinorum, ex documentis tabularii Ragusini). 

J i r e 6 e k C. Badnak im XIII. Jahrhundert. In : Archiv fiir slavische Philo- 
logie XV (1893) p. 456-457 (ad Librum Stat. I, 7 10). 

J i r e c e k C. Der ragusanische Dichter §. Men^etid, Archiv fiir slavische Philo- 
logie XIX (1897) p. 22-89, et: Beitrage zur ragusanischer Literaturgeschichte, ib. 
XXI (1899) p. 399—542 (praebet multa excerpta et textus ex libris consiliorum, cri- 
minalibus, testamentis). 

J i r e c e k C. Die Bedeutung von Ragusa in der Handelsgeschichte des Mittel- 
alters. Vortrag, gehalten in der feierlichen Sitzung der kaiserlichen Akademie der 
Wissenschaften am 31 Mai 1899. Wien 1899, 88 pp. in forma minore octava = Die 
feierliche Sitzung der kais. Akademie der Wissenschaften am 31 Mai 1899. Wien 
1899 p. 125 — 212 = Almanach der kais. Akademie der Wissenschaften. XIX. 1899 
p. 365-452. 

Lj u b i d S. Ob odno§ajih dubrovaSke sa mletadkom republikom, in: Rad jugo- 
slavenske akademije, vol. V (1868), XVII (1871), LIII (1880), LIV (1880). In ejusdem: 
Listine, vol. I — X (in Monumenti^ spectantibus historiam Slavorum meridionalium, 
I sqq.) edita sunt multa documenta de juribus et de mercatura Ragusinorum. 

Maku§ev V. Hacat/noBaHia 061. HCTopHMecKHxt naMarHHKaxi. m 6biTonHca- 
Te.iflxi> ^y6poBHHKa. Petropoli 1867 (npH.40HceHia kt. XI-mj TOMy SariHcoKT. HMn. Akr- 
;\eMiH HayKT> Nro 5). 

Matkovic P. Prilozi k trgova^ko-politi^koj historiji republike dubrovacke, 
in: Rad jugoslav. akademije VII (1869), XV (1871) cum documentis editis in: Sta- 
rine vol. I (1869). 

P i s a n i Paulus, presbyter Parisiensis. Num Ragusini ab omni iure Veneto a 
saeo. X usque ad XIV immunes fuerint. Lutetiae Parisiorum 1893. 

P u c i c, knez Medo (comes Orsatus de Pozza). Cno.MeH[mM cp^b^cKH. Belgradi, 
I 1858, II 1862. 

Vojnovid, comes C. Sudbeno ustrojstvo republike dubrova^ke, in: Rad jugo- 
slavenske akademije CV (1891), CXIV (1893), CXV (1893). 

Vojnovid, coraes C. Crkva i dr^ava u dubrovadkoj republici, ibidem CXIX 
(1894), CXXI (1895). 

V o j n o v i d, comes C. Dr^avni riznidari republike dubrovadke, ibidem CXX VII 
(1896) p. 1—101. 

Vo j n o V i (5, comes C. Carinarski sustav dubrovadke republike, ibidem CXXIX 
(1896), p. 90-171. 

Vo j n o V i d, comes C. Statuta confraternitatum et corporationum Ragusinarum 
(ab aevo XIII— XVIII). BratovStine i obrtne korporacije u republici dubrovadkoj od 
XIII do konca XVIII vijeka. Monumenta hiator. juridica Slavorum meridionalium, 
vol. VII, 1 (1899), XXXIII et 190 pp., et vol. VII, 2 (1900), LV et 135 pp. 



XV 



II. 

Liber Statutorum civitatis Ragusii nou est codex juris neque crimi- 
nalis neque navalis. neque cujuseunque singularis materiae juris. Qui quo- 
niara continet omnes Kagusinas constitutiones saeculo XIII vel antea pro- 
mulgatas, quascumque legis latoribus anni 1272 in hoc volumen recipere 
placuit, codex est quodam modo generalis, vel quod idem est, praebet 
vetenim Ragusinorum jus civile, ut hoc termino eadem, qua Romani, sen- 
tentia utamur. 

Inscriptione vohiminis docemur Librum Statutorum pjomulgatum esse 
..per egregium virum, dominum Marcum Justinianum de Yenetiis, hono- 
rabilem comitem Ragusii". Idem in prooemio Hbri repetitur. De tempore 
autem in inscriptione duo insunt indicia. Primum indicatur Hbrum „com- 
positum" esse „anno Domini millesimo ducentesimo septuagesimo se- 
cundo, indicione quinta decima, mense madii". In indictionum cyclo, quo 
anni quindeni comprehenduntur, indictionem XV re vera ad annum 1272 
pertinere constat. Deinde eadem inscriptione asseritur librum „confir- 
raatum" esse „per populum Ragusinum, more sohto congregatum, die 
dominico, vigesimo nono eiusdem mensis". 

De die quidem promulgationis, quae populo „in platea communis" 
sonitu campanarum ad contionem publicam congregato legem „h\udante" 
facta est, dubitandum iion est. Sed de eo quod priore loco de composi- 
tionis terapore dicitur, ambigi potest. Nam totum voluraen uno mense 
compositum esse non est verisimile. Opus potius illo mense majo ad tinem 
perductum est. Fortasse hoc pertinet ad aham rem, ad consiUa civitatis. 
In prooeraio quippe legitur hbrum esse „confirmatum et corroboratum tam 
per parvum, quani per magnum consihura", quod eodera raense factum 
esse suspicamur, sed diversis diebus, certe antequam confirmatio proposita 
est in „concione" sive ^arengo" popuh. 

Inscriptionera et prooeraiura sequuntur statuta, digesta in octo libros. 
(|uaraquam totum vohimen iii iii>^('ri|>tioiH^ etiam liber in singuhiri no- 
rainatur. 

Libro primo tractantur magistratus reipubhcae eorumque officia et 
jura; constituuntur etiara quaedara de juribus ecclesiae, archiepiscopi, cleri- 
conim, raonachorura. 

Ijhro secundo continentur ..sacraraenta*", formae juris jurandi oin- 
nium officiahura, a coraite usijue ad infimos, et ipsius popuh „fidehtatera" 
comiti et duci jurantis. 

Libro tertio exponitur ordo judiciorum et ratio causas agendi. No- 
tatu dignae sunt constitutiones de iis ^cjui se jactant in terram" et de 
.aptagi *. In tine hbri inserta sunt statuta de „stanico" sive ^parlamento". 



XVI Prolegomena, cap. II. 



Libro qiiarto eomprehenduntur statuta domestica, de patria potestate. 
de divisione et suecessione bonorum; maxima vero pars ordinum hujus 
iibri spectat cum ad nuptias tum ad dotes. 

Libro quinto tractantur bona immobiUa in civitate et in agro, ser- 
vitutes publieae, rationes inter dominos praediorum et agricolas, et aiiae 
quaestiones hujus modi. 

Libro sexto continetur jus criminale. Agitur eo etiam de ,,contra- 
bandis", de servis, de piratis, non neglectis veneticis. 

Liber septimus praebet jus navale. 

Liber octa.vus et ultimus major est quam ceteri; capita enim exhi- 
bet 99, cum priorum hbrorum maximus numerum 80 capitum non excedat, 
minimus autem non habeat phis 33. Eo traetantur quaestiones diversi 
generis, quae supplementum sunt quasi omnium priorum Hbrorum. Solum- 
modo prior pars libri octavi redacta est in „systematieam" codicis legum 
formam. In parte posteriore, usque ad finem, capita subjuncta sunt solo 
temporis ordine observato, usque ad annum 1358, quo ultimus comes Ve- 
netus Ragusio excessit. „Tabula" hujus libri in antiquissima recensione, 
quae nobis innotuit (B), praebet „rubricas" solorum capitum 1 — 20 (vide 
appendiees p. 243), quo argumento probatur etiam primam partem libri 
oetavi non semel, sed bis in justum codicis legum ordinem redactam esse, 
primum usque ad cap. 20, deinde ad cap. 51. 

Materiam colhgentes et disponentes, auctores hbri non sunt imitati 
ordinem neque Institutionum neque Pandectarum, sed suam indolem secuti. 
omnia digesserunt in „Hbros" et „capitula" inscriptionibus insignita. Nu- 
meros capitum qui nunc exstant, non esse adscriptos ab auctoribus anni 
1272, sed postea, docemur libri III capite 33, quod non additamenti for- 
mam habet, sed capitibus insertum est; quo continetur lex lata a Marino 
Baduario, qui inter annos 1292 et 1305 ter officio eomitis functus est. 
Praeterea in „tabula libri sexti" (vide appendices p. 239) in codiee B. in- 
«eriptio est capitis 2, postea uti videtur abrogati, sed textus ejus ne in 
hoc quidem codice superest, sed ut in ceteris desideratur; quare numeri 
cap. 3 — 64 libri VI in codice B. uno plures sunt, quam in omnibus codi- 
cibus recentioribus. Subdivisio singulorum capitum in „paragraphos" sive 
„immeros" tribus saeculis recentior est, opus Francisci de Gondola. In 
codicibus vetustioribus talis subdivisionis vestigia apparent solummodo in 
quibusdam capitibus longioribus, ubi singulae capitis partes indicatae sunt 
littera initiah miniata. Ordo receptus non servatur in capitibus quibusdam 
loco inepto positis, ut 1. I cap. 15 de hominibus Lastae, quahter se et 
insiihim suam dederint communi Ragusii, vel additamentum 1. VIII eap. 57, 
jjrohibens quasdam consuetudines usque ad id tempus in nuptiarum festi- 
vitate observatas, appositum in fine capitis de divisione viarum burgi. 



Libri btatutorum aetas summa, sermo. XVII 

S»^rrao latiiius Liliri Stiitutonim non diiiert ab eo, quo illo tempore 
in Dalmatia et Italia eonscril»ebantur documenta et leges. Sed facile di- 
stingui possunt duo genera dicendi. Antiquior et rudior est latinitas nota- 
riorum, qui saeculo XI — XIII omnes erant clerici indigenae; Iii formas et 
verba multa scribebant, recepta ex lingua latina vulgari, qualis eo tempore, 
una cum lingua slavica, per curias et plateas civitatum Dalmatiae reso- 
nabat. Eecentior et melior est latinitas notariorum juris peritorum, praecipue 
universitatis Bononiensis alumnorum, qui post medium saeculum XIII ex 
Italia in civitates Dalmatiae evocati latinitatem bonae aetatis pro viribus 
sequi in animo habebant.^ 

In Libro Statutorum occurrunt multae novae dictiones mediae aetatis 
aut verba latina, sententia mutata latinitati posteriorum temporum adaptata : 
placitum (causa), parlamentum, signoria, bannum, franchigia, riparius 
(praeco), pitantarius (magister navalium), foresterius, merginum (margo in 
terminis vinearum), gayfum, alia. Neque desunt voces graecae mediae 
aetatis : entega (hdr,y.ri), aptagi {ky.TxyixTi/.x)^ pivati (iTui^aTat), paraspodia, 
perchivium, naulum, yperperum, alia. Adsunt etiam vocabula slavica: meja, 
vrazda, babica, lidinia, stanicum, alia. Quorum verborum quaedam saeculo 
XVI ita erant obsoleta, ut Franciscus de Gondola, quamquam Ragusii 
erat genitus, sententiam eorum detinire non potuerit. 

Aliis vero locis vestigia studii litterarum latinarum apparent, prae- 
cipue in propemio, quod ab Adamo ex paradiso pulso initium facit. Ibi 
Vergilii ,.auri sacra fames" (Aeneis 3, 57) omnium malorum mater esse 
dicitur, et Ulpiani illa definitio, quid sit justitia, ex Institutionum Justi- 
niani exordio repetitur. In additamento anni 1279 libro VIII cap. 27 „usura 
vorax" verbis Lucani (I, 181) illustratur. 

Capitula ipsa magna ex parte sunt verbosa et prolixa, quo vis eoruni 
facilius intellegatur. Copia dicendi phiribus causis explicatur. Initio capitum 
saepe occasiones et rationes legis expununtur, ((uod longum, sed juris historiae 
studiosis pergratum est. Eadem verba repetuntur aut ahis verbis exphcantur: 
„pater decedens, id est moriens" : „si muherem quis, contra vohintatem 
ipsius, forvaverif". Sunt quaedam capita (III, 46 et 51), quae in hac edi- 
tione 2 aut 2^2 paginas replent; paucissiraa vero sunt ((uae una vel aUera 
linea absolvuntur (IV, 58, 64; V, 5, 6. 7. 11. 18, 20, 21). 

Capita iisdeni verbis incohare auctores nohierunt. „Itera". quod initio 
legum mediae aetatis tam fn.Miuenter occurrit, in Libro Statutorum rarum 
est. Quil)usdani h)cis leges 3. pHrsona sing. V(^l phir. impersonahter profe- 
runtur, ut mos est in legibus nostri teraporis. Alil)i legis lutor jubet 
personHJiter, scilicet directe, (juae sint facienda vel vitanda, et leges saepe 

' Cf. Jirefek, Die mittelalterliche Kanzlei der liapusaner. in : Archiv fiir «la- 
vische Philologrie, voL XXV et XXVI (1903— liMM). 

MONUM. HI8TOR. JUR. IX. ^ 



XVIII Prolegomena, cap. 11. 



statiiuutiir plurali majestatico, verborum varietate adhibita: affirmamus, 
tirmamus, statuimus, ordiuamus, volumus, sancimus, decernimus. 

Oomitem qui statuta, promulgavit, non suo Marte hunc Hbrum com- 
posuisse certum est, cum comites a duce Venetiarum Eagusium missi hoc 
officio per solos duos annos fungerentur. Sed qui civitatis judices aut „sa- 
pientes", juris Ragusini periti, in hoc vohimine componendo operam prae- 
stiterint, ad hanc memoriam non pervenit. 

Marcus Justinianus, ut de ejus vita quaedam proferamus, genitus erat 
ex notissima patriciorum Yenetorum gente (venet. Zustinian), quae, si 
quis genealogiarum scriptoribus credere vult, eandem originem habuit quam 
Justiniani Januenses, NeapoUtani, Oorsieani. Utrum Stephani an Ja- 
cobi Justiniani filius fuerit, non constat. Oognomen habebat Ursi.^ De vita 
ejus quaedam in annalibus Venetis Martini de Oanale et Andreae Dandoli 
leguntur; alia Litta operi suo (F^amigUe illustri d' ItaHa) inseruit. Tempore 
belli a Januensibus cum Venetis gesti, quod anno 1255 exortum est, in 
coloniis eorum in ora Syriae sitis, Marcus Justinianus, qui anno 1257 fuit 
„bajulus" Venetorum Accone (Acre Gallorum), contra Januenses qui al- 
teram hujus civitatis maritimae partem possidebant, regem Oypri, patri- 
archam Hierosolymitanum, Templarios, alios socios ascivit. Deinde Lau- 
rentius Teupulus, classis Venetorum praefectus, catena qua Januenses portum 
Acconis clauserant, rupta munimentum Januensium in colle apud eccle- 
siam Sancti Sabbae situm expugnavit. Postridie Marcus Justinianus, cum 
Venetis Acconensibus ei auxiUum ferens, Januenses intra muros civitatis 
aggressus, omnes post victoriam navalem a Venetis ante portum Acconis 
1258 reportatam Accone pepuUt. Tribus annis post, anno 1261, quo 
Cxraeci Latinos OonstantinopoU ejecerunt, imperator Balduinus II fugiens 
venit in ItaUam. Oujus precibus innuens dux Venetorum anno 1262 Mi- 
chaelem de Auro et Marcum Justinianum legatos ad papam misit, qui ejus 
auxiUum ad recuperandum imperium Romaniae peterent. De Auro Venetias 
rediit, Justinianus vero cum Balduino ad regem Franciae et regem OastiUae 
profectus est.^ Postea Marcus anno 1266 „potestas" Olugiae (Ohioggia) 

' ,.Mesire Marc lustiniens, que de sornom 1' apellent les Veneciens li Ours", 
Martino da Canale, Archivio storico italiano, tomo VIII (Firenze 1845) p. 462. „Me- 
sire Marin lustiniens, li frere de Mesire Marc lustiniens", postea bajulus Venetorum 
Constantinopoli (ib. p. 603), cognomen habebat „li Oursat" (ib. p. 462). Cicogna in 
notis (ib. p. 730) Marcum filium Stephani, Marinum filium Jacobi fuisse affirmat, 
contra Littam qui eos fratres fuisse dicit, quod annalibus Martini de Canale 1. c. 
confirmatur. 

2 Litta Marcum Justinianum eodem tempore, a. 1260, de legationibus ejus in 
Italia, Gallia, Hispania tacens, bajulum Nigropontis fuisse dicit, sed 1259 — 1261 ba- 
julus Venetorum ibidem erat non Marcus, sed Thomas Justinianus. Cf. Hopf, 
Geschichte Griechenlands im Mittelalter, Ersch-Grubers Encyclopiidie Bd. 86, p. 280, 
303. Series bajulorum Nigropontis apud Hopf, Chroniques gr^coromanes p. 371. 



Marcus Justinianus, comes Kagusii. XIX 

fuisse fertur. Officio comitis Riigusii functus est bis, 1270 — 1272 et 1276 — 
1278. Tempore primi comitatus Librum Statutorum componi jussit, tem- 
pore vero secundi comitatus 1278 ei adjecit additamenta l. VIII, cap. 25, 
et 26, et anno 1277 ,,Librum statutorum doane'" compilandum curavit.^ 
Quid postquam iterum Ragusio excessit egerit et quando mortuus sit, 
ignoratur. 

Ante Marcum, comites Ragusii erant ex Justinianorum gente: Stephanus 
(1240 — 1242) et Joannes (1250 — 1252): post eum quatuor: Nicolaus 
(1294— 1296), Ugolinus (1318—1320), Marcus alter (1332—1334, qui in 
documentis a S. Ljubi('* editis frequenter commemoratur, comes Jaderae, 
item Sibinici, procurator S. Marci), Petrus (1348 — 1350). 

III. 

Liber Statutorum civitatis Ragusii, ut demoustravimus, maxiraa ex 
parte siraul ita corapositus est, ut leges ad id tempus proraulgatae, certo 
ordine digererentur. Jam a rebus exterioribus pergamus ad interiores. 

Consilium ac ratio legis latorura Ragusinorum anni 1272 plane al) 
aliis ditfert, exerapli gratia ab illis qui hodiernis temporibus jus civile in 
codicem redigunt. Legis latoribus nostri temporis in optatis erat oranes 
casus juris praevidere ; hoc effici posse rati, oranes regulas juris, quotquot 
exstant praeter voluraen legum Latarum, supervacaneas, immo damnosas 
esse censebant. 

AHter Ragusini. Materia Libri Statutorum circurascripta erat illis le- 
gibus, quae Ragusii antea latae aut receptae erant. Marcus Justinianus 
quidem in prooemio haec dicit: „Considerantes raeditatione frequenti quod 
statuta (i. e. leges) Ragusii, per diversos coniites hactenus diversis tem- 
poribus edita, in pluribus libeUis dispersa erant, inter se in ah- 
4iuibus discrepantia, in quibusdara superflua, in nonnullis non modicum 
defectiva, obscura etiam et confusa". Deinde addit de opere peilecto: 
„predicta statuta sic dispersa (var. disposita) in presens vo- 
lumen collegimus, ipsorum discrepantiani concordavimus, resecantes 
superflua, supplentt^s detectus, diUicidantes o))Scura queUbet et contusa, ut 
in eis de cetero nihil superfluura, obscurum, minus aut captiosum valeat 
reperiri". 

* Prooemiura „Libri Htntutorum doane" anni 1277 iiuaedani iisdem fere verbis 
exponit, atque Liber Statutorum, qui (juinque annis ante Kcriptus CHt: „. . . . ordina- 
menta doane (jue plurium comitum, predecesHorum nostrorum, variis temporibus edita, 
in multin adeo confuHa erant, ut plerisque contraria, dincrcpancia in nonnullin, et in 
pIuribuH defectiva, «juod plerumtjue tam inter judiccn, (|uam inter doanerios couten- 
tiones oriebantur et ipnorum voluntaten et opinionen dincrepaltant in plurimin, in 
unum libelium. annuent»* Deo, nin^ulariter (iintinctum decrevimuH colligenda'' etc. 
Eitelberger, ( JcHjtminelte kunHtbintori.Hche Schriftcn IV, i». H.'»?. 



XX Prolegomena, cap. III. 



Quare opus Eagusinorum est simile illi, quod Britanni vocaiit c o n- 
solidation et quod nonnuUi juris periti mediae Europae dicere volu- 
erunt i n c o r p o r a t i o n , nam codex juris Eagusini, cum omnes casus juris 
praevidere nolit, non omnes alios fontes juris spernit, nec respuit regulas 
juris in solita legum forma nondum constitutas. 

In prooemio, ut supra diximus, proferuntur dictiones quaedam et ex 
scriptoribus latinis et ex fontibus juris Eomani depromptae, sed cum sit 
opus rhetoricum et litteratum, nihil fere commune habet cum libris statu- 
torum. Marcus Justinianus autem, praeter jus Eagusinum, alios fontes" non 
nominat. Neque ideo dubitandum est quin certa praecepta juris Eagusini sint 
originis peregrinae. Sed haec elementa a Eagusinis maxima ex parte ante 
annum 1272 recepta, jam cum legibus Libro Statutorum vetustioribus coa- 
luerant. 

Jus Eomanum praecipuus fons erat juris mediae aetatis apud Grae- 
corum, Latinorum aliorumque progeniem. Eagusina civitas, Itahae vicina, 
quae Epidauro, Eomanorum in Illyrico coloniae, succedebat, sita quidem 
erat inter regiones, ubi jus Eomanum per omnia tempora colebatur. Attamen 
in Libro Statutorum perpauca sunt exscripta ex Hbris Jegum Eomanorum, 
a Justiniano imperatore editis. Ea vero quae recepta fuerunt, mutata sunt 
vel abbreviata. Libri IV caput 23, „ex quibus causis pater filium exhere- 
dare potest", depromptum est ex Justiniani noveUa 136, cap. 3 in edi- 
tione Zachariae a Lingenthal vol. II p. 185 (vulgo nro 115, Authentici 
nro. 111), sed ex 14 causis hujus novellae receptae sunt solae 4. Libri 
V caput 14: „de defensoribus rerum venditarum" tractat evictionem juris 
Eomani, ipso evictionis nomine fere in obhvionem adducto (v. Y, 37). 
Ejusdem hbri caput 16 in mentem venire facit Eomanorum „cautionem de 
damno infecto". 

Ecclesia Eomana ubique cum jus Eomanum, tum jus canonicum di- 
vulgare studebat. In Libro autem Statutorum de rebus ecclesiae quaedam 
praecipiuntur, sed in iis saepe privilegiis et studiis potentiae clericorum 
repugnatur. Etsi in ordine htium instituendarum quaedam sine dubio ac- 
cepta sunt ex jure canonico, tamen legem quandam ex hoc fonte in Librum 
Statutorum ad hteram translatam non animadvertimus. 

Docti juris consuUi Eagusini qui media et nova aetate in universita- 
tibus Italiae jura didicerant, omnes „utriusque juris", Eomani et canonici, 
erant periti. Historiae Eagusinae scriptores hbenter affirmant legis latores 
reipubhcae Eagusinae neque juri Eomano (Justiniani imperatoris) neque 
constitutionibus rotae Eomanae auctoritatem quandam attribuisse, ne pro 
au^ihario quidem juris fonte. 

Quamqiiam comites Eagusini inter annos 1205 et 1358 a duce Ve 
netoriim iiominabantur, qui etiam in legibiis ferendis semper vigilabant,. 



Fontes Libri Statutorum. XXI 



ne quid Venetis esset incomniodum vel noxium, jus Venetiis vigens Ragu- 
sinis fontem juris parum suppeditavit. Statuta enim Veneta aiini 1243 et 
argumento et dispositionis ratione plane diiferunt a statutis Ragusii anni 
1272. Namque Liber Statutorum Ragusii digestus est in libros octo, Statuta 
Veneta vero in quinque; sextus autem postea Andrea Dandolo duce 
additns est. Remota sunt ex Venetorum sthtuto quaedam, quae in Libro 
Statutorum civitatis Ragusii insunt: jus criminale, pars actionum civi- 
lium, jus navale, quae omnia exposita sunt singularibus Venetorum le- 
gibus (liber promissionis maleficii; statutum judicum petitionum; capitu- 
lare nauticum). 

Inprimis quispiam dixerit Ragusinos in libro septimo Libri Statutorum, 
qui est de jure navali, multa recepisse ex legibus Venetorum. Sed re vera 
haec excerpta sunt exigua.^ E contrario multa praecepta hiijus libri fiu- 
xerunt ex Byzantinorum lege navali (voao; vx'jti/,6;), quae composita est 
saeculo VIII. Ibi primum occurrit illa in Libro Statutorum frequenter 
commemorata societas nautarum et mercatorum, quae pro rata parte 
iuter omnes dividit hicrum et damnum navigationis.^ 

Cum Libro Statutorum comparandae sunt partes quaedam statutorum 
civitatum Dalmatiae, vicinarum potissimum, Catari et Curzolae. Cujus rei 
haec sint exempla. In statuto Catari 5 — 6 constitutiones de jure familiari 
et successionis quoniam ad verbum fere congruunt cum Libro Statutorum 
l. IV, cap. 13, 32, bb, 71, 73, 79, sine dubio inde sunt exscriptae. In 
statuto Curzolae prima 5 — 6 capita Hljri non raultuni differunt a primis 
capitibus Hbri VI Libri Statutorura, in quo agitur de jure criminaH. Quia 
statuta Curzolae, confirmata a MarsiHo Georgio comite anno 1254. Libro 
Statutorum civitatis Ragusn vetustiora sunt,^ facile fieri potuit, ut auctores 
statutorum Curzolae et Libri Statutorum haurirent ex uno fonte, ex ^sta- 



' „8tatuta et ordinamenta super navibus et lignis aliis", promulgata die (j au- 
gURti 1255, ediderunt Canciani, Barbarorum leges antiquae (Venetiis 1792), vol. V, 
PardeHsus, Collection des lois maritimes ant^rieures au XVIIIe ai^cle, vol. I (1839), 
Tafel et Thomas, Urkunden zur iilteren Handels- und Staatsgeschichte der Hepublik 
Venedip, III ( Fontes rerum austriacarura XIV, 1857) p. 403—44:8. Libri Statu- 
torum Rjigu»ii 1. VII caput 1 confer cum Statutorum navalium Venetorum cap. 1, 
2. 25; item 1, VII cap. 3 cum cap. 8—19; 1. VIII cap. 78, 79 cum cap. 35, 37— 4<). 
Ad 1. VII cup. 2 et 67 de scribanis navium cf. Veneta cap. 52, 53. 

' I..egem navalem Graecorum edidit /acliariae a Lingenthal, Jus Graeco-romanum 
IV (1HK5), p. 162 — 170. Vetustianimam formam ex codice Ambrosiano rescripto eru- 
erunt Ferrini et Mercati, Hasilicoruui libri LX, vol. VII (Lipsiae 1897). Cf. Zachariae 
von Lingenthal, (Jeschichte des griechisch-rdraischen Rechte.^ 3. Auriage, Herlin 1892, 
§ 72, p. 313 319, et commentationem, <juam scripsit William Fischer de editione 
Ferrini et Mercati in annalilms Byzantinische Zeit.schrift VIII (1899), p. 163—190. 

' Monumenta historico-juridica Slavorum meridionalium. vol. I (Zagrabiae 1877) 
p. 5 s«j(j. 



XXII Prolegomena, cap. III. 



tiitis de malefactis et maledictis", quae a Johanne Teupulo, comite Ragusii 
1237 — 1238, promulgata suut. Cum primo capite libri VI statutorum 
Ragusinorum comparandum est etiam primum caput statutorum insularum 
reipublicae Ragusinae, Lagustae videlicet (1310) et Meledae (1345). Sta- 
tuta Curzolae, Lagustae, Meledae incipiunt a jure criminali, sicuti „leges 
barbarorum" apud Germanos mediae aetatis. Etiam „Liber Statutorum 
communitatis Pharae" (Lesinae), compositus anno 1331,^ muita habet de- 
prompta ex Libro Statutorum Ragusii, jam in prooemio, quod compares 
cum prooemio Marci Justiniani, deinde piurima in libro quinto de jure 
navali. 

Quod attinet ad alium Libri Statutorum fontem, consuetudines juris 
solo usu servatas, multis ex locis colligi potest auctores Libri Statutorum 
consuetudines hujus modi in opus suum recepisse. Namque: 

a) Initio capitum quorundam, e-xpressis verbis affirmatur praeceptum 
esse antiquam consuetudinem, quam legis latores aut totam aut ex parte 
sanciunt, definiunt, corrigunt vel abrogant : „Erat hactenus antiqua con- 

suetudo, quod dos . . . sine carta dabatur quam consuetudinem . . . 

corrigentes, statuimus" (lY, 4). „Statuimus . . . sicut hactenus antiquam 
consuetudixiem obtinuit" (17,6). „Erat antiqua consuetudo quod 

mortua uxore quam consuetudinem ratam habentes, in perpetuum 

c n f i r m am u s, a d d i c i e n t e s etiam . . . ." (lY, 9). „Dicebat a n t i q u a 

consuetudo: quod filius quam presenti statuto firmamus, ad- 

dentes...." (lY, 44). „Antiqua consuetudo est, quod nullum la- 
borerium lignaminis habeat possessionem vel terminum stabilem" (V, 11). 
„Dicebatur quod antiqua consuetudo erat quod comites, qui erant in 

insulis quam consuetudin em revocantes ex toto, statuimus 

. . . ." (VIII, 34). „De pena vrasde. Antiqua consuetudo fuit per 
omnes reges et homines Sclavonie et totius regnaminis, cum omnibus co- 

mitibus et homines Ragusii quod " (VIII, 58, 59). „Antiqua con- 

suetudo vrasde" (haec verba in textu sexies posita sunt), postquam multuni 
de ea actum est, et cum Serbiae rege Stephano Urossio II Miiutino, et 
cum Venetorum duce Petro (jradonico, denique anno 1308 recepta est inter 
leges Libri Statutorum. 

b) Ad finem tertii libri novem capitibus agitur de stanico (slav. 
stanak, conventus) inter Ragusinos et vicinas civitates et regna agendo, 
Jaderam, Sibinicum, Spaletnm et ceteras civitates Dalmatiae, terrani Chehni, 
Bosnam, Serbiam, Zetani, et alias. Constitutiones de hoc conventu cum vi- 
cinis agendo in Librum Statutorum receptae Ragusinis pro lege erant, sed 
in omnibus inscriptionibus singulorum capitum consu etudines dicuntur: 



^ Ibidem, vol. IIT, p. 169 sq. 



Lex, statutiira, consuetudo, usus. XXIII 

„De eonsuetudinihus inter homines Jadre et Ragusii" (III, 49), „r)e con- 
suetudinibus inter Raguseos et homines comitatus Chelmi" (III, 51) et alia. 

Alia quaestio est, utruni legis latores Ragusini praeter leges Libri 
Statutorum admiserint etiain regulas consuetudinis juris quae non scriptae 
extra statuta in usu manebant, necne. Quomodo haec res se habuerit, patet 
ex locis quos indicaturi sumus. 

In prooemii tine, ubi Marcus Justinianus judicibus consilium dat, ut 
per analogiam ,,de simiHbus ad similia" recurrant, nihil dicitur de con- 
suetudinibus juris. Sed in prooemio statuti Yeneti anni 1243 expressis 
verbis etiam consuetudines commemorantur : „si occurrenti extranae quae- 
stioni in his aHquid simile reperitur, de simiUbus procedendum, vel se- 
cundum consuetudinem approbatam". Quare dubium non est quin Marcus 
Justinianus patriae suae leges bene noverit. Etiam multis consiHariis Ra- 
gusinis statuta Veneta certe non erant ignota. (^uod consuetudo in pro- 
oemio non commemoratur, non ideo factum est, quod in futurum vetitum 
erat aH(iuem ad eam recurrere. Hoc plane apparet ex ipso textu statutorum : 

a) Multi sunt loci, ubi in statutis datur soHim praeceptum generale, 
et de singuHs rebus minoris momenti dicitur procedendum esse „secun- 
d u m a n t i q u a m c o n s u e t u d i n e m" : I, 9, 10, 30 ; III, 33, 45, 46, 47, 
4S, 58; V, 22: VI, 46 et aHbi. 

b) Sunt loci, ubi lex et consuetudo juxta se ponuntur aequa vi : 
„Comes .... jurabit .... conservare et custodire antiquas consue- 
tudines et statuta civitatis Ragusii et judicare secundum ea" 
(I. 1, num. 1). ..Solvat penam .... ali(|uo statuto seu consuetu- 
diiiH observatis hactenus in contrarium iion obstante" (III, 59). ^CJontra 
puin secundum formam statutorum et consuetudi nes Ragusii 
mediante justitia procedatur^ (VIII, 38). .,Po.ssit de suis bonis ordinare 

secundum civitatis Ragusii co nsu et ii d i ii es et statuta" 

(V^III. 43). „Fossit testari secundum a ii t i (|uu iii statutum et 

consuetud inem" (VIII, 95). 

(•) Sunt loci. ubi commemoratur usus, sed ex iis perspici potest legis 
latorem hac voce non sohnn usum, sed etiam legem scriptam designassc : 
..Juro ego come.s Ragusii .... salvare et regere ipsam civitat(^m ad 
usum Ht co II suet iidi nem ♦^jusd«'m . . ." (II, 1). „Ego advocator Ra- 
gusii juro .... advocare et phicitare secundum usum nostre civitatis" 
(11,6). „Judi(mbo secundum usum civitatis Ragusii, salva forma inferiiis 
denotata" (VIII, 2). 

d) Alibi lex nova nominatur consuetudo nova: „Et si idem do- 
rninus comes cum consiHo judicum et l)onoriiin hominum et cum hiuda- 
cione populi, invenerit novam consuetiidinem, vel inventH consuetudini 
aHquid adjunxerit vel minuerit. vel vct^-nMii mutavprit, omnino judicabo 



XXIV Prolegomena, cap. III — IV. 



secuiidum illam consuetudinem " (II, 4, num. 9; cf. ib. cap. 5, 

num. 5 et cap. 6, num. 5). 

e) Addendum est postremo, quod in Libro Statutorum voce con- 
suetudinis frequenter nominantur jura seu beneficia quaedam singulorum, 
praecipue illorum qui in jure agunt. Pater et filii, litigantes in curia co- 
mitis, „habent inter se omnem consuetudinem Ragusii, tam in 
induciis quam in jactando se in terram . . . ." (III, 6). „Quod illas con- 
suetn dines (id est: jura, beneficia) quas prius habuit, non habeat iterum" 
(III, 14). „Inducium seu consnetudinem aliquam habere non possit", 
(III, 44). „Uxor ejus, salva consuetudine patris et matris sue, bene 
se poterit iterum maritare" (IV, 70). 

Libro Statutorum continentur praeterea etiam aUae res, forma et ma- 
teria legum singulares, sed hae quaestiones, una cum illis quarum hac- 
tenus mentionem fecimus, dignae sunt quae commentatione speciali in- 
vestigentur. 

IV. 

Coliigentibus nobis additamenta et mutationes in Librum Statntorum 
ab iis penes quos auctoritas erat legum ferendarum introductas, mutationes 
incohatas esse in promptu est jam tertio anno post Libri Statutorum pro- 
mulgationem, die 8 junii 1275 (VIII, 22) tempore comitis Petri Teupuli, 
easque continuari usque ad diem 6 junii 1408 (VI, 17). Hic solas muta- 
tiones insertas in textum Libri Statutorum intelligimus ; earum quae in jus 
Ragusinum postea aliis voluminibus legum introductae sunt, hoc loco ra- 
tionem non habemus. 

Temporis ordine additamenta et mutationes collegimus in tabula chro- 
nologica subjuncta fini hujus editionis. Hic vero eas quo ordine in libris 
statutorum insequuntur enumerabinms. 

Quorum supplementorum series bipertita est: a) mutationes fcietae tem- 
pore comitum Venetorum, usque ad annum 1358; b) mutationes intro- 
ductae tempore rectorum Ragusinorum, postquam anno 1358 ultimus comes 
Venetus Ragusio excessit. 

A. 

Post Marcum Justinianum de legibus Ragusinis coniitum Venetorum 
maxime meriti sunt Marinus Baduarius (apud Venetos Badoer), qui officio 
comitis ter functus, aunis 1292—12^)4, 1297—1299, 1303-1305, addita- 
menta adjecit 13, et Andreas Dauro. comes 1299—1301, iterum 1307— 
1309, qui statutis snpplementa addidit 11. 

Libri I — VII exhibeiit additamenta praecipue annorum 1287 — 1310, 
post annum vero 1310 sola quatuor. 



Additamenta et mutationes. XXV 



Liber I. Cap. S: mense martii 1293; comes Marinus Baduarius. 
Cap. 17: 14 martii 1292; comes Andreas Dandulus. 
Cap. 21: sine die et anno; comes Marcus Dandulus (1301 — 1303). 
Cap. 23: 1) 6 jauuarii 1309; comes Andreas Dauro. 
.. „ 2) sine die et anno; comea Marinus Baduarius. 
,, „ 3l 29 octobris 1293; comes Marinus Baduarius. 
„ „ 4) 7 octobris 1308; comes Andreas Dauro. 
Liber II. Cap. 7: 22 februarii 1310; comes Bartliolomaeus Gradonicus. 
Cap. 12: 6 januarii 1309; comes Andreas Dauro. 
Cap. 13: 1) 10 novembris 1291; comes Andreas Dandulus. 

2) 10 februarii 1309; comes Andreas Dauro. 
Cap. 24 num. 9: 17 aprilis 1287; comes Nicolaus Quirinus. 
Liber IIL Cap. 2: 1) 15 junii 1314; comes Petrus Geno. 

,, „ 2) 18 junii 1293; comes Marinus Baduarius. 
„ „ 3) 2 augusti 1354 (comes Nicolaus Vulpe, non nominatur). 
Cap. 33: totum caput additum tempore comitis Marini Baduarii. 
Cap. 40: mense januarii 1332 (comes Lodoycus Maurocenus, non nomi- 
natur). 
Liber IV. Cap. 4: mense martii 1293; comes Marinus Baduarius. 
Liber V. Cap. 35: 1) sine die et anno; comes Marinus Maurocenus (1296— 1298). 

„ „ 2) sine die et anno ; conies Marinus Baduariu? 
Liber VI. Cap. 3: mense martii 1293; comes Mariuus Baduarius. 
Cap. 4: 20 decembris 1299; comes Andreas Dauro. 
Cap. 17: 6 augusti 1309; comes Andreas Dauro. 
Cap. 18: sine die et anno; comes Marinus i^aduarius. 
Cap. 29: 1) et 2) mense martii 12!)3 ; comes Marinus Baduarius. 
Cap. 35: 14 februarii 1320; comes Ugolinus Justinianus. 
Liber VII nullas habet mutationes sive additamenta. 

Liber VIII, ut diximu.s (p. XVI), eapita nuuc habet 99, sed anno 1272 
iion habebat plus 20, deinde completus exhibuit 51. 

In hujus libri parte anteriore (cap. 1 — 51) leges quaedam servaverunt 
diem, aninim, comitis nomen, quamijuam totum caput n^plent: aliap ven» 
redactae sunt iii formam additamentorum, sicuti tit in libris primis I — VI. 
Capita, in ((uibus dies, annus et comitis nomen conservantur, sunt haec : 
21, 22, 25, 26, 27. 29, 36, :59, 44. Additamenta ad ipsa capita apposita 
in hac parte hbri non inveniuntur praeter (juatuor: ad cap. 14. 16 d*'- 
cembris 1305, tcmpore comitis Belh^^tti Fallerii : ad cap. 24, 10 t'el)rnarii 
1300, tempore comitis Andreae Danro: ad cap. 35, 29 septembris ejusdem 
anni. codem comite; ad cap. 42, 2S maji 1334, tempore comitis Marci 
.liistiniani junioris. 

In hujiis hbri parte posteriore (cap. 52 — 99), iilii capita subjiincta 
sunt solo temporis ordine observato, omnes leges. praeter capnt ultimnm 
(99), latae siint tempore coraitiim Venetorum, plcraHiue insignitae die, 
anin». comitis n<»min»*. Inter (|uas .sunt duo ,.dncalia** diiciim Venet«u*um 
((•:ip "''^ ".>^) Additampiita in hac (|nnqM»» part»' capitibiis siibjuncta non 



XXVI Prolegomena, cap. IV. 



exstant praeter quatuor: ad cap. 57, 20 aprilis 1304 tempore eomitis Ma- 
riui Badoarii (sed supplemeutum iion pertinet ad hoc caput, vide supra 
p. XVI); ad cap. 84, 21 maji 1394; ad cap. 91, 11 martii 1365; ad 
cap. 94, 20 noverabris 1365. 

Ultima lex data tempore Venetorum inserta est Marco Superancio (apud 
Venetos Soranzo) comite anno 1358, die 25 januarii, inclusa in paenultimo 
capite totius libri (VIII, 98). Quo continetur „privilegium Venetiarum ad 
Eaguseos", datum a Johanne Delphino duce, quo cives Ragusini signifi- 
cantur „non extranei, immo tamquam nos ipsi", eo modo. „quod omnes 
Ragusei, nati in Eagusio et ex eis de cetero iiascituri, sint cives nostri 
Venetiarum et possint mercari tamquam cives Veneti". Infra enunciatur: 
„Unde civitas Eagusii et omnes cives ipsius a modo notabile membrum 
et pars Venetiarum possunt clarissime reputari". 

Paucis diebus post hoc manifestum signum amoris et gratiae Vene- 
torum erga Eagusinos, mense februario ejusdem anni 1358 Marcus Supe- 
rancius, ultimus comes Venetus, Eagusio excessit. Mutationis rerum vestigia 
apparent etiam in Libro Statutorum. Nam caput sequens et ultimum (99) 
exhibet legem jam uno mense post ilhid privilegium, die 5 martii 1358, 
latam a tribus rectoribus Eagusii, civibus Eagusinis, voluntate et consensu 
consiliorum et popuU : ne quis Eagusinus audeat impetrare aliquam gra- 
tiam, officium vel dominium a quocunque domino extra civitatem, „sub 
poena vitae et amittendi totum suum". 

B. 

In pace, quae Jaderae in monasterio S. Prancisci, in sacristia ecclesiae, 
die 18 februarii 1358 firmata est inter rempublicam Venetiarum et Lu- 
dovicum, Hungariae regem, Veneti „renunciaverunt .... toti Dalmacie, a 
medietate scihcet Quarnarii usque ad confines Duracii".^ Prima lex Eagu- 
sinorum post discessum ultimi comitis, missi a duce Venetiarum, lata est 
28 februarii 1358: „quod fieri debeant tres rectores civitatis hujus" qui 
„regere debeant duo menses", comitis loco (Mon. Rag. II, 208, Liber 
Viridis cap. 1), sed in Librum Statutorum haec constitutio non est recepta. 

A dominatione Venetorum Hberati et sui juris, Eagusini eodem anno 
consulebant de statutis corrigendis, ejiciendisque omnibus rebus quae per- 
tinebant ad dominationem Venetorum et fidem his antea juratam. In ma- 
jore consiHo, praesentibus 66 consiHariis, die 19 juuii 1358 statutum est 
eHgere „(|uin(iue sapientes ad corrigendum statuta" usque ad fe- 
stum S. MichaeHs, (jui omnia quae in statutis emendanda invenissent, 
iterum praesentarent majori consilio. Hi sapientes electi sunt: Petrus de 



' Vide documentn apud Ljubi(^, Listine (Mon. hist. Slav. merid.) I, p. 368 Fq. 



Correctio Libri tStatutorum a. 1358. XXVII 

Po^a, Nicola de (^avernigo, Jacobus de Men^e, Marinus de Menc^e, Junius 
Marci de (irede sive (iradi (Mon. Rag. II, 228). 

Post festum S. Michaelis, majus consilium, consiliariis 63 praesentibus, 

die 16 octobris denuo statuit: „quod fieri debeant tres super faeto 

statutorum, et quicquid ipsi invenerint, debeant reducere ad majus con- 

silium, et in majori consilio debeat determinari et cognosci, si partes per 

eos reducte sint acceptande". Electio horum trium mandata est consilio 

minori, quod elegit duos ex quinque illis sapientibus: Ser Nicolam de (,^a- 

vernigo et Ser Marinum de Men^e, et tertium Ser Marinum de Bona, qui 

inter primos rectores fuerat, electos post discessum ultimi comitis Veneti 

(il». II, 245). Tum in majore consilio die 22 octobris firmatum est hoc: 

„quod iUi tres qui sunt ad corrigendum statuta, quod possint 

adducere de novo illud quod eis videbitur l)oiium et utile pro communi 

et specialibus personis; et quod ducent ad majus consilium, debeat deter- 

minari" (ib. II, 246). Deinde 26 octobris in majore consilio a 75 consi- 

liariis ex 79, qui praesentes erant, firmatum est: „((uod omnes lil>ri 

statutorum qui sunt in terra Ragusii in manibus omnium personarum, d e- 

b e a n t p r e s e n t a r i d o m i n a t i o n i i n f ra d i e s q u i n q u e. Et qui no n 

presentaret : si esset nobilis homo (iui non presentaret, sit privatus de 

officio et beneficio toto tempore vite sue; et si esset de populo qui non 

presentaret librum statutorum, stare debeat annis quinque in carceribus 

completis. Et commune teneatur facere refici omnes libros statu- 

torum illls (jui ipsos presentabunt, ad expensas communis. Et hoc fit 

pi-opter cessare multa scandala, que accidere possent, si aliijuis liber sta- 

tutorum non presentatiis remaneret". — „Item in eodem majori consilio 

captiim fuit et firmatum per LXXIX ipsorum consiliariorum : (piod, cum 

in multis capitulis statutorum contineatur ad honorem 

domini ducis et communis Veneciarum, quod cassetur istud 

et ponatur ad honorem et augmentiim (•ominiiiiis Ragusii*' 

(ib. II, 247—248). Postea 27 et 2S die octohris praesf^iitati suiit ,,statuti 

sive hbri statiitorum" tredecim, codices scripti ant .,in cartis edinis" aiit 

„in cartis boml)acis". 

Sed mutationes anno 13oS et temporibus s»'(juenlil>iis iii Librum Sta- 
tutorum introdiictap niimero sunt exigiiae. (jiiia ab uniio li>58 iiicohatuin 
»'<t inivuui voliimen legum, „Lil)er Viridis" : 

Liber L Cap. :3, num. 1—15: 20-24 Heptembris 136-^ .Mon. La>r. II, 2;i8— 2:39. 

Cap. :}, num. 16: 22 decembriH ISIU. 
Liber II. Cap. 26, nura. 7: 24 aprilis 1388. 
Liber III. Cap. 1. num. 6—9: 13 maji 1387 (rector Johannes de Grede). 

Cap. 89, num. 2: 29 julil 1378. 

Cap. 59: 23 maji 1369. 



XXVIII Prolegomena, cap. IV— V. 



Cap. 60: 17 augusti 1372. 

Cap. 61: 15 decembris 1377. 
Liber IV. Cap. 80: sine die et anno (20 novembris 1358, Mon. Rag. II, 252). 
Liber V. Cap. 35, num. 9—11: 23 septembris 1372 (rector Johannes de Grede). 
Liber VI. Cap. 1: sine die et anno (20 novembris 1358, Mon. Rag. II, 251—252). 

Cap. 17: 6 junii 1408 (rector Alovisius de Gocis). 

Cap. 33: 27 augusti 1366 (rector Petragna de Bonda, Mon. Rag. IV, 53). 

Cap. 65 et 66: 24 octobris 1358 \ 

Cap. 67: sine die et anno / = ^^^ ^^^' "' ^^'~''^^' 

Cap. 68: sine die et anno (rector Johannes de Grade, septembris 1372?). 
L i b e r VII nulla exhibet supplementa. 
Liber VIII. Cap. 84: 27 maji 1394 (rector Clemens Marini de Gotiis). 

Cap. 91: 11 martii 1365. 

Cap. 94: 20 novembris 1365. 

Cap. 99: 5 martii 1358 (Mon. Rag. II, 211). 

V. 

Indices et scholia ad Librum Statutorum illustrandum opera eraiit non 
publica, sed privata. Prima vestigia eorum, satis parva, apparent jam in 
codicibus vetustioribus. Ibi inscriptiones singulorum capitum collectae sunt 
in indicibus, qui „tabulae" sive „rubricae" vocantur, singulisque libris 
praemittuntur (v. p. 232 — 248). Adnotationes paucorum verbarum margini, 
uti videtur, a judicibus vel cancellariis adscriptae, quibus lectores ad alia 
capita Libri Statutorum vel aliorum voluminum legum revocantur aut leges 
mutatae vel abrogatae indicantur, in recensione B. non sunt plures 23, 
in C. 24, in D. 17 (v. p. 249—251). 

Recensio novissima (E.), saeculo XVI digesta, apparatum multo ple- 
niorem et meliorem, consilio atque ratione institutum praebet, qui illis 
commentariorum primordiis raultum praestat. Nam juris consultus prudens, 
eruditus, laboriosus, utriusque juris et melioris latinitatis cognitione im- 
butus, summaria et scholia ampHssima scripsit et indices adjecit locuple- 
tissimos (v. p. 251 — 421). Praeterea textum libri recensuit et capita in 
paragraphos divisit. Idem non solum in Libro Statutorum, sed etiam in 
omnibus voluminibus legum, quae usque ad saeculum XVI promulgatae 
erant, fecit. 

Hic juris consultus, de patriae legibus interpretandis optime meritus, 
fuit Franciscus de (londohi, nobilis liagusinus. In tituU) codicum nieliorum 
vocatur: „D. Franciscus de Gondohi, patricius Racusinus", patris nomine 
noii indicato, item in epistula Ijibro Viridi adjecta: „Franciscus Gondola^'. 
Sed codices quidam recentissimi, scripti post annum 1770, non sohim 
Libri Statutorum (.fadrensis a. 1774, apud Bogisic, Pisani zakoni p. 105; 
tabularii Ragusini u. 1777), sed etiam Libri Viridis (a. 1793, ib. p. 111) 
^'t Libri (Jrocei (a. 1778, ib. p. 113), eum Franciscum, Mariiii tilium. 



Vita F. (le Gondola. XXIX 



appellaiit. Eoriindem codieum librarii se hos libros „ex ejiis aiitographo*" 
«lescripsisse asserunt. 

Hunc Franciscum, Marini Hlium, legationibus pro republica saeculo 
XVI in Italia peractis clarum, auctorem hujus apparatus ad leges Eagu- 
sinas adjecti esse biographi Kagusini, monachi saeculi XVIII,^ conlirmant : 
Seraphinus de Cerva (* 1686, t 1759) in „Bibliotheca Kagusina"* (scri]»ta 
c. a. 1740, MS.) et in „Sacra Metropoli Ragusina" (MS.). Sebastianus 
Dolci (* 1690, t 1777) in „Fastis litterariis Ragusinis" (Venetiis 1767), 
Franciseus Appendini (* 1768, t 1837) in libro : „Notizie istorieo-eritiche 
suUe antichita, storia e letterattura de' Ragusei", vol. II (Ragusa 1803) 
p. 101.2 

At Franciscum nostrum non Marini, sed Francisci lilium fuisse nuper 
comprobavit Alfredus Jensen, in libro quem de poeta slavico Joanne de 
Gondola sive (-iundulic scripsit.^ Biographi enim saeculi XVIII optima 
quaedam ex bibliothecis et sehedis nobilium, raro ex tabulario reipubHcae 
coUegerunt, alia autem negligenter compihiverunt imperfecta, confusis in- 
terdum nominibus et annis. Fontes lide digni sunt: a) libri ofticiorum 
tabularii Ragusini, quos quondam „Specula" dixerunt, nunc vero „Spec- 
chio del Maggior Consiglio" nominant, inprimis volumen annorum 1500 — 
1600; 1)) stemma gentis Gondolarum, quod in tabulario eorum servatuni. 
saeculo XVI conseriptum et usque ad annum 1693 continuatum est.* 

Gens nobilis, quae Gondola sive Gundula, slavice Gundulic dicitur. 
una ex principibus civitatis Ragusinae, divisa erat in multas familias vi-l 



' Primus eonini, Ignatius de Georgiis (* 1G75, t 1737), de Franciseo de (lon- 
dola nihil habet. 

- Quae ratio intercedat inter narrationes horum biographoruni et libros tabu- 
larii Kagusini, vide in i-omnientationibus, (jua.s C Jire^ek de historia litterarum, shi- 
vicanim et hitinanun, Kagurtinarum saeculi XV et XVI scripsit in annalibus: Archiv 
fiir shiviHche Philologie, vol. XIX. et XXI. De libris biographorum agit Pauhis 
Popovi<?, 4}6poBaMKa 6Horp»*HJa, roA>ii>iH>Mua H. MMuiha, vol. 22 (llK)3l p. 147 — 2^J0. 

' (iunduii6 und sein Osman. Eine siidslavische Litteraturstudie von Alfred 
Jensen. Goteborg liMJO (als Manuskript in lUl Kxx. geilruckt) p. 7H — Hl. 

* „Rector et cousiliarii reipublicae Ragusinae universis et singulis etc 

attestamur: «pmliter supraseripta arbor seu deseriptio gentis et familiae 
de <iun«lula tideliter fuit extracta ex tabella vcteri, ab antitjuitate conser\'ata domi 
unius ex uostris nobilil)us, et facta collationc pariter conipcrtum fuit concordare cum 
publicis libris qui iuscribuntur Specula, in tiuii)us scrilmntur nomina nobilium 
Ragusinorum, incipiendo ab a. 14(H) usque ad hanc dicm. kSi vero in alitpiibus supra- 
scriptis lineis scu circulis dcsint nomina, provcnit cx originali, in «|UO, cum sit vetus 
caracter »'t edacitate temjK)ris consumptus, non potuennit legi. In i)Uonim fidem etc. 
I>atum Ragusii ex nostro palatio. die 20 mensis aprilis 1093. Michael Allegrettus 
secretiirius''. -\pographuni nobiscum communicavit M. Medini. Cf. Jeiisen, op. cit. 
pag. 73. 



XXX Prolegomena, cap. V. 



liueas. Avus hujus Fraiicisci erat Nicola sive Nicolinus Joanuis Nicolini 
de Gondola, qui, una cum fratri))us Marino et Hieronymo (proavo poetae 
slavici Joannis Francisci de Gondola, | 1638), commemoratur iii testa- 
mento quarti fratris, Francisci Joannis Nicolini de Gondola, in tabulario 
publico inscripto die 2G aprilis 1505 (Liber Testamentorum 1503 f. 109 v.). 
Hujus Nicolai filius erat: Franciscus Nicolai de Gondola, 1517 comes 
Stagni, 1555 consiliarius in consilio rogatorum, qui obiit 1556. Francisci 
autem nomen in gente Gondolarum frequens erat post saeculum XV. ^ Hic 
Franciscus Nicolai reliquit tres filios: Franciscum, de quo agimus, Nico- 
linum, Joannem. In libro „Specchio" legitur quando in consilium majus, 
in quo adunati erant omnes nobiles adulti, receptus sit: „Ser Franciscus 
Fran(cisci) deGondula. annorum XX, XXV octobris 1559"; 
in margine adnotatur: „obiit 1589". ^ Ergo natus erat mense octobri 
anni 1539, quod biographi saeculi XVIII bene noverunt. Eodem die eidem 
consilio adscriptus est frater ejus Ser Nicolinus Francisci de Gondola 
(t 1614). Tertius autem frater, Joannes Francisci, in consilium majus re- 
ceptus est post annos tres, item annos 20 natus, die 25 februarii 1562 
(t 1575). In Ubris publicis Franciscus Francisci plerumque scribitur sine 
patris nomine, quia mos erat repetitionem ejusdem nominis evitare.^ At 
aequalis senior Francisci nostri, Franciscus Hieronymi de Gondola (Hiero- 
nymi quem antea memoravimus filius) omnibus locis occurrit patris no- 
mine addito, natus 1522, rector mensibus junio 1571, septembri 1577, 
majo 1583; obiit autem 1584.* 

De studiis Francisci de Gondola nihil constat, sed eum, postquam 
scholam Ragusinam frequentavit, Italiae universitates adiisse pro certo ha- 
bemus, ibique jus Eomanum et canonicum didicisse. Operibus ejus pro- 
batur eum litteras latinas bene cognovisse, in jure praeter codicem Justi- 



^ Franciscus Marini t 1348. Franciscus Johannis Nicolai t 1505. Franciscus 
Junii t 15()6 (caecus, neque legendi neque scribendi peritus, natus annos 30 receptus 
die 12 octobris 1498 in consilium majus, Specchio). Franciscus Nicolai Marini t 1525. 
Franciscus Nicolini (Nicolai) t 1556. Franciscus Hieronymi, * 1522, t 1584. Fran- 
ciscus Francisci (noster), * 1539, t 1589. Franciscus Joannis (natus 1567, t 1624), 
poetae slavici pater. Franciscus Francisci t 1629. Filius ejus Franciscus Francisci 
S. J. Franciscus Joannis, poetae filius, summus dux belli, Feldmarschall in Austria, 
t Vindobonae 17()0. Franciscus Marini, * 1664, t 1687. Franciscus Sigismundi, poetae 
illius nepos (-f- 1675). Franciscus Joannis, poetae pronepos. 

■^ Hunc locum attulit etiam Jensen p. 79. 

■' Interdum plenum nomen scriptum videmus: Ser Francesco di Francesco di 
Gondola, Amba8(;iadore destinato alF Ilhistrissimo et Eccelentissimo Signor Vicer^ 
di Napoli 1581—1582, in Li])ris ('ons. Rog. apud Jensen p. 79. 

■^ Jensen p. 84 tabulam anni 1693 corrigere vult nova tabuhi, in qua Franciscum 
Francisci nostrum huic F^rancisco Hieronymi filii loco dare voluit, (juod cum docu- 
mentis non congruit. 



Vita F. de Gondola. XXXI 



iiiaiiLMiin et Digesta, praf'ciiJiie seriptores juris Roinaiii et canoiiici : (iabrielis. 
Aljbatis anti((ui et Panorinitaiii opera, item Bertacchinii (p. 335) et 
aliorum. Slavice dicebatur Frano (Tundulic. Amicus ejus erat eivis 
ejusdem urbis et aeqnalis, poeta Dominicus Dominici de Ragnina (slavice vo- 
catus Dinko Ranjina. natus 153G, mortuus 1607), qui in suis carminibus 
^Pjesni razlike"*, anno 1563 editis, duo amico Gondolae inscripsit: „(to- 
spodinu Franu (lundulicu, prijatelju svorau" (Stari pisci, vol. 18 p. 120. 
168. iiro 229, 355). In priore amicum, 1563 annos 24 natum, monet, ne 
se tanto labore conficiat (ne moj se tolikqj trndom zlo moriti). in poste- 
riore eura amore pulcherrimae cujusdam „nymphae" (divna vila) „civitatis 
fiorentis' (kom se cvitni tac grad slavi: var. : u tom gradu lipu od cvita). 
sine dubio Floreiitiae. captum esse dicit. Non solum Italiam (londola bene 
novit, sed etiam dialectum Umbrorum et Apulorum (index Libri Statutorum. 
sub Carbonaria, Entigum p. 419, 420). Eum Florentiae vixisse testantur 
^toscanismi" italici sermonis in indice liibri Orocei (Ars lanae) : pigliar 
(pro prendere), fuorastiere (pro forestiere), lana sudiccia (pro sporca), luoeo 
(pro luogo). 

Quae officia in patria habuerit, parum constat. Inter ,.advocatos del 
proprio" ter eleetus est: 21 octobris 1573, 27 maji 1579, 20 maji 1581. Eum 
rectorem nunquam fuisse certum est, propter aetatem, quia vix 50 annos 
natuspra»'maturainorteabreptusest. De patria optime meritus est legationibus 
ad Sedera Apostolicam susceptis. Quo tempore. post concilium Tridentinum. 
elerus et senatus Ragusinus novas ecclesiae Romanae constitutiones recipere 
magna ('x parte recusabant, qua de causa gravissimae controversiae ortae 
sunt. Franciscus antera de (iondola cum parte quadam nol>iIium his novis 
praeceptis favebat. Inimicorura ecclesiae caput erat senator et mercator. 
jam senex, Hieronymns de Caboga, acerriraus archiepiscoporum et visi- 
tatoruni ipsiusque (iondolae adversarius. * 

Itaiiue (iondola, teste Cerva, annos 28 natns 1567 prima legatione 
functus rst, qua papam Pium V (1506 — 1572) fratrum minorum causa 
adiit. Hello inter (•hristianos oecidentis et Tureas imminente et republica 
Ragusina, Turcis vieina et stipendiaria, timore perculsa (londola anno 1570 
iterura apud Pium V rera optirae gessit.- Papa enini Ragusinis ..ingenia- 
riura" sive „coIonellura" Saporosum .Matteuccium ad civiUitem (Ihuuo mu- 
niendam misit, (jui militiae eorum praeessct. Anno 1573 (iondola Roma 

' V., qiiae «le liis rfbua ex oj)i'ril)UH CtTvat' et (|uil>U8<l:iiu aliiH codicil^us in 
lurem protulerit ('. Vojnovi6 in fonuuontutione de ecclesia KiigiiHiua: Rad jugosla- 
venske akademije, vol. 111» p. 45—47, i>2— 112, vol. 121 p. 11—14, 47—53. 

^* ., Lettere <li Krancewo (londola. scritte alla llepubblica <li Ii,-ipiAa sopra la 
Hua nepiziazionc <'on la SantitJl di Nostro Si^nore Papa Pio V", eo<lex 35<» papnarum 
in tabulario lia^UHino, <|uem laudat JenseD p. 7'.). Cf. Knjiievnik II, p. .'{12 nro 51. 



XXXII Prolegomena. cap. V. 



Ragusiiim misit praedicatorem Amarroniura, cujus sermoues tempore ante- 
paschali contra clerum et senatum habiti multis Eagusinis displicebant. 
Eodem anno instante Amarronio, Gregorius XIII papa (1572 — 1585) Ra- 
gusium misit visitatorem Joannem Franciscum Sormanum , episcopum 
Montefeltrensem, qui frustra res cleri ordinare conatus est. Ex relatione 
hujus visitatoris^ Franciscum de Gondola anno 1574 iterum Romae fuisse 
constat. Deinde anno 1579 Roma Ragusium, auctore Gondola,^ tres mo- 
nachi Cassinenses missi sunt ad reformandam congregationem Melitensem 
ordinis S. Benedicti. 

Duobus annis post (1581), (londola Neapolim ad placandum Hispa- 
norum proregem missus est, eo tempore Ragusinis infestum, quae legatio 
ei bene cessit. Neapoli statim destinatus est Romam, mense januario 1582. 
Tum post Yincentium Porticum (1575 — 1579), qui propter controversias 
munere se abdicaverat, archiepiscopus Ragusii factus est Hieronymus Mat- 
teuccius de Firmo, Saporosi illius nepos, qui cum senatu reipublicae graves 
habuit htes et ante Gondolam ipse Romam se contulerat. Gondola ipse 
Matteuccium dicit^ „infimum et viiissimum omnium praedecessorum suorum, 
et sanguinis et animi et fortunae dotibus. . . Insatiabili iracundia turbatus, 
scripsit ad pontificem litteras plenas impiarum et horribilium calumniarum". 
Romae „diu noctuque coram pontifice, cardinahbus et universo coetu prae- 
latorum vociferans et exclamans contra rempublicam, ipsam haeresem 
omniumque impietatum et scelerum matrem appellans, 57 capita praeseu- 
tavit". Gondola, non sine labore, Ragusinos ab accusationibus Matteuccii 
purgavit ita, ut Matteuccius archiepiscopatu se abdicaverit. In liisce rebus 
Gondolae adversarii Ragusini etiam Romae ei insidias struebant: „Quae 
mihi pro obeundo hujusmodi negotio a Hieronymo Caboga, consihario ro- 
gatorum, secretis litteris et nuntiis mohta fuerunt, contra honorem et sa- 
lutem reipublicae, hic disserendum non est". Matteuccium hoc tempore 
se cum Caboga conjunxisse contra Gondolam, cui ambo nocere in animo 
habebant, confirmatur etiam documentis.* 

Inter quaestiones principales erat jurisdictio judicum laicorum de bonis 
immobihbus ecclesiae. Jam Gondola ante congregationem cardinalium super 
episcopos, cui haec negotia a pontifice commissa erant, demonstravit „sta- 
biha Ragusina esse bona feudalia reipublicae", cum quatuor partes 
ejus provinciae essent pecunia emptae et inter cives certis pactis divisae 
(Stagnum, Puncta, Terrae Novae, Canale), et inde „i)raesumendum sit et 



' Edita apiid Theiner, Vetera Monumenta Slavoriim meridionalium ex tabulariis 
VaticaniH, toiiiuH II (Zagrabiae 1875) p. 330 — 336. 
'' Rad, vol. 121 p. \)1. 

^ Index Libri Crocei sub voce Consules, titulo 8. 
^ Processo informativo, Rad, vol. 119, p. 97. 



Vita F. de Goiidola. XXXIII 



quintam maximam partem ignotae originis ejusdem naturae existere". Prae- 
terea aftirmavit ,,rempublicam a tempore adeo imniemorabili dieta eonsue- 
tudine gaudere. ut dici potest ab urbe oondita''. Mentionem fecit „eon- 
suetudinis Anglieanae, ut rex habeat juris dictionem in clericos", 
quod novit ex opere (laltrielis dejure canonico scrij^to. (^uamquam respubliea 
mereatorum et nautarum nunquam jura feudalia habuerat, haec Gondolae 
argumentatio cardinahbus placuit.^ 

Legatione feliciter peracta, Gondola in patriam rediit. ut ipse asserit, 
„cum maximo honore". ferens epistulas ad senatum a Gregorio XIII papa 
27 augusti 1583 datas : „reddet vobis has Utteras dilectus tilius Franciscus 
Guiiduhis, orator vester, qui rebus sibi commissis summa apud nos tide 
et diligentia peractis. ad vos revertitur". Alteras litteras. sermone italico 
scriptas die 7 septembris, ei dedit cardinalis Alexander Farnesius.^ 

Contra Gondolam in patriam reversum denuo surrexit Hieronymus 
de Caboga, qui gloriabatur „d'aver cacciato due arcivescovi", et nunc 
tertio, RaphaeU Bonello (1583 — 1588) insidias parabat. Gondola in indice 
liibri Crocei de his ^^machinationibus" Cabogae mentionem facit. (|uae eo 
tempore apud archiepiscopum et senatum frustra erant. Sed paulo post 
Caboga Gondohim ipsum adortus est. Inter ejus socios nominantur Mat- 
thaeus et Petrus ex gente Benessarum, Nicolaus Viti de Gozze (v. supra 
p. XI). et ahi. Caboga vohiit Gondolae „torgH hi reputazione, l'honore et 
ha robba neha RepubbUca, onde V ha accusato neUa Signoria, ch' egU 

falsamente V ha riferito et che pero il Gondohi si castighi d i 

falsa legazione. come traditore della patria . . . . et con 
questo ta seditione neUa nobilta di Ragusa". At senatores interceptis qui- 
busdam Utteris ejus secrete Romam missis, Cabogam punierunt: „l' hanno 
privato deU' offitio et benefitio, vuole dire deUi consigU". Instante liseo 
Hagusino et ipso Francisco de Gondohi, post mensem jauuarium 1587, 
secreta in(iuisitio. „processo informativo", contra Cabogara instituta est.' 
Testes, episcopus Mercanensis et abbas praesidens congregationis MeUtensis 
ordinis S. B(ine(Ucti. nuUta h)cuti suiit iii favorem Francisci de (lOiKh^la. 
defensoris archit-piscuporum, visitatorum. l)uUarura apostoUcaruni etc. contra 
injurias Cabogae et ejus assedarum. „Anzi hi per.secutione che lia dal 
detto Caboga, non si causa da aUro, se non perch(l' il detto Gon(hda favo- 

' Index Libri Crorei 1. c. 

« Qu«8 edidit Vojnovi(*, cuin lilteris (ireLroni XIIl a. l.VSl, in: Knd vol. 121. 
p. 6()— 53. V. p. XXXIX. 

' Acta huju» caunae edidit Vojnovic', Had. vol. 119, p. 93— 112; de F. Goudola 
vide p. 108 — 111 (art. 36 — 48). Addua hujun docuinenti, «cripti non noluni po8t 23 ju- 
liuin 15^6 (p. 109), sed etiam post mensem januarium 15S7 (p. 106), • non indi- 
catUM est. 

MONUM. HI8TOR. JUR. IX. C 



XXXIV Prolegomena, cap. V. 



risce a tutto potere, coii li suoi parenti e amici, la povera Chiesa, perse- 
guitata dallo Caboga e dalli suoi seguaci". 

Non multo post Gondola diem supremum obiit, ut in margine libri 
„Specchio" adnotatum est, anno 1589, teste Cerva 1588 (Dolci habet 
1585), et sepultus est in ecclesia S. Francisci. Testamentum, quod „Fran- 
cesco de Francesco di Gondola" die 1 februarii 1588 condidit, antequam 
novum iter Eomam ingressus est, edidit Jensen.^ Filio ejus erat idem 
nomen Franciscus Francisci, qui natus 1587, receptus in majus consilium 
1^07, obiit 1629. 

Sed unde Franciscus, de quo agimus, saeculo XYIII Marini filius 
dicitur? Hoc solo errore fieri potuit. Francisci enim aequalis, item legatus 
Eomam a. 1574 missus, fuit Joannes Marini de Gondola, rector 
civitatis aprili 1566, decembri 1575, februario 1578, februario 1581. Euni 
visitator apostolicus, episcopus Montefeltrensis, bene novit; Franciscum 
quidem laudat, sed Joanni non favet. Hunc Joannem Coletti in opere Far- 
latii confundit cum Francisco, cujus legationes Joanni adscripsit. Fran- 
ciscus Marini^ in stemmate Gondolarum post 1400 solus invenitur 
adolescens, qui receptus in majus consiHum die 25 octobris 1684, jam 
tertio anno post 1687 mortuus est, annos 23 natus. Hic in testamento 
(Testamenta vol. 1686 — 1692 fol. 21) scribit ita: „Lasso a Signor Christoforo 
q. Nicolo di Bona, mio carissimo amico, U mia (sic) quattro hbri mano- 
scritti, che sono la copia del Statuto, di Libro Verde, di Libro Croceo e 
delle Eiformationi, accio che, impiegandosi nel virtuoso esercitio deila loro 
lettura, possa ricordarsi della particolar servitii mia verso di lui".^ Facile 
fieri potuit, ut hi quatuor codices legum, in fronte fortasse nomine hujus 
adulescentis Francisci, Marini filii, insigniti, illi errori novum fontem prae- 
berent et XVIII saeculo pro „autographo" Francisci, juris consulti XVI 
saecuU, haberentur. 

De „scriptis et studiorum monumentis" Francisci de Gondola Sera- 
phinus de Cerva in „Bibliotheca" sua, scripta circa annum 1740, haec aifert: 

„1. In primis Eagusin is legibus, qui quattuor codicibus 
comprehenduntur, indices, summaria et scholia addidit, 
m a g n j u d i c u m , p a t r o n o r u m , s t u d i o s o r u m c o m m o d o". 
Eadem Dolci (Fasti p. 21) enumerat: „scholia, summaria et indices legum 
Eagusanarura" ; quae Appendini (II, 101) iisdem fere verbis repeti^. 



' Jensen op. cit. p. 80 — 81. 

2 „Iin „Specchio" des XVI. Jahrhunderts habe ich unter beinahe 1000 Namen 
des grossen Rathes nirgends den Namen Franciscus Marini Gondola entdecken 
konnen". Jensen p. 79. 

•'' Nobiscum coramunicavit Josephus Gelcich. 



Opera F. de Gondola. XXXV 



„2. Seiiatus eonsulta (juae legum loco haberi possunt, alphabetico or- 
diiie digessit et stuiliosorum utilitati prospiciens in unum volumen retulit". 
Vide supra p. X. 

„3. Dissertationem edidit eruditissimam, cujus argumentum : quod Ra- 
gusina respubliea licite judicat de rebus bonis(iue religiosorum et eeclesiasti- 
eorum immobilibus. Legitur in indiee Libri Croeei, verbo Consules. titulo 8". 

„4. Res a se gestas iu laudatis tribus legationil)us magno volumine 
comprehendit, ubi litterae, mandata, aeta, rerum singulis fere diebus ge- 
starum narrationes et plura varii generis doeumenta, ex (luibus generalis 
etiara eorum temporum historia illustrari posset". 

.,5. Ad eapita a .^Litthaeuccio reipublieae objeeta respondit. quam com- 
mentatiuneulam supra integram dedimus**. 

„6. Apparatum ad historiam Ragusinam ex publicis praesertim ta- 
bulis. (|uas senatus permissu omnes evolvit, etiam quae inter caneellos 
latent, hieubravit, ex (pio .Junius Restius suos annales deseripsit: teliciori 
suecessu facturus ipse (Tundula, si longior ei vita contigisset". 

Hoe apparatu postea usus est Joannes Marini de Gondola (t 11)50) 
in suis annalibus sermone itaUco eompilatis. Postremo ex eo hausit in 
chronico suo item italice conscripto Junius Antonii de Resti (t 1735): 
v. praefationHii editionis Resti, quam curavit S. Nodilo, Monumenta spee- 
tantia historiara Shivorum meridionahum. vol. 2\^ (1893). 

Jam nobis exponendum est, quem apparatum Franeiseus de Gondola 
ad singula legum volumina addiderit. De ipsa textus recensione (E.) alio 
1(KM) erit disputandum (v. eap. VI). 

A) In Libro Statutorum, cui praefatio aut dedieatio deest: 

a) Capita longiora digessit iu paragraphos, numeris margini adscriptis 
insignitas, (juas ipse ^.numeros", raro „paragraphos" voeat. 

b) Unicui(iue eapiti praeraisit „sumraariura", iisdem numeris distinctura, 
in (juo suis verbis et suo ordiue, serraone latino correctiore, singularum 
paragraphorum praeeepta exposuit (v. p. 251 — 332). Haec suraniaria niagni 
sunt niomenti ad interprptationem leguni obseuri(n*ura, (piod iis, sine dubio, 
continetur interpretalio apud juris pi-ritos Ragusiiujs traditione s(.Tvata.^ 

Capitibus brevioriljus suraraario non addito, praescripsit : „Xon sum- 
matur (juia br(^ve". Haee formula diversis locis variat: „Non sunimatur 
propter brevitatHni'* (111. 27: IV", (30): „Non suniraarur propter brevitatein 
paragraphorum et crebros titulos*" (11. 24): „Titulus in se suramarium 



* Lib. VIII eap. 61 (13<)*.»i «*t;itiiii :i<l imauum (imprpstitum), datura civitati a 
..hominibuH Kn^u»ii". reHtitiiendum semper esse destinatjim tertiam partem vectipilis 
(douimel. In Summario autem (p. 326) legimuH: „Dohanae habitationum tertia 
parM pro pecunia cudenda tribuatur"*, quod a Hententia iliiuH capitin plane differt 
et, errore (londolae, rem novam statuit. 

* 



XXXVI Prolegomena, cap. V. 



continet" (IV, 24); „Summarmm est in titulo" (VIII. 88); „Summarium 
praetermittitur (omittitur), quia inutile" (V"II, 38, 44, 46, 53), eui 
uno loco subjungit: „et textus satis clare explicat" (VII, 39). Alibi: „Non 
summatur, quia revocatum in libro" . . . (I, 17); „In isto capite sum- 
marium de industria praetermittitur, propter crebra ac ignota hodie no- 
mina viarum" ... (V, 41). 

c) „Index voluminis statutorum", quem in fine adjecit, totam mate- 
riam summariorum praebet expositam, iterum propriis verbis auctoris, in 
lexici forma. Digesta est sub certis vocabulis (frater, filius, domus, instru- 
mentum etc.) et disposita per „versiculos", numeris insignitos, cum om- 
nibus „ampliationibus" et „limitationibus" legis, laudato semper libro, 
capite et numero atque indicato folio , quod per codices variat (v. p. 
334 — 408). Lectorem, ubi opus est, ab uno verbo revocat ad alia. Ubi 
sub uno vocabulo major numerus legum erat exponendus, materiam divisit 
in partes, in principio singularum divisionum positis verbis duobus, velut : 
„domus via", „domus scalae", „fratres dividere", „fratres pupilli", et alia. 
Haec divisio erat ratio componendi clavem indicis (vide d). 

Eas leges, quae XVI saeculo jam erant obsoletae, interdum etiam per 
legis latores Eagusinos abrogatae, exponit tempore praeterito: „Comes Ve- 
netus jurabat servare expressa in lib. II, cap. 1", „recipieba tur 
cum solemnitatibus expressis lib. I, cap. 1, num. 2" (p. 341). Alibi ani- 
madvertit quae „recesserunt ab aula": „Ancilla babiza, vide lib. 6, 
cap. 51, quae non summavi, quia recesserunt ab aula" (p. 337) ; „supra 
dicta summavi, ut vides, quia frustra laborarem, ex quo discesserunt enti- 
ghae ab usu" (sub verbo Navis ad entigam, versiculus 13, p. 377) ; „quae 
non extendo, quia dicta constitutio recessit ab aula" (Nuntius, vers. 3, 
p. 379). Ubi legum altera alteri oppugnat, subjuugit: „concorda" (Navis 
avarea, versiculus 1 et 2, p. 378). 

Alibi consuetudines quasdam antiquatas ridiculas dicit : „Debitor 
reipublicae civis Eagusinus, quomodo ab ea conveniendus, vide ridiculum 
modum in lib. 3, cap. 48" (Debitor reipublicae, p. 346); „reo comparenti 
in judicium antiquitas ridiculum privilegium et satis indignum concesserat" 
(p. 384); „ideo primo tractabimus de hoc ridiculo jactii, non satis cog- 
nito" (p. 388). 

De speciali commentatione quae indici inserta est, vide sub e. 

d) Indici in codicibus praemissa est: „Tabula rerum omnium quae 
in sequenti statutorum indice continentur", enumeratio omnium lemmatum 
sub quibus materia in indice est digesta, clavis quaedam indicis (v. p. 
332—334). 

e) Indici sub littera P inserta est Praxis judiciaria, commentatio 
de ratione causas agendi in curia Eagusina, digesta per titulos 21 (v. p. 



F. de Gondola apparatus ad leges civitatis Ragusii. XXXVI l 

384 — 389). Ibi solus Ibns laudatur Liber Statutorum. Similis tractatus exstat 
in indice Libri Crocei (v. infra). 

1) Adnotationes margini adscriptas, auctor in indice ( vide sub verbis 
Aptagi. Xavis ad entigum, Vacca margarisii p. 337, 376, 399) et in ipsis 
adnotationibus vocat a p o s t i 1 1 a s. Lna serie continentur interpretationes 
verborum saeculo XVI obsoletoruni et institutionum illo tempore non satis 
notarum. Altera serie revocamur ad alias leges, non solum Libri Statu- 
torum, sed etiam Libri Keformationum, Libri Viridis, Libri Crocei. ul)i 
hae institutioues abrogantur, mutantur, complentur. contirmautur, aut ul)i 
leges inter se discrepant. Probat etiam, (juomodo judices liis legibus in 
sententiis ferendis usi sint, commemoratis exemplis ex Sententiis Consulum, 
Sententiis Cancellariae, Testamentis Notariae, decretis consilii rofiatorum etc. 
Ad leges laudat Authenticum. Digesta, opera de jure canonico, ad verlja 
Cicerouem, Plinium, (Tellium, Thesaurum linguae latinae (p. 417), et aUa. 

Aflfert (ad lib. I, cap. 3, p. 416) Gondola etiam verba indicis Libri 
Viridis. Praeterea animadvertas eum in „Praxi judiciaria^* (p. 389) scri- 
bere: ,,ut apparet in annotationibus meis sententiarum", item in apostillis 
(ad lib. VIII cap. 49, p. 415): „ut in meis annotationibus sententiarum", 
(|Uod forte pertinet ad librum (piendam ejus, nobis ignotum. 

B) Liber Ref ormationum ex recensione Francisci de Gondola 
habet summaria (^cum eadem formula: „Xon summatur (juia breve", ant 
^Eubrica est optimum summarium"), indicem materiarum alphabeticum, 
indicem indicis: adnotationes autem in margine exhibet paucissimas. A 
Libro Statutorum dit!'ert in eo, (piod capita non sunt divisa iu paragra- 
piios, ne^jue numeri in margine adnotantur. Etiam versiculi verboruni iii- 
dicis pleruuKiue numeris non sunt insigniti. Excipiendi sunt codices (|nid:im 
recentissimi. in (juibus hi nunieri additi sunt. 

Ante indices enumerantur comites Veneti, (jui in his legibus nonii- 
nantur, et reformationes abrogatae, adnotatione hacsubjecta: „Cum mulla 
in retroscriptis Keformationibus maxima expurgatione indigeant, (juod niiror 
antecessores nostros, sapientissimos viros, passos fuisse** etc, (juod cuin 
sit „studiosis perlaboriosuin . <iunruin iie iii liis peniuirendis meliores 
horae elal)antur'', auctor, (piae supra diximus, addidit. „I)iligentiam istam 
caeteris meis in hujusee (var. hisce) eodice adhildtis addidi, ut op(Mn, 
«juam possum, aegro lectoris, propter pingues et innum^^ralMles reformaii- 
daruin harum Keformationuin erroivs, anim<> feram et mihi ipsi illas. cuni 
ojius fuerit, perlecturo hoc unico labore caeteros multos auferaiir. 

(') Liber Viridis eodem modo instructus est, at^jue Liber Statu- 
toruni, i. »'. summariis. iiidice. cui praecedit index indicis, adiiotationiluis 
in margine scriptis. numeris para«rraphorum textus et versiculorum indici.s. 



XXXVIII Prolegomena, cap. V. 



Exemplaria quaedam (cf. Bogisic, Pisani zakoiii 110 — 111) aote indiees 
habent epistulam dedicatoriam : 

„FRANCISCUS QONDOLA, PRAECLARO VIRO GEORGIO GOTIO, AFFINI ET DO- 
MINO SUO".^ 

«INDICEM REIPUBLICAE PERLEGI, QUO CUM NIHIL INEPTIUS, NIHIL CON- 
FUSIUS,2 OPERAE PRETIUM MIHI FUIT KOVUM CONSTRUERE, IN QUO OMNI DILIGEN- 
TIA SECUTUS SUM CAPITA QENERALIORA, UT OMNEM MATERIAM, PER UNIVERSUM 
LIBRUM DISJECTAM, VARIIS DISPOSITIONIBUS , DEROGATIONI BUS, ABROGATIONIBUS, 
CORRECTIONIBUS ET RENOVATIONIBUS AGITATAM, TIBI CONJUNCTAM ET CLARAM 
EXHIBEAM. CAPITA PRAEDICTA GENERALIA, UBI 0PU3 FUIT, IN SUA MEMBRA DISTINXI 
QUAE UT AQNOSCANTUR, PRAECIPUAM ILLORUM DICTIONEM EIS ANNEXI, RUBRISQUE 
LITTERIS EXARAVI, SECUTUS, LICET NON EXACTE, ORDINEM NATURAE ILLORUM, ET 
UBI IPSA DEFUIT, PRIORITATES PRINCIPALIUM PARTIUM. SUB IIS OMNIA AD EA 
PERTINENTIA COLLEGI, UT QUAE EX TO F A LIBRI CONFUSIONE DESIDERANTUR, MODICO 
INTUITU PERCIPI POSSINT. ORDO ISTE NOVUS ET DISTINCTUS EST, IGNOTUS TAMEN 
URBI NOSTRAE. VALE". 

„HUJUS INDICIS GENERALIA CAPITA, UT DIXI, IN EORUM MEMBRA DISTINXI, 
QUAE UT ET IPSA ALPHABETICO ORDINE DISPOSITA VIDERI ET UNICO ASPECTU 
PERSPICI POSSINT, SEQUENTES PAGELLAS^ HAUD INGRATAS, PRAEPONERE CURAVr'. 

D) Liber Croceus plane eodem apparatu instructus est. Ultimum 
textus caput sive „cliarta" est nro 231, data 11 maji 1583. 

In indice sub verbo „Consules" inserta est nova commentatio, in 
titulos 26 digesta, de ratione causas agendi in curia Eagusina. A „Praxi 
judiciaria" in indice Libro Statutorum differt eo, quod argumenta sumit 
ex omnibus voluminibus legum civitatis Ragusinae. Praeterea auctor non 
solum materiam collatam sub aliis verbis ejusdem indicis (Actor, Apel- 
latio etc), sed etiam illam „Praxim judiciariam" indicis Libri Statuto- 



^ In indice Libri Viridis sub voce „Lanae artis tinciores" legitur nro 17: „noD 
si possa tinger in altra tinctoria che in quelle della Sigooria" (i. e. reipublicae) ; 
nro 19: „Secondo limita, che non abbia hioco nella Tintoria delle Pille fabbricata 
sul terreno di Ser Georgio di Gozze, nella quale si possa tinger per due anni, 
cap. 335 nro 4." Vox „Lanae ars" in indice hoc habet exordium: ,,Lanae ars innu- 
merabiles terminos vocesque proprias, praesertim in hac urbe habet, quas si in la- 
tinum verterem, nemo praeter Te, mi Georgi, illas intelligeret, sed cum et 
amicis et conjunctis teneamur, quibus hoc indice in dies suffragari possemus, con- 
sulto decrevi, quae ad dictam artem attinent, italico sermone indicare". Inter epi- 
tropos testamenti Francisci de Gondola nominatur Ser Giorgi di Marco Giorgio 
di Gozze, Jensen op. cit. p. 81. — Serafino Razzi in libro „Storia di Raugia" 
mentionem facit inscriptionis sepulcri in ecclesia S. Marci Florentiae: „Subsiste quaeso 
viator: Ragusinus ille Georg us Gozzius, mercator clarissimus, vitae integer- 
rimae, generis alti, census uberrimi, terrenum terrae, divinum Deo restituens, nepotis 
Stephani cura, sub hoc marmore ossa reliquif* (ed. Jos. Gelcich, Ragusii 1903 p. 253). 

2 Indices Libri Viridis composuerunt primum Johannes Adanio de Mugla, no- 
tarius et cancellarius reipublicae 1409 sqq., alterura Johannes de UguzoDibus de 
Arimino, item cancellarius, anno 1440 (cod. meml)r. c. r. tribunalis Ragusini). Cf. 
Jirecek, Archiv fiir slav. Philologie XXVI, 192, 195. 

^ Hae pagellae sequentes sunt index indicis. Textum recepimus ex codice su- 
premi c. r. tribunalis Vindobonensis. 



F. de Gondola apparatus ad leges Ragusinomm. XXXIX 

rum et alia verba indieum Libri Statutorum. Libri Reformationum. Libri 
Viridis piofert. In titulo o-o „de praecepto" in exemplo quodam nomeu 
suum ponit: „Franeiseus de Gondola facit praeeipere Titio pro 1. 2. et 
3. pro erastina" ete. 

Majoris momenti est titulus 8-us hujus commentationis, sub quo trae- 
tatur jurisdictio judicum laicorum in causis de bonis eeelesiasticis. Qui 
titulus inscribitur: „Forum eonsulum in staliilibus et elerieis et religiosis 
eompetens est". Hic Gondola legationem suam exponit Eomanam a. 1582 — 
1583, actiones quas ibi eum cardinalibus habuit, argumenta quae de hac 
(juaestione speciali protuHt. Neciue omisit de adversario Hieronj-mo de Ca- 
boga (|uaedam subjungere. Commemorat postremo consultum consiUi ro- 
gatorum , (juod factuni est mense juUo 1584. In fine addidit illa tria 
documenta annorum 1581 et 1583, quorum supra (p. XXXIII) mentionem 
fecimus. 

Nemo sanus dubitabit, (juin apparatus Libri Croeei sit illius Fran- 
cisei de Gondola, qui annis 1582 — 1583 legatus Ragusinorum apud sedem 
ApostoUcam fuit. Ne(|ue minus auctor apparatus Libri Viridis esse vide- 
bitur, quoniam epistula dedicatoria ante indicem nomine ejus est insignita. 
Sed videndum est, num etiam eommentarii, indices, adnotatioues Libri 
Statutorum et Libri Reformationum eideni Franeisco de Gondola sint ad- 
seribendi. (}uod probatur his argumentis : 

a) Inseriptio codicum meUorum idem seriptoris nomen exhibet, quod 
ex doeumentis saeeuU XVI bene notum est. 

bj Seraphinus de Cerva apparatum omnium legum, sine uUa haesi- 
tatione, eidem Franciseo de Gondola adscribit. 

c) (londola ipse in indice Libri Croeei indices aUorum voluminum: 
Libri Statutorum. Libri Reformationum. Libri Viridis laudat. 

d) (iondola in adnotatione in margine indieis Libri Viridis scripta. 
sub verbo „Consules recusantur", dicit (in eodice supremi e. r. tribunaUs 
Vindobonae): „VidH indieem nostrum (abreviatum : nr) liibri Statutorum 
in verbo Praxis ju(Uciaria t . . . ." (abscissum). 

e) \n omnibus (juatuor Ubris legum eadeni ratio et dispositio depre- 
henditur. ejusdem generis summaria, indices, indieis index, adnotationes, 
H cum eodem stilo eadein eopia verl)orum. 

f) Scriptor in omnil>us vohiminibus iMgum eodera modo frequenter 
l(Mjuitur in prima persona: vi(U, niiror. approbavi. (Uxi, sententia mea, 
et alia. 

if) Li (Munmeiitario oinniuin librorum auctor (h- rcl)us (juae ei dispUcent, 
lo(juitur verbis aeerlus nt .severis. Li Libro Statutorum consuetudines qua.sdara 
anti(juas voeat ridiculas, in Libro l^efornuitionum reprehendit errores pin- 
gues et innumeral>iles, in Libro Viridi iiihil ineptius, nihil eonfusius in- 



XL Prolegomena, cap. V. 



venit vetusto hujus libris indice, in Libro Oroceo in Matteuccium invehitur 
severe, praeterea de judicibus dicit: „consulibus nostris, viris idiotis et 
parum eruditis" (index, sub Oonsules, tit. 13), alibi : „quod penes me ridi- 
culosa res est, nullo jure vel ratione introducta" (ib. sub Praecepta). 

li) Libri quos laudat, aetatem Francisci Francisci de Gondola (t 1589) 
non excedunt. Locorum, in adnotationibus Libri Statutorum laudatorum 
novissimi sunt hi: Sententiae Oonsulum 1523, Testamenta Notariae 1539, 
Libri Eogatorum 1565, Sententiae Oancellariae 1567. In Sententiis Oan- 
cellariae anni 1597, laudatis ad VIII, 29 (p. 414) errorem librarii aut 
glossam lectoris cujusdam inesse censemus. 

Gondolam apparatum ad libros legum eo ordine composuisse veri- 
simile est, quo libri deinceps publicati sunt. Librum etiam Statutorum inter 
annos 1565 et 1580 apparatu instruxit. Librum Oroceum certe ultimo loco 
apparatu munivit, inter juHum 1584 et januarium 1587, post consultum 
consiHi rogatorum, ibi laudatum, et ante „processum informativum" contra 
Oabogam. 

Mirum est, quod Gondola „Praxim judiciariam" Simeonis de Benessa, 
scriptam anno 1581, ne verbo quidem commemorat. Sed jam vidimus 
gentem Benessarum partibus Oabogae favere, et esse inter Gondolae ad- 
versarios. Si conjecturis uti licet, Gondola post Praxim, insertam in indice 
Libri Statutorum, novam pleniorem commentatiooem, fortasse illo libro Be- 
nessae permotus, de causis agendis composuit, quam indici Libri Orocei 
addidit. 

Ineditae „Praxis" Benessae lectoribus saltem praefationem obtuUmus, 
eleganti stilo scriptam, quo scriptor Pomponium „De origine juris" (Dig. 
1, 2) imitari conatus esi. Quae sit in genere scribendi ratio inter Gon- 
dolam et Benessam, comparatione facile videbitur. 

Simeonis Matthaei de Benessa. 

De origine juris judiciarii, et magistratuum qui praesunt reipublicae Ragusiuae. 

Res ad judicia pertinentes a quibus moderatae fuerint, quis ordo in reddendo 
jure extiterit, prius quam novissime civitas in manus Venetorum inciderit, liaud com- 
pertum est. Monumenta enim antiquiora, e quibus ea depromi potuerunt, partim 
incendiis quae olim extiterant, absumpta sunt, partim a Venetis extincta Hi namque 
cum, paulo post Constantinopolim captam a Gallis, tyrannidem Damiani Judae ever- 
tissent, quam ille occasione ammissi Constantinopolitaui imperii, sub ciijus tutela 
civitas manebat, arripuerat, civitatemque imperio suo adjecissent, non autem liber- 
tatem, prout polliciti fuerant Priho Benessae ipsius Judae genero, qui ad eos servi- 
tutis gratiae impatiens ob id ultro contulerat, nihil conducibilius arbitrati sunt ad 
Huum in eam dominium retinendum, quam si nullum in ea vestigium libertatis anti- 
quae extaret, quae cives aliquando ad eam repetendam excitaret. Civitnte autem 
in potestatem Venetorum redacta, satis constat omnia quae ad judicia spectabant, 
penes praetores Venetos fuisse. Nam etsi ipsi praetores caiisas cum quinciue judi- 



Praxis S. M. de Benessa. XLI 



cibu.s viderent, minores vero hominibus ex sun fumilia judicibus, quoH milite« appel- 
labant, demandarent, tamen cum ipsi quinque judices n^n a civitate, sed ab ipsis 
praetoribus crearentur, orania ex arbitrio eorum pendebant. 

Exactift vero Venetis a eivitate loco praetoris creatus est unus ex patritiis civitatis 
eique rectori.s nomen datum est, qui juxta morem antiquorum cum quinque judicibus pri- 
vatis jus dicebat. Augescente vero civitate, et crescentibus negotiis, cum rector publicas, 
propter res privatorum, commode curare non posset, con.stituti sunt sex judice.s, quos cu- 
riam consulis appellavere, et divisa sunt fora ; consulis enim curiae omnia civilia praeter 
res tinitiraorum, qui mediterranea Illyrici ac Macedoniae habitabant, attributa fuere; 
rectori autem cum quinque judicibus crimiualia cum ipsis rebus tinitimorum. Quo 
etiam tempore rectori, quo in aliquo se detrahere possit, cum ei a rebua gravioribus 
vacare contigerit, militis officium datum est, et jurisdictio extenta ad X perperos et 
quaedam alia pauciora, quae ad executionem justitiae pertinel)ant. et ei antiquitus 
com})etebant, relicta fuere. Cum autem paulo post in civitatem ars texendae hmae 
introducta esset, et amplior quotidie fieret, neque magistratus qui tunc judicia gu- 
bernabant, ei ob alias occupat ones sufficere po.ssent, phicuit novum magistratum con- 
stitui. Itaque creati sunt tres judices qui et controversias ip.sius artis deciderent, 
et omnia (juae ad artem attinel)ant, curarent. Nec multo post rectori, qiio aliquan- 
tidum ei hiboris demeretur, quem ex publicis et criminalibus rebus capiebat. militis 
officium a(lem{)lum est, et datuni uni ex patritiis, quem ejus vicarium noininavere. 
Quod ad ali^juos deinde annos et de criminalibus factum est, protensis enini finibus 
civitatis, et aucto populo, cum in dies majores solito injuriae inter cives committe- 
rentur, (juam eis rector per publicas occupationes sufficere posset, creati sunt sex 
viri qui facinorosos homines punirent, eosque judices rerum criminnlium api^ellavere. 
Keservatum tamen fuit rectori, ut in judiciis in quibus in aliquem ultinu» sui^plicio 
animadvertendum esset, etiam cum ipsis auis judicibus interesset. 

Xon multum autem deinceps eidem rectori et quinque judicibus de ejus cou- 

silio cau.sae finiiimorum, quae eis reservabantur, ademptae fuerant, judicibu.sque 

rerum criminalium datae.' Eodemque fere tempore cum in curia con.sulis lites cre- 

viftsent, neque omnibus prae multitudine satisfieri posset, creata fuit alia curia sex ju- 

dicum, quae privatis de rebus mobilibus jus redderet. Cum aulem per has duas 

curias nulhis dies vacuus a litibus esset, atque hac dc causa nemo qui judiciis adesse 

cogebatur. rebus suis prospicere posset, eas iterum ad unam curiam rtnhixerunt.'- Quod 

etiam patrum nostrorum memoria et de rebus nauticis fecerunt, quas cum separavis- 

sent a curia consulis, et eis specialcs judices a.ssignavissent, rursus eas curiae con- 

sulis restituerunt." Sed cuiu temporihus nostris mullum ip.sa res nautici crevis.set, 

majoresque (piam antea diflerentiae inter ipsos nautas et mercatores orirentur. ob de- 

fectus rerum, (piae in naves imponebantur, et ob naula earum, neque curia con- 

sulis, (juae ad dies certos jus reddit, et nihil praeter ordinem ei a legibus impositiiin 

facere potest, utris(jue ea celeritate (luam forsiUm eorum causiie potHtuIabant s^itia- 

faeere possent, placuit omnes difterentias quae de his rebus inter eos nascerentur, 

quatuor viris qui vectigalibus publicis a mercibus privatorum exigendis prae.sunt, id 

e«t doganeriis. attribuere. Et ita successu teinporum, rehus sic distaiitihus. oinnia ju- 

dicia civilia, «luae ad privatos spectahuiit. iii sex mMgistratu«< reducta simt, <iui hoc 

tempore juri dijudicando praesunt 

Leges autem quibus ordo juris constal»at, dum Veneli civiiati imperabant, paucae 
adinoduni erant. Consuetudine enim ad itlurimum judic.ihaiur, (juae cum paulatim 

* In iiiHrL'ine: 14«>»i, die 22 januarii f. 21H) in Lihro .^lajori? Consiiii. 

* In iuarginc: \:hib. 
' Iii inargine: 15*>4. 



XLII Prolegomena, cap. "VI. 



procedente tempore, ut usu venit omnibus rebus humanis, aboleretur, latae fuerunt 
)nultae leges, multaque per consuetudinem introducta, quibus et judices et advocati 
in regendis causis uterentur. Cum autem ipsae leges in multa volumina dispersae 
essent, et sine certo ordine legerentur, res vero receptae in hominum memoria contine- 
retur, rem me gratam omnibus fore facere putavi cuncta haec in unum volumen colli- 
gere, in suosque locos digerere, partim ut harum rerum studiosi multitudine et confusione 
librorum, fastidioque sciscitandi peritos vitato (quae eos forsitan ab ipsorum studio de- 
terrebant) omnia in promptu ac ad manus haberent eisque statim, cum vellent, uti 
possent, partim ut res usu receptae ab oblivione incuriaque temporis, si fieri posset, 
vindicarentur. Sed cum aliae super alias occupationes mihi quotidie ad haec pera- 
genda obstitissent, nactus tandem aliquantulum ocii, cum manum rei admovere coe- 
pissem, statim in ipso ut dicitur homine non parum dubitare coepi, a qua parte haec 
mihi essent materia inchoanda. Non enim me latebat, quantum in omni re, de qua 
cum ratione disserendum est, referat quid prius et quid posterius tractem, et quidem 
naturalem ordinem intuenti videbatur mihi exordiendum esse ab ea parte juris, quae 
ediscit reos in jus voc.ire. Oranes enim qui in litem ingredi volunt, ante omnia necesse 
€st, ut judices adeant, ab eisque postulent posse adversarios suos in jus citare, sed 
cum sesta in judicio petitione ne minimus quidem actus in causis confici possit, 
nisi prius conveniat, utrum judices ordinarii eorum causam, coram quibus propo- 
sita est, judicare debeant, an alii qui forte in eorum locum succedere possent, crebro 
item petant dilationes ad deliberandum, ante quam contra praeceptum oppositiones 
fieri incipiunt, commodius nobis visum est posteriora haec prius tractare, utpote quae 
primum in lite in judicium deducta accidere soleant, quibus absohitis, necessario 
subsequuntur, ut ipsa res docebit priora illa cum omnibus quae usque ad publica- 
tionem sententiae succedunt. Ultimo autem loco, ne quod ad hanc rem attineat 
desideraretur, subjicientur, quae data sententia eveniunt. 

YI. 

Codices Libri Statiitorum saeculo XIV Eagusii servabantur non pauci, 
scripti a sacerdotibus Ragusinis vel officialibus cancellariae civitatis. Atque 
in libro „Diversaruni Cancellariae 1341" tabularii Eagusini, qui continet 
„onines diversas scripturas, pacta et conventiones" factas tempore comitis 
Johannis Fuscareni, ad diem 20 aprilis 1342 legitur, quomodo „Fran- 
ceschus, scribanus domiiii comitis", — Franciscus seu Francischinus Bar- 
thoiomaei de Archo (nunc Arco) in dioecesi Tridentina, qui 1342 — 1373 
erat vicecancellarius, postea cancellarius et notarius communis Ragusii, — 
se obhgavit nobiU Eagusino Pale de Dime de Pabora: „de faciendo et 
scribendo sibi totum statutum communis de Eagusio, hinc ad sanctum 
Petrum proximum, iii cartis de pergamena", pro „yperperis VI". Sed obH- 
gatio fuit „cassa de voluntate ambarum partium". 

(^uot codices Libri Statutorum anno 1358 fueriut iii manibus singulorum 
Eagusinorum, apparet ex hbris consihorum ad diem 27 et 28 octobris 1358, 
quando omnes Eagusini, gravibus poenis propositis, omniaexemplariaregimini 
civitatis ad statuta corrigenda praesentare debebant (v. supra p. X): 

„Die XXVII octobris. Infrascripti sunt statuti sive li])ri statutorum qui 
fuerunt presentati secundum reformationem" : 



Recensio A. XLIII 

„Die XXVIII dicti inensis, Junius de Grede presentavit ununi statutum in rartis» 
bombacis". 

„Eodem die. Johannes de Bona presentavit unum statutum in cartis hedinis, 
quod fuit sibi mutuatum ad portandum secum ad eundum Stagnum ad stanicum 
cum illis de Spaleto. 

Laurenciua de Uolcasio presentavit unum statutum in cartis bombacis. 

Blaxius de Men^e presentavit I statutum. 

Marinus de Go^e presentavit I statutum. 

Dragoe de Binyola presentavit I statutum. 

Nixa de Luchari i^resentavit I statutuni. 

Nicohi de Caboga presentavit I statutum 

Dimcus de Benessa presentavit 1 statutum. 

Giue Nicole de (londola presentavit I statutum. 

Jacobus de Georgio presentavit I statutum 

Valcua de Goye presentavit I statutum. 

Marinus Junii de Menye presentavit I statutum" (Monumenta Ragusina II, 250). 

Ex (iiiibus tredeeim eodicibus duodecim erant iiobilium. uiius fortasse 
eommuiiis: ille mutuatus „ad stanicum cum illis de Spaleto". Sed dubium 
n(Mi est (juin magistratus civitatis plures codiees habuerint, ad usum co- 
mitis. judicum curiae ma.anae et parvae, consiliariorum, advoeatorum. pn»- 
euratorum, et aliorum. 

Mutationibus et additamentis textus Libri Statutorum per saeeula al- 
terabatur, praesertim cum. post(]uam ars typographica inventa est, nun(]uam 
ty pis editus in lucem prodierit (v. p. XII). 

lieeensiones textus distinguuntur (]uin(]ue (]uas, temporis ordine ob- 
servato, Htteris A, B, C, D, E notavimus. 

Reeensio A., textus genuinus anni 1272 sine additamentis postea 
insertis. in nullo eodiee. (]uem cognovimus, superest. Supra monuimus 
(p. XVI) Hbrum oetavum diversis temporilms in hane formam (juae nune 
ante oeulos nst redactum esse, et probavimus numeros capitum post tenipus 
eomitis Marini Haduarii. (jui inter annos 121)2 et 1305 ter comes Hagusii 
fuit, adseriptos esse. Ex Hbrorum rubricis, qui ex codicibus vetustioril)us 
descripti sunt, praeterea patet eapita quaedam jam ante reeensionem B. 
abrogata et deleta esse (v. ib.). In eodiee B. initium superest eapitis (ieleti 
post VIII, 49 (p. 193) et inscriptio capitis amissi VI, 2 (p. 239). 

In adnotationibus margini adseriptis Franeisens de Gondohi ad Hliri I 
eaput 21 (p. 409) asserit se in „vetusto eodiee"* vidisse seriptum de elec- 
tione proeuratorum et advoeatorum monasterii Laeromonensis „in Justi- 
niana eonstitutione", i. e. in Libro Statutorum. comiiosito tempore eomitis 
.Marci .lustiniani. sod hunc ordinem postca mutatum esse a Dandulo eo- 
mitt'. Anti(|Ua iha eonstitutio Lii)ri Statutorum nobis ignota est : mutati(» 
vero faeta tempon' Marei DanduH eomitis (1301 — 1303) legitur iii Hl>ri 1 
eapitn 21, uum. 12. 



XLIV Prolegomena, cap. VI. 



Recensio B., eontinens textum anni 1272 cum additamentis annorum 
1272 — 1358, nunc superest in unico codice, quem item B. appellamus, 
membranaceo, foliorum 92, in bibliotheca c. r. tribunalis Eagusii. 

Operculum codicis non est vetustum, sed saeculo posteriore factum, 
ligneum, coriis pressis indutum. Fronti ejus aftixum est ornamentum qua- 
dratum, factum ex orichalco. Item orichalco muniti sunt anguli in fronte 
et a tergo. Liber clauditur quatuor libuhs, bene conservatis, una ex su- 
periore, aUera ex inferiore, duabus ex media parte. 

Integumenti vetustioris rehquiae esse videntur duo foha membranacea, 
nunc ad opercuh partem interiorem, et ad frontem et ad tergum hbri, 
agghitinata. In priore foho leguntur tres adnotationes de terrae motibus 
Eagusii, die 6 januarii 1349, 28 novembris 1496, 17 maji 1520 factis, 
quarum prima saecuh XIV esse videtur, altera et ultima scriptae sunt 
eadem manu c. 1496 — 1520. Posterioris fohi, quo opercuh tergum intus 
tegitur, pagina aperta scriptura vacat. 

Membrana est optima, coloris albi qui in utraque fohi pagina non 
differt. Poiia a bibhopego inaequahter sunt praecisa, qua de causa aUitudo 
fohorum variat inter 37 2 et 37*4 centimetra gahica, latitudo inferior et 
superior inter 27'2 et 27'5, sed in ultimis fohis non excedit 26'7. Adno- 
tationes margini adscriptae non sunt mutiJatae. Textus scriptus est lineis 
37 vel 38, in duobus latercuhs, qui 1'5 centimetra inter se distant, atra- 
mento nigro, nunc interdum badio. 

Oolore rubro scripti sunt: 1. indices sive „tabulae" capitum, singulis 
hbris praemissi; 2. inscriptiones vel „rubricae" singulorum capitum, nu- 
mero semper postposito ; 3. indicationes librorum in margine superiore : 
in fronte fohi versi „L.", in fronte vero fohi recti numerus hbri. Qui- 
busdam locis color ruber membranam ita penetravit, ut in fohi parte 
aversa conspiciatur. 

Litterae initiales capitum pictae sunt colore rubro et ornatae orna- 
mentis caeruleis: stehis invohitis in 0, Q, ahbi pennis vel ramis ex ht- 
teris excurrentibus. Quod non ubi(jue observatur, nam capita V, 37 — VII, 
2 et VIII, 15 — VIII, 99 his initiahbus carent; incipiunt sola httera ma- 
juscula miniata. Librarius quovis loco primam capitis htteram signo mi- 
nusculo praenotaverat ; initiales vero pinxit miniator, interdum neglegenter. 
Litteras enim quasdam initiales plane omisit, velut: (U)t I, 2. (Q)ui VI, 
60. Ahbi htterae sunt confusae: Fi pro Si IV, 52, 56. In hnea ex S 
deorsum excurrente initio capitis V, 34 involutum est caput honhnis 
nasuti et tonsi, cujus iinago obhqua (en proiil) penna picta est. In 
initio capitis VII, 25 residet avis, cui cauda ionga appicta est: falco aut 
psittacus videtur esse. 

Manus distinguuntiir (|iiiii(|ue. Atfjue prima (|uidem manus scripsit 



m 




luciir roctnomt. al (cUuxo^ 
xUo p^flanini auralio qiio 
oinj moco on qr nioiictraD 
^tmm ccftvm ipc tcnc vx)ti*fl" 
l^nmrnrmum. 
'^ f\ alul^ mgurais ue 
nmr ad onm coittj *i 
tr ct Ut6i6 faid *iuoUi 
cnr itc ao coin^ cc ctrimo r 
al lirten^ aocmrrtoil r6ru3 
fup alunic frLiiiu cctfrtmo' 
offe ctmico cctcr a ftuc (luid 
'J lit^xe imeuTcue ai lutmo f 

lUie cctcr nc ao cmtcm ff rtd 

9r\o oiUc Mami^ cnitcctcrfii 

ct Tonan mfrufco eo\ coitcm 

cc d^tmo ccttr pummt a fh 

ccit^iouc mgiifeo aiiu fctcn 

cu i^ oati fticnr 4?coltcmcc 

rhrtmo cnrfiinna.lfrtiauv 

pai\? nb ucncnt av fbriuinn 

c6 itiruhl nuocam rtifra nb ; ^cpiti*; Cag".ortxrircaDOuccni 

habiumr mltt mpcountiu iii^fnnf ^nm^riri rmi> rn<^iii 



plcnmu amptifeua lUcno 
liumt irc aO temai itltJ Hfj 
dnmou rditJ fiu iW5 txq pui* 
mctr a m (no mit •itcnc p^ 
nuncncifi fcUuu^v Ulc mo! 
mnnrca ucnit mgiifiu mgu 
fcu^ nbptctructnrc afmm 
tngufij ncc ptcn: ai pigiicm 
rc urfiicctt vigucmrnncccc 
pairc ai,pnc6nc fiu concc 
^Utnrii fuii oifftmtii hntj^ 
tdnc *i:^lcgio fnxttoam^pcoQ^ 
nolmr irc ao vnflinicnbu ab 

itinmi 
^pc cSfucmomibj mt mgnfco' 

^^ toffinc , 

S|r fi atvcj& nxgu Li) 

Ijjcua iioqiurTcml tabuc 

^i6nc3 fup oiut cttonina 

ut' fup nluiiic bncm cc toiTi 

namgiUcue illc oltitfu^oni 




ctait frhi mccUartinijroim 
mm ecu-nToiar3 oni rrcni' 
nuiDicataiiur p oianirpLi 
nttnn ocnr ttnta . (Jt fi iudi 
catfi fiur ftnnmtiim itf fa 
nnmm lugitfco innantco f 
rrLtuit£^ no prcfT Oiccic mgu 
fco lu^lo q*mr-tmf uiitrtc 
m ft mgrufmo tttmrc ^Jttnr 
m lU futo ,}pmL:io quoo ip: 
bic ptcnr. (Ft mn fialiqt^ 
mBiflau^ hntntnir aoifum 
ml mnc5 fup^attnucfrkutu 
i.cuoinatii fiilt rtautal plc 



v^ 



r 



ItwOtttc AOcJicozl ttnic fuam 
jkfmtccu qootn ftiit a itn ^ 
,0grrt.^firnu . 

" " ^ fumu moco fanrcmt 
cc torfma d fme hotbtto 
vyqut^lvittt: 40 qtictifofi ronc} 
'I fttp tntrtifco^ auDtttittngu 

ftm a\ Uttu*' fiu tntcu5 anK* 

cnfm coitn tfottcat cj Oitti 

fult mt ftnna 
,::l>c tofiirmomttnii> tnf rogtt 
^fcoi^ •tKncf 'Tantc* 

£^^ti aUq» mfojtllu) 




^Ml 



-^' 



om autqn7noni4 m*(ct 
vx \nL' nptu nlx^icf ct mfiu 



Codex B. f. 33k (lib. III, cap. 51-53i. K.\fiii|.luin rfdactum a«l inoiluluui 

luijur* pairiiKU'. 



XLVI Prolegomena, cap. VI. 



maximam codicis partem, f. 1 — 90a, a lib. I cap. 1 usqiie ad VIII, 92 
(1342) iiiclusive. Secunda manus, litteris paulo minoribus, exaravit solum 
laterculum A in f. 7a (I, 21 — I, 23). Tertia manus leges scripsit, latas 
tempore comitum Philippi Horii (1348) et Petri Justiniani (1348 — 1350), 
f. 90v— f. 91v, col. A., libri VIII cap. 93 — 97. Quarta manu, quae atra- 
mento nigriore utebatur, adscriptum est libri VIII caput 98 (datum 1358, 
mense januario), f. 91v, col. B. — f. 92a col. B. Quinta denique manu lit- 
teris aliquanto majoribus, quam in foliis praecedentibus, additum est item 
unum caput, libri VIII cap. 99 (1358), in ultima codicis pagina, f. 92v, 
col. A. 

Litterarum formas videas, quaesumus, in pagina proxima, in qua f. 33» 
(III, 51 — 53), ad modulum paginarum hujus editionis redactum, photo- 
graphice effingitur; incipit autem a yerbis: „[uo]luerit concordare cum 
Sclauo". 

Librarius qui codicis maximam partem exaravit, festinanter, interdum 
neglegenter, opus suum perfecit. In abbreviationibus Uneolas supra Htteras 
vocales non semel omisit: BAGA (barca), SEC UDE (seGnndo), UOLTJ- 
TATEM (vohintatem), SOLLEPNES (soUempnes), EADEM RAGIO- 
NEM (eandem rationem); praecipue -ET et -EAT m verbis habet pro 
-ent, -eant. Ahbi sententiam alteravit: PASGANDUM J. 18 (l. piscan- 
dum), AQUIBUS I, 19 (1. ahquibus), LAPIGIDES I, 26 (pro: la- 
pides!), DEFEGERIT PRO TOTA IV, 52 (pro rata, cod. C), ET QUI 
PARENTES IV, 20 (sunt: aequiparantes), AB APFOSITO V, 3 (1. 
opposito), MINOR PARS VII, 18 (ahi : maior). 

Sed ita servavit multa vestigia sermonis et scripturae quae coiispicua 
erant in archetypo, ad cujus fidem codicem describebat. Sermone latino 
probatur primos hbrarios qui Librum Statutorum scripserant, non fuisse 
Italos doctos, notarios et canceharios Kagusinorum, sed presbyteros aut 
judices, incolas hujus ciiitatis, non magna hnguae latinae scientia im- 
butos. Quod efhcitur non solum mendis : AD GONSILIUM MINOREM 
VII, 5, IN ARBORIS (navis) VII, 7, GIVITATEM QUAE HA- 
BERET JTGNORAM, PRO IPSA PIGNORA VII, 32, sed prae- 
cipue formis hnguae latinae vulgaris, quahs in Dalmatiae civitatibus in 
usu erat (cum e pro a, u pro o, i pro e posito etc.) : GENTINA- 
RIUM, GUNGGIO^DEIETATI DIBITOR, DIBITUM, DOUANA, 
DUANA, INDEGERE, LEGN AMINIBUS, LIGITIMUS, LIGU- 
MEN, MILEAUIA^ MONISTERIUM, MONESTERIUM, MU- 
NETA, PLUBLIGUS, PUBIGA. PUBLAGA, PLENERIUS, PLE- 
RES (phires), RTPIRIUS, RAPFARIUS (v. indicem hujus editionis). 

Aha quoque vestigia demonstraiit hbrarium non fuisse Kagusinum, 
aut sahem exemplum ejus esse descriptum ab Italo (juodam ex archetypo 



Recensio B. XLVII 

Hagusiiii cujusdam maiiu exarato. In codice B., partiiii etiam iu codicibus 
recentiorilnis, corrupta sunt nomina locorum circa Kagusium. item Sla- 
vorum termini technici, qui Ragusinis bene noti erant. A nominibus iii- 
sularum Calamotae et Dalatbtae sive Dalafoflii confusis originem habebant 
nomina male conglutinata : Dalamota, «juae vox in solo Jvibro Statuto- 
rum legitur. et Calafota sive Calafodium. (juod nomen annis 1306 — 
139s Htiam in libris tal)ularii Kagusini interdum occurrit. Caput Co- 
Miari in omnibus codicibus, abbreviatura (comai) male lecta, positum est 
pro Caput Comani, (juod hodie (juocjue Capo Gomena nominatur. Sanctum 
Hilarionem abbatem Gazensem, (^ui anno 365 „Epidaurum, Dahnatiae op- 
pidum'' adiit, ejus(]ue vitam sanctus Hieronymus descripsit (ActaSanctorum, 
Oct. IX), codices B. et C. transformaverunt in mulierem sanctam: „prope 
H c, c 1 e s i a m S a n c t e (sic !) H y 1 a c r i o n i " III, 54 , notissimam illam 
us(jue ad hunc diem ecclesiam ,,Sancti IUari" (Sveti Ilar), in maris litore 
sitam inter Ragusium et rudera veteris Epidauri. Molina sive Molendina 
Breni (apud hanc ecclesiam) librarius scripsit ^lalina, montem Crestam 
Ragusinae urbi imminentem Tresta. Huc accedunt patatum. i^atata 
pro patacum, slav. potok torrens, usrada VIII, 58 pro vrazda. pecunia 
pro vulneribus vel homicidio soluta. 

Ortliographia congruit cum ratione scribendi annorum 1300 — 1360, 
snd in multis rebus iideliter servatus est usus antifjuior, qui in libris ta- 
Inilarii Kagusini annis 1280—1300 conscriptis exstabat. CIVITATIS 
TiETlFFICACIONEM, i. e. reaedihcationem post incendium anni 1296 
(\'I1I, 57. nota 17). invenimus jam die 15 octobris 1296 in lilu-o Diver- 
sarum Cancellariae, scripto manu ^lanjuardi notarii : ..pro retifiicacione 
donius^ Librarius codicis B. scripsit solum /; lUDICES, lURARE^ 
lUSII, lUPANA, lUNCETUM, raro J: JUSTINIANUS, JULII, 
JANUARIL in verbi Hue MARCIJ, BLASIJ. Pro T habet U: UIR, 
UIA, UINUM, UOLUMUS, UILANO; F pro F aj.ud eum rarissimum 
est. Alibi V sumitur pro U, in verbi initio : VMBULA I. 18. V\o -GUS 
fre(,uenter ponitur -CHUS : ARCHUS, FRANCHUS, MARCHUS (C. 
in liis verbis ulH(,ue liabet -CUS). Pro TI scribitur CI : RACIO, lU- 
STICIA, CREDENCIA, SPACIUM, PRECIUM, TUCIUS. ECIAM, 
CICIUS, PECIERIT, URSACIUS, DALMACIA; T/ rarissimum est 
(nuptiarum \I, 47, conseruatio VIII, 9s). Pro CTI librarius item posuit 
CI: DISTINCIUS, BENEDICIOSIS, INDICIONE. Pro CTIO. TIO 
liabet CCIO: BESUHECCKK CONTRADICCIO, DILECCIO, item 
CUNCCIU, ADDICCIO. Alibi vero scripsit CT pro C: PACTABE, 
PACTAMENTUM. etiam pn. T: DOCTEM V, 29. Prima manus 
ubl<,ue hab»-t LITERA,, LITTERA, scriptores vero ultimorum capitum 
LICTFVA (VIH ♦.»« 9«M ifMm DIMfCTERE. .jUmh rnnna.' in lil..i< 



XLV III Prolegomena, cap. VI. 



tabularii Ragusiiii saeculo XIV a librariis pluris aestimabantur (scribebant 
132b— 1347 licteras, 1347—1354 literas, litteras, 1333—1360 mictere, 
promictere). N ante litteras consonantes non assimulatur: INMUNDI- 
CIA, DECENBRIS, INPETRARE, INFEDIMENTUM, SPANPA- 
NATURA, CONROBORAT. Librarius scripsit ubique NUNCIUS. sed 
TIII, 91 RENUNPTIANS; in libris Diversarum legitur 1334—1348 
nunctius, nunpcius, nunptiu^, raro nuncius, jam c. 1390 nuntius. /S et X 
confundit: lUDES III, 3, MILEX III, 33 (occurrit etiam in Libro Ee- 
formationum 1358), REXURECCIONIS YIII, 97. Aliis vero locis con- 
fundit S dSC: SIVERITY, 13, CRESITYll, 3, QUESCJTI IV, 76, 
SILICET, CONSCILIUM (forma frequens in actis XIII— XV saeculi). 
Pro litteris duplicatis ponit simplices: COMUNE, COMODARE, CO- 
MORARI, MITERE, NULIUS, MILIARII, RECURAT, sed e 
contrario alibi duplicatas habet pro simplicibus: OCCULUS^ EDIFFI- 
CACIONE. Pro GN mavult nonnunquam NGN^ saeculo XIV non in- 
solitum: STANGNI VIII, 80 (sed VIII, 81 STANNI). PLATEA 
alternat cum PLATIIEA. 

Interpunctionis signis librarius parcissimus erat, praeter punctum in 
fine capitum aut paragraphorum, quod nonnunquam sequitur littera minor: 
et^ alibi major: Et. Paragraphi capitum incipiunt a Kttera majore, super- 
ducta lineola rubra. In capitibus quibusdam paragraphi intervaUis signifi- 
(^antur et singulares articulos efficiunt. Effigies nostra has subdivisiones, 
cum Gondolae „numeris" vel „paragraphis" comparandas, in libri III 
€ap. 51 ostendit. Insigniores sunt subdivisionum et sectionum initiales 
pictae in Hbri I cap. 12, numero octo; cum „numeris" novem Gondolae 
in hoc capite non omnes congruunt. AUbi numerus initialium minor est 
quam apud Gondolam: I, 21 subdivisiones capitis sunt 9 (Gondolae 12), 
I, 26 vero 11 (Gondolae 13), III, 46 item 11 (Gondolae 24). Sed ad 
finem codicis numerus subdivisionum in capitibus crescit: VIII, 57 sunt 
26 (Gondolae 20), VIII, 58 vero 12 (Gondolae 8). 

Tabulae rubricarum, singulis libris praepositae, descriptae sunt ex 
codice vetustiore, quam recensio B. Tabula Ubri VIII non continet am- 
pHus capita 20 (p. 177, 243). In textu sequuntur quidem capita 21 — 99 
hujus hbri, sed plerumque sine inscriptione, ubique sine numero (cf. p. 
177 s(j.). Numeri cap. 21 — 99 adscripti sunt in margine manu aetatis 
recentioris, numerorum notis arabicis. Codex B. hoc modo exhibet recen- 
sionem in hbro VIII sane imperfectam. 

Textus Libri Statutorum in codice B. nullam constitutionem continet 
posteriorem mense martio anni 1358. Neque ex ultimis annis dominationis 
Venetorum omnes leges praebet; additamentum Hbri III cap. 2, num. 6 
(p. 58), factum mense augusto 1354, in B. desideratur. 



Recensiones B. et C. XLIX 



Rasurae occurrunt in libro II. In cap. 5 (cf. p. 30) vox comes 
ubicjue est deleta et ejus loco in rasura scriptum rector. Ibidem sunt 
deleta verba: domini nostri ducis. Hae sunt correctiones Libri Sta- 
tutoruni, lactae anno 1358. 

Codex, sine dubio ad usum regiminis scriptus, semper in cancellariis 
reipublicae servabatur. Saeculo XV et XVI erat in cancellaria vicarii qui 
tunc Justitiam niinistrabat usque ad summam X iperperorum" ; has sen- 
tentias, a vicario latas, scribebat cancellarius sive scribanus slavicus.^ In 
codice C. addita est in f. 3» manu saeculi XVI adnotatio de terrae motu 
facto die januarii 1349, descripta ex pagina interiore folii agglutinati 
ad operculi codicis B. partem priorem : „In statuto veteri quod 
manet in canc(ellaria) vicarii, sunt hec verba de terremoto, vi- 
delicet: A. D. MCCCXLVIIII" etc. Ut Franciscus de Gondola in Libri 
Statutorum indice. sub verbo „r)ux Venetiarum", versiculo 3, dicit, jus 
jurandum fidei praestabatur duci „ab omnibus magistratibus et officiis, 
ut in capitulis juramentorum illorum Ub. 2., ubi mutilatum non est, prout 
reperiturin codice veteri reipublicae apud cancellarium lin- 
guae slavae" (v. p. 351). „Mutilatos" appellat Gondola codices, cor- 
rectos anno 1358 ; codex B. solus est, qui has formulas temporis Vene- 
torum servat integras. Quod Gondola adnotavit ad Hbri I cap. 3 (p. 409) 
de rubrica „in veteri codice cum ejus capitulo contenta, in novo est 
deleta**, iterum pertinet ad codicem B., in (juo solo legitur, (|Uomodo offi- 
ciales omnes ,,elige))antur", i. e. nominarentur a comite Veneto, cum post 
aiiiiuni 1358 eligerentur a consiliis nobilium civitatis. 

J)e tempore, (juo codex B. scriptus sit, putamus euni anno 1342 et 
annis se<juentibus exaratum esse, postea vero completum additamentis a. 
1348—1358 (cf. Jire('-ek, Archiv fur slavische Piiilologie XV, 456). De- 
scriptus autem est ex archetypo, in quo textus Libri Statutorum, post 
annum 1272 auctus, suppletus erat additamentis, inter capita insertis, vel 
margini adscriptis. vel iii fine codicis subjunctis. 

Receiisio C. continet textum purgatum anno 1358. auctum addita- 
m(Mitis annoniin 1358--1408. Mutationes (juae post discessum uhimi co- 
mitis Veneti anno 135H factae suiit in Lil^ro Statutorum a „sapientibiis", in 
consiliis ad ^sUituta corrigenda" electis, supra coiniiiem(U'aviinus (p. XXVII), 
item codices hoc tempore regimini ad corrigendum traditos (p. XLIII). 

Hanc recensionem repraesentat item codex unicus, servatus in hiblio- 
theca c. r. trilmnalis Kagusii. meml>ranaceu!^, folioruin 125: praeterea folia 
duo agglutinata sunt ad operculi partein interiorem. 

Uperculum est iigiiHum, nnigni ponderis. corio indutum. Media ejus 



' Philippin «lo Divcrsif* (1440i ed. Hrunrlli |». 59, l^. 

MO.NUM. IIISTOR. JI'R. IX. 



Prolegomena, cap. VI. 



froiis insignita est magiia ex orichalco facta criice, ad ciijus trabes qua- 
tuor ejusdem materiae flores sive stellae additae sunt. Ex quatuor orna- 
mentis quibus anguli quondam muniti erant, nunc unum in fronte supe- 
rest. A tergo media est tabula quadrata ahenea, quam quatuor tabulae 
minores cingunt; ex anguHs duo adhuc sunt muniti ornamentis. Fibularum 
duarum supersunt fragmenta et coriacea et ahenea. 

Membrana coloris subflavi in parte pelUs exteriore minus bene prae- 
parata et male conservata est. Primo obtutu animadvertitur codicem usu 
tritissimum esse. Scriptura enim in paginis quibusdam evanuit, in ahis 
vero postea est renovata ; versus quidam legi jam non possunt. Nonnulhs 
fohis, quia in angulo et in margine, inprimis inferiore, mutila sunt, sub- 
ducta est charta alba agglutinata, praecipue in iibris III, lY, Y. Margo 
a bibhopego inaequaliter est praecisus, laesis quibusdam adnotationibus 
in margine scriptis. Fohorum altitudo variat inter 36*8 et 37*1 centimetra 
gallica, latitudo iiiter 26*3 et 27 '0. Scriptura est nigra in duobus la- 
terculis, quorum uterque habet versus 34. Formam htterarum vides in- 
exemplo photographico fohi 40», ad mensuram hujus editionis redacti ; 
incipit a verbis libri III, capitis 51: „ut homines de Chelmo". 

Colore rubro exaratae sunt „tabulae" rubricarum, singulis hbris prae- 
missae, et capitum tituli. Capitum inscriptionem et sequentem numerum 
capitis praecedit signum caeruleum q. Litterae initiales omniam capitum 
ornatae sunt coloribus, aut caeruleo cum pennis rubris, aut rubro cum 
virgultis viridibus. Initio textus conspicitur inscriptio in folii margine su- 
periore: „L. 7", auro picta, posita in campo ornamentorum caeruleorum. 
Infra ante exordium Libri Statutorum miniata est effigies S. Blasii, Ea- 
gusinorum civitatis patroni, episcopi barbati, induti veste pontificah rubra 
et portantis in manu imaginem sculptam civitatis Eagusii. 

Librum Statutorum totum, f. 5a — 115», scripsit idem hbrarius, dih- 
gentior eo qui codicem B. exaraverat ; pauca enim verba vel paucas ht- 
teras omisit aut male legit: FATRIMONIUM VI, 48 pro matrimoniura, 
SANGUINEIS IV, 70 pro consanguineis. 

Sermo latinus et recte scribendi ratio jam redolent tempus renascen- 
tium litterarum anti(juitatis. Menda grammatica, quaha B. habet, hbrarius 
correxit, vestigia latinitatis vulgaris perpauca retinuit (hgumen 11, 19, 
muueta VII, 48), sed ex iUis nominibus corruptis non omnia emendavit 
(J)alamota, Caput Comari, ecclesiii Saiicte Hylacrioni, patata). Librarium 
Eagusinum non fuisse testantur errores in termiiiis patriis: MARGA- 
RIOSIO I, 33 pro margarisio, tributo (juodam, STINIGUM III, 19 pro 
stanico sive „parlamento", UINEAM et infra MEAM V, 24 pro meia, 
megja shiv. terminus, fines, maceria vineam cingens. Nomina quaedam 




ut txncfi X3C dvlmo omla cjiu 
uiX4Cifocnntat)lbmai tK 
nuixit at»6acnt>u rAUi^iic;^ 
sv ilUitJ (tiniox ucl XKbct 
mitt^ci^.-^ll pcr tlUv m 

r4ti» mrux^ iutnc«diucr(t 
facmmcntxl 4tJ alujurantcr 
ud atJCiu^fiUum autfiluv 
Uafumfit lUi/au^uitnatum 
fiicnr utpfctgoatwranr' 
unum VcCui^ wbdib;uiri$. 
i6rUlcquanu>uir4f t^cbct 
ftarc pzop: Ulum pwquoiu 
rarc xjcbct at)L4tu^ ciu5 ct 
rcbct ofaiim cum a:c- j€t 
fi crmc5 xzdfdmo pcrfc N 
bucnt at^quci-cnwun rati^ 
ncm (up^a?niux<7amru^ 
ra^ullj ucKupaoUquctJC 
r45ufu> • bx tJcbct cc fmiu^ 
pl^itu q^p^^tJtbct placrtui 
ibi • £t (i onnc^ vcdhdpxc ^ 
fc nc babucnt ar qi^nnun 
raninK ilipza cpmitc^ScV 
4li4' tc ra^uHo. ct coxncs ul 
cmnuncra^iilM at^qucirou 
babuctit fup:4 covratc ud 
aliquc txr ct)dmo lihiovc 
bct cc pmupUatum cpibf 
plaatctur • «* (it rnnu plaa 
tumcinniti^tvcrdma jftn 
t^bct ic anniti^^a>muni5 
ra^ufij. €t li onnc^ ^ccc t& 
^Cv\^ccmcBxx.ci)dmo j^fc 



nor\ babuaint at> qucnr uin 
alH ixncs qiu ibi.fu cnnt <avq 
rcnxmm rati^icd (u45 tjcbct 
(xmc tcflimm/quc par5t>dx4t 
pzutf tnaprpUatart. <7iU4j[» 
qucptcflcramuucnt tjcfact 
p:imi> pl4at4rc/*74ir4 p4l^ 
fcomtJ^/ ^lic oplauux^onm 
plMitx ufiirat>fincmVn4J>^ 
unum pUatum ^4li4 aliua 
plaatum . j€t iUcbomo cmp 
vtxcnt plaotum fuum|> feu 
tcnoam UU)^ tut^iaim/tJcqua 
cumq; paite v^wcms fme 
moza/rcbct f^^ratumcnv 
lUi qui luccnt pUiatum niii 
t^fc atJitttccm pcQzv^acrS^. 
(Hjfcc li itimatm plcncntim 
|nmifucntan?in4tu ^aUq^ 
bomo vcd}dmo ucncnt^ 
queixirottm rationcfttpxx^ 
aUqucmlvmttnera^ulij ^it 
atnam r^S^. Sytr^gufcus ^ 
tu^lucnt mponxKrcj^caz 
cir4tiinK antc^cunara^ufij 
fvtcut/^ii noUtcnfc ozxyur 
nctfhnuum ante ctm4m 
i^^^ufq 4t)am(bftititUxum. 
<7atJccrtum tflmnu jFmq^^ 
{ntnnatum Ixtcnt an cuna / 
€t qitcUbct par^ tJcbct ^ m 
lUaUxp pai^s ra^ttic^ cutn. 
mviab^ ra^tfij ^quo^ pWanf . 
uolucnt . ct parii fciauauim 



^ i"ii \ * I. 4()h dil». III, I jij». '.}\). Exempluui rfdaciuiu ad meni<uram hujus paginae. 



LII Prolegomena, cap. VI. 



praebet codex C. in forma recentiore: Umbla pro Umbula. Numeri in 
textu plerumque verbis, non numeris, exprimuntur. 

In ortliogTaphicis initio verborum habet cum J, tum J: JUBICES, 
JUPANE, JUNCHETUM, ahbi vero lUDICES, lURAT. Item initio 
verborum praebet cum U, tum V: UENDITOB, UOLUERIT, UER- 
BERARE, sed ahbi VOLUMUS, VOLUNTATE, VERUMTAMEN. 
Initio V saepius exstat pro U: VROSIUS, VNGARIA, VBI, VXOR, 
Pro TI omnibus locis scripsit TI: RATIO, GRATIA^ SPATIUM, 
ETIAM^ TOTIUS, CITIUS, URSATIUS, DALMATIA, etiam ubi 
non oportuit: CONTUMATIA, OFFITIALIS, PROHITIUNT; sed 
interdum per neghgentiam ex vetustiore exemplari retinuit CI: TERC1A31, 
STACIO^ PETICIO. Pro CT interdum ponit T: INDITIONIS, HA- 
BITO RESPETU VIII, 91. Formas speciales, quales servavit B., hbra- 
rius codicis 0. correxit scribens: RESURRECTIO , CONTIO, DE- 
CEMBRIS, IMPETRARE, MITTERE, NULLIUS, STAGNI etc. 
Sed Jf habet plerumque solum : COMUNE, COMUNITAS, aHbi COM- 
MORARI. In ahis reduphcationibus peccat: ELLECTUS, CORRIUM 
(electus, corium B.), BAMPSO VI, 2 (banno B.). Pro IN ante P se- 
cundum pronuntiationem, ut videtur, exhibet IM: IM PLANO, IM 
PORTU, IM PARTE. Ubi B. habet: substinere, reddiens, velet, spar- 
geat, fuerent, incideret, C. scripsit: SUSTINERE, REDIENS, VEL- 
LET, SRARGAT, FUERINT, INCIDERIT. 

Interpunctionis signa uberiora sunt, quam in B., non solum puncta, 
sed etiam virgulae /.^ Paragraphos capitum praecedit signum q, mi- 
niatum vel caeruleum. Per htteras eorum initiales ductae sunt hneolae 
luteae. Paragraphorum numerus major est quam in B., quod jam ex 
comparatione imaginum repraesentatarum facile probari potest. 

Textus differt a B. praecipue his rebus: 1) Habet additamenta ab 
anno 1358 usque 1408. 2) Deleti sunt omnes loci quibus commemorabatur 
dux et dominatio Venetiarum aut comes Ragusii, missus a duce, praecipue in 
hbri I cap. 1, 3 et hbri II omnibus fere capitibus. Sed haec purgatio imper- 
fecta est; in jure jurando socii comitis II, 2 remansit locus de „ipso juramento 
quod dominiis comes juravit, videhcet Veneciis coram doniino duce", item 
II, 30 in jiire jurando praefecti navis: „non oiTendam ahquem amicum 
Venetiarum". 3) Deest hbri VIII cap. 99. 

Ceterum textus codicis C. a textu codici^ B. non multum dififert in 



^ In imagine hac virgulae evanuerunt. IjCgendum eat (lib. III, cap. 51, num. 9) 
exempli gratia: „Et si stanicum plenerium non fuerit ordinatum / et aliquis homo / 
(le Chelmo / uenerit ad querendum rationem supra aliquem hominem Kagusij / ante 
curiam Eag. Si Raguseus uoluerit respondere et facere ei rationem / ante curiam 
Ragusij faciat*'. 



Kecensiones C et D. LIII 



argumento. Discrepantiae (juaedani originem liabent ex abltreviaturis di- 
verso modo lectis: Sed B., Et C. V, 31 : Sed B., Quod C. V, 8; ut sit B., 
autem sit C. V, 25: omnimode B., omnino C. VIII, 33. Alibi ex litteris 
male lectis: noluerint B., uoluerint C. V, 10 nota 3. Sunt loci, quibus C. 
verba quaedam habet (juae in B. desunt, aut (juibus verba transposuit. 

Quae in codice C. Librum Statutorum praecedunt aut se^iuuntur: in- 
scriptiones latinae, inscriptiones mediae aetatis, dicta philosophorum et 
sanctorum, versicuh diversi generis, adnotationes de pestilentiis et terrae 
motibus, deinde (juae Statuta insequuntur diplomata a. 1440 — 1697, de- 
scripsit Bogisic, Pisani zakoiii p. 100—104. Idem librarius, qui totum 
Librum Statutoruin exaraverat, f. 3a enumeravit decem „mortahtates", pesti- 
lentias in civitate Ragusii ab anno 1348 us^jue ad illam (juae die 28 octo- 
bris (S. S. Shnonis et Judae) a. 1430 terminata est, et in fine f. 115 — 
lU) descripsit htteras a Sigismundo, Hungariae rege. Ragusinis missas 
anno 1403. Ad hbruin VI, cap. 25 adnotatum est in margine f. 6Da jam 
aha manu, han(? constitutionem denuo pubhce promulgatam esse die 14 fe- 
bruarii 1437 (v. p. 250). „Ducale" Francisci Foscarini, V^enetorum ducis, 
datum 31 augusti 1440, et cetera documenta item scripta sunt ab ahis 
hbrariis. Qua de causa dubitandum non est (|uin codex C. scriptus sit 
po.st mensem octobris anni 1430 et ante februarium 1437. 

Recensione D. repraesentatur forma hbri, (juahs saecuh) XV et XVI 
circuniferel)atur, post recensionem C. et ante recensionem Francisci de 
(■londohi. Haec recensio et se^juens K. a prioribus eo ditlerunt, ({uod opus 
non legis latorum, s^d privatum praebent. A recensione C. ambae recedunt 
sensim redeun(h) ad fornmlas juris juranch vetustiores anno 135^ castigatas. 

Solum mehorem codicem Imjus recensionis. (|U0 ad hanc editionem pa- 
randam uti potuinms, possederunt antea nobiles de (iozze, nunc vero ser- 
vatur in bibhotheca V. Hogi§i(*. Est membranaceus, fohorum 127. akorum 
prope 28 centimetra gaUica. hitorum 20. Scriptus est saeculo X\'I ineunte 
ali uno hbrario, in singuhs (non binis) latercuhs. htteris (|uae jain tran- 
SHunt in scripturani (juam dicunt cursivam recentioris aetatis. Miniata sunt 
nadem fere (|uaH in co(hcibus vetustioribus. Exliibet etiam tabulas rubri- 
ciirum unicui^jUf^ hliro praemissas. Paragraph(>s capitum (|U(»rundam prac- 
(•♦'(ht sigimm rul»rum q. Litterae initiales capitum ahernant : una miniatii, 
aUera colore caenileo pictA. Textus Libri Statutorum incipit a f. 4«. linit 
iii f. 125«. Adnotationes niarginales codex perpaucas exhibet (v. p. 251). 

In orthographia codex I). pleruin(|Uf^ congruit cuin C. : NEGOTIA^ 
jriJlTlA, MERTIUM etc. IN mutatur ante P seinper fere in IM: IM 
PETRAM, IM FICxNORE, IM PENA, IM POTESTATE etc. In 
v»'rbis origini^ slavican R vocalis transcribitur iii>n litteris ER, sed AR: 
PARCIIIVIUM.DARSA !»ro C pl»^nim.|UM ('II ]^rii^hA: SCIILAVUS, 



LIY Prolegoniena, cap. VI. 



MERCHATOB, CHORIUM, CHREDITORIBUS, ADVOGHATORI' 
BUS, CHUM. Pro S saepius positum est X.- ACCUXA, ACHUXAN- 
TIBUS. Eeduplicatarum litterarum consoiiantium D. amantissimus est: 
MILLESSIMO, VICESSIMO, POTTENTES, NOTTARIE, MIL- 
LITE, CALLUMPNIATUS, alia. 

In libri I cap. 1 omittit cum 0. „capitulare fidelitatis", item in cap. 3 
habet novam legem de officialibus eligendis ex 0. E contrario in libro II 
formulas juris jurandi recipit ex B., omissis purgationibus anni 1358. In 
ceteris libris sequitur C, sed non omnibus locis: omisit enim additamenta 
anni 1387 lib. III, cap. 1, num. 6 — 9, 1354 lib. III, cap. 2, num. 6, quae 
in B. desiderantur. 

Ees, quas C. habet praeter Librum Statutorum, etiam illum catalogum 
pestilentiarum, exhibet D. f. 1 —3 eadem manu descriptas quae totum co- 
dicem exaravit ; ibique Ubrarius addidit f. 3v Hbri I capita 8 et 9, quae 
in ipso Hbro describendo neghgentia omiserat. In fine codicis f. 125a — 
127 a eadem manu adjecta sunt prima sex documenta ex C. Postremo loco 
htterae Lauredani ducis Venetiarum, scriptae anno 1504 leguntur. Primum 
documeiitum hoc insequens in documentorum collectione, ad finem codicis 
C. subjuncta, est anni 1520. Unde facile cohigi potest codicem D. scriptum 
esse inter annos 1504 et 1520. 

Innotuerunt nobis tres recentiores codices chartacei ejusdem recen- 
sionis D. Unum, nobihum de Pozza, in foho saecuh XYIII (Bogisic 1. c. 
p. 104), nunc adire non potuimus. Alter quem dicimus D», antea serva- 
batur apud Eugenium de Stauber, notarium Eagusinum. Scriptus est anno 
1591, sicut in fine legitur: „Martinus Hehades (fortasse Ihjic), clericus 
Ehacusanus, scribebat anno nostrae salutis MDXCI, IX. Kal. Martij foeli- 
citer absolvit". In hbro I, ubi loquitur de fide jurata Yenetis, Da retinet 
ea ex B., (juae D. membranaceus omisit. In hbro II Da his rebus in primis 
capitibus sequitur codicem C, in ceteris vero codicem B. Textus lacunis 
et mendis abundat, plus quam ceteri codices qui nobis innotuerunt. Idcirco 
praeter adnotationem ad hbrum II, cap. 24 fp. 48) factam et locum, quem 
ahi codices habent post hbri II, cap. 26, eo in apparatu critico uti nolu- 
imus. Terlius codex, saecuh XVII — XVIII, antea fuerat nobihum de Sa- 
raca, nunc est in bibliotheca V. Bogisic ; praebet textum recensionis D., 
sed habet indicem et adnotationes marginales ex E. (v. p. 409). 

Recensio E. primo obtutu differt a ceteris eo quod summariis, indicibus, 
adnotationibus marginahbus Francisci de Gondola (t 1589) instructa est. 
Tabulae autem rubricarum, quas Jiabent H. C D., in E. desunt. Codices 
mehores inscribuntur: „Statutornm civitatis Eacusii libri octo. Additis sum- 
mariis imicuique capiti et addito etiam copiosissiino indice totius voluminis 
per D. Franciscum de Gondola, patricium Eacusinum". Codices recentiores, 



Recensio E. LV 

scripti post anniim 1770, inscriptionem mutaverunt: „Cum summariis ca- 
pitum, marginalibus adnotationibus et duobus postremis indicibus Fran- 
cisci (Tundulae, Marini tilii, labore et industria confectis, ex ejus auto- 
grapho exscriptis" (codex Jadertinus a. 1774), aut: „Cum summariis, ad- 
notationibus marginalibus et materiarum indice, summo studio ac industria 
Francisci Gondolae. .Marini tilii, confectus et ex ejus autographo exscriptus" 
(codex nunc tabularii Kagusini, a. 1777). Quid de patronymico „Marini 
fiUo" et de „autograplio" censendum esset, jam diximus (v. p. XXIX). 

Haec recensio, magno apparatu instructa, sine consensu regiminis 
fieri non potuit, attamen nobis nulius codex notus est qui temporibus rei- 
publicae in cancellariis Ragusinis servatus sit. Apud privatos autera, et 
nobiles et poj^ulares, permulta exemplaria circuniferebantur, chartacea, scripta 
maxime saecuio XVIII. Anno 1872, in opere juridico et bibliographico 
(Bogisic, Pisani zakoni p. 105) exemplaria 12 hujus recensionis enume- 
rata sunt. Postea nobis innotuerunt aha 8, sed eo non absolvitur numerus 
apograpliorum quae exstant Ragusii et in locis vicinis. Hi codices, magna 
ex parte diligenter scripti et collati, parum inter se differunt. Qua de causa 
discrepantiam scripturae ex omnibus exemplaribus colligere supervacaneum 
duximus. Praecipue tribus exemplaribus chartaceis usi sumus his : 1) Aca- 
demiae Slavorum meridionahum Zagrabiensis codex major, saeculi uti vi- 
detur XVIII, in foho. Continet etiara Librum Reformationum. In fronte 
legitur adnotatio, aha manu addita : „Ad usum Antonii de Sorgo 1747". 
2) Acadpmiae ejusdem codex minor, in quarto, pag. 400. Sub inscriptione 
in fronte legitur haec adnotatio scripta eadeni maim quae totum codicem 
exaraverat: „Vohmien descriptum anno Domini 1725 Racusii per D. Ma- 
theura de (Thetaldis". 3) Codex saeculi XVIII, ut videtur, (luondam comitis 
N. V. de Pozza (Pucic). Praeterea inspeximus 3 — 4 aha apographa. 

De indicibus. coniraentariis etc. (londolae, quos in hac editione oinnes 
iji lucem protulimus (p. 251—421), supra fusius disseruimus (cap. V). De 
recensione ipsa a proposito non erit ahenum accuratius et de legibus et de 
forma. non miiius de sermone latino, quam de orthographia, verba facere. 

a) Hecensio E. in hbro I et II, ubicunque sermo est de Venetis, se- 
quitur textum H. Retinuit fonnulas juris jurandi (luibus, si aha documenta 
abessent, probaretur Ragusium etiam post annum 1358 usque ad saeculum 
X\I sub dicione Venetorum fuisse. Quod contrarium est principali regulae 
juris : legem posteriorem derogare priori. IdtMU ab historiae veritate ahenum 
est. (|ii()niam ultimus coraes Venetus plus annis ducentis ante hanc recen- 
sionem Ragusio disce.sserat. Praetnn^a hoc repugnat ingenio ipsius reipu- 
bhcae Ragiisinae, qiiae illis temporibus vel negaVmt se unquam Venetis 
obnoxiam fiiisse. Nihihuninus de electione ofiiciahum (I, 3) recensio E. 
recepit textum C, seriptuin a. 1358, neglecto antiquiore B. 



l^VI Prolegomena, cap. VI. 



Causas, ciir hoc factum sit, compertas non habemus. Gondola textum 
C, castigatum anno 1358, dicit „mutilatum" (in indice s. v. Dux Ve- 
netiarum, p. 351). Ad formas vetustiores retinendas in rebus jam antiquatis 
adductus est studio conservandi genuinum textum Libri Statutorum, quaiis 
anno 1272 scriptus erat. Comes et socius ejus, qui in Hbro a. 1272 no- 
minantur, jam ab a. 1358 Ragusii non erant, quum reipubUcae rectores, 
singuhs mensibus mutati, praeessent; etiam aliorum officiorum nomina 
erant mutata. Gondola autem bene distinxit in indice, quid „recessisset 
ab aula" et quid esset „in viridi observantia" (v. p. XXXVI). In constitu- 
tiones quae saeculo XVI adhuc vigebant in usu, recepit omnia fe^re addita- 
menta et mutationes ex C. In C. et D. autem omittitur caput 12 hbri 
VIII, quia erat „cassum", sed in E. hic textus est restitutus. Ahbi E. 
excludit etiam illa quae C. habet; vide I, 18 et additamentum a. 1365 
ad VIII, 91. Omittit quidem libri VIII caput 97, quod praebent B. C. I)., 
sed retinet ejusdem libri caput 99, quod habet sola recensio B. 

b) Textum exhibens ex codicibus vetustioribus, recensio E. genus scri- 
bendi secuta est iUud quod saeculo XVI in Hbris latinis, typis editis, ser- 
vabatur. Pro E simpUci codices restituunt latinum J^^ (E^ AE. Recensionis 
auctor ejecit Q, H ademit aut supplevit ubi opus erat (hactenus, edificare), 
consonantes superfluas correxit (damnum pro dampnum, calumniatur pro 
calumpniatur), sed in redupUcatis codices interdum errant: NECCES- 
SARIUS, OMMITTERE, AMMISERIT. Viagium correctum est more 
itaUco in VIAGGIUM. Numeri ubique indicati sunt notis arabicis. Ra- 
gusn nomen in codicibus scribitur RACUSIUM, RHACUSIUM, quae 
forma his temporibus a viris doctis correctior habebatur; jam AeUus 
Lampridius Cerva (t 1520) et Aloisius Cerva Tubero (t 1527) scribebant 
RHACUSA, RHACUSANA URBS. 

In scripturae discrepantiis recensio E. elegit ea quae pleniorem sen- 
tentiam praebent. AUbi servat ea quae congruunt cum usu loci : SIBI 
recensionis B. C. pro EI, ut Eagusini etiam saeculo XIX slavice dice- 
bant SVOJE pro NJEGOVO. Termini qui Ragusii in usu erant, omnes 
in textu sunt servati, sed in summariis Gondola eos expUcavit vocibus 
romanis: BOS pro perchivium, TESTARI pro „dimittere pro anima", 
OEATOR pro ambaxator, ABVENA pro foresterius, INGENUUS pro 
franchus; „damna quae fiunt per animaUa" reddidit Yarho PAUPERIES. 
In indice tamen primo loco posuit verbum vulgare, (juod Ragusinis om- 
nibus erat notum. 8ermo latinus purgatus est, correctis diversis mendis 
mediae aetatis: E. habet PROJICfUNT pro prohiciunt, NIHIL pro 
nichil, BICTA pro predicta, ISTUB multis locis pro ^iUud'*. Dextram 
ubique scribit BEXTERAM; pro saumerio habet SOMMARIUM. At 
verba graeca non sunt restituta ad formam meUorem : PROTHOMAGI- 



Editionis ratio atque consilium. LVII 

STEB, AFOCA, 1 PERPERUM (pro: protoinagister, apooha, liyperpe- 
ruraj. Mirura est, (juod librarii reeensioiiis E. SALARIUM et SOLA- 
RIUM eonfundunt. 

Xoniina ^eographiea reddita sunt tbrma reeentiore: Spalatnni, Al- 
bania, Coreiula, Bosna pro Spaletum, Arbanum, Coreura. Bossina ve- 
terum eodieum. Quod optime sueeessit in nominibus originis slavieae: 
Visegniza, Bresqua, Popo(v)a pro Visni^a (slav. Visriiea), Breseua 
vel Briseua (slav. Brskovo). Papoa (slav. Popovo). Alia nomina sunt vi- 
tiata: Senogia I, 13 pro Sinigaglia, Zermole ib. pro Termoli, Lasta 
(iusuhi Kagusinorum, aliter dieta Lagosta) ib. pro Larta, Arta, Epiri eivi- 
tate, Prevlaz III, 50 pro Preulae, Prieulacli veterum codieum, (juod est 
isthmus hodie quoque Prevlaka dietus apud Stagni eivitateni. Termini rei 
navahs et eommereii maxime in hbro VII male exprimuntur, quamquam 
saeeulo XVI non omnes ex usu reeesserunt. Meja (slav. megja terminus, 
maeeria vineae) V, 24 aherata est in VI AM aut VINEA3I, ros (poO;) 
coriariorum VI, 23 in RES, brusea et acuti navium VII, 1 in TRUSCA^ 
AVUTL ealcatura navis VII, 6 in CAVALCATURAM! 

VII. 

In ultimo capite nobis dicendum est de editionis ratione atque consiho. 

Bogisie primo eodiees investigavit, exarainavit, descripsit. varietatem 
lectionum eohegit, sed editionem parare per muUos annos non potuit, ab 
hoc proposito ofticii sui negotiis revocatus, ubi ad legum ferendarum 
quaestiones et aha animum intendere oportuit. Interea Jireeek, ut et hi- 
storiam coinmercii atque metallorum in antiquo Ihyrico scriberet et Ragnsii 
ipsius historiain investigaret, codices veteres legum in tabuhiriis Bagusinis 
identidem eonsuhiit. Xune amicorum labore unito editio princeps Lil)ri 
Statutoruni in hieem prodit, auspiciis Academiae Slavorum meridionahiiin 
Zagrabiensis. 

Editio hoc modo redacta est, ut textus vetustissimus (jui superest, fa- 
cile ab additamentis posteriorum tHinporum (hstingueretur, et una (juae^jue 
recdisio ubi(jU(^ hjcorum statini (•ogiiosceretur. Idcirco veterem t(^xtuin se- 
paravimus ai> recentioris aetatis additameiitis, opus legis hitoris ul)ique al> 
opere juris consultorum, ahorunKiue distinximus, et materiam secundura 
teinporis ordinem digessinius. 

Textui praeiiiisimus octo h*gHs Hagusinoruin, (|Uae authentica^' super- 
^unt ex temporibus statutis anni 1272 prioribus. 

Textus (p. 1 — 229) exhibet recensionem B., a cujus testimonio non 
r(.*cpssimus. ni.si uhi manifestis mendis est vitiata. Ubi recensiones B. et 
('. totis h'gibus una al» ahnra (hthTuiit, textus cujusvis eonstitutionis editus 
Hst in hittTculi» spfciftli. ]\ ad sinistnnn, ('. nd d»'\trani. Ibi unus v»d 



LVIII Prolegomena, cap. VII. 



alter laterculus in iiac editione vacat, codex B. aut C. liunc textum non 
praebent.^ Eecensiones posteiiores, D. et E. niliil novi attulerunt, sed textum 
partim B., partim 0. secutae sunt. 

Scripturae discrepantiam integram addidimus in adnotationibus textui 
fjubjunctis. Ubi nulla discrepantia notatur, ibi recensiones C. D. E. a re- 
censione B. ne in scribendi genere quidem differunt. Ubi verbum quoddam 
recensionis B. in aliis deest, iocus discrepantis codicis laudatur, non omisso 
verbo praecedente et insequente, ne dubium oriatur. Ex recensione autem 
E. lectiones varias protulimus, codicibus non indicatis, qua de causa in- 
terdum duae formae, ex illa mole apographorum saeculi XYIII, quae super- 
sunt, commemorantur. Quod omnia verba transposita et omnes discrepantias 
in scribendi ratione adnotavimus, si quis vituperaverit, non repugnabimus, 
sed hoc modo codicum varietatem usque ad minimas discrepantias pro- 
ponere in animo habuimus. 

Additamenta (p. 230 — 231) praebent quasdam leges „extravagantes", 
post finem Libri Statutorum in codicibus B. C. D. adscriptas. 

Appendix continet commentarios et schoh'a: 

I. „Tabulas rubricarum", quae in codicibus B. C. D. miniatae sin- 
guhs statutorum hbris ,sunt praemissae (p. 232 — 248). 

II. Adnotationes margini adscriptas in codicibus B. C. D., quae fa- 
cile cognoscuntur recentiores esse, quam illae „tabulae" (p. 249 — 251). 

III. Sequuntur opera Francisci de Gondola (p. 251 — 421): a) „Sum- 
maria", singuhs capitibus in codicibus recensionis E. praemissa (p. 251 — 
332) ; b) „Tabula rerum omnium quae in sequenti statutorum indice con- 
tinentur", quodam modo index indicis (p. 332 — 334); c) „Index voluminis 
statutorum" (p. 334 — 408), cui inserta est commentatio Gondolae quae 
inscribitur: „Praxis judiciaria" (p. 384 — 389); d) Adnotationes marginales 
Oondolae, quas ipse „apostillas" vocat, ab editoribus bipertitae: a) obser- 
vationes de legibus abrogatis mutatisve et comparandis et interpretandis 
(p. 409 — 416) ; (i) verborum et institutionum Gondolae tempore obsole- 
torum interpretationes (p. 410—421). 

Ad „tabulas rubricarum" collegimas lectionum varietatem, sed in Gon- 
dolae scriptis optimos codices secuti, scripturae discrepantiam raro, ubi 
opus fuit, in textu uncinis inclusam addidimus. Numeros foUorum codicis, 
quos (Tondola ipse in indice et adnotationibus margini adscriptis adjun- 
xisse videtur, quoniam in codicibus variant aut omnino desunt, negleximus, 



' Errore typographiae li])ri III capita 5!», «0, Gl (p. 80—82), qui continent 
additamenta annoruni i;3Gl), 1372, 1377, ponita sunt non iu uno laterculo, sed in pa- 
giiiu plena, quamquam in B. desunt et pertinent ad recensionem C. cum sequentibus. 
Scd JHin j). 80 exprensis verbiH monuimus haec tria capita in 15. deesse. 



Editionis ratio atque consilium. [^IX 

quippe quibiis libroruin manu scriptoruni lectoribus solis auxilium prae- 
beretur. 

lunumeraltiles abbreviationes textus supplevimus, praeter verba SANC- 
TUS et D03IINUS, (juae S. et D. litteris signifieavimus, exceptis iis 
locis, ubi DOMINUS est Deus. (^)uoniam codices quidem J scribunt in- 
terdum pro littera vocali (tilij, julij) et alibi / pro consonante (iudex), 
in editione ponere inaluimus J pro consonante. 1 pro vocali. Cetera scri- 
bendi genus codicis B. fideliter secuti sumus, etiani in verbis mendosis, 
sed in nota „(sic)" apponenda parcissimi fuimus, ne lectorem offenderemus. 
Numeros paragraphorum ex i-ecensione E. recepimus. qno loci, inprimis 
capitum longiorum, facilius inveniri possent ; sed hos numeros, in codicibus 
hujus recensionis margini adscriptos, in textum ipsum inseruimus, uncinis 
inchisos. Interpunctio est nostra, sed puncta et novarum linearum initia 
codicum vetustiorum servabamus; virguhs paucis utebamur. interpuuctionem 
novae latinitatis (gaiiicam, itahcam) secuti. Conjecturis rarissiine iiidiilsiinus. 
eascjue in adnotationibus posuimus. 

Editorum siint: a) haec Prolegomena, et b) in tine hbri index no- 
uiinum, rerum. verboruin novus. cujus rationem atque consihum p. 421 — 
422 uberius tractavimus. Oui subjuucta est talnila chronologica. ad eorum 
qui historiae cognoscendae causa huiic librum suut inspecturi, usum com- 
posita. 

Cum unus editor Lutetiae Parisiorum, alter Vindobonae, typographia 
Zagrabiae, praestautissimi codices Kagusii essent. plagulae vero (unnes 
inter Lutetiam. Vindobonam, Zagrabiam longis itineribus per annos quatuor 
(PJOl — 1904) ideiitidem peregrinarentiir, fieri non potuit, iit editio ab edi- 
toriim omissiouil)iis et typothetarum vitiis esset hbera. Vide ,,Addenda et 
corrigenda- in tine hbri. 

Libentissime pierascjue paginas (•u^hciiiii H. (.'t C. eadein niagnitiidine 
oniuiljusque coloribiis servatis, lectori ulitulissemus. (^uod cuin non liceret. 
attamen ex utro(|Ue codice iinain saltem pagiiiam pJiotographica arte de- 
pictam, ad moduhim paginariim hujus editionis redactam, his prolegomenis 
inseruimus. 

Finem praefandi facientes gratias persolvere debemus maximas c. r. 
Ministeriu .lustitiae Vin<h)buneiisi, cujus favore factum est, ut codices B. 
et C. ex bibliotheca c. r. triluinahs Kagusini aunu 1901 iii Caesaream 
Hibliothecam Pahitinam Vindubonensem afferrentur, ubi nobis his iibris 
ad novam cullationem perticiendam suminu cum cunnnodo uti licuit. 

Iteni nubis gratias agenduiii est umnibus (|ui. (juovis nuxlo, nos in 
hoc (»p»'re, interduni satis arduo, benigiie adjuv»M*uiit. Inter (juus primu 
Inrn diceudi suiit viri chirissiiiii: .I(»scp|ius (ielcidi. prufessor antea Hagu- 



LX Prolegomena, cap. VII. 



sinus, nunc Tergestinus, Edmundus Hauler, litterarum latinarum in uni- 
versitate Vindobonensi professor, Lucas Jelic, professor Jadertinus, Jose- 
phus Karabacek, Caesareae Bibliothecae Palatinae Vindobonensis praefeetus 
et universitatis Vindobonensis professor, Milorad Medini, professor Ragu- 

V 

sinus, Eugenius Eolland Parisiensis, Mihvoj Srepel, professor universitatis 
Zagrabiensis. 

Scribebamus Lutetiae Parisiorum et Vindobonae, die 3. februarii, 
anno post Christum natum MCMIV. 



V. BOGISIC ET C. JIRE6EK 



MONUMENTA 
juris Ragusini, statutis anni 1272 vetustiora. 



I. Ragusii 1190, 3 febpuarii. 

LEX RAGUSINORUM STATUENS, UT DIE FKSTO S. BLASII EXTRANEI DEBITORES 
ET MALEFACTORES LIBERE POSSINT IN CIVITATEM VENIRE. 

Doeumentum membranaceum in tabulario Caesareo Vindobonenai, nro 95»i (antea 
958), centinietra gallica 30 longum, 13*7 latum, in sinistra parte madore corruptum, 
sine sigillo. 

Pars superior continet instrumentum pacis factae anno 1190 inter R:igusinos 
et Cazichios (Almissanos), videlicet comitem Gervasium, Slabbam Lucari judicem, 
Dersimirum comitis Petri judicem, Lucarum Nicolay et alios ex una parte, jupanum 
Brenam .,una cum parentibus" ejus ex altera. Excerptum edidit Ljubid, Listine I, 
14, textum Kukuljevid, Codex diplomaticus regni Croatiae, Dalmatiae et Slavoniae 
II. nro 208, ^). 156. 

In parte inferiore se^iuitur, nullo sj^atio inierposito, in lineis decem constitutio 
illa de debitoribus extraneis. Excerptum apud Ljubic!; 1. c, textus apud Kukuljevi<?, 
op. cit. II, nro 206, p. 155, quem cum originali iterum contulimus. 

In annalil)us suis Kagusinis, .Toannes Marini de (jondohi (MS.) ad annum 1190 
posuit summam pacti cum Cacichis et deinde subjungit: „Questo istesso anno fu 
concesso perpetuo e generale salvocondotto di pene, tanto criminali, quanto civili, 
a (jualsivoglia delinquente per sei giorni prossimi alla festa di ^^an Hiagio, vescovo 
e protettore «lella rejiubblica". (^uae iisdera fere verbis in chronicon suum recepit 
Resti (ed. Nodilo p. G5). 

Hanc legera, quamcjuam in Lil>rura iStatutorum non erat recepta, semper ob- 
servatam fuisse apertura est. (^uando die 25 junii 1347 in consilio majore statutuni 
fuit, ut dies translationis brachii S. Hlasii (5 julii) perpetuo esset celebranda, addituni 
est: „quod tribus diebus ante dictum diem et tribus diebus post ij)8um diem omnes 
j»ersone, <|ui sunt debitores comuni vel singularibus j^ersonis j)ro debito j)ecunie, 
j)Ossint libere et secure venire Kagusiura ad dicUira solcraj)nitatera, et stare in Ka- 
gusio et 8U0 districtu omnibus suj^radictis diebus, sub illa franchisia que 
concessa est debitoribus in festo pasBionis S. Blasii" (Monunienta Kag. 
I, 2(15; iisdem verbis in Libro Roforraationura, pagina 18, cajtut 4). Anno 1453, die 
24 februarii hic tcrminuH est auctus: „j)ercht* la frurKhitia del stendardo, la quale 
si dava alla festa et alla man di S. Biagio era solamiMito di giomi sette, cio^ tre 
avanti et giorni tre daj^oi ie dette feste, et quelli che erano fuora, di lontano in el 
breve terraine non j)otevano venire, nh accordarsi con li suoi creditori", additi sunt 



X^XII Documenta. 



dies 8, ut essent 7 ante festum, 7 post festum, ergo 15 „per cadauna delle feste" 
(Liber Yiridis cap. 432 num. 1 et 2). Unde patet jam ante a. 1347 malefactores cri- 
minales ab illa libertate exclusos fuisse. 

[Anno Domini] mill(esirao) cent(esimo) nonag(esimo), raensis feb- 

r(uarii), die sancti Blasii [1] Ger(uasius) coraes, facta curia 

cura campana, voluntate [2] iudicum, nobilium et sapientum ac 

totius populi, confirraatione [3] quidera Bernardi archiepiscopi, bandura 
oranibus Raguseis fecit, statuens [4], ut ad festum [sancti] martiris Biasii, 

si quis extraneus, debitor, innj^ [5] in oranibus, ut sit raale- 

factor, Rag(u)s(ium) venire [6], securus (?), liber et imraunis, ante festuni 
per tres dies, idem et post festura [7], maneat in perpetuura. Et ut nun- 

quara hoc rumpi posit, m scriptis [8] [m^Jandura^ duxer(un)t. Quod 

per manus diaconi Marini de Oaraas [9], comunis notarii, scriptum est 
hoc capitulare [10]. 

A tergo: Capitul(are) Sclauo[rum] Cazichorum et quod liber ad 
festura beati Blasii omnis homo ueniat. 

II. Constantinopoli 1192, mense junio. 

IN PRIVILEGIO RAGUSINIS AB IMPBRATORE ISAACIO ANQBLO DONATO COMMEMO- 
RABANTUR QUAEDAM „CAPITULARIA BT CONSTITUTIONES, CIVILES ET CRIMINALES", 
IN SENTENTIIS FERENDIS A PRAESIDE ET CONSULIBUS (jUDICIBUs) CIVITATIS OB" 
SERVANDAE. 

Originale, sigillo aureo munitum, sine dubio graecum^ periit. Summam ejus in 
annalibus suis servavit Joannes Marini de Gondola (f 1650), quam ex codice biblio- 
thecae fratrum minorum Ragusii hic in iucem sumus prolaturi, secundum apographum 
a domino Josepho Gelcich nobiscum communicatum. Junius Antonii de Resti (t 1735), 
Croniche di Ragusa, ed. Nodilo (Monumenta spectantia historiam Slavorum meridio- 
nalium, vol. 25) p. 65 ex Gondolae textu quaedam recejDit, sed multa, praesertim 
quae sunt de legibus et judicibus civitatis, omisit. 

Summam privilegii fide dignam esse probat Jirecek, Die Bedeutung von Ra- 
gusa in der Handelgeschichte des Mittelalters, nota 84 (Almanach der kais. Akademie 
der Wissenschaften 1899 p. 445—446). 

„Queste flutuazioni delF incertezza dei Re di SiciUa, causarono che ^ 
Ragusei si risolvessero di fare di nuovo rifugio alla protezione deli' Im- 
peratore di Oostantinopoli. Oude fatta elezione di tre ambasciatori, Dobro- 
slau, Rado e Marino, h mandarono (in raargine: 1192) ad Isacco 
Angeli, i quali dimandassero perdono per Falienamento che fecero i Ra- 
gusei dair Imperatore Oostantinopolitano e per l' aderenza aUi Re di Si- 
ciha, che pero esseudosi pentiti degh errori commessi pregavano 1' Impe- 
ratore che si contentasse di riceverU nella primiera gnizia. Non fece troppa 
resistenza 1' Imperatore Isacco, ma benignamente udi gVi ambasciatori, 
e condiseese alle requisizioni ioro e nel mese di giugno affermo le con- 
dizioni col suo sigilio d'oro^ le quaU dagli arabasciadori furono col giura- 
raento conferraate". 



^ innifraicus]? 

'^ firman(him? 

■' Privilegium cum sigillo aureo, yQvadi^ovXXog Xoyog Byzantinorum. Cf. diplo- 
mata civitatis Moiiembasiae eodem modo instructa, apud Miklosich et Miiller, Acta et 
diplomata graeca medii aevi V, 155 sq. 



Documenta. LXIII 



„11 tenore dei patti fu tale, cioe : che 1' Iinperatore potesse raandare 
a Rag-usa uno o piu persoue. che havesse autoritii di presidente e fosse o 
Francese o Inglese^ 11 quale dovesse custodire i castelli e giudicare 
in compagnia dei consoli della Repubblica, e che dovesse avere di 
dieci perperi uno, e cosi proporzionahnHiite. Servare dovrebbe al- 
cuni capi e costituzioni nei giudizi, o crirainali o civili. 
Che i Ragusei non si unissero mai ne cogli Iraperatori d' Oriente (sic 
pro: Occid^^nte) ne con i Re d' Aleraao-na, ne d' Ungheria, ne di Si- 
ciha, ne coi grandi giuppani di Serbia, ne coi Veneziani e finahnente 
con nessun altro principe, ne dovessero aiutarh, ne con denari ne con 
parole o consigHo ecc. Che fossero tenuti dar ricetto all' armata Imperiale 
nel porto della cittii ed ai soldati dentro Tistessa citta di Ragusa, e do- 
vessero essere pronti alla loro dilfesa. Che se V Imperatore arraasse contro 
i Veneziani o Zaratini, che fossero in suo aiuto con due galere a loro 
spesa, prendendo imprestito dal Iraperatore una special sorama per ogni 
mese. Che al presidente dovessero consegnare i castelli ogni volta, che 
fosse mandato. Che alle sentenze da lui fatte in corapagnia dei 
consoli obbedissero. Che il clero- cantasse tre volte le lodi dell' Inipe- 
ratore nella chiesa del duorao di Ragusa-. Che all' incontro i Ragusei do- 
vessero avere libero il comercio, e che per tutta ia Romania e Regno di 
Bulgaria potessero negoziare senza alcuno impedimento. Che non fossera 
tenuti pagare alcuno dazio, raa fossero esenti d' ogni gravezza. Che occo- 
rendo qualche naufragio siano liberi a poter andare a recuperare. Che le 
robbe tolte a Durazzo, nel suo contorno, e nel Ducato di Andrinopoli 
siano restituite ai loro padroni". 

„Con queste espedizioni partirono gli arabasciadori, havendo confer- 
mato i patti in norae della Repubblica ed aggiuntovi per maggior cautela 
pubblico giuraraento, a norae di loro e di tutti i cittadini e suditi di 
Ragusa. Non parve all' Iniperatore di raandare alcuno de" suoi per presi- 
dente di Ragusa, ma lascio in arl)itrio alli Nobili, che loro ellegessero, 
secondo per inanzi fatto avevano. D' onde l'anno seguente fu proraosso- 
per conte della Repubblica Goislauo hglio di Crocio, da cui poi si deno- 
min^ la famiirlia dei nobili di Croce"^ 



* Mic praeses iii ori^jiiuili vocaltatur fortasHe ngoxf(&T,unoi, (luod illo lempore 
apud Graecos erat tituluH capitanei civitatin (cf. Archiv fiir 8lav. Pliil. XXII, 210). 
^hottxoi, et 'AyyXot his temporinuH erant inter milites jialatinos, «jui Varanjri difehantur. 

- LaudeR <iiiae impcratori (Traei-orum in Dalmatiae ecclfsiJH cantabanlur, com- 
memorat Joljannes «liaconus in Chronico Vcneto, narrans (h* cxpcditionc Pctri II 
rrsfoli ducis anno KKX): (•piscoi>i .TadcrenHis, VecleiiHis, .Vrhensis conlirmavcrunt, 
«luod .,feriatis dicbus, ((uibuH lautlis pom|iam in ecclesia depromerc solcbant, i.stius 
principin nomen (hc. Petri ducis) post impcratorum, laudis pracconiis jrloriH- 
carent" (Raiki, Documenta, Mon. f^lavorum merid. VII, 426). Post Graccos .Tadertini 
anno 110') h<|. cantal>aiit hiudcs re<ri rngarinc cjuH<|uc comiti, (juorum formuhim 
vi(h- in Vicstiiik kr. hrv.-shiv.-dabn. zcmaljskofr arkiva III (l*.'(»li j). 1. Tost a. \'2XW 
clcrus .TadcrtinuH laudcs cantabat solcmnitcr duci Vcnctiamm bis in anno (Ljubi<5, 
Listinc I, 21), Ita^usini vcro ter, in nativitatc Domini, in Pascha rcsurrectioniH, in 
festo S. Hlasii (ib. I, 47, 54, 83), de «juo cf. Librum Statutorum I, 1, 2. In his erpo 
cerimoniis ducen Venetorum erant 8ucccs.Hores imj)cratorum ( rraccorum. 

' CrosiuH (loyslavi anii') lUH) crat iiitcr tcstcs Kajrusinorum cum MiroHlavo 
comit<' Chelmi, una cum Michaclc ( ioyslavi, LjubicM, If), Kukuljcvii'' II, 15»; Thco- 
doruH dc Crosi nivc Cronii uominatur in documcntis 1218 - 1235, (royHlavus Theodori 
Crosii 12.'M — 12(W) ctc. In documentiH (juae suj>erHiint, Crosius (Toyslavi in comitis 
officio non occurrit : 111>4 — 1197 commemoratur Lucarus comes. 



LXlV '~~~' Documenta. 



III. Ragusii 1235, 13 aprilis. 

ORDO DE DOTIBUS ET NUPTIIS. 

In tabiilario Ragusino (1200—1300, fasc. II) duo apographa membranacea 
coaeva, eadem manu scripta. Ediderunt, non sine mendis, ex exemplaribus aetatis 
recentioris: Farlati, IUyricum sacrum VI, 96 — 97, Makusev, Hacjii/^oBaHia 061. hcto- 
pHHecKHxt iiaMaTHHKaxT. n ^MTonHcaTejiHxi, ^yopoBHHKa (Petropoli 1867) p. 66 — 69 
ex apographo Seraphini Cervae, Nodilo ex codice annalium Joannis Marini de 
Gondola, Chronica Ragusina Junii Restii item Joannis Gundulae (Monumenta spe- 
ctantia historiam Blavorum meridionalium, vol. 25 = Scriptores vol. II, Zagrabiae 
1893) p. 388—390. 

Pars de vestimentis recepta est in Librum Statutorum, lib. IV, cap. 3. Textum 
in originali in continuo scriptum, in lineas novas digesserunt editores. 

t Anno incarnationis domini millesimo ducentesimo tricessimo quinto, 
mensis aprilis tercio decimo die intrante, in consilio paruo et raagno, more 
solito per campanam coadunato, et ordinata curia cum sonitu campane in 
puplico foro a Petro de Ballislaua, uicecoraite Rag(usii) et a iudicibus et 
consiliariis de paruo et raagno consilio et a populo Rag(usii) statutum et 
laudatum est multis uicibus: 

Ut a modo in antea nullus dare debeat alicui mulieri plus quam du- 
centos p(er)p(er)os noraine perchiuii, et non debeat dare nisi tantum decem 
pensas auri pro ornamento capitis, auriura et raanuura, et hoc in auro uel 
argento uel pirlis^, secundura uoJuntatem suam, non coraputatis fazeolis 
et zepeys. 

Alia autem ornaraenta de auro, argento et perlis, tam a desponsatis 
quam a puellis non desponsatis, deponantur. 

Sponsa uero possit indui raore nobilis doraine, secundura consuetu- 
dinem ciuitatis Rag(usii), que talis est consuetudo: clamis de scerlato, 
pellis de fuynis, cooperta de uiridi uel de bruno, diploys uel zuppa de 
zendato uel de oxamito, clamis de saya, pellicea de leporinis, et ancilla^. 
Que consuetudo nullatenus debeat ampliari, sed minorari possit, qui uoluerit. 

Zepeye que facte sunt, maneant et possint eis uti qui habent, set a 
modo in antea aliquis uel aliqua non faciat uel fieri faciat uel appor- 
tari aliunde faciat zepeyam que sit deaurata, uel que habeat telam 
de seta. 

Et eo die, quo nupta uadit ad domura uiri, celebrentur nuptie 
tantum et non pluribus diebus, siue uadat die dominico, siue alio die^. 

Et panis raellatus qui fiebat, amplius fieri non debeat. 

Et rocca non debeat portari post sponsam, et exeniura gallinarum 
uel orariorum et anulorum donaria. 

Mautilorum (sic) donaria uel donariorura, que loco raandilorura (sic) 
faciebant qui non habebant raandilia, cessare actenus debeant. 

Et donaria que faciebant sponsus et sponsa discalciantibus, non de- 
beant amplius fieri. 

* De pirlis, zepevs etc. vide indicem nostrum in fine hujua libri. Cf. notas Se- 
raphini de Cerva apiicl MakuSev op. cit. 

'^ Hunc locuni cf. cum Li))ri Statutorum lil). IV, cap. 3. 

■' Cf. novos ordines de nuptiis a. 1503 et 1515 in: Archiv fiir slav. Philologie 
XXI, 421 sq. 



Documenta. LXV 



Et torta que fiebat, fieri non debeat. 

Et sponsus eo die, quo nuptie tiunt de eo, quod mittebatur, sicuti 
de castrato, nihil debeat mittere sponse, uel sponsa sponso. 

Et eo die, quo sponsa uadit ad domum uiri, coronetur et ornetur se- 
cundum uoluntatem suam, et sic possit manere per octo dies et non plus. 

Item consueuerat sponsus tenere duos socios per totam ebdomadam 
et sponsa eodem modo duas socias, quod non faciant nisi per tres dies, 
uel quatuor ad plus. 

Item consueuit ire sponsa ad Sanctum Heliam et tacere ibi expensas, 
quod amplius non fiat. 

Item in anulo sponse non ponatur pasta leuata, nec ruta, nec, cum 
uadit ad domum viri, detur ei mel ad manducandum. Et in pectore uiri 
non ponatur pasta uel ruta amplius. 

Itera galeta plena aqua et cathedra ferrea et pellis m(on)tonina hac- 
tenus fieri non debeant. 

Et orphane uel orphana que non habet fratres, cum omni possessione 
sua, nubat sicuti uoluerit. 

Et mulier vidua cura oraui dote sua, et cum omni eo quod dedit ei 
uir defunctus, nubat. 

Et si habeat patrera uel matrem uel fratres, nihil araplius detur ei, 
quam prius habebat. 

Et quicunque uult accipere uel dare uxorera extra ciuitatem, uel alio 
modo raatrimoniura contrahere, non teneatur ad predicta, sed faciat ad 
melius quod posset. 

Oranis autera persona teneatur obseruare et nihil frangere de his 
((ue inuenta sunt de facto matrimouii, per sacramentura quod fecit. Et 
quicunque contra predicta feeerit, sit periurus, et incidat in excorarauni- 
cationem que facta est per dominum Arengeriura archiepiscopum, et abbates: 
Desam de Lacromono et Johannem de Meleta et Georgium de Sancto Ja- 
cobo de Uisniza, et per quosdam monachos eorundera abbatum, et per 
canonicos Sancte Marie, uidelicet per presbyterura Petranam filium Theo- 
dori et diaconum Matheum tilium Theophile\ et per clericos Marinum 
filium Sabatini et Stantium filium Symonis, et per presl)yterura Pascalera 
filium Petri, et presentibus fratribus minoribus-, fratre Christoforo, tunc 
temporis in Dalmatia fratrum minorura niinistro, et fratre Andrea dia- 
eono, qui sunt de Uenec(iis), et fratre Johanne, qui fuit de episcopatu 



' Sic (Theophile) in utrofiiie apoprra|iho. 

' De primordiiH ordinis S. Francisci in civitate Ra^isina legimtur quaedam in 
codice (saec. XVIII): ..Vacchctta «lel convcnto di S. Nicolo <li Sta^no dc' Minori 
owervanti di S. FranceHco'', scrvato antca apud «lominum Marinum (Marinica) de 
(jreorjrio (t 1H97). A. 1212 S. Francincus, cum AhcuIo Piceni Syriam adnavi^aret, 
Ilii^UHium ap|iulit ibi«^uc mansit ,.i'> <iuo<lum paupcrculo cubiculo (vulgo stra^naz), 
medio inter eccleHiaH S. Stcphani, S. Mar^Mritne et modemam Patrum JeHuvitarum" 
.... .,Nol>ilem <|ucndam pucrum in loco S. Martini (Jravonii tcmpore vindemiarum 
torculo contVactum ac mortuum ad vivon rcvocavif. \. 121H aHneclae S. Francinci, 
UapiHium primo venenmt et in supra<licto cuhiculo hoHpilium habehant. A. 12.*35 
primum convcnlum .,acditi<*averunt. piorum eleuioHyniM, l>ivo Thomae Hacrum, in 
Muburbio civitatin, non procul a porta Heptentrionali. in loco vulgo Jaminae (sic) dicto. 
Hoc patct e.x prima nancita ho<' unno lege a scnatu Rjigumno contra nuptialen pompag 

ct hlXUH". 

MONUM. HISTOR. JUR. IX. 6 



LXVI Documenta. 



Briscie, scilicet de Mineruo^ et in conspectu uirorum et mulierum in 
maiori ecclesia Sancte Marie. 

Et insuper temporaliter nuUa ueritas in eo credatur, et nullam sen- 
tentiam dare possit in aliquo loco, nec de suis negotiis aliquam rationem 
habere possit in curia ciuitatis Rag(usii) uel alterius ciuitatis, nec alicui 
carte qnam habet pro aliquo facto credatur, sed sit inanis et cassa. Et 
si ab eo aliquod peteretur, credatur petenti, et non ei qui contra hoc faceret- 
Et quicunque daret alicui mulieri plus quam superius dictura est, 
nomine perchiuii, post obitum uiri nec ipsa nec parentes, nec propinqui, 
nec amici eius petere possint plus quam dictum est, scilicet ducentos 
p(er)p(er)os et decem pensas auri. 

Similiter incidat in excommunicationem et prephatam penam tam qui 
accipit quam qui dat. 

Et missite (sic), qui contra hoc ierint (sic), teneantur hac sententia, 
tam uir quam mulier. 

Hec autem excommunicatio et temporalis sententia et cetera supra- 
dicta durent et ualeant usque ad uiginti nouem annos, et non possint 
mutari consilio paruo uel magno, nec per iudices, nec per sonitum cam- 
pane, nec per publicam curiam uel alio quocunque modo, usque ad pre- 
dictum terminum, uidelicet uiginti nouem annorum^. 

Si quis uero uel si qua mulier ex simplicitate uel ignorantia, uel cum 
certa conscientia contra aliquid supradictorum faceret, in aliquo non te- 
neatur. 

Et quicunque accusatus fuerit, uir uel mulier, quod absconse uel pu- 
plice dederit uel acceperit plus quam dictum est, nomine perchiuii, aut 
si quis uel si qua mulier accusatus uel accusata fuerit contra aliquod su- 
pradictorum, ad excusationem sui possit se defendere dextra manu sua ad 
sacrosancta Dei euangelia. 

De hoc autem facto sint plures carte, hec et alie. Hec autem carta 
nullo testimonio rumpi potest Hi sunt testes : Johannes Bogdani et Velcius 
Johannis Bladimiri et Binzola Bodatie et Andreas Ballislaue, iur(ati) iu- 
dices. Et ego presbiter Pascalis et communis notarius iuratus, scriptor sum 
et testis, et in his interfui. 

IV. Ragusii 1235, 24 julii. 

BANNUM DE VINEIS EXTRANKIS. 

Orig. membr. in tabulario Eagusino, 1200 — 1300, fasc. II nro 61. 

t Anno incarnationis domini millesimo ducentesimo tricessimo quinto, 
mensis iulii octauo die exeunte, ordinata curia cum sonitu campane, nos 
quidem Theodorus Crosii et Petrus Ballislaue uice comitis (sic) Bag(usii) 
cum consiliariis et cum populo Rag(usii) confitemur, quomodo misimus 
et stabiliuimus et laudauimus hunc bandum: uidelicet, ut quicunque uir 

^ Nunc Manerbio inter Brixiam et Cremonam; Gondola habet Minimo, Cerva 
MiHwimo, Farlati Minizno. 

'^ Cf. formulas in doc. nro V. 

' PoHt hos 29 annos, finitos anno 1264, paucissima ex hoc ordine renovata esse 
patet ex Li})ro Statutorum, ubi dos nulla constitutione circumscribitur, ne excedat 
200 perperos. 



Docunienta. LXVII 



liber uel mulier libera in nocte uel die ierit ad extraneas uineas et inde 
adduxerit veeliam (sic) uel caratellura siue utricellum uel aliquem fructura, 
si apprehensus uel apprehensa tuerit, det curie sex p(er)p(ero)s. Hec autem 
carta nullo testiraonio rumpi possit. Hii sunt testes: Johannes Bogdani, 
Velcius Bhidimiri, Binzola Bodatie, iur(ati) iudices. Et ego presbiter Pa- 
scalis et communis notarius iuratus, scriptor sum et testis. 

V. Rag-usii 1235, 1 augusti. 

VICECOMITKS KT POPULUS RAOUSII PRAKCIPIUNT, NK QUIS RAGUSKUS AUDKAT 
EMKRE NAVES AB ALMISSANIS VKL ALIIS PIRATIS. 

Cf. lib. VI cap. 58-61. 

Orig. menibr. in tabulario Ragusino, 1200 — 1300, fiisc. II nro 60. 

t Anno incarnationis domini raillesirao ducentesirao tricessirao quinto, 
raensis au^usti die prirao. Ordinata curia cura sonitu carapane nos quidem 
Theodorus Crosii et Petrus Ballislaue, uicecoraites Rag(usii), cura consi- 
liariis de paruo et raagno consilio, corarauni uoluntate precipiraus uobis 
Petro Scaritii et Petro Mathei Dabrane et oranibus horainibus qui uobiscura 
ierunt (sic) pro naue Alraisium et adduxistis eam Rag(usiura), ut eandera 
nauein ponetis Alraisiura, ubi eara tulistis. Quara si non portaueritis, oranes 
doinos et uineas uestras dissipabiraus, et Ragusei non sitis, et ueritatem 
uestrara perdatis. Et de negotiis uestris nullara rationera habere possitis. 
Et oranibus horainibus tenearaini facere iustitiara qui illara super uos 
quesierint. Et oranes carte uestre quas super alios habetis, sint rupte et 
uacue et sine uigore, tara in Rag(usio) quara extra Rag(usiura). Et omnes 
carte quas habent ahi super eos (sic) in Rag(usio) uel extra Rag(usium), 
sint plene et firme. P]t nullara sententiara possitis dare super alios, neque 
in Rag(usio) neque extra Rag(usiura). Et omnes sententie que in Rag(usio) 
uel extra Rag(usium) date fuerint super uos, sint firme^ Et quicunque 
alii Ragusei comparuerint nauilium in Almisium (sic) uel de aliis cursariis, 
sustineant et habeant hanc penam. Hec autem omnia stabilita et statuta 
sunt ab omnibus prenominatis Raguseis, et a populo Rag(usii) laudata 
sunt. Hec autem carta nullo testiraonio rurapi possit. Hii sunt testes: Jo- 
hannes Bogdani et Velcius Bladiniiri et Binzola Bodatie et Andreas Bal- 
lislaue, iur(ati) iudices. Et ego presbiter I^ascalis et communis notarius 
iuratus, scriptor sum et testis. 

VI. Ragusii 1237, 20 julii. 

FORMULA JURI8 JURANDI, (JUA IN OFFICIU.M 8UUM 1NTRAN8 U8U8 E8T J0HANNK8 
TRUPULI (TIKPOLO), COMK8 RAGUSII. 

Orig. membr. in tabulario liagu.sino. 1200— liKX), faxc. IH nro 256. 

Formulam Libri Statutorum, libri II. cap. 1 notandum est plus congruere cum 
vetustiore formula aiuiorum 1237 — 1247, «|uam cum altera recentiore, sed longiore anui 
1254 (V. doc. nro VIII). 

t In nomine dei elerni, amen. Anno incarnationis doraini raillesimo 
(luceutesimo tricessimo septimo, mensis iulii uicessimo die intrante, die 

' Cf. formula8 in d«>'' nr.. ]]] p. LXVI. 



I 

y 



LXYIII Documenta. 



Sancti Helie prophete, indictione decima, in ciuitate Rag(usii) ordinata 
euria cum sonitu campane. Ego quidem Johannes Teup(u)l(u)s, filius illu- 
strissimi domini Jacobi Theup(u)li, egregii ducis Veneciarum, dei gratia 
comes Rag(usine) ciuitatis, iuro ad hec sancta dei euangelia, bona fide 
sine fraude et malo ingenio, communi eiusdem ciuitatis Rag(usii) ad ho- 
norem predicti domini ducis Veneeiarum sahiare et regere eam ad usum 
et consuetudinem Rag(usii), maiori et minori^. Et rationes communis Ra- 
g(usii) bona fide saluabo. Et omnes companias et sacramenta earum et 
reitates disturbabo. Et ad iustitiam equaliter maiores et minores manute- 
nebo et complebo iustitiam. Et cum maiori parte consihi uel cum curia 
cum sonitu campane malos usus Rag(usii) menemabo^ et bonos usus Ra- 
g(usii) crescam. Et nec amicum iuuabo nec inimicum nocebo per fraudem. 
Et ego habebo omnes honorificentias et balias quas habuerunt Ueneti 
comites Rag(usii) in Ragusio^ uel in omni aho loco. Hec omnia obser- 
uabo, saluo sacramento quod iuraui eidem domino duci Veneciarum. De 
hoc autem facto sunt due carte similes, hec et alia. Hec autem carta 
nuUo testimonio rumpi possit. Hii sunt testes: Johannes Bogdani, Gru- 
bessa Gundule, Martinnsius comitis Geruasii. iurati iudices. Et ego pres- 
biter Pascahs et communis notarius iuratus Rag(nsii), scriptor sum et 
testis, corapleui et roboraui*. 



VII. Ragusii, a 20 julii 1237 usque ad mensem julium 1238. 



„STATUTA DE MALEFACTIS ET MALEDICTIS, FACTA TEMPORE REGIMINIS JQ- 

1 



HANNIS TEUPULI, COMITIS RAQUSII^'. COMMEMORANTUR IN FORMULA JURIS JURANDI 



COMITIS ANDREAE DE AURO 1254 (v. INFRa). 



^ Sic: „maiori et minori" in omnibus formulis sacramenti comitum. 

^ „Menemabo" a verbo minimare; in statuto correctum in „diminuam". 

'^ „Comites Rag(usine) ciuitatis in Eagusio" in juramento Jacobi Dalfini 1247. 

^ Eadem est formula juramenti comitis Nicolai Tonisti 1238, 18 julii. In ta- 
bulario Ragusino (1200 — 1300 fasc. II nro 67) supersunt duo exemplaria (A, B) a 
notario Pascale scripta in eadem membrana, qua divisa in duas partes praecisa sunt 
haec verba in medio scripta: ,,Que bono inchoantur principio: meliori [r]itu pera- 
guntur". Incipit : „Anno incarnationis domini millesimo ducentesimo tricessimo octauo, 
mensis iulii, indictione undecima, sextodecimo die intrante, dominus Nicolaus (B: 
Nycolaus) Tonesto (sic) comes Rag(usii) intrauit in ciuitatem Rag(usii) sexta feria. 
Insequenti autem dominico die in ciuitate Rag(usii), ordinata curia cum sonitu cam- 
pane, idem dominus Nycolaus, comes Rag(usii), tale sacramentum fecit: Ego quidem 
Nycolaus Tonistus (B : Tonisto), de precepto illustrissimi domini Jacobi TeupuUi 
(A sic: „Teup[u]li Teupulli"), ducis Venetie (sic), dei gracia comes Rag(usii), in no- 
mine domini iuro ad hec sancta dei euangelia" etc. Testes: „Bocinus Bal)alii, Cle- 
mens Sersii, iurati iudices Rag(usii)". 

lisdem fere verbis expressae sunt juris jurandi formulae aliorum comitum tem- 
pore ejusdem ducis Jacobi Teupuli (1229—1249), scriptae manu ejusdem presbyteri 
Pascalis notarii et hucus^jue in tabulario Ragusino conservatae: 8tephani Justiniani 
9 septembris 1240, Johannis Michaelis 24 augiisti 1242, Marini Baduarii 1 octobris 
1244, Johannis Quirini 27 septembris 1245, Jacobi Dalfini 2 octobris 1247. Comes in 
iis nominatur „dei gracia et domini Jacobi Teupuli, egregii ducis Venetiarum, comes 
Rag(usine) civitatis" aut „dei gracia de mandato doiuini Jacobi Teupuli" etc. Ditiert 
formula comitis Andreae de Auro 1254 (v. infra). 



Docuinenta. LXIX 



VIII. Ragusii 1254, 23 julii. 

FOKMULA JURIS JURANDl, QUA USUS EST COME8 ANDREAS DE AURO. COMME- 
MORANTUR STATUTA FACTA TEMPORE COMITIS JOHANNIS TEUPULI (1237 — 1238) 
KT CONIRAUICTIONES STATUTORUM. 

Cf. forinulaiu libri 11, cap. 1, juramentum comitis de ratiouibus ecclesiae S. 
Mariae Majoris in lib. I cap. 1, § 5 et „statutum vetus'" cum libertate data comitibus 
de vino forensi ad usum proprium adducendo iu lib. VIII, cap. 80. 

Orig. membr. in tabulario Ragusino, 1200 — 1300 fasc. II nro 81. 

t Anno inearnationis (lomini millesimo ducentesimo quinquagessimo 
quarto. mensis iulii nono die astante. indictione duodecima, die sancti 
Apolinaris pontiticis et mart(yns). nobilis uir dominus Andreas de Auro, 
comes Rag(usine) ciuitatis, uenit Rag-(usium). Et altera die ordinata curia 
cnm sonitu campane in ciuitate Rag(usii) idem dictus dominus Andreas 
iurauit regimini ciuitatis Rag(usii) in hunc modum : Ego quidem Andreas 
de Auro, de mandato illustrissimi domini Raynerj Zenj. egregii ducis 
Veneciarum, dei gracia comes Rag(usine) ciuitatis, iuro ad hec sancta dei 
euangelia, bona tide et sine fraude et malo ingenio, communi eiusdem 
ciuitatis Rag(usii) ad honorem predicti domini ducis Veneciarum saluare 
et regere eam ad usum et consuetudinem Rag(usii), maiori et minori. Et 
rationes communis Rag(usii) bona fide saluabo. Et omnes companias et 
sacramenta earum et reitates disturbabo. Et ad iustitiam equaliter maiores 
et rainores manutenebo et complebo iustitiam. Et cum maiori parte con- 
silii uel cum curia cum sonitu campane malos usus Rag(usii) menemabo 
(sic) et bonos usus Rag(usii) crescara. Et excepto quod si ahquid statu- 
toruni sibi ad inuicem contradiceret, quod ad melius communis Rag(usii) 
possira et debeara me tenere. Et quod nec per dorainum archiepiscopuin 
uel eius canonicos, in sacramento quod iuro de rationibus beate Marie 
Maioris ecclesie raanutenendis, raihi imponi non debeat aliquid nouitatis, 
nisi quod aliis comitibus fuit positum. Et quod liberum debeo habere ar- 
bitrium ad puniendura omnia alia malefacta et maledicta. que non repe- 
riuntur in statuto facto tempore regiminis Johannis Teup(u)li, quondara 
C(>raitis Rag(usii), secundum quod raee discrecioni esse uidebitnr punienda. 
Et nec araicura iuuabo, nec ininiicum nocel/O. Et quod possim et debeam 
viiium pro ine et mea farailia ad raeuin usura facere apportari, unde raihi 
placuerit. Et ego habebo oranes honoriticentias et balias quas lial)uerunt 
Ueneti coraites Rag(usine) ciuitatis in Rag(usio) uel in omui alio loco. 
Hec omnia obseruabo, saluo sacraraento (|Uod iuraui eidem domino duci 
Ueneciarura. I)e hoc auteni sacraraento sunt due carte siiniles, hec et alia. 
Hec autem carta nullo testimoiiio rumpi possit. Hii sunt testes: Grubessa 
(iundule. Michael Rezane, Dobroslaus Raiiane, .lohannes Peccurarii et 
Theodorus i^odatie, iur(ati) iudices. Kt ego (iresbiter Pascalis et coinraunis 
Rag(usii) notarius iuratus, scriptor suni et testis. compleui et roboraui. 



Liber 



Statutoiiuni civitatis Ragusii. 



Liber statutorum civitatis Ragusii 

coiiipositus per <\i»rejj:ium viruiii d. Mareum Justinianum do Ve- 
neeiis, lionorabilem eomitem Eagusii, anno domini millesimo^ 
dueentesimo- septuagesimo^ seeundo, indicione* quinta deeima ', 
mense madii; eonfirmatus per populum Raiiusinum'' more solito 
eongrejratum, die dominieo, vigesimo^ nono ejusdem mensis. 

Suiiimus reruin conditor Deus, qui mundialera machinam et primor- 
(lialem materiam ex nichiio creavit in verbo, hominemque de hmo terre 
ad ymagiuem'* et simihtudinem suam forraaverat, quem paulo rainus ab 
an.i>:eh's dirainuerat, simplicera, justum ac rectum constituit in medio^ para- 
(lisi, cunctaque que vivunt a lunari globo inferius, ipsius dicioni^^ subjecit 
legemque dedit. quam si inviolatam servasset nuiuiuam ab illa gloria de- 
cidisset. 

Fostquara autera protoplaustus^^ ille, sui creatoris raandata transgrediens, 
velut*^ inobediens, fuit a sede piorura expulsus, mortem, erumiins »*t infir- 
mitates oranes quas ex vetiti porai gustu sibi quesiverat^^, iiifclicitvr ad 
sui generis posteritatein transmisit; sicque contigit quod, licct primitus 
omnia essent^** horainibus coniunia^^ et quilibet esset contentus hiis*''' que 
sibi sufficiebant ad usura, crescente postmodum nequicia*' homiiium, vo- 
hiere^^ ipsi mortales propria possidere, voluit uiiusquisque suum ngnoscere ; 
ceperunt^^ad ampliores annehire*^divicias, cepit eorum cordibus exardescen* 
auri sacra fames et effrenata cupiditas, oranium malorum caput. mater^^ 
et actrix*^. Ceperunt inter eos exoriri discordic, contenciones ♦•t rixc, per 
qnas violencie, rapine^^, homicidia et alia mah^ticia-^ committuntur: ce- 
perunt potentes*'" debili(^res injuste ol>primere^" et vexare : (|Uod iKMpiiens 
populus diucius sustinere, lcges, constituciones^', statuta et consuetudines 
corididerunt, (|U(' jus suum cuilibet^® conservarent, ct^'' ad bene ac'® vir- 
tuo.sp vivendum compellerent homines cosque'* metu penanim a maleliciis 
cohereerent. Justicia'* enim. ut hgitur. est constans et perpetua voluntas 
jus suuni unicui^juc tribucns. Hec est illa justieia'** supra ci^jus .solium 
si rex S(*dcrit, non ovialiit'''' ei (juic(|uam''* maligmim. Hec est (jiie- lirmal 
imperia, rcgna conrolKirat'*'', priiicipatus amplilicat, auget nt mulliplicat 

MONUM. III8TOU. JUR. IX. ^ 



Statuta Ragiisii. 



civitates, parit concordiam, nntrit pacem, gentes et populos regit in statn 
pacifico-'^^' ac^^ qnieto. Ad hanc igitnr condendam, ministrandam, mannte- 
nendam ac^'^ reddendam^^ subjectis, invigilare et insudare tenentur ex 
debito universi et singuli quibus, tam a Dpo quam^^ hominibus, populorum 
li-ubernacula et civitatum regimina comniittuntur. 

Qua propter nos Marcus Justinianus^^', coraes Eagusii, considerantes 
meditacione*^ frequenti quod statuta Ragusii. per diversos comites actenus*^ 
diversis temporibus edita, in*^ pluribus libeJHs dispersa erant. inter se in 
aliquibus discrepancia^*, in quibusdam supertiua, in nonnullis non modicum 
defectiva^^, obscura eciam**^ et confusa: ita quod ex nis plerumque*' con- 
tenciones et altercationes diverseque opiniones etiam inter judices nasce- 
bantur. Nolentes pati ulterius ut inde discordia prodeat, unde jus debet 
oriri, invocato Dei noniine ad ipsius honorem et gioriam, et gloriosissime 
virginis matris sue, et beatissimi Marci evangeliste, et gioriosi martiris*'^ 
Blasii, d. ducis et comunis Veneciarum*^, bonum, quietum et pacificum 
statum'^* civitatis Eagusii, predicta statuta sic dispersa*''^ in presens volumen 
collegimus, ipsorum discrepanciam'^^ concordavinms, resecantes supertlua. 
supplentes defectus, dilucidantes obscura qudibet et confusa ; ut in eis de 
cetero^''^ nichil'^* supertluum, obscurum, minus aut capciosum^"^ valeat repe- 
riri ; ordinantes et statuentes ut presens statutum, confirmatum et corro- 
boratum tam per parvum quam per magnum consiliurn, quam etiam pcr 
laudacionem^*' tocius^' populi more solito ad campanarum sonitum congre- 
gati, tam''"^ in judiciis'^^ quam"^ extra judicia^^ a modo in antea locum 
habeat et robur obtineat firmitatis. Et quia non possunt omnes casus in 
juris articulis compreliendi, cum plura sint negocia"^ quam statuta, vo- 
lumus ut, si quando aliquis^^ inopinatus casus emerserit qui precise pre- 
sentibus non determinetur statutis, ad ea que sunt illi'''^ simih'a recurratur'"'^, 
et sic de similibus ad similia procedatur. 

' D. millessimo - D. ducentessimo ^ D. septuagessimo ^ C. inditionis •' D. 
inditiouis quintadecime ^ D. Rngusii ^ C. D, vicessimo ^ D. E. imaginem '^ D. 
im medio '" C. \K dictioni *^ E. protoplastus '^ q,^ \) velud, K. velut '■' D. que- 
sierat sibi '* Pl esset '^ D. commuuia '" E. his '"^ C. D. nequitia '*^ C. D. E vo- 
luerunt '^ E. ceperunt ampliores '^^ E. anhelare ^i j^^ caput et 22 e_ auctrix '^' E. 
rapinae et ^' j> malefficia, C. D. maleficia 2'' ]>_ pottentes ''^" C. D. opprimere 
" D. constitutiones ^s \) unicuique ^9 g conservarent ad '" E. bene et -^' D. ho- 
mines metu ^^ j) iustitia •" C. 1). obviabit '^* B. (juecquam ^'' C. corroborat, 
D. coroborat •*'' B. paciffico ^' E et -'^ I). redeudam ^^ E. quam ab "*" D. .Tu- 
stiniano ^' D. E. meditatione *^ D. hactenus " D. im •'^ D discrepantia *•' \\. 
deflectiva *^ C. l). etiam " D. pleriin(]ue *^ E. martyris ^" C. D. loco verborum : 
„beatissimi Marci evangeliste, et gloriosi martiris IMasii, d. ducis et coramuuis A^^ene- 
ciarum, bonum", leguntur: „beatissimi IMasii, j)rotectoris luiius civitatis nostre Ra- 
gusii et ad bonum" '" C. 1). statum dicte '*' E. disposita ^^ D. discrepantium (sic) 
^•' J). cettero '"* D. nihil ■'•' D. captiosuni ■"■ C. D. laudationem ^'^ D. totius 
"8 C. quani ^9 D. juditiis '•" C. tam '•' D. juditia '■'-' D. negotia '-^ E. quando 
inopinatus *''* D. ei '••' D. recuratur. 



Liber I, cap. I— 11. 3 

Liber primus^ 
I. 

Qualiter d. comes recipitur a communi^ et canonicis. 

|1| S^taliiimiis (juod d. conH^s (jui }M'r tfiniMtra vciiPrit ad civitateiu^ Ra- 
^iMisii, jiirahit Itoimiii n-o-inu'!! v{ (•oiist^Tvacioiieni^ tocius'' civitatis Ka«>usii 
iii'^ pul)lica (•oueionp^ secunduiii aiitiquain consuetudiiiem Kagusii con- 
grcgata ad soiiitum^ campaiiarum, et conservare et custodire anti^juas 
consuctudines et statiita civitatis RaaMisii ct judicare secundum oa. | |2| (^uo 
sacramciito'* tacto, dabitur eid(Mn d. coiniti, per manus comunis Rat<usii, ve- 
xilluin I). Blasii, jKmtilicis et martiris, in manu et taliter investitur in^" platea 
de .comitatu et reg-imine RaiiMisii. | |3] Post que'^ dictus comes cum eodem 
vexillo statim ibit ad majorem ecclesiam*''^, videlicet s. Marip arcliiepisco- 
patus, ubi a canonicis et clericis cum incensu et a(j[ua sancta^^ et testa^^ 
(sic) evangelio recipietur^'"' ad januam ecclesie^*' supradicte, populo ciyitatis 
^'jusdem scquHnte eundem^^ d. comitem intra clioruiii^*^ ecclesie memorate. 
|4| Eodcin autein comitc perveniente^" ante matj^num altare ipsius ecclesie. 
pHidicti canonici assignal>unt ei vcxillum )». Blasii meniorati, | [5] quo re- 
cepto ab eis***, d. coraes, salvo^* sacramento d. ducis et^^ regiminis civitatis 
Raiiusii et eius consuetudinum, ante ipsiim altare jurabit iteruin manut»;- 
ncn* ct conservarc omnes raciones et consuetudincs ipsius ecclesie^'' et 
canoiiicorum ejus, sicut in sequentibus capitulis scriptum^^ distincius*^ 
invcnitur: | |6| et in illa hora canonici ipsius ecclesie caiital)unt in** pcrgulo 
hiiidcs ipsi comiti, pro (luibus laudibus d. comes dal)it eis''' de suo proprio 
y[M'rperum^" uiium. | |7| Tpso autein d. coinite revertentc ad platcam cum 
popiilo supradicto, liomiues Ragusii Jurabunt ei fidelitatem secundum iiuod 
continctui* in capitiilari fidelitatis^' et secundum antiquam consuetudiinjin 
civitatis. Kt sic erit inclitus comes. 

' B. K. L(iber) I. ^ jj (; comuni ^ 1). civitam * C. 1). conservatioiiem '' f). 
K. totiuH ' 1). ira " C. eontioue "* 0. D. aonum •• E. juramento '" D. im " l> 
|M)Ht«iuam, Iv postea '^ C. eclesijim '•' E. aqua et '* E. textu evangelico '• E 
rocipitur "' ('. eclesie, E. supradictae ecclesiae '^ D. euntem "* D. corum " E. 
preveniente *" D. ab ei.s (Jictus -' C. D. salva -^ C D. sjicramcnto regiminis 
•' D. capitulia diHtincius '-'• E. distinctius -'" E. eis dabit -'' K. iperpenim -' verba : 
.,rtecundum (|uod continetur in capitulari tidelitatia" d(Miciunt in C. et D. 



Ue hiis* que d. comes tenetur^ facere canonicis, et canonici sibi. 

|1| l'l I)co lioiior dcbitus prcbcatur ctiam per illos (pii rcLniiit civilatcs 
ct dominaiitur in cis. voliimus-'^ ({uod in sacro dic iiatalis Doinini ad mi.ssam 
pcr siiiirulos aiinos in* pci«_nilo majoris ccclcsi»*, caiKUiici ciusdcin d. c»»- 
miti Ragusii'' .sollcmpniter" cantarc dcbeant laudes, pro (piibiis laudibiis 
dictus' comcs dabit cis dc siio propri(> ypcrpcra'' duo. iiniim videlicet pro d. 
ducc*ct aliiim pro sc. | |2| Iii oclava vm iiatalis Domini, scilicci"^in vigilia 
post vcsp(>niin*', canoiiici ibunt ad d. (-omitcm in castclliim boiioritice ciim 
inccn.so et duabiis candclis^*. a (pio devot^; recipiciitur'': nt dictus d. come.s 
dabit cis ypcrpcra* dm» Av siio proprio, caiiouici vcro dc prcdictis diiabus 
candtiis' ♦ d;il'imt ipsi d. (•(Hiiiti iimim. ' l."»l Simijit.i- iu c|ii)ili.i?ii:i'^' il.iint 



Statuta Ragusii. 



canonici predicti ad comitem memoratnm in castellum cum duabus eandelis^^ 
et aqua sancta, qui comes dal^it eis yperperum^' unum de suo proprio, | [4] 
et canonici dabunt ei unam ex dictis candelis^^, de quibus yperperis^^ post 
aliquos dies canonici mittent d. comiti causa benedictionis exemium^^ de 
tercia^^ de'^^ yperpero^^. 

[5] Tn vigilia vero s. Blasii in vesperis d. comes, per suum vicarium seu 
per alios nobiles^* viros, d. archiepiscopum vel suos vicarios, si ibi^^ presens 
non fuerit, episcopos, abbates, canonicos, monacos^*'', presbiteros et alioS' 
clericos qui ibidem reperientur^^ invitari^^ faciet^'' ad bibendum; quibus 
post vesperum^^ in archiepiscopali palacio^^ congregatis, mittet eisdem^"^ 
ad bibendum duo^^ quinqua^* vini albi, et ad incensandum eciam^'^ s. re- 
liquias dari faciet libram unam de puro incenso albo, quod vinura et in- 
censum solvitur per commune Eagusii. 

|6] In die autem s. Blasii ad missam canonici cantabunt in pergulo 
majoris ecclesie^^ d. comiti sollempniter laudes^'; pro quibus laudibus 
dabit eis d. comes de suo proprio yperperum^^ unum. | [7] In sacra vero 
cena Domini dari faciet^'^ a comuni quartam unam de vino albo ad lavandum 
altaria ecclesie supradicte^^ | |8] Sabbatho^^ eciam*^ sancto dabit idem d. 
comes de suo proprio Hbras quinquaginta de cera munda pro cereo qui bene- 
dicitur*''^ die eodem, et canonici de illa cera dabunt unum cereum de tribus 
libris pro benedictione^^ comiti supradicto. | [9] Adveniente die pasce** ad 
missani in pergulo majoris ecclesie^*^ canonici ejusdem cantabunt d. co- 
miti solempniter*^ laudes, pro quibns ipse dabit eis de suo proprio yper- 
perum^' unuin; et hec omnia supradicta**' anuatim lient*^ | [10] Quociens^"^ 
antem d. comes venerit ad missam, dicto evangelio diaconus*^ et sub- 
diaconus'^^, post d archiepiscopuin, detferent ei librum et incensum et 
similiter pacem; et ad vesperum^^ si fuerit incensum detferent ei. | [11] 
Que omnia sicut scripta sunt volumus inviolabiter observari'^'^ 

^ E. his '^ E. tenetur d. comes ^ E. in eis, quod * D. im ^ E. Ragusino 
" C. D. solerapniter, E. solemniter "^ E. dominus ® E. iperpera ^ C. D. videlicet 
pro dominio et, E. pro duce ^° B. D. silicet ^^ E. vesperam ^^ C. candelHs ^^ D. 
recipiantur ^* D. E. candellis ^^* C. D. epyphania ^^ C. D. E. candellis ^'^ E. iper- 
perum '^ C. D. E. candellis ^^ E. iperperis ^o ^. eximium ^i j)^ tertio, E. torcia 
2- D. tertio yppr. ^s j^ iperpero ^4 ^ nobiles alios *^ E. aibi ^e q monachos 
27 E. recipientur 28 j) invitare 29 d. faciat »« E. vesperas '" C. D. palatio ''2 E. 
eis 33 c. D. dua ^4 c. qnqa, E. quiuque ^^ q d, etiara, E. „etiam" deest ^r. q 
eclesie ^"^ D. laudes soiempniter, E. soleraniter laudes ^^ D. faciat ^^ E. supradictae 
ecclesiae *" B. sabbo, D. sabbatto *^ C. D. etiam, E. autem *^ D. benedicetur 
*^ E. benedictione domino ** E. Paschae *^ B. C. D. solempniter, E. solemniter 
*' D. omnia annuatim '*'' G. D. fiant ^" C. D. quotiens, E. quoties *^ C. dyacouus 
'" (I subdyaconus ^'^ E. vesperas •"'2 D. observare. 

III. 
B. C. 

De poleslale quam habet d. ^ ..4 • r -r •• * 

^ ^. ,. f,^ . Qualiler ludices, consiiiaru et 

comes super ehqendis oiiicia- • •• r • j u i 

* ... *^ vicarii ehqi debeant. 

libus. *^ 

Ut nostro comiti in omnibus re- 11] Ut meliores et utiliores Judices 

verencia prebeatur. d. comes qui per majoris curi(3, consiliarii parvi con- 

tempora fuerit in Kagusio potesta- silii <'t vicarii' de cetero^ eligantur, 

tem hubeat ('lliircndi (juiiKpic Ju- statuimus ct ordinamus (]|uod omni 



Liber I, cap. II — III. 



5 



dices, sex coiisiliarios de purvo coii- 
silio et iiuuin vicariurn ad uiiuin 
aiiuum tautuin, ita quod qui fuerit 
judex, consiliarius vel vicarius uno 
anno, in se(|iieiiti aiiuo in eodem 
otlicio esse iioii possit; qui oinues 
sint oriundi et nativi de civitate 
Raiiusii et presentes quaudo eli<i'untur 
iu civitate Rairusii vel districtu ; (juos 
oinnes jurare faciat d. comes secuu- 
dum qiiod continetur in capitula- 
ribus de ofticiis supradictis; qui d. 
comes cuin predictis judicibus et con- 
siliariis parvi cousilii elliget oinnes 
alios officiales. Et in sequenti aiiuo 
judices et consiliarios parvi consilii 
i'{ vicarium mutabit d. comes se- 
cundiiin voluiitatera suam modo su- 
pradicto, et cum eis oiniies alios 
ofliciales. Si vero consiliarios inagni 
consilii iii sequenti anno visum fuerit 
sibi et suo parvo consilio non mii- 
tandos, poterit eos dimittere, sive iu 
parte, sive iii totum, iii majori coii- 
silio supradicto. 

Cureiitc anno domini mcjclxxxxiii, 
indicione vi de mense raarcii, teiii- 
pore e»rre«^ii militis d. Mariiii I^a- 
diiarii, comitis Ragusii, per i()sum 
d. coiiiitcin cuin voluntate minoris 
et majoris consilii et laudo populi 
declaratura fuit boc statutiiin in bunc 
mcMJum, videlicet: qiiod ill»' (pii fuHrit 
Judex uno anno in se(|Uenti anno 
non po.ssit esse^ judex n«^c consilia- 
rius minoris consilii; et siniibter ille 
qui fuerit consiliarius minoris con- 
sibi. in seqiienti anno non possit 
esse consiiiarius ejusdem (!onsilii ne- 
(|ue judex. Itein additiim et dechi- 
ratuni est (piod vicarius in spqiieiiti 
aiino non possit esse vicarius nec 
judex inajoris curie ne(jue consilia- 
rius minoris consilii. Item quod vi- 
carius electus ad iinnin annuin us(iue 
ad ({uiiKiue annos non [»ossit esse 
electus in eodera (d'licio vicarie, con- 



anno elligi debeant jiidices xv, vide- 
licet decem per majus consilium in 
duabus camaris^ et v per rainus con- 
siliuin: | [2J qui oinnes judices* ad 
unum'' (iel)eant ballotari in'* majori 
consilio prelibato; | |3| et illi v qui 
habebunt inajorera numerum l)alota- 
rum' ultra medietatem debeant ju- 
dices remanere. | |4| Et simili modo 
elligi^ debeant consiliarii xviii, vide- 
licet XII per majus consilium in duabis 
camaris^ et sex per minus consilium: 
quorum omnium sex habentes ma- 
jorem numerum ballotarum ultra me- 
dietatera debeant consiliarii reina- 
nere. | [5| Item vicarii tres similiter 
elligi debeant, videlicet duo per inajus 
consilium iii duabus camaris'\ et 
unus per minus consilium: quoriim 
iinus habens majorem nuiiKnnim ultra 
medietatem ballotariim del^eat vica- 
rius remanere. 

|6| Et de omnibus istis judicibus, 
consiliariis et vicariis debeat uiiiis re- 
iiianere pro^ schita, et debeant esse 
in (lictis olticiis a festo s. Michaelis 
meiisis septembris usque ad uniim 
aiiniim. i |7| Qiii (piidem jiKbces, con- 
siliarii et vicarii esse debeant noltiles 
homines nativi Ragiisii et presentes' 
in civitate, vel in districtu, qiiaiKh» 
erunt ellecti**^; et jurare debeant si,'- 
cundiiiii ((uod in SfcuiKh) lil)ro statii- 
torum conlinetiir. | |.S| Et (jui fiierint 
judices, consiliarii, et vicarius uiio 
anno, in sequeiiti anno non po.ssint 
csse judices, consiliarii nec vicariiis. 
1^1 Et d. coines, sive rector ciiiii nia- 
jori ()arte minoris consilii in quo esse 
debeant ad minus noveni, elligere^* 
del)eant omnes alios ofticiales civitatis, 
|l(l| ••xceptis tlK'saurariis s. Marie'^, 
(irocuratoribus s. Marie (pii elligeiidi 
debeant esse*-'* per maius consiliiim 
((uomodo elligiiiitiir'* jiidices et coii- 
siliarii. 



B. esseu 



6 



Statuta Ragusii. 



putando terniinum a die quo intra- Quod non possU esse in aliquo 
verit ofliciuni supradictum. Iteni quod offlcio nisi unus pro sclata^'^\ 

d. comes de dictis duodecim oflicia- [nj item statuimus et ordinamns 

libus, sdicet JuduMbus et consihariis quod in aliquo officio non possit esse 
et vicario, debeat eligere unum pro nisi unus pro sclata; | [12J quos 
sc^**^^- omnes officiales d. comes teneatur 

facere jurare, prout in secundo libro 
statutorum de quolibet officiali per 
ordinera continetur. 

Ad qiiantum temptis fiunt thesau- 
rarii et procuratores s. Marie. 
[13] Item statuimus et ordinamus 
quod thesaurarii s. Marie et procu- 
ratores s. Marie fieri debeant in vita, 
et per iUum modum quo fiunt judices 
et consiliarii. 

Quod aliquis non possit hahere nisi 
unam procuratiam. 

[14J Si quis vero fuerit ellectus ad 
tesaurariam^'' aut ad aliquam procu- 
ratiam, videhcet s. Marie aut s. Blaxii 
de Platea, vel hospitahs aut Crome, 
statuimus et ordinamus quod non 
possit habere nisi unam procuratiam, 
quam ipse voluerit de illis ad quas 
fuerit ellectus^'. 

Ad^^ hahentihus^^ unam procura- 

tiam qui possunt hinc^^ unum^^ 

officium recipere. 

[15] Item volumus et ordinamus 
quod quicumque'-^ fuerit thesaurarius 
s. Marie, procurator s. Marie, procu- 
rato s. Blaxii de Platea, procurator 
Orome aut hospitalis in civitate possit 
habere aliud officium juxta unam 
dictarum procuratiarum vel thesau- 
rarie. 

Be officialihus elligendis'^'^ pro 

kal. jan. mccclxxxxi^* die xxii^'^ dc- 

cemhris. 

[16] In majori consilio et pubUca 
concione^^ sono campane more solito 
congregatis^' cum huido populi, sta- 
tutum fuit et ordinatum quod a nu)do 
in antea debeat tieri electio^*^ novo- 



Liber I, ciip. III- VI. 



ruiii utliciuliiuii eirca iineiii meiisis 
dectiinljris; qui iiiclioani (iebeiint 
eurum utticia in kal. januarii per 
uuum annum iisque ad kal. |i(>stea 
sequentis janiiarii, veluti tieri solehat 
a festo s. Mieliaelis usquc ad aliud 
testuni pustea seeuturum^''. Nun oh- 
stante aliqno statutu seu online''" in 
eontrarium taeient»^-^^ 

' .,et vicarii" abent in K. - E. decreto ^ E. ciiraeris * E. 15 judices '• E. 
ad imum ad unum ^ 1). im ' D. E. ballotarum ** I). E. eligi ' 1). per •" 1). 
electi " E. eligere '^ E. IMariae et '^ E. (qui) eligi debeant '* E. eliguutur 
'"^ D. schlatii "^ D. E. theHaurariam '^ E. electus '^ D. E. de '•♦ D. habendum 
■^•^ E. poasuut unum ^" D. unum auuum '^"^ D. quicunque ^a £ eligendis '■'* D. 
M<>CCC'>LXXXXI, E. 1301 '^'' D. XII", E. 22 '^^ D. contione '^^ E. congregato ^s j) 
ellectio ''■' E. secutum ^" E. ordinamento ^' E. facto. 

IV. 

Qiianrlo d. comes vadit ad stanicum vel ad parlamentum. 

Si contingat^ aliquando d. cumitein ire ad pleiiarium stanicum de 
voliintat»' comunis'^ Ragusii, vel ad fiabendum colloqiiiiim cum alicjuo niagno 
domiiio seu ciim comunitatc'^ alicujus civitatis, pro servicio* et ulilitate 
cumuiiis"^ et civitatis Ragiisii, ipse d. cuines ibit, cuin tuta tamilia sua et 
cum Kaguseis qiius secuin vocaverit, ad predictum viagium'^ ad exppusas 
conumis^ Ragusii secuiKtiim antiquam consuftiidinem. 

' E. coutiget 2 i£. commuuis * E. communitate » C D. servitio ' E. viag- 
gium. 

V. 

De^ sale necessario pro tamilia d. comilis. 

Voliimiis (•fiiiin (jiiod coniiint'/^ Ragiisii delhMl dare d. cuiniti (W sale 
siio (juantiim mice.s.sc tiierit sihi <•( sin^ ramilic, |n<> ilKt prtMMd'^ quo (ni- 
mune'' comparavHrit'* ipsum. 

' E. pro '^ E. commuue * D. E. pretio • D. compa(ra)verit, E. comperaverit. 

VI. 

De eo quod d. comcs rccipit a beccaria^ 

[1] Ad evidencioreiir'* comitatus honorum, d. cuiiies, qui per tcmpora 
fuHrit iii Ragusio, habeat de beccaria civitatis eju.sdein : prc» (piolil)et bove 
et vacha-^^^iui vd t\\H', in ipsa luiccaria* (sic) causa vcmb-ndi nccidiiiir, follanis 
se.\ dcciin; | |2| pn» (piolihct porcuocto lollaros: pio (|UalilM;( vero alia Itcstia, 
videlicet de castrate vel ariete, yrcho'' aiit capra, et aliis bestiis similibiis, 
follaros (piatiior ": et hoc veruin est si predicta animalia tiierint de uno anno 
et siipra. ('t'(cruin si t"injrint de nicdio anno u«((ue ad unum, crit in provi- 
deiicia' illius tpii pro d. comitc custodieril bcccariam^ De liiis'* vcn» ipic 
fnerint a inedio anno iuferius uicliil*^ liabere debeat coiues supradictus. | [3J 



g Statuta Ragusii, 



Si auteni^^ aliquis occiderit vel occidi fecerit aliquam de supradictis bestiis, 
et nicliil^^ vendendo de ea portaverit ad domum snam, nicliil^^ de ea 
dabit comiti supradicto^^. | [4] Die etiam^^ dominico carnisprivii de bestiis 
que occidentur in ipsa beccaria nichin* soivetur eidem. 

^ D. becaria, E. beccaris ^ o. D. E. evidentiorem ' E. vacca * C. D. E. bec- 
caria ^ C. D. yrco, E. hirco ® D. quattuor ' C. in providentia, D. im providentia, 
E. in prudentia * E. beccarias ^ E. his ^" D. E. nihil ^^ E. vero '^ D. supra- 
scripto *3 E. die dominico. ^* E. nisi (sic). 

YII. 

De eo quod^ comes dat beccariis'^. 

In vigilia anni novi in sero veniant beccarii Ragusii ad d. coniitem in 
castellum, et ipse pro tionore sui det eis pro kallendis yperperum^ ununi. 

^ E, quod dominus ^ j), becariis, E. beccaris ' D. iperperum. 

(In manuscripto D. desunt capita: Vlllum ct IX^^.J 

VIII. 

De eo quod molendinarii faciunt^ comiti et comes'^ eis. 

Omnes molendinarii Ragusii comuniter^ macinare in suis molendinis, 
sine aliquo precio^ totam^ blavam quam d. comes ad molendina ipsa pro 
se et sua familia, cum sua barca et suis servitoribus transmiserit tene- 
antur; cum quibus, si d. comiti placuerit, ibi^ unus de ripariis sine ali- 
quo precio^ qui comedet cum servitoribus comitis supradicti, ire teneatur. 
Molendinarii vero in vigilia anni novi in sero venient ad d. comitem in 
castellum, qui pro sui honore dabit eis pro kallendis denarios grossos octo. 

1 E. faciunt domino '^ E. et ipse ^ E. communiter ^ E. pretio ^ E. pretio 
blavam. ^ Ea. ibit. 

IX. 

De eo quod^ comes facit naucleriis et marinariis. 

[IJ Sciendum est quod in vigilia natalis Domini post vesperum nauclerii 
et marinarii de Eagusio veniunt ad d. comitem in castellum, et secum 
deferunt''* ^eponem unum de ligno et ponunt eum.in igne gaudendo, et d. 
comes pro honore sui comitatus^dat eis pro kal. jpp.* duo de suo proprio et 
eciam*'^ bibere; | [2] et in illa die camerarii salis comunis Ragusii dant iiau- 
cleriis et marinariis de comuiii**yp«irpera duo^. | [3] Et procuratores ecclesie*^ 
s. Marie de precepto d. comitis dant eis de bonis dicte ecclesie yperperos'"^ 
(luos^. I [4] Et si contingeret quod aliqua navis vel naves Ragusinorum, tantum 
iii die Natalis Domini vel in die pasce^^ resurrectionis^^ Domini, intrarent in 
portum Ragusii, sciendum est quod illa que prius intraret in portum ipsum 
et |)rius poneret ancoram in portu^^, d. comes deb^^t dare ei de suo pro- 
prio^^, secundum antiquam consuetudinem, yperperum^* unum. 

' E. cjuod dominus ^ }^ (j deferunt, E. defferunt. •' verba: „pro honore sui 
comitatus-' desunt in E ^ E. iperpera •' C. E. etiam ^ E. ippos duos de comuni 
■^ C. „ypp. duo" correctum in „duos" in utroque loco. ^ C. eclesie ^ E. iperperos 
^^ E. paschae. " C. resurectionis ^^ j.], porta ^^ E. ei de suo proprio deoet dare 
** E. iperperum. 



Liber I, cap. VI -XI. \) 



De eo qiiod comes recipit a piscatoribus. 

|1| FA si aliqua Uarca^ piscatoniiii iivt ad Lastaiii vel (himiraiii''^ aut 
.1(1 part«js (■urciire-' ad piscandiim cuiii rctibus, de piscil)us qiios Doniiiiiis 
daUit eis dcbiMit piscatores da baiva illa dani d. coiiiiti partein uiiaiu d<i illis 
piscibus, sicut recepit^ unus de iuariiiariis illius barce. | [2] Et si gripus'' d«:! 
aiigusiolis ibit piscatuin ad angusiolas, ille (pii portabit gripum'^ de dictis pi- 
scibus tenetiir dan.'' d. coiniti iinani ]>artein, sicut unus de marinariis recc- 
pcrit: et^ similiter debet hab«jre de gripo'' de lacertis^^. | [3) Et si aliqua 
i)arca*^ vel londrus iret ad piscandum in nocte cum igne ad pisces scuinbros*^ 
et surones^^, et ceperit centum et a centum superius, de dictis piscibus dare 
debcnt piscatores illi d. comiti sex pisces; et a centiim piscibus interius 
usqiie quinquaginta debeiit dare piscatores illi tres pisces: et a quinqua- 
ginta intcrius nicliil^* dant^'' d. coiniti. | |4] Et ille barce piscatorum qui^** 
vadunt piscatum cum retibus et adducunt^^ Hagusiuin pisces salatos a 
tribus diebus supra, ipsi dant d. comiti pro (jualibet barca de piscibus illis 
salatis duos pisccs, unuin dc niclioribus et majoribus et unum de comu- 
lialibus^'*, et tercium^" dant vicario. | [5] Et de tracta et^o de cana^^ et de 
rete iiichiM-^ datiir d. comiti de angusiolis. | |6] Et sciendura est qiiod pisca- 
tores vciiiunt ad d. comitem in casteUuni in vigilia"''^ anni novi, et ipse pro 
honor»* sni cdmitatiis dat eis deiiarios grossos quiiKjUe, s«'cunduin antiijuam 
consuetudinem. | |7] Et jiliis piscatoribus, qui ciim aliis artibus vadunt 
piscatiiiii*^ iiiciiil dat d. conies. | [8] Et oinnibiis aliis inagistris de omnibus 
artibiis, (pii Ragusei sunt, dat d. coines in vigilia anni iiovi''^* pro kallendis 
(piicipiid '-*•'' ij)se vult''^^, et ad suiini velh^ 

' C bsircca ■^ E. (Jorcyram •' E. Corcyrae * K. recipit ' D. gripus, E. grippus 
'"' E. grippum ^ E. „dare- deest * E. receperit, similiter * E. grippo '" E. lacestis 
" 1). barcha '" E. scoinbroH '^ E. .scirones '• D. E. nihil '' E. dent ""• E. quae 
'^ D. aducuut '" E. coniniunalibus " D. tertiuni, E. uiuun '••"' E. tracta de '^' E. 
canna -'- D. vigillia -' E. vaduut ad piscandum '^' C. D. anni i»ro '^■' E. quidquid 
'-'« C. D. vult ijtHc. 

\1. 

Quando^ coines lacit piscari^ aquam Uinbulc^. 

1). c«»in('s, si ei j)lacu«irit, j»ot«'st tacere «Mist^xliri a«l siiam voluntatfin 
a(juani unam, qiie dicitur Uinbla, (juindecim di«'bus ante festum natalis 
Domini, et ad voluntatein suam ant«* natale tacit eam piscari : et aniore* 
ejus «'t suis j)recibus va«hint jtis«'atores ad j)iscandum aquam prrdictam, 
♦;t non ex debito; et vicarius ten«'tur ire cum j?is«'atoribus illis, si d. co- 
miti placuerit; et homines isti ire debent ad exjjensjis d. comitis; et si 
Deiis dederit eis j)isces, «1. coines remunerat eos secundum ejus voluntatem 
et beneplacitiim. 

' D «juaudo d. comes - E. piscare ' C D. E. Umble * D. amor. 



10 Statuta Ragusii. 



XII. 

De lignis et teda quam^ recipit d. comes. 

|IJ Et sciendum estqnod omnes liomines, tam Ragusei""^ quam tbresterii, 
qui adducunt^ ttjdam per terram supra^ se vel supra^ saumerios\ danf^ 
d. eoniiti de teda ipsa pro quolibet faxio peciam'^ unam comunalem, et 
liomines illi qui vadunt per mare cum barca ad insulas ad tollendum 
tedam, dant d. comiti ^eponem*^ unum de teda, majorem aliis qui fuerint in 
barca illa, pro qualibet barca; et vicario dant ipsi c^eponem^ unum de mino- 
ribus. I [2] Et omnes illi^ homines qui adducunt^^ ligna Ragusium ad focum 
tam cum equis quam cum saumeriis^^ per terram, dant d. comiti unum 
lignum comunale pro quolibet faxio, et unus de servitoribus ejus debet 
stare in via per quam veniunt liomines cum lignis et accipere ligna. | [3J Et 
pauperes homines et ancille qui vel que adducunt^^ supra* se Jigna vel 
frascas nichiU^ dant d. comiti. | [4J Et omnes laboratores vinearum, tam 
servi quam liberi, qui veniunt die sabbati'^ a vineis et adducunt^^ iigna supra* 
se, dant d. comiti unum hgnum pro quohbet homine de illis lignis que 
adducuntur'*. \ [5J Laboratores omnes qui veniunt cnm barca sua vel aliena 
et adducunt^ Hgna Ragusium dant d. comiti unam sarcinam de iliis lignis 
pro qualibet barca; et ilH homines qui vadunt per mare cum barca ad 
tollendum ligna et adducunt^ ea Ragusium, ipsi dant d. comiti unam sar- 
cinam de lignis illis^*'' pro qualibet barca^'^; et servitor d. comitis debet ire 
ad recipiendum illa ligna ad ripam maris. | [6J Bt si aliquis Raguseus evel- 
leret vineani veterem vel incideret aliqua pomeria^^ et portaret ligna illa 
<le vitibus et pomeriis^^, non causa vendendi ea^*^ set'-^^ pro domo sua, 
nichil^^dat d. comiti. | [7J Et si d.^'^ archiepiscopus vel aliquod monasterium 
pro se et sua familia vellet ligna et non causa vendendi ea ducere Ra- 
gusium, nichiP^ debet dare^* d. coraiti de lignis ipsis. Et si aliquis homo 
de Ragusio cum familia sua cum barca adduceret^^ ligna Ragusium, pro 
utiHtate domus sue et non causa vendendi ea, nichil^*^ debet dare''*' d.'^'* 
comiti de iilis lignis, et hoc tam clericus quam laicus; et si aliquis tam 
clericus quam laicus^" venderet aliquam partem de lignis, ipse tenetur dare 
d. comiti de lignis illis, secundum quod superius dictum est. | [8J Naves 
quoque omnes tani magne quani parve que veniunt^^ de viatico in^^ Ra- 
gusium, et veniendo homines inciderint ligna et adduxerint ea in^^ Ra- 
gusium, ipsi tenentur^^ dare d. comiti tantuni de lignis illis^* quantum 
portare poterit"^'' unus^^ homo pro qualibet nave. | [9J Et onines naves^^ vel 
barce que adduxerint ligna Ragusium pro calcinaria, vel ad siccandum'^^ 
beccunas et pelles, non datur aliquid d. comiti de^* lignis illis*^. 

1 E. que 2 E. Racusei ^ D. aducuut * E. super '' E. soininariis ^ E. deut 
^ E. pecciam ^ D. E. ceponem ^ E. oranes homines "• D, aducunt '^ D. saime- 
riis, E. soramariis '2 d E. uihil ^'^ D. sabati, E. sabathi '* D. aducuut, E. ad- 
ducunt ''• Ea. iilis lignis ^^ 0. pro barca qualibet '"^ E. poraaria '» E. pomariis 
'•* (^. D. eas 20 Q D p- yg^] 21 p^ „^^11 22 e. et si archiepiscopus 23 j^ pjhii 
2< E. dare coraiti 25 D. aduceret ^fi q. nil, E. nihil 27 d. ^\.^yq debet «s j.;. dare 
coraiti ^^ (;. laycus •"*" (l „de viagio vel de viatico" iiiter „que veniunt* et „in 
Rag.", 1). ..(jue veniunt de viagio vel de viatico" " D. viatico Ragusium ^2 d 
ea llagusium " E. teneantur •'* C. D. lignis quantura "•'• D. potterit '"' E. onus 
37 E. omues vel ^^ D. sicaudum ^^ E. pro ^" C. illis lignis. 



Liber I, cap. XII— XV. H 

XllL 

De arboratico* tbresteriorum venientium per mare. 

[IJ Freiiotainluni rst quod (Uiiues iiaves et Ijarce'-* quc veiiiuiit de tot(» 
regiio Apulie, et de (Jicilia^, et de tota Marcliia Aneone. ct de tota Ro- 
niagna*, daiit d. coiniti pro arboratico'^ yperperum" unuin pro uno(iuo(jue^ 
arbore, et inde^ inferius, ad voluntatein ipsius d. coinitis, si leceriiit portuin 
in Ragusio. | [2] Et est scienduin quod naves de Ancona, Hari, TernKtle''. 
Barleto^^, Sipunto, Ortoiia, Malfeto^^ Jovenacio^^ Pestiye'-^ Senegaia*^ et 
Fano nichiP''' dant d. coiniti pro arboratico^'''. 

[3] Et homines de Civita^' Nova dant pro arboratico^'', secundum anti- 
quaiii consuetudiuem, solidos^"* quinque*^. | [4] Naves omnes vel barcr que 
veniunt'^" a partibus Larte'''^ usque Dyrrachium -^ in Ragusium et faciuiit 
portum, dant pro arboratico^*^ de uave yperperum^-^ unuiii pro quocjiie'^^ 
arbore; | |5] et de barca dant a^i" voluntatem^^ comitis a medio yperpero^" 
inferius. | [(ij Et barca^' corectoris^^ de quocumque^^^Moco nicliiP'' dat {iro 
arboratico*^^. | [7J Oiiines etiam naves vel barce^^ de foresteriis, que ua- 
vigant^* secundum usuin Ragusii et portant partem operi ecclesie^^ s, Marie 
majoris, nichil^'^ dant pro arboratico^" nec pro sosta^^. 

' C. 1). arboratio, E. „arboraccio" vel „arboracio" - E. barchae ^ E. ^ieilia 
* 1). verba: „et de tota marchia Ancoue'* orainissa '' 1). arboratio, E. arboracio 
" D. iperperum ^ D. quolibet ^ C. D. E. de inde * E. Zermole '" E. Barlett<3 
" E. Malfetto '''* C. Jovenayo, D. Jovenazio, E. Juveuacio '-^ (\ D. BcHtiyo, E. Be- 
stice '* E. Senogia ^'' E. uihil '" E. arboracio '^ 1). E. civitate '^ 1). Holdos 
*' E. arboracio ^" E. veuientes ^i f]. LasUie " D. Dyrachiiim " £ iperperum 
** D. (piolibet, E. uuoquoque 2-. }j^ voluutatem d. -'•' E. iperpero ■^^ D. barco 
'* D. correctoris '■^'^ C. quacumcjue, D. (luacunque (sic) ^" E. arboracio " E. bar- 
chae ^2 C. uavicant ^^ C. eclesie ^* E. uihil, C. nil ^'' E. sesta. 

XIV. 

De eo quod habet comes de servis et ancillis qui^ veuduntur. 

|1| Scieiidum est quoil omiies Ragusiii'* et toresterii, (pii ('omparaiit' 
selavum vel sclavam et extrahuut eum v<d eam de Ragusio per mare, dant 
d. comiti pro (juoque* .sclavo vel sclava qui vel (pie. fuerit in corpore longus 
v»'l longa duobus eubitis iu supra. terciam'' de y[)erptM*()'' et deiiohf iiileriiis, 
ad voluntat»'m d. ctnnitis. | [2| Et si sclavus ille vel sclava fuerit lougiis' 
ininus* de duobiis cubitis vel longa*, nichil^" datur d. coiniti, secundum 
aiiti(|uain consuetudinem. 

' D. fiue * E. Rjicusini ' E. coinperant * C. D. queque, E. quolibi'i ■ D. 
lertiHm, K. tertium " E. de ijterpcro " E. lonjrus vel h)u^a ^* E. minus duobu.'» 
' F:. cubitiH nihil '" E. nihil 

XV. 

Qualiter hoinines Laste dederunt se cl insuhnn comuni* 

Harjusii^. 

Notaiiilum »'St (|uod, (piaiido homines de Lasta d«Mi(>runt se et insulnm 
Laste comuni* civitalis'^ Ragusii, hoc pacto dederuiit se et insulam suain. 
vidi-licet : ipiod corniine' Ra;«nisii juravit manutenere eis'' omiies suas an- 
ti(pias consueiudines (jmis ipsi inter s«; habent, et secuuduin hoc pactuin 



12 Statuta Ragusii. 



comiine Ragusii dedit eam de sua voluiitate comitl suo, qui per tempora 
erit iu Ragusio. 

^ D. E. communi - C. D. Ragusino ^ E. comuni Racusii ^ E. commune 
^ E. manuteuere omnes. 

XVl. 
De vacha de^ margarisio. 

Et est sciendum quod d. comes habere debet de vacha'-^, que datur 
pro margarisio*^ cosciam* unam et mediam'* persiccam^ pro honoriiicencia, 
et vicarius debet^ dividere ad peciam^ totas alias carnes ipsius vace^ per 
bonos homines Ragusii. 

^ C. D. et 2 Q. vaca ^ £_ margarizio * D. costiam, E. coxam '" E. dimidiara 
^ C. D. per siccam, E. per sictam ^ E. vicarius dividere ^ B. D. peciam peciam 
(sic), E. ad pecciam ad pecciam ^ E. vaccae. 

XVII. 

De lifjnis portantibus blavam, qui' dant partem d. archi- 

episcopo. 

Quecumque^ navis vel aliud lignum que vel quod navigat secundum 
usum Ragusii, et portat partem eccJesie'^ s. Marie, venerit Ragusium ad 
discarecandum^ et fuerit caricata vel caricatum de grano vel de blava 
aut de sale, ille cujus fuerit caricum debet dare d. archiepiscopo et sacri- 
stario ecclesie^ s. Marie et pitantario comunis*'* et ripariis, pro partibus 
suis, illud quod inferius declaratur^ Et si comunitas^ illius ligni haberet 
partem in iilo carico, debet dare racionem suam omnibus supradictis. Et 
si caricum fuerit de foresteriis^ tantum, d archiepiscopus, sacristarius, 
pitantarius et riparii nichil^ debent habere, set^^ vicarius debet habere 
mocaticum^^ suum. Et si Raguseus haberet partem de dicto carico cum 
foresteriis, Raguseus ille dare debet d. archiepiscopo et aliis supradictis 
racionem suam. Hec est pars que dari debet d archiepiscopo de grano, 
blava et sale : videlicet de quingentis modiis usque mille modia^^, debet 
habere unum modium: et de ducentis et quinquaginta^^ modiis usque 
quingenta^* modia, debet habere copellos^'^ duos; et de centum^** et quin- 
quaginta^' modiis inferius, debet habere per racionem a duobus cupellis 
inferius. Et a mille modiis usque mille et quingenta modia, debet ha- 
bere^*^ modia duo. Et a miile et^** quingentis^^ modiis usque ad duo 
millia^^ ^^ habere debet tria modia. Et a duobus millibus^^ modiis usque^'^ 
duo millia quingenta^*''', debet habere quatuor^'' modia; et a numero isto 
superius, debet habere per racionem; et^^ quingentis'^^ modiis, debet habere 
modium unum. Et si non esset milliarium completum et deficeret unum^*^ 
modium, vel duo aut plura, non debet habere nisi modium unum ; et sic 
est de aliis^^ blavis et de sale. 

Currente anno Domini mcclxxxxii'^ indicione^^ quinta^^, die nier- 
cfurjii-^'^, xiiii^''^ intrante^'' madio^^ tempore egregii viri^*^ d. Andree 
Danduli, comitis Ragusii, revocatum fuit hoc statutum, quantum est de 
ratione et parte danda de frumento et blado^^ d. archiepiscopo*^, sii- 
cristario*\ ripariis*^ et pitantorio'^^ et de mocatico'^* vicarii, prout in 
inferiori parte istius statuti distincius*'' reperitur. In facto vero salis et 



Liber I, cap. XVI-XVni. 13 



aliis rlistineionibus*" siiara ohtinet*' firmitatem. FA qiiioumque |iortal)it 
i\. archiepiscopo vel suo nuucio^'* a duobus copellis*'-' interius, debet dare 
d. archiepiscopus vei eius nuncius^^ ad bibendum illi qui portabit ei 
frumentum; et si portaverif^^ ei nauclerius vel aliquis marinarius mo- 
diura unura comptetum, dabit ei d. archiepiscopus vel nuncius''" ejus^^ 
dimidiam quartam'-* viiii''^; et si portaverit ei modia duo, dahit ei d. archi- 
episcopus vel ejus nuncius'^ quartam unam vini; et si portaverit ei ultra 
de numero isto de frumento, non dabit ei d. archiepiscopus vel ejus nun- 
cius^^ plus quam quartam unam vini ; et si portaverit ei salem, dabit ei 
d. archiepiscopus vel ejus nuncius'^^ tantum ad bibendum. Et si aliqua 
navis vel aliud lignum''' navigaret extra caput^'' Leuce et extra Lenguam 
in viagium'"'' et veniret Ragusium, de ipso viagio^^ debet dare d. archi- 
episcopo navis illa yperperura''" unura, et d. archiepiscopus debet dare 
nauclerio cum duobiis sociis*'" suis, qtios miuclerius portare voluerit secum, 
prandiura unum. Et si aliqua navis veniret Ragusium, que navigaret sicut 
superius dictura est et portaret granura vel blavani vel salera Ragusium. 
debet dan' d. archiepiscopo vel ejus nuncio'^^ granura, blavam et salem, 
sicut dictum est sujierius in capitulo de grano, et insiiper yperperum'^^ 
unura. Presciendura est quod nauclerii et raarinarii de Ragusio vadunt ad 
d archiepiscopum in vigilia"'^ anni novi, et ipse pro honore sui dat eis 
])ro Ivallendis yperperunr ^ unura*'^ 

' E. que * I). quecunque ' C. I). eclesie ^ 1) discaregauduin, K. discari- 
cftDdum '' E. communis '1). declarabitur, K. declaratum "^ E. coramunitas ^ C. 
1). feresteriis » E. nihil '" C. 1). E. sed " D. mocaticum, E. mezahcum '^ 1). 
miUe, debet ^' C. „ccl", E. „250" '* E. 500 ••' E. cupelios '" J). centuni 
(iuin<|uaginta '"^ E. 2.50 *^ E. verba: ,.Et a miile modiis debot habere modia 
duo- omissa »» D. et. et «° E. 1500 ^i e. 2000 " B. milia ■'■' E. 2000 -* K. 
usque ad 25 e. 2500 " j) quattuor " C. E. et de ^s y^ 590 29 e. modium 
UDum ^" C. D. aliis '^ E. 1292 -^'^ D. inditione, E. indictione ^^ C. quinta bis, 
E. 5. »* C. D. marcii ''^ D. xillio, E. 14 Martii ''• D. int " C. madii 's E. 
egregii d. " C. D. blada *" B. C. D. „et^' deest *' E. sacristano *' B. C. ripiriis 
*^ C. D. E. pitantario ** D. et mocatico, E. mezatico *■' C. 1). distintius ^*' E. di- 
«tinctionibus *^ C. optinet, D. obtiueat *^ D. nuntio *^ E. cupellis '" I). nuntius 
'•' D. portabit '"■' C. cius nuncius ' E. eius (juartara uiiara ■'* E. verba: ..et si 
portaverit — ouartam uuam vini** ommissa '" D. ligmim aliud •'•" C. capud '■ E. 
viaggium "^* E. viaggio '■^ E. iperperum "" D. aotiis •■'' C. D. nuntio, E. nunzio 
'-' f). vigilHa '■•' D, onum. 

■ xvm. 

De eo quod piscatores^ dant^ archiepiscopo. 

Notandum est quod si alicpia liarcha'^ piscatorum iret ad Lastam vd 
ad Curcnrani^ aut ad partes Curcurc ad iiiscandurn cum rctibus, (h- piscil»u> 
quos Dominus (h'(h'rit eis, liictis pxpensis suis, piscatorcs dare d»'bent d. 
archiepiscopo unam partem de illis piscibus. sicut nccpif'' unus de raaii- 
nariis de l>arca illa, pro qualfliet barca. 

Kt si contingcrit jrripum'' (h» angusiolis in? piscatum ad anirusiolas, 
ille <|ui portabit gripum, tactis cxpensis suis, de piscibus istis darc dcbet^ 
d. archicpiscopo partcin unara, sicut reccpit" unus (hMnarinariis barce. Kt 
sic del)et rccipcre dc gripo da hicertis. 

Et si ali(|ua ))arca irct ad piscanduni in iKHtr ciiiii loco ad capicii(him 
pisccs laccrtos (^t surones, ct ccprrit ccntiiiii v.l iinlr siiiicriii^. •hli.Mit (hirc 



14 Statuta Ragusii. 



piscatores d. archiepiscopo de piscibus illis sex pisces et non plus, et a 
eentum usque quinquaginta debent dare tres pisces, et a quinquaginta 
inferius nichil datur de piscibiis illis^ 

D. auteni archiepiscopus, si ipse voluerit facere, 'potest custodiri aqnani 
que vocatur Umbnla^^ et facere eam piscari die jovis sancti, in cena Domini, 
ad suam vohmtatem. Et si festum s. Benedicti veniret^^ in die jovis sancti, 
tunc abbas s. Benedicti debet facere piscari aquam Umbule^^ ad medietatem 
cum d. archiepiscopo, verum tamen ad expensas ambarum parcium^^ 

* D. dant piscatores ^ p^. dant d. ^ C. D. barca ^ Cf. cap. X. ^ C. D. re- 
cipit ^ D. grippnm ^ C. D. debent ^ D. ,,recepit" semper pro „receperit" ^ Pa- 
ragrapbi I — III bujus capituli desiderantur in E. Loco eorum legitur: „Capituhim 
istud babet (juatuor paragrapbos quorum primi tres suut ad verbum mutatis mu- 
tandis ut supra primi tres iu Cap. X sub rubrica: l)e eo quod comcR reclpit a piscu- 
torihns, quam ob rem hic eos scribere omisi. Quartus vero hujus capituli paragraphus 
e(s)t talis ut sequitur: " ^" C. D. E. Umbla '' C. D. E. venerit ''' C. D. iJmble, 
E. Umblae '■' 1). E. partium. 

XIX. 

De placitis que habet d. archiepiscopus in curia seculari. 

Si contingat d. archiepiscopum habere aliquod placitum cum aliquo 
vel ah"quibus lajcis^ coram d. comite et sua curia, et obtinuerit, d. comes, 
ad honorem Dei et s. Ecclesie^, faciet ei racionem^ sine aptagi ; si vero 
amiserit, nihil* solvef^ judicibus pro judicio ipso. 

1 E. laicis ^ q, eclesie, D. ecTe "^ C. D. E. rationem ' C. D. nichil ' 1). 
solvat. 

XX. 

De placitis hominum d. archiepiscopi. 

Et si homines qui morantur in villis d. archiepiscopi habuerint aliquam 

questionem inter se de debitis, vel de aliquo alio^ facto et missitacione-, 

vel de"^ pactis aut querimoniis, sciendum est quod d. archiepiscopus vel 

vicarius ejus debet eos judicare et rectificare. Verumtamen, si aliquis 

homo ex ipsis qui morantur in vilhs d. archiepiscopi, faceret sanguinem 

in aliquem liominem, vel furtum aut robariam*, ipse debet facere racionem 

ante d. comitem et ejus'^ curiam. Si aliquis homo Ragusii haberet (pie- 

stionem aliquam vel legem cum hominibus qui morantur in villis d. archi- 

episcopi, ipsi homines debent facere racionem" liominibus de Ragusio ante 

d. comitem et suam^ curiam. 

' E. aliquo facto ^ C. missitacione etiam, D. E. missitatioue ' E vel pactis 
' E. roberia '' E. suam '' 1). E. rationem ^ E. eius. 

XXI. 

De monasterio Lacrimonensi^ et^ ejus villis. 

[1] FA si liomines qui moraiitur in villis vcl casalibus^ monisterii* La- 
crimononsis (sic)^ habuerint ali(jua-m (luestioiiein intcr se de debitis, vel 
de alia missiiacioiie, aut dc pactis vel" querimoniis, sciendum est: quod d. 
abbas (jiii pcr lempora crit iii monasterio Ijacrimononsi", vel vicarius ejus 
aut pro('urul(jr. dcbcl cos judicare et justiticarc | \2\ Si ali(iuis vcro homo 
Hx illis (pii moranlur in villis aut^ casalil)us''' monasterii Lacrimonensis^^ 



Liber I, cap. XIX-XXII. 15 



faceret sangiiinem. vfl furtnni aut robariam^^ ipse (U^bet facere racioneni^^ 
ante d. comitpm et suam^'^ curiam. | [o| Ik^mines quoque de Ragusio si 
haberent aliquam (luestionem vtl legem cum hominibus qui morantur in 
vilhs et in locis monasterii Lacrimonensis^". liomincs dicti monasterii^* 
debent esse ct faccre racionem'- hominiljus de Ragusio, antc d. comitem 
et suam curiam, secundum aiiti^iuam consuctudiiicm, | [4] que talis cst: (juia 
resjjonditor debet habere omne inducium"' quod terra Ragusii habet; et 
eciam^" si^' responditor vcllct dejactarc curiam d. comitis, ct concordarc 
se cum illo cum quo habet placitum. et ponere alios judices de foris, li- 
citiini sit ei facere hoc. j [5] Kt eciam si placitum fuerit ultra yperperos^*^ 
decem, ipsi possunt ire cxtra civitatcm Ragusii. 

[0] I). autcm alibas Lacrimoiiensis. vel monaci ejus aut procuratdr 
illius, honoritice dcbcnt invitare d. coinitem qui per tempora fuerit in Ra- 
giisio, ad fcstum s. Bencdicti. | [7] Et si ipse d.^" abljas Lacrimoncnsis 
voluerit facere custodiri aquam quc dicitur Umbula^" pro festo s. Beiie- 
dicti, potest'-^ eam"'* facerc piscari et^"^ custodiri, octo^* diebus ante dictum 
fcstum. I [8| Monasteriiim autem Lacrimonense si habuerit navem vcl-'' 
barcam aut'^" aliud''^' ligiium et navigaverit, sciendum est quia^^ de eo quod 
pertinet ad ecclesiam^^ s. Benedicti, nichil''^ debet dare operi ecclesie'^^ 
s. Marie pro parte. | [9] Et eciam si ali((uis homo qui staret in dicto mona- 
sterio, iret in aliqua nave-^^ cxtranea vel alio ligno, nichiP^^ debet darc 
operi ecclesie^^ s. Marie, pro parte de eo quod sil)i procedit pro dicto mo- 
nasterio. | [10] Et si aliquo-'*^ tempore guerre, quando laici^* non essent 
ausi eundi^^ pro corectore-'^" et ad mittendum nuncios. si necesse fucrit. 
inonaci dicti monasterii debent ire-^' cum voluntate abbatis. | [11| Notanduin 
est (jnod monasterium liacromonense^^ nichiP" debet dare*^, de carro cum 
quo fiunt funes, nec de l>alanciis*^, nec de statera, operi s. Maric. 

|12| Tcmporc nobilis viri d.^=^ Marci Daiidulo. comitis Ragusii, ciim 
voluntatc miiioris et majoris consilii et laudo populi congn.^gati^-^ soiiitu*' 
campanarum, ut moris est, statuimus et ordiiiamus: quod d. comes cum 
suo minori consilio, qui per tempora crit in Ragusio, debeat eligcrc'*'^ tres 
prociiratorcs ct uniim advocatorcm monastcrio Lacromoncnsi"*" iii fcsto s. 
Michaclis. et de illis procuratoribus rcinaiicat uniis illoruin^' in ilh» aiiiio. 
sicut d. comiti ct suo consilio placebit. 

' 1). Lacromensi ^ C E. et de ' 1). cassalibus * V. 1). E. monasterii * C. 
Iv Ijacrimonensis, 1). Lacromensis *• E. aut ^ C. E. Lacrimonensi, D. Lacronionsi 
** E. et ■' D. cassalibuH '" D. I^acrom^^nsis " E. robaria.** '-' D. K niiionciu 
'^ E. eiuH '* E. in locis mona.Hterii debent '' E. judicium "' E. et si '' C D. si 
etiam «i '^ K. iperperos '•' 10. ipse abbaa ^" C. D. E. limbbi '-' D. poasit --' D. 
..eam'- abest -^ C. D. facere custodiri '^* Vl 8 '^* E. aut «« E. vel " D. ali^piod 
aUnd ^** E. est (piod do eo *" D. ecliam, E. ecclesiam '" E. uibil ^' C. eciesie 
'•' K. navi ^' E. aliciuando '•< ('. D. layci '^'' E. ire *" D. corectore " E. ire 
dt-bent "* C. 1). E. Laerimonense ^^ C. E. nilnl *" C. D. debet de *' C. D. ba- 
lantiiM ** C. D. E. viri Marci *' C. congregatus, D. congr(eg)atus ** C. 1). sonitum 
*' D. elligere *" !). liacromensi '• K. illorum illo. 

XXIL 

\)r tuj quotl rtjcipil sacrista s. Maric a liynis (.d iiavibu.^ 

|l{ K( scicndinn cst (piod sacristanus, (pii pcr teinpora crit in ccrb-sia' 
s. iNLiric Majoris, drb»'i hal»cre mcdiam parlcm dc irrano et lilava ct sab', 



rjg Statuta Ragusii. 



sicut d. archiepiscopus habet unam partera, videhcet: si d. archiepiscopus 
habuerit modia duo, sacristanus^ habere debeat^ modium unum ; et si d. 
archiepiscopus habuerit modium unum, sacristanus debet habere copellos* 
duos; et sic tam de grano quam de blava et de sale in omnibus per 
medium. | [2] Et si aliquis nauclerius cum suis marinariis faceret ahquam 
cenam, sacristanus s. Marie debet dare eis de cereis sufficienter in illa cena. 

^ C. eclesia ^ j)^ sacristianus ^ C. E. debet * C. D. coppellos, E, cupellos. 

xxin. 

De parte que datur (a)^ navigantibus ecclesie^ s. Marie. 

[1] Quelibet navis, tam magna quam parva, et omne ahut'' iignum que 
vel quod navigaverit in omnibus viagiis^, cum denariis vel sine denariis*^, 
de quocumque^ lucro quod Dominus dederit eis, ipsi debent dare^ partem 
unam completam operi ecclesie*^ s. Marie, sicut^ recipit^^ unus de*^ mari- 
nariis iliis, cum omnibus denariis qui^^ navigant ipsi marinario^^ in enticha; 
[2] exceptis barcis piscatorum, et que irent ad tollendum ligna pro foco 
vel pro^* calcinaria, .que nichil^'^ dant. 

Currente anno domini mcccix^^ indicione^^ vu^^, die vi^^ intrante 
mense januarii, tempore nobilis viri d. Andree Dauro'^, comitis Ragusii, de 
voluntate minoris et majoris consilii et cum laudo populi, in''^^ publica cunc- 
tione^^ in plathea^^ ad sonum campane more solito congregati^'^, additum 
fuit huic statuto: | [3] quod omnes naves eV^^ barce^^, magne et^' parve, et 
quodlibet ahud lignum que et^^ quod navigabunt, cum denariis vei sine de- 
nariis, ultra Meledam et ultra Maluntum^^ solvant partem s. Marie quantum 
habet unus marinarius comanalis^^. | [4] Et iste marinarius comunaiis^^ in- 
telligatur^^ quod omnes naves et barce^^ et ligna que portant cc"^^ stara-*^* et 
inde superius, solvant pro parte unius raarinarii ad racionem de foliaris^''' 
xxiiii^" pro quolibet^^ die. Et omnes barce^^ et alia ligna que portant a 
cc^^ stara^^ inferius, solvant pro parte unius raarinarii ad racionera de fol- 
laris^-' xx*^ pro quolibet die pro quaiito terapore stabunt^^, incipiendo a 
die qua exibunt de porto Ragusii usque ad diera qua revertentur; | [5] salvo 
si aliqua navis vel barca vel aliud lignum rumperet^^ quod Deus^^ avertat, 
nichil** solvat. 

Terapore egregii railitis Marini Badoarii, coraitis Ragusii, per ipsum 
d. comitem, cura*-''' voluntate rainoris et niajoris consilii et laudo populi, 
declaratura fuit*^ hoc statutura de parte que datur a navigantibus ecclesie^' 
s. Marie tali modo : quod*** una pars, quantum habet unus de raarinariis 
coraunalibus^^ extraetis expensis, detur ecclesip'"'^ supradicte ; intelligendura 
est de illis qui vadunt ad raarinariciara'^^ 

Curente'^^ anno Domini mcclxxxxiii'''^, die tercio^'* exeunte'^''' mense 
octubris''^''. Nos Marinus Badoarius, miles, coraes Ragusii, cum voluntate mi- 
iioris et majoris consilii et laudo [)opuli congrcgati sonitu canipanarum, ut 
raoris est, ad honorem^'^ beate Marie virginis, statuiraus et ordinamus | |()| 
<pK)d a raado in antea omnes patroni inercacionum''"'^, qui raittunt merces 
suas per terrani et per mare que debenf^^ portari in*'^ partibus Sclavonie, 
debeant''^ solvere ecclesie^^ s. Marie denarium unum grossum pro qiialibet 
salnia; (l(i asino vero solvant pro dimidia salnia. | |7J Exc^.epto vino, sale id 



Liber I, cap. XXIII-XXIV. 17 

ficubus. I [8] Et intelligantur dicte raercaciones'^^ generaliter omnes pro 
quibus solvitiir jus duane^'^. 

Curente"* anno Domini*^* mcccviii'^^ indicione®^ vi^"*, die vii'^" mensis 
octubris^**, tempore nobilis et egregii viri d. Andree Dauro'^, comitis Ra- 
giisii, in secundo sno regimine, cum voluntate minoris et majoris coiisilii et 
laudo populi congregati ad sonum campanarum'^, ut moris est, captum tuit 
etfirmatum: quod in'-'^ precedenti'* statuto, | [9] ubi dicitur quod eligantur'^ 
duo procuratores s. Marie majoris, dicatur quod eligantur tres procuratores 
s. Marie majoris^^, qui habeant eandem auctoritatem"^ et quod'^ unus 
illorum trium finito anno remaneat cum aliis duobus qui eligeutur'". | [10] 
Et sciendum est quod oinnia que mare portaverit, ab ecelesia^^ s. Jacobi 
de Visni(;5a®* et a punta^^ de Secco'^^ de Crumula^* versus portum Ragusii, 
debent esse ecclesie'*-'^ s. Marie, | [11] exceptis parvis lignis de foco'**'. 

' D. E. datur a navigantibus ^ d. navigantibus sancte ^ C. D. E. aliud * E. 
viaggiis •' E. cum denariis de ^ D. quocunque ^ D. dare debent * C. eclesie, D. 
eclie ^ D. sicut unus ^" C. D. recepit ^^ E. ex '^ B. que '^ E. marinarii '* E. 
vel calcinaria "^ E. nihil '•• E. 1309 '^ D. indit. '» E. 7. '» E. 6. «o i). daur, 
K. Dauri «i d. im 22 d, e. concione 23 q. d. E. platea 24 b. C. D. congregato 
2-^ D. vel -6 E. barche 27 j) ^^1 28 e. vel 29 b. C. D. Maluntum, E. Moluntam 
^** E. communalis ^' C. intelligitur ''2 D. barce et naves '^ E. 20() ^4 g (; «tar: 

D. 8tar 3' D. foliar 3« E. 24 ^t d. E. qualibet «^ E. barche ^^ C. star: ^" E. 20 

*' E. stabit *' E. rumperetur *^ B. ds, C. deus, E. Dominus ** D. E. nihil *^ D. 

comitem, voluntate *''' D. fuit fuit ^"^ D. eclie *^ D. quia *^ E. communalibus 
•■^" C eclesie '•' C. D. E. marinaritiam '^ C. currente ''^ E. 1293, D. moccolxxxxiii" 
•'* D. tertio, E. 3 •'■' E. loco: „exeunte mense octobre", legitur: „mensis octombris' 
'^* C. octubris, D. octobre -'"^ D. honerem ■'*" C. D. E. mercationum '^ B. debet 
"" D. im "' B. debeat ^2 (j e. mercationes, D. merchationes "' D. Dohane, E. 
Dohanae ^* C. D. E. currente ^' „domini" abest in D. ••^ D. mcccoviii, E. 1308 
'^ D. indictione *'^ E. 6. ''^ D. vii, E. 7 ^" D. octobris, E. octombris ^' 1). Daure, 

E. Dauri " D. companarum ^^ D. im "^* C. I). precedenti sive in sequenti, E. pre- 
cedenti vel subsequenti "' D. elligantur '"' C. D. verba: „dicatur (juod eligantur 
tres procuratores s. Marie Majoris" omissa ''^ C. eadem, B. actoritatem (sic) ""* C. 

D. E. et unus ^" D. elligentur ^" C. eclesia, D. eclia *' D. Visgniza, E. Viscgniza 

82 D. E. puncta «^ C. D. E. Sacco "* E. Cromula "' D. eclie •^'^ D. focho. 

XXIV. 

Qualiter elicjantur procuratores ecclesie s. Marie, et de 

oilicio eorum. 

[1] I).' autem comes qui per tempora erit in Ragusio, cum judicibus 
suis et parvo consilio, eligere^ debet et ponere duos procuratores vel plures 
ad suam vobmtatem, supra-^ opera et redditus* ecclesie'^ s. Marie majoris, 
quos d. comes constringere debet per sacrameutum, ut boua tide procurent 
negoeia'* ejusdem ecclesie^ | [2] Et procuratores isti d»'bent recipere totum, 
quod pertinet ad opus dicte ecclesie'' et custodirt* eum' lideliter ad utili- 
tateni ecclesie^; et de toto quod ipsa ecclesia debet recipere, procuratores 
illi possunt facere racionem"^ pro ecclesia, si voluerint cum curia d. comitis 
aut noluerint. j [3] Kt si ijjsi j)rocuratores venire voluerint ad d. comitcm 
et suam curiam, ad petendum* racionem'* supra^" ali(|uem vel aliipios, (pii 
tenerent de bonis illius^^ ecclesie^* aut de ejus redditibus, d. comes cuni 

MONUM. HI8TOR. JUR. IX. 2 



18 Statuta Ragusii. 



sua curia debet eis facere racionem^, et non debet dare ecclesia^^ aliquid 
pro judieio^^ judicibus, de eo quod vicerit in^^ placito. | [4] Et d. comes sine 
aptagi, si necesse fuerit, debet precipere vicario suo vel preconi^^ quod 
ipsi pignorent ilium vel illos qui tenuerint de bonis dicte ecclesie^ | [5] Et 
ipsi debent eos pignorare sine aptagi. Et si ipsi procuratores sine d. co- 
mite^' et sua curia vellent precipere vieario vel vicariis qui per tempora 
essent in Ragusio, quod ipsi pignorarent aliquem qui haberet de bonis 
dicte ecclesie^, hoc bene possunt faeere sine precepto d. comitis et sue 
curie; et vicarius et riparii tenentur et debent facere sicut dictum est. 
[6] Et eciam^^ si dicti proeuratores ipsimet vellent pignorare aliquem qui 
haberet^^ de bonis vel reditibus^^ nominate ecclesie^, hoc bene possunt 
facere, et possunt precipere alicui portatori quod portet pignus quod pigno- 
raverint^^ ad aliquem locum pro facto ecclesie^ | [7] Et si ahqua briga vel 
discordia pro facto illo cresceret^^, et procuratores venirent cum illo vel 
cum illis cum quo vel cum quibus haberent brigam iliam vel discordiam, 
ante d. comitem et suam curiam, procuratores dicti non debent substinere^^, 
nec habere aliquod dampnum^* vel solvere bannum inde pro illa briga 
vel diseordia; et eciam^*^ si inde fuerit ahqua verberacio^^ vel percussio, 
sicut dictum est erit de hoc. | [8] Et dicti procuratores tenere debent bona 
et redditus memorate ecclesie^, sive sint denarii, sive sint pignora, ad suam 
voluntatem et ad^^ utilitatem ecclesie^' ; et eciara'^ tenentur facere racionem®, 
quando placuerit d. comiti. | [9] Et in fine sui regiminis ipsi debent dare 
totum quod eis superaverit de bonis ecclesie^' aliis procuratoribus, qui pro 
sequenti anno elliguntur^^ Et procuratores isti qui ellecti^*^ fuerint, debent 
in omnibus facere sicut superius dictum est. | [10] Et eciam^^ d. comes eum 
comune^^ Ragusii non potest forcium^^ facere in aliquo procuratoribus istis, 
nec accipere denarios vel aliquid aliud de bonis ecclesie^^; | [11] nec ipsi 
per suam voluntatem debent dare ahquid alicui. 

' D. domminus ^ d. elligere ^ B. C. D. supra, E. super * D. reditus •' C. 
eclesie, D. eclie ^ D. E. negotia "^ B. C. D. eum, E. illud ^ q^ j), e_ rationem 
» 0. D. E. petendam •'' B. C. D. supra, E. super '' D. eclie iUius «^ c. eclesie, D. 
eclie '' C. eclesia, D. eclia ^* D. juditio '^ D. im ^^ D. prechoni '" D. comte 
^8 C. D. E. etiam '^ D. haberent 20 q ^. redditibus 21 c. pigneraverint 22 e. 
nasceretur 23 c. D. E. sustinere 24 E. damnum ^•' C. D. E. verberatio 26 c. E. et 
utilitatem 27 c. eclesie 2« c. eliguntur 29 e. electi ^o ^ commune ^i c. D. 
fortium, E. forciam. 

XXV. 

De reditu^ statere, rubri^, carri et balanciarum^ quem* recipit 

sancta IVIaria. 

[1] Redditus autem qui recipiuntur et lucrantur de ballanciis^ vel de 
statera cum rubis^ ef^ de carro cum quo fiunt funes omnes sint de opere 
ecclesie® s. Marie majoris^ | [2] Et procuratores operis ecclesie predicte de- 
bent invenire duos bonos homines; uni dent stateram cum ballanciis^^ et 
cum rubis, alteri feramenta^^ carri. | [3] Et ipsi procuratores denunciare*^ 
debent illos duos homines d. comiti, et ipse debet eonstringere eos per sa- 
cramentum: ut ipsi recipiant introitus de statera, ballanciis^^, rubis et carro 
fideliter et bona fide, et dabunt proeuratoribus s. Marie oranes redditus 
et totam pecuniam quod^* receperint de^'^ dictis instrumentis^^ 



Liber I, cap. XXIV-XXVI. fg 

^ D. reditu, C. E. redditu * D. statere, carri, E rubi ' C D. balantiarum, 
E. balaDciarum * E. quae •' C. ballanciis, D. ballantiis, E. balanciis, bilancis * C. 

rubris ^ D. vel " D. eclie ^ E. s. Mariae, et '" B. C. ballanciis, D. ballantiis 
'^ D. E. ferramenta '^ j) denuntiare '^ D. ballautiis, E. bilanciis '< E. quam 
''' E. a, Ea. de ^^ E. istrumentis. 

XXVI. 

De eo quod procuratores s. Marie recipiunt a piscatoribtis. 

[1] Quelibet barca vel londrus piscatorum qui vel que vadunt piscatum 
in nocte cum foco ad pisces lacertos vel surones\ debet dare procuratoribus 
ecclesie s. Marie de centum piscibus et inde superius sex pisces comunales, 
et de centum usque quinquaginta^ debet dare tres pisces, et de quinqua- 
ginta'^ iuferius nicliil^ datur pro qualibet barca. | [2J Et isti pisces debent 
dividi in duas partes, medietas est procuratorum s. Marie et alia medietas 
est protomagistri operis ecclesie* s. Marie; et si dicti procuratores vellent dare 
protoraagistro^ medietatem suam de piscibus, hoc bene possunt facere. | [3] 
Barce'"' autem que vadunt piscatum cum gripo^ de angusiolis^, debent dare 
unam partem de illis piscibus procuratoribus supradictis, secundum quod 
receperit® unus de piscatoribus illis in^^ parte^^ sua pro qualibet barca. | [4J 
Et pisces illi debent^^ dividi sicut superius dictum est. Omnes autem barce^'-^ 
que vaduut piscatum cum gripo' de lacertis et suronibus^^, dant unam 
partera de piscibus ipsis procuratoribus supradictis, et pisces isti debent 
dividi^* sicut superius dictum est. | [5J Procuratores quoque operis^** eccle- 
sie^^ s. Marie debent dare unum porcum conmnalem protomagistro^ ecclesie* 
supradicte, in nativitate Domini, vel yperperum^' unum, sicut^^ placuerit 
procuratoribus, et debet esse de bonis dicte ecclesie*; et in^^ pasca^-' 
resurreccionis-^ Domini de))ent ei dare castratum unum vel medium per- 
perum (sic). | [6J Et in anno novo debeut dare procuratores s. Marie proto- 
magistro'^ ecclesie'* predicte denarios grossos duos, et unicuique magistro 
qui laboraverit in opere illius ecclesie*, miliarenses^'^ duodecim'^. Item de- 
bent dare procuratores predicti unicuique magistro ((ui laborabit^^ in opere 
s. Marie, in nativitate Domini, quarterium uuum de porco vel carobas'-^'' tres 
de folaris***; et in pasca^^ ressureccionis^^ Doinini, quarterium unum de 
castrato vel carobas'-^'^ duas; et hoc^^ est in voluntate procuratorum, sive 
de bonis ecclesie* sive non. [ [7J Clerici autem s. Marie in anno novo 
vadunt ad procuratores f^jusdem ecclesie"^ honorifice cum incenso, et ipsi 
dant clericis yperperura^' uuum et ad bibendum, de bonis dicte^^ eccle- 
sie. I [8J Itera procuratores s. Marie predicti in anno novo debent dare 
naucleriis et marinariis^^ qui tunc in Ragusio inveuiuntur'^', yperpera 
duo'^ et nou ad bibendum, de bonis ecclesie*. | [9J Et procuratores labo- 
rerii s. Marie debent facere adunari omnes lapides^* et omnem inmudiciera-*^ 
cirea ecclesiam'^" s. Marie, et in tota platea, ad expendiura operis dicte ec- 
desie* ; et niulieres (\\w. vendunt panes del»f^nt j)ortare dictos lapides adu- 
natos et inmudiciem^' ad LavHin d»' Campo. Et si ipse mulieres non pos- 
sent portare in una die totara inmudiciem''* que adunata esset, procuratores 
debent eam fa^ere portari ad expendiiim operis''^ dicte ecclesie*. | [lOJ runi 
aliqui homines mitterent s<* ad curandum portuin in a(|ua*° intus a inolo. 
tunc procuratores laborerii s. Marif d»'bent j^rovidere et dare eis ali^iuid 
pro vino, secundum quantitatem hominuni qui laboraverint, verurataraen 

« 



20 Statuta Ragu8il. 



ad voluntatem procuratorurn^^ de bonis operis*^ ipsius*^ ecclesie*. | [11] Si 
procuratores predicti vellent petere naucleriis de aliqua nave, vel alio 
ligno aut de compania, quidquid^* procederet operi ecclesie^ s. Marie, 
potestatem habeant petendi illam partem que procedit dicto operi ; et non 
possint nauclerii illius ligni vel de compania cambire se in aliquem ho- 
minem, nisi fuerit de vohmtate procuratorum ; et ipsi nauclerii teneantur 
componere dictam partem, et teneantur respondere dictis procuratoribus et 
conponere'^^ | [12] Et si aput*^ aliquem invenietur*^ aut esset pars que pro- 
cederet dicto operi, et procuratores vellent dimittere nauclerios, et tenere 
se ad illos qui haberent^^ illud quod procederet ipsi operi, hoc bene pos- 
sunt facere; et iUi apud quos inveniretur^*^ illud quod procedit dicto operi, 
teneantur^^ respondere dictis procuratoribus et componere dictam partem.j 
[13] Et totum id quod necesse fuerit in ecclesia s. Marie de opere et^^ 
thesauro et in libris repariandis^^ vel de novo faciendis, et de capanis'^^ et 
totum quod necesse fuerit, debet facere opus ecclesie* s. Marie ad suas 
expensas. 

^ C. E. scirones ^ e. 50 ^ E. nihil * C. eclesie ^ E. prothomagistro « E. 
barchae "^ D. E. grippo ^ D. cum grippo de angusiolis ^ C. ceperit, E. caepit 
^^ D. im ^^ E. in parte parte ^^ j) barche, E. barchae ^^ E. scironibua '* C. 
dividere ^^ E. operis s. Mariae '^ C. eclesie ^" C. yperperum, D. E. iperperum 
'8 C. si '^ E. Pascha 20 c. D. resurrectionis 21 B. debet, C. D. E. debent 22 j) 
millarenses 2» c. xil, E. 12. 24 ^. laboraverit 25 p carabos 26 jy ^ foHaris 
27 C. D. E. resurrectionis 28 d. carabas 29 d. hec =*" E. dictae ^i c. E. naucleriis 
qui ^2 E. invenientur ^^ C. yperpero uno, D. E. iperperum unum ^* B. D. lapi- 
cides, C. E. lapides ^^ C. immundiciem, D. inmundiciem ^c q eclesiam ^^ C. 
imundiciem, D. immundiciem, E. immunditias ^^ C. D. immundiciem, E. immun- 
ditiem ^^ E. expendium dictae *° E. aliquo *^ C. E. verumtamen de bonis *'^ D. 
de bonis ipsius ^^ E. dictae ^* D. quicquid *'' C. D. E. componere ^^ C. E. apud, 
D. si aliquem ^^ D. invenientur ^^ D. habent *^ E. invenietur ^*' D. teneatur 
^' C. et de ''^ B. C. repariandis, D. E. reparandis '^ C. D. E. campanis. 

XXVII. 

De officio protomagistri^ operis ecclesie'^ s. IMarie, et de eo 

quod habet. 

[1] Notandum est quod protomagister^ qui* per tempora est in opere 
ecclesie^ s. Marie majoris, tenetur per sacramentum ire, si vocatus fuerit 
ab aliquo homine Ragusii, mundano vel spiritah^, ad dandum consiHum 
de aliquo laborerio et ad^ dividendum domum vel domos. | [2] Et si aliquis 
nobihs horao Bagusii, vel muher moriretur^ dictus protomagister-^ debet 
ire ad aperiendum et inserandum sepulturam, et procuratores qui per 
tempora sunt in ecclesia® dicta non possunt neque debent impedire proto- 
magistrum^ in hoc. | [3] Et si ahquis homo peteret dicto protomagistro^^ 
de calcina ad bulandum^^ sepulturam, et ecclesia^ s. Marie tunc haberet 
de ea, ipse debet dare ei et non debet habere contrarium a procuratoribus.| 
[4] Et quando magistri laboraverint intus in ecclesia*^ s. Marie et posuerint 
lapides in laborerium cum calcina, protomagister^ debet habere sex fol- 
laros pro vino omni die, et unusquisque magistrorum debet habere pro 
vino^'-* foiiaros tres. | [5] Et si comune^^ Ragusii vellet facere ahquod labo- 
rerium de petris, protomagister^ et ahi magistri qui per tempora sunt in 



Liber I, cap. XXVI -XXIX. 21 



ecclesia s. Marie, si vocati fuerint, debent ire ad laborandum ipsi comuni^*, 
ad expendium ejusdem comunis^^ | [6] Protomagister^ eciani^*^ laborerii 
ecclesie* s. Marie habere debet^' medietatem omnium pisciura qui veniunt 
procuratoribus, videiicet de partibus illorum, secundum quod in suprascripto 
capitulo procuratorum continetur; si procuratores habuerint sei pisces, 
protomagister^ deljet de ilhs habere tres, et sic est si plures tuerint. 
[7] Debet habere eciam dictus protomagister^ ab ipsis procuratoribus in 
nativitate Domini unum porcum vel yperperum^^ unum, sicut placuerit 
proeuratoribus de yperpero^^ vel de porco^^; et debet dari de bonis eccle- 
sie*^. Et in^^ pasoa'^^ resurreceionis^^ Domini dant ei simiUter castratum 
unum, vel medium yperperum^® ad eorum vohmtatem. Et in anno novo 
dant ei ipsi procuratores pro kallendis''* grossos duos. 

^ E. prothomagistri - C. eclesie ^ E. prothomagister ' D. qvi * E. spirituali 
" B. a dividendum, C. et divideDdum, D. ad dividendum, E. ad divideudam ^ 1). 
E. moreretur * C. eclesia ^ E. prothomagistrum ^" E. prothomagistro '* E. bul- 
landum ^^ q habere foUaros " D. E. commune '* E. communi '' E. communis 
""' C. D. E. etiam '^ E. debet habere '** E. iperperum *^ E. iperpero ^o d^ porcho 
2' D. im 22 E. Pascha 23 q d, k. resurrectionis 24 d, e. kalendis. 

XXVIII. 

De eo^ quod macjistri laborantes in ecclesia''^ s. Marie habent 
a procuratoribus ejusdem ecclesie^ 

Unicuique magistrorum qui laboraverint in ecclesia s. Marie, debent 
dare procuratores laborerii ejusdem ecclesie, in nativitate Domini. unum 
quart«'rium de porco vel tres carobas de ibllaris; et in pasca* resurreccionis'' 
Domini, similiter quarterium unum de castrato vel duas carobas de follaris, 
et hoc est in voluntate procuratorum, si voluerint, de bonis ecclesie^: et 
in anno novo pro kallendis^ milliarenses'^ duodecim^. 

' B. De, quod 2 c. eclesia ^ C. eclesie ' D. E. Pascha "' C. D. resurrectionis 
" D. E. kalendis ^ C. miliarenses '^ E. 12. 

XXIX. 

Ue officio vicarii. 

(IJ Oflicium vicarii d. comitis (jui per tempora est in Kagusit», tale 
est: videlicet quia ipse debet ordinarf- omni die quod servientes d. comitis 
ponant mensara d. comitis ad prandium, et debet stare tantum quod d. 
romes ponat se ad manducaiKhnii. si de voluntate d. comitis fuerit. | |2) Kt 
quando d. comes fecerit concionem plenariam et ipse stelerit in^ pedibus 
rectis. vicarius tunc debet stare in rectis pedibus: et quando d. comes se 
posuerit ad sndendum, tunc vicarius si voluerit potest sedere. | [3] Et si 
d. comes velU^ mittern vicarium ad aliqu«^m homineni pro suo servicio* 
et pro^ servicio' comunis^ tunc vicarius tenetur ire in Kagusium vel in*^ 
ejus districtum. Et si ipse iret eitra districtum Hagusii pro servicio* d. 
comitis, tunc debet ire ad expensas' ipsius d. comitis: et si iret pro 
negocio'* comunis*, tunc debet ire ad expensas comunis. | [4] Et eciam* 
in festo natalis Domini, quando d. comes facit^^ piscari Umbulam'\ ipse 



22 Statuta Ragusii. 



vicariiis debet ire cum piscatoribus, si non^^ ^ comes preceperit ei. | [5] 
Et debet fideliter salvare omnes introitus commitatus^^ Ragusii et honorem 
civitatis. | [6] Et si aliquis beccarius^* vel piscator nolet^^ dare racionem^^ 
commitatus^^, vicarius debet facere racionem^^ et debet invitare tot anga- 
rarios^® quod^^ (sic) d. comes preceperit^^ ei pro servicio^^ comunis. | [7] 
Et debet dare^** vicarius ipse kallendas'^^ clericis. | [8] Et non potest esse 
testis vicarius in aliqua racione^* que procedat ad utilitatem comitatus. 

^ D. im 2 Q, D, E, servitio ^ E. et servitio * D. comunis ^ D. vel eius 
^ C. D. E. servitio ' C. expensam, D. expeusas ^ D. E. negotio '-^ D. Et etiam, 
E. et in ^» D. faciet ^^ C. E. Umblam ^^ e. si d. comes »=» D. comitatus ^* D. 
becarius ^^ D. nolet, E. nollet ^^ C. D. E. rationem ^'^ D. E. comitatus ^^ B. an- 
garario (sic), C. E. -os '^ E. quot 20 j^ precipit 21 c. d. e. servitio 22 e. dare 
debet 23 d. E. kalendas 24 d. E. ratione. 

XXX. 
De eo quod habet vicarius. 

[1] Habeat vicarius qui per tempora fuerit de omnibus aptagi, de arbo- 
ratico et de omnibus familiis, secundum antiquam consuetudinem, decimam 
partem; aptagi^ autem de uno^ yperpero^ inferius et totum mo^aticum* 
sit ipsius vicarii. | [2] Et pro suo salario^ annuatim yperperos*^ viginti tres^, 
et omni die dominico a d. comite coxam unam de carnibus de beccaria^. | 
[3] A piscatoribus** eciam^^ de lacertis vel suronibus^^ medietatem quantum 
d. comes habuerit, videlicet quando d. comes recipit sex pisces, vicarius 
ab eisdem recepit^^ {^^^^^ pisces; similiter et de gripo^^ de angusiolis. | [4] Et 
si barca aliqua venerit cum teda, vicarius habeat^* ^eponem^^ unum comu- 
nalem^^ | [5] Item de vacha^^ de margarisio habeat corium^'* et ubera vi- 
carius ipse. | [6] Ab iUis autem barcis^^ que vadunt piscatum a porta Stagni 
versus ponentem cum retibus et stant per tres noetes, habeat a qualibet 
barca piscem unum salatum de comunalibus^^. ] [7] Possit etiam vicarius 
custodire^^ aquam Umbule^^ per octo^^ dies ante Epiphaniam^*, et in vigilia 
facere eam piscari*^ per se. 

[8] Additum est quod vicarius teneatur solvere dacium de vino, et fa- 
cere imprestitum, et solvere coUectas sive avedaticum'"', sicut alii Ragusei. 

^ E. partem autem 2 d. una ^ E. iperpero * D. moyoticum, E. mezaticum 
^ E. solario '• E. iperperos ' E. 23 * D. becaria ^ D. pischatoribus ^" D. E. etiam 
^^ E. scironibus ^2 ^. recipit ^^ D. E. grippo ^* E. „habeat" omissum '^ D. E. 
ceponem ^^ E. communalem '^ E. vacca '** C. corrium ^^ E. barchis 20 g. com- 
munalibus 21 j) vicarius aquam 22 q XJmble 2s g. d. octos (sic) 24 c. Epypha- 
niam ^•'' D. pischari 26 ^ avidaticum. 

XXXI. 
De jure pitantarii. 

[1] Notandum est quod pitantarius qui per tempora est in servicio^ 
comunis'^ Ragusii, debet habere de quacumque^ nave vel aHo ligno que 
vel quod venit Kagusium cum frumento, blava et sale, et portat partem 
d. archiepiscopo, medietatem de tanto quantum recipit^ d. archiepiscopus, 
secundum quod recipit sacristarius^ ecclesie*' s. Marie, tam de sale quam 
de frumento et blava. | |2] Et postea debet dividere pitantarius partem istam 



Liber I, cap. XXIX— XXXIV. 23 

per mediura iii duas partes; unam partera recipit' pitantarius^ in se, et 
aliiiiu dividuiit riparii inter se. 

^ D. E. servitio ^ D. comraunis ' D. qiiacunqiie * E. quantuin d. archi- 
episcopus "' C. E. sacristanus '"' C. eclesie ^ C. recipiat ^ E. pitantarius ipse. 

XXXII. 

De officio ripariorum. 

[1] Riparii (jui per terapora sunt in servicio* coinunis'^ Ragusii, te- 
nentur ire et facere orane serviciura^ quod d. coraes preceperit eis, tara 
pro suo servicio* quam pro servicio coraunis^ in civitate et districtu Ra- 
gusii*. I [2] Et tenentur custodire et querere et^ manifestare omnes raciones*^ 
d. comitis et coraitatus Ragusii et coraunis'; et eciara' tenentur custodire 
oranes res contradictas que non debent venire ad civitatera Ragusii, ut non 
veniant. | [3] Et debent observare orania precepta vicarii, que spectant ad 
utilitatera et honorera d. coraitis et coraunis^ Ragusii. 

' D. E. servitio '■* D. comuis ^ C. D. E. servitium ♦ E. dietrictu; et ^ C. 
«luerere manifestare " D. E. rationes ' D. E. etiam ^ D. E. communis. 

XXXIII. 
De eo quod recipiunt ripparii^ 

|1| Obtinebat actenus'^ quod quilibet riparius habebat'^ a eomuni* }iro 
8U0 sallario'' orani anno tres yperperos'' et unam sclavinam^ pro gonno: 
quod nos corrigentes ordinamus quod quih'bet riparius habeat annuatira pro 
suo sallario a comuni'* yperperos" decera et nichiP plus. | [2] Sostaticum 
de foresteriis sit coinune^" iiiter omnes riparios, et illi foresterii dabunt 
eis sostaticura qui solvunt arboraticura; aptagi eciara'^a decera railliaren- 
sibus inferius est illius riparii cui datur. | [3] Et si riparius iverit ad po- 
iiendam crupera in vineis vel in terra, aut ad contradicendum, vel iverit 
uxtra Ragusium per comitatum, causa vocandi aliquem ad placitura, ha- 
bebit^^ a tribus carubis inferius, secundura quod concordare poterit cuin 
eo pro quo raittetur. | [4] Ifabebmit eciain^'^ ipsi riparii a qualibet nave^* 
vel ligno alio, que vel (jnod venit^'^ in Ragusio cum frumento vel blava 
vel sale, et portat partHin d. archiepiscopo, tantuin quantuin hal»uerit pi- 
tantarius, et illud (livident coinuniter inter se. | [o] De vacha^* auteni*^ de 
inargarisio^^ habebunt capud^* et interiora. 

' D. E. riparii » E. hactenus » C. D. K. haboat * D. communi ' C. salario, 
E. salario, solario ^ F,. iperperos ' E. aclaviuam, slavinam * I>. E. communi 
» D. E. nihil »« D. E. commune " E. et «^ E. habeat '' C. D. etiam, E. et 
'* E. navi •'• C. R venerit '^ E. vacca '^ E. vacca de "* C. margariosio, D. 
mangariwio •• D. E. caput. 

XXXIV. 

De 60 quod datur rippariis^ pro quolibet mandato. 

Mitteljatur* (piandoque riparius pro vocando aliquo ad curiara, qui si 
eum iion inveniebat ud hoc, ut iteruin euin' quereret et vocaret*, sibi 



24 



Statuta Ragusii. 



iteruin satisfieri^ postulabat, quod^ molestium^ erat hominibus qui in 
curia litigabant^; quapropter statuimus quod pro quolibet mandato quod 
fecerit riparius ad magnam curiam in civitate, iiabeat follaros duos, et ad 
parvam curiam follarum unum ; ita tamen quod si, receptis duobus fol- 
laris vel uno, non inveniat illum quem querit, et si^^ non faciat ei man- 
datam, teneatur ire quocienscumque^^ fuerit requisitus quousque faciat 
ei mandatum, sine aliquo pagamento, et lioc si iile quem debet vocare 
fuerit in civitate. 



' C. D. E. ripariis 2 j) 
sibi ^ C. satisffieri ^ C. qui 



litigabat 



10 



mitebatur ^ g. itemm quereret * C. E. quereret, 
■^ B. C. molestium, D. E. molestum » D. et ^ D. 
B. D. sit, C. E. si ^^ D. E. quotiescumque. 



Explicit liber primus, incipit secundus. 

(Finis libri primi statutorum E.) 



I. 



Sacramentum d. comitis. 



B. 



C. 



[1] Juro ego comes Eagusii ad sancta 
Dei evangelia, bona fide sine fraude 
et malo ingenio, salvare et regere 
ipsam civitatem ad usum et consue- 
tudinem ejusdem, ad honorem co- 
munis^ Veneciarura^ et d. ducis, et 
raciones^ comunis^ Ragusii bona fide 
salvabo^. | [2J Et omnes companias^, 
et sacramenta facta et facienda, et rei- 
tates disturbabo. Et justiciam^ equa- 
liter majoribus et minoribus manute- 
nebo et compiebo. | [3] Et cum majori 
parte conscilii^, vel cum curia, cum 
sonitu campane, malos usus Ragusii 
diminuam et bonos usus® acrescam^. 
[4] Et nec amicum juvabo, nec ini- 
micum nocebo per fraudem. | [5] Et 
habebo omnes honorificencias^^ et 
balias quas habuerunt Veneti comites 
Ragusii in Ragusio et in omni alio 
loco. I [6] Hec omnia observabo, salvo 
sacramento quod juravi eidem d. duci 
Veneciarum^^ 

' D. comuia, E. „communi8" et ^cois" ^ D. E. Venetiarum ^ E. rationes 
* Da. salvo * E. compaguias " E. justitiam "^ D. E. consilii ^ E. bonos accreacam 
^ D. acrescham '° D. honorificentias *^ D. Ventiar, K. Venetiarum, 



Juro ego comes Ragusii ad s. Dei 
evangelia, bona fide sine fraude et 
malo ingenio, salvare et regere ipsam 
civitatem ad usum et consuetudineni 
ejusdem ad honorem Ragusii et aug- 
mentum ejus, et rationes comunis 
Ragusii bona fide salvo. Omnes com- 
panias, et sacramenta facta et fa- 
cienda, et reitates disturbabo ; et ju- 
sticiam equaliter majoribus et mi- 
noribus manutenebo et complebo. Et 
cum majori parte consilii vel cum 
curia, cum sonitu campane, malos 
usus Ragusii diminuam et bonos usus 
acrescam. Et nec amicum juvabo, 
nec iniraicum nocebo per fraudem. 
Et habebo omnes honorificentias et 
balias quas habuerunt alii comites 
Ragusii in Ragusio et in orani alio 
loco. Hec omnia observabo. 



Liber II, cap. I — II. 



25 



II. 
Sacramentum militum sive sociorum^ d. comitis. 



B. 

[l] Juro ad sancta Dei evaiigelia 
(luod bona fide sine fraude adjuvabo 
et consiliuin dabo et inanutenebo d. 
comitera Ragusii; | \2\ et siiniliter 
ipsani civitatem^ Ragusii salvabo, et 
ad raelius quam potero^ consilium 
dabo, salvo honoi-e d. ducis et dicti 
d. comitis*; et cum re((uisitus fuero 
de aliquo ab ipso d. coraite in con- 
silio vel extra, illam partem capiam 
et illud consilium dabo ((uod milii 
melius apparebit. | [3| Et si reinau- 
sero in loco ipsius coinitis in regi- 
raine coininitatus'^, ero astrictus" in 
oranii)us et per omnia cuin ipso ju- 
ramento' quod d. conies juravit, vi- 
delicet Veneciis^ corain d. duce, et 
hic iii concione^ Ragusii. | [4] Et 
oranes credeiicias^^ tenebo (juas ips»' 
(1. coraes inihi^^ [)recpperit^'^ obser- 
vare, usque duni solverit^-^ ipse. I 
|5| Nec^* araicuin juvabo, nee ini- 
micura nocfbo por fraudem, et spi-- 



viciunr' non tollain iie(|Ue tolli ta- 
ciam ad aiuvandum^'' ali({uera vt-l 
nocenduin*^ | [G| VA non fecen» 
me(r)cacioiiein^'* in^" })artil)us Ra- 
gusii, iiisi d(3 eo, (juod inihi super- 
fuerit de raeo sallario^^. | [7] Et cuin 
ipso coinite perraansero ad suuni ser- 
viciura*^ us(pie duni ipsn rpxerit in 
comitatu, nisi proeo remanserit daii(l(» 
.saliario^'* quo^I inihi promisit. Hec 
omnia, ut dictum est'^^, att(Midam 
i)ona tide et sine fraude. 

' D. Botioruin '^ 0. civitatfiu ei ad ' D. poitcro ' i). clioiuiti^ r.. iivi- 

tatis • K. adstrictii» ^ K. sacramcnto * l). VciictiiH. Iv videlicct coraiu ' I). con- 



c. 

Juro ad s. Dei evangelia ({uod bona 
tide sim^ fraude adjuvabo et consi- 
liiim dal)0 et inainite;nebo d. comitem 
Ragiisii, et similiter ipsam civitat^Mii 
Ragusii salvabo ct a(l inelius qiiain 
potero consilium dal)0, salvo lionore 
comitis; et cura requisitus fuero de 
aliquo ab ipso d. coiiiite in con- 
silio vel extra, illam partein capiain 
et illud consilium dabo quod mihi 
melius apparebit. Et si rnmansero in 
h)co ipsius comitis in regimine com- 
raitatus, ero astrictus in oranibus 
et per orania cura ipso jurainento 
(piod d. comes juravit, videlio^et Ve- 
neciis coram d. diice, et hic in con- 
cione Ragusii. Et oinnes credentias 
tenebo quas ipse d. coraes raihi pre- 
cepit observare, usque dum solv(M-it 
ipsH. Nec amicinn juvabo, nec iiii- 
micum nocei)o per fraiulem. Fa ser- 
vieium non tollam necpie tolli faciara 
ad adjuvaiidum ali((uem vcl noceii- 
(liim. Et non tet^cro mercatioiKMii in 
partibus Ragusii, nisi de eo quod 
inihi supcrfuerit de ineo sallario. Et 
cum comitc perman.sero ad suiim 
serviciiim usque ipse rexerit in co- 
mitatu, nisi pro eo remanscrit dando 
.sallario (jUO(i mihi promisit. Ilec 
omnia, ut dictum cst. attciKiaiii Ixtiia 
lidc, sinc fraiide. 



K. 



CIVI- 



tione '" D. K. crcdcutiaH " 1). coincs prccepcrit '•' K. procepit " I". voluerit 
'* E. Nec etiani araicum ''' D. servitium "' D. adiuvandum " E. verba: .,per 
fraudem et servicium'* usque ad ,.vel nocendum'' omisaa '• D. meracoe^, E. merca- 
lionem " D. im »" D. Hallario, E. nalario, nolario " D. E. nervitium " D. gal- 
lario, E. Holarium " D. ut diclum, attcndaiu. 



26 



Statuta Ragusii. 



m. 



B. 

Sacramentum fidelitatis quod 
homines Ragusii faciunt d. duci 
Veneciarum^et comiti^ Ragusii. 

[1] Juro ad sancta Dei evaugelia, 
bona fide sine fraude, fidelitatem ad d. 
ducem Veneciarum^ et ad d. comiteni 
nostrum, custodire eum in persona 
sua et in rebus et in^ omnibus racio- 
nibus* sui comitatus, et adjuvare illum 
contra omnes homines qui maliciose*^ 
voluerint ipsum ofifendere, et obser- 
vabo ei fidelitatem, dum steterit in re- 
gimine civitatis Ragusii et comitatus 
illius, salva fidelitate d. ducis, ad 
honorem Yeneciarum^ et salutem Ra- 
gusii. I [2] Et adjuvabo eum ad ma- 
nutenendum bonum statum civitatis 
Ragusii etcomitatus illius, etvirtutem 
dabo ad omnes raciones et justicias'" 
complendas. | [3] Et non ero in ali- 
qua societate vel compania^, nec per 
sacramentuni, nec per fidanciam^ 
nec per promissionem, nec per ullum 
ingenium, contra honorem d. ducis 
Veneciarum^ et contra honorem d. 
nostri comitis, et contra salutem 
Ragusii, dum steterit in regimine ci- 
vitatis ejusdem^ et sui comitatus; 
et si sum in supra^^ dicto sacra- 
mento cum a(li)quibus^^ companiis^^, 
rumpam et non tenebo^-"^ iilud, nec 
aliud sacramentum, vel promissionem 
iri aliqua compania'^ fecero; imo^'' 
dabo operam rumpendi eam ; et si 
scio^^factam aliquam companiam vel 
sciero faciendam, quam cicius^' po- 
tero manifestabo eam d. comiti. | [4] 
Fa (juando d. comes pecierit^** a me 
consilium, dabo ei rectum et fidele, 
et veritatem dicam. | [5] Et raciones 
et justicias'' et directura in omnibus 
que pertinent ad comunitatem^'^ Ra- 
gusii manutenebo. Et omnia que 
mihi d. comes preceperit, obser- 
vabo et |)rorriitto bona fide observare 
sine fraude; et si aliquis de ipsis 



C. 



Sacramentum fidelitatis quod 

homines faciunt comiti Ra- 

gusii. 

Juro ad sancta Dei evangelia, bona 
fide sine fraude, fidelitatem ad d. 
comitem nostriim, custodire eum in 
persona sua et in rebus et in om- 
nibus i'ationibus sui comitatus, et 
adjuvare ilhim contra omnes homines 
qui inaliciose voluerint ipsum offen- 
dere, et observabo ei fidehtatem, dum 
steterit in regimine civitatis Ragusii 
et comitatus illius, salva fidehtate, 
ad honorem et sahitem Ragusii. Et 
adjuvabo eum ad manutenendum bo- 
num statum civitatis Eagusii et co- 
mitatus illius, et virtutem dabo ad 
omnes rationes et justicias complen- 
das. Et non ero in ahqua societate 
vel compania, nec per sacramentum, 
nec per fidantiam, nec per promis- 
sionem, nec per uUuin ingenium, 
contra honorem d. nostri comitis, et 
contra salutem Ragusii, dum steterit 
in regimine civitatis eiusdem et sui 
comitatus; et si sum in supradicto sa- 
cramento cum a(li)quibus compagniis, 
rumpam et non tenebo ilhid, nec 
ahud sacramentum vel promissionem 
in aliqua compagnia fecero; immo 
dabo operam rumpendi eam; et si 
scio factam ahquam compagniam vel 
sciero faciendam, quam citius potero 
inauifestabo eam d. comiti. Et quando 
d. comes pecierit a me corisilium, 
dabo ei recturn et fidele, et veritatem 
dicam. Et rationes et justicias et 
directum in omnibus que pertinent 
ad communitatem Ragusii raanute- 
nebo. Et omnia que inihi d. comes 
preceperit, observabo et promitto bona 
fide observare sine fraude; et si ali- 
quis de ipsis justiciis vel rationibus 
habet ahquid, mauifestabo d. comiti; 
et si ego de ipsis habeo aliquid, 
quam citius potero communi reddam 



Liber II, cap. U— IV. 



27 



justiciis^^ veP^ racionibus habet ali- et amplius nou tollani. Et observabo 



pactuin, et dabo operani quod al) 
onmibus observatur (sic). 



quid^^, manifestabo d.^' comiti; et 
si ego de ipsis habeo aliquid, quani 
cicius potero comuni^'* reddam et am- 
pHus non toUam. | [6] Et observabo 
pactum Veneciarum\ et dabo operam 
quod ab omnibus observetur. 

' D. E. Venetianim ^ g. coi, (•ommuni ^ E. et omnibus ^ T>. E. rationibuH 
^ E. malitiose " D. E. rationes et justitias ^ E. compaguiu ^ E. fidantiam ' E. 
Kacusii '" K. in dicto " B. aquibus, D. H. aliquibu.s '-' E. compaguiis '•* D. te- 
nero '* E. compagnia '' D. immo "^ E. sciero '^ H. citius '^ D. E. petierit 
'3 D. comitatem -" D. E. justitiis ^i e et " d habet mauifestabo -^ B. domini 
(sic), D. domino ^* D. E. communi. 



IV. 

Sacramentum judicum. 



B. 



C. 



[1] Ego jndex Ragusii juroadsancta^ Ego judex Ragusii juro ad s. Dei 

Dei evangelia quod omnia placita que evangelia quod omnia phicita que 

ante me ))lacitanda erunt, de quibus ante me placitanda eruiit, de (juibus 

judex extitero, judicabo sine fraude, judex extitero, judicabo sine fraude, 



secundum consuetudinem civitatis Ra- 
gusii, si sciero ft sincerus fuero; nt 
si ne.sciero consuetudinem, judicabo 
sine fraude et malo ingenio, secun- 
dum meam bonam conscienciam^ [2| 
Et non accipiam preciunr'^ nec accipi 
laciam pro* placitis a nie judicandis 



secundum consuetudineFU civitatis Ra- 
ii'usii, si sciero et siiicf^rus fuero: et 
si nesciero consuetudinem, judicabo 
sine fraude et malo ingenio, secun- 
dum meam bonam conscientiam. VA 
non accipiam prociuiii uhc :icci]»i fa- 
<Mam pro placitis a me jiidicandis 



et si acceptum fueritab aliqiio pro me, et si aeceptum fuerit ab aliquo pro 

et ego sciero, faciam ilhid reddi bona me et ego sciero, faciam illud reddi, 

fide, sine fraiid»'. | [3] Et si d. comes bona fide, sine fraude. Et si d. rector 

nostt*r, vel (jui erit in suo loco^, noster, vel qui erit in siio loco, voca- 

vocaverit me pro facto civitatis, per verit me pro facto civitatis per se aut 

se aut pcr suum nuncium'', vel' cam- persuum nuncium, v»*l per campaiiam 



panam magm vcr parvi cons(^ilii aii- 
diero, ibo. si non liabu»'ro justum in- 
pedimentum. [4| Et de omnibus qiii- 
bus predictus" d. comcs, vel (pii crit 
in ejus loco, interogaverit me*°, dabo 
ei rectum consiljiim .sinn fraude: et 
si opus fuerit, dabo op^^am ut coraple- 
atur justicia'^ ad lionorHMi^' comitis 
et pro .saliitf civitatis. | [5] Et illud 
phicitum (|Uod idem d. (!omcs nostnr 
interdixerit mihi ut non teneam pro 
l>ono civitatis, non tcn»*bo illiid, doncc 



magiii vcl |>arvi consilii. aiidicro. iho, 
si luui lialtiifro iustiiiii impfdiiiieii- 
tiim. Et de omnibiis ((uibus predictus 
d. rector, vh| qui erit in ei;is loco, 
interroiraverit mc, dabo ei rectum cou- 
siliiim sine fraude; et si opus tuerit, 
dabo operam iit complcat".r jiistitia 
jid honorem et pro salulj civitatis. 
Et illiid placituiii (|uod idem d. rector 
noster inti-nlixerit mihi ut non te- 
neam pro bono civitatis, non tenebo 
illiid, doii»'C ipse |»r»'C»*p»'ril ut te- 
ipse prHcepcrit iit tcneam illud. | [♦)[ iicam illud. Et credencias (pias dictus 
Preterea uon dabo senteuciam^^alicui d. rector, vel ille qui in loco ejus 



28 



Statuta RagusiL 



civi a quinque^* yperperis^^ supra, mi 
nisi de sua lieencia^^ sine ipso^^ 
comite, vel qui in ejus loco fuerit. \ 
[1] Et credencias^^ quas dictus^" d. 
comes, vel ille^^ qui in loco ejus erit, 
dixerit mihi, tenebo secundum quod 
ipse dixerit milii^\ bona Me sine 
fraude. | [8] Et cum quihus sociis^^ 
eroin judicio^^uno^*, vel cum duobus 
veP^ tribus vel-^ phiribus de pla- 
citis a me judicandis, secundum 
quod dictum est, fraudulenter^^ non 
differam judicare^^, si ero sincerus. 
[9] Et si idem d. comes noster cum 
consilio judicum et bonorum homi- 
nuni et cum laudacione^^populi, inve- 
nerit^" novam consuetudinem, vel in- 
vente consuetudini aliquid adjunxerit 
vel minuerit^ vel veterem rautaverit, 
omnino judicabo secundum illam con- 
suetudinem bona fide sine fraude. | [10] 
Et in facto de placitis si ahquid ego 
sciero pertinerepredictod. comiti, ma- 
nifestabo ei racionem^^ suam. Et cui 
data fuit^^ occasio et per justiciam^^ 
exierit, nichil^* tollam ab ipso, et 
faciam ei fieri breve^-''' sentencie^^ 
si pecierit^^ non recipiendo inde pre- 
cium^®. [11] Et donec ero judex, bona 
fide sine fraude non ibo ad bibendo 
(sic)^^ cum aliquo neque cum aliqua 
ullo modo per fraudem, nec eciam per 
ortos*^ nec per tabernas. | [12] Hec 
omnia supradicta observabo*^ a die 
s. MichaeHs de septembri*^ quod erit, 
Deo dante, unus annus bona fide sine 
fraude.|[13] NeC^ amicum juvabo, nec 
iniraicum*^ nocebo per fraudem, | [14] 
nisi de hiis*'^ predictis remanserit per 
predictum d. comitem vel qui in ejus 
loco fuerit. [ [15] Et si ahquis vel ali- 
({ua conduceret ahquem vel aliquara 
coram me, qui vel que hoc tempore 
ofienderit ita quod perdere debeat 
vitam vel membrum, per novam aut 
veterem consuetudinem, bona fide*''' 
judicabo, secundum ipsius olTensi- 
onem. | [16] Et ero fideiis d. duci Ve- 
neciarura^^ usque dura vixero, et d. 



erit, dixerit mihi, tenebo secundum 
quod ipse dixerit raihi, bona fide sine 
fraude. Et eum quibus sociis ero in 
juditio, vel cura duobus vel tribus 
vel phu*ibus, de placitis a me judi- 
candis, secundura quod dictura est, 
fraudulenter non differam judicare, 
si ero sincerus. Et si idera d. rector 
noster cura consiHo invenerit novam 
consuetudinem, vel invente consue- 
tudini aliquid adjunxerit vel minu- 
erit, vel veterem mutaverit, omnino 
judicabo secundura illani consuetu- 
dinera bona fide sine fraude. Et hec 
omnia supradicta observabo a^ die 
s. Michaelis de setembri (sic) quod 
erit, Deo danti (sic), unus annus bona 
fide sine fraude. Nec araicura juvabo, 
nec iniraicum nocebo per fraudem, 
nisi de hiis predictis remanserit per 
predictum d. rectorem vel qui in ejus 
loco fuerit. Et si ahquis vel aliqua 
conduceret aliquem vel aUquara co- 
ram me, qui vel que hoc terapore 
offenderit ita quod perdere debeat 
vitara vei merabrum, per novara aut 
veterem consuetudinera bona fide 
judicabo, secundum ipsius ottensi- 
onem. 

* C. in margine: u modo usque ad 
unum annum a die. 



Liber II, cap. IV— V. 



29 



coraiti nostro tenear fidelitateni ob- 
servare, seeundum nioduni capitularis 
sive fidelitatis, et pactum quod cum 
d. (luce A^enetiaruni hal^einus, ohser- 
vabo et dabo operani quod ah oni- 
nibus*** observetur. 

' E. 8acra '^ D. E. conscientiam ' K. pretium ^ D. por '• K. loco siio '• D. 
nuntium "^ D. vel per ^ E. aut ^ D. ([uibuH d. comes '" K. rae interrogaverit " K. 
justitia *- K. honorem d. " D. K. sententiani '* K. 5 '•' K. iperperis "• D. K. 
licontia '^ K. ipso d. "* D. Yj. credentias *' D. ipse ^» j). e. vel qui 21 £> niihi 
dixerit -^ D. sotiia ^^ D. juditio -* K. judioio vel -'• K. vel cuni tribus ^r p^. vel 
cum 27 Yj. fraudolenter '"* E nou dif!eram si ^9 d. Yj. laudatione *" K. invenerit 
aliijuam ^' D. K. rationem ^- D. fuerit ^'^ K. justitiam ^* D. K. uihil ■*■' K. breves 
^^ D. sententie, K. sententias ^" K. petierit "* D. K. pretium ^^ K. bibendum *'^ K. 
hortos ^' K. observabo supradicta *'^ E. 7-bri. *^ D. et nec *^ E. inimico, Ea 
inimicum *'"* E. his ^^ E. boua tide sine fraude ^^ E, Venetiarum ^*^ D. hominibus. 



V. 



Sacramentum consciliariovum 

B. 

[1] Juroeo^o consiliariusRagusii ad s. 
Dei evangelia, bona iide^ sine fraude 
et malo ingenio, venire et dare 
rectuni consiliuin secunduin ineani 
con.sciencianr', (luocienscuinque* d. 
comes^ noster vel ille qui in 



ejus 



loco* tueiit, nie per sonituin cam- 

pane vel per' nunciuin^ vocaverit, ad 

iionorem predieti d. nostri ducis'' et 

d. nostri comitis, vel illius qui in ejus 

loco*^ erit, et salutis nostre patrie: 

nec amicum juvabo, nec inimicum 

nocebo per fraudem. |2J YA pecuniam 

non accipiam, nec accipere faciam 

per fraudem. | |8J Kt studiosus ero 

manutenere raciones^" (Ucti eoniitis^* 

et comunis^' civitatis nostre, et cogi- 

tabo et tractaho salvamentum et hono- 

rem terre nostr»'. |41 Kt conscilium'-' 

mihi datum in maiidatis (tccultare per 

comitein veP* (pii in ejus loco fuerit, 

occultH)>o: et (hil»o rorcium"' predicto 

d. comiti*' vel ei ((iii iii (^jus loco 

fuerit, (juando me pecicrif' ad com- 

plendam justiciam'': et dabo operam 

et*'^ adjutorium et consilium ad illaiii 

parteni (jue inventa fiif^rit a predicto 

d. comite^" et majore parte consilii, 



minoris et majoris consiJii. 

c. 

Juro ego consiliarius Ragusii ad 

s. Dei evangelia quod, quotienscun- 

((ue venero ad consilia, bona fidc 

sine fraude et malo ino^enio dabo 

hoiiimi et rectum consilium secundum 

nieara conscientiam^ ad honorem d. 

rectoris vel illius qui in ejus loco 

erit et salutis nostrc patrie : nec 

anii(ium Juvabo, nec inimicum no- 

ceho per fraudem. Et pecuniam non 

accipiam nec acci])ere faciam pro 

fraude. Et studiosus ero manute- 

nere rationes dicti rectoris et co- 

niunis civitatis nostre, et cogitabo et 

tractaho salvamentuiii et honorcm 

iiostre tcriv. Kt consiliuiu mihi da- 

tiim iii mandatis occultare per rec- 

toreiii vel qui in ejus loco fuerit. 

occultabo: et (hiho fortium predicto 

d. rectori vel ei ((ui in cjus loco tiierit, 

((iiando a me pecierit ad complen- 

daiii justiciam : ct dalu) operam et 

Mdiutorium ct consiliiim ad illain 

j>artcm ((uc inventa fuerit a |>redicto 

d. rectore et majori parte consilii, ut 

coiiipleatur ad etfcctum, nisi reman- 

serit cl rev(>cata fiierit per dictum d. 

rectorera et uuijorem partera consilii. 



30 



Statuta Ragusii. 



Et si d. rector noster cum consilio 
invenerit novam consuetudinem, vel 
invente consuetudini aliquid adjun- 
xerit vel minuerit, vel veterem mu- 
taverit, dabo operam ducere ad ef- 
fectum. Hec omnia observabo a modo 
usque ad unum annum completum 
bona fide sine fraude, nisi remanserit 
per predictum nostrum rectorem. 

^ C. ..qiiod quotienscunque — conscieu- 
tiam" scriptum manu recentiori in rasura. 



ut compleatur ad effectum, nisi re- 
manserit et revocata fuerit per dictum 
d. comitem^^ et majorem partem eon- 
silii. ' [5] Et si d. comes^^noster^^cum 
consilio judicum et bonorum homi- 
num cum laudacione populi inve- 
nerit^^ novam consuetudinem, vel in- 
vente consuetudini aliquid adjunxerit 
vel minuerit, vel veterem mutaverit, 
dabo operam ducere ad effectum. | [6] 
Hec onmia observabo a modo usque ad 
s. Micliaelem de septembri^^, et inde 
usque ad annum completum bona 
fide sine fraude, nisi remanserit per 
predictum nostrum comitem^l | [7] Et 
si ivero in viagium ante predictum 
terminum, in omnibus et per omnia 
tenear ut supra dictum est. i [8] Et fi- 
delis ero d. duci Veneciarum^^ usque 
dum vixero, et ad d. comitem nostrum 
tenear fidelitatem observare, secun- 
dum modum capitularis per commu- 
nitatem Ragusii sibi juratum, et 
pactum Veneciarum^*^ observabo et 
dabo operam quod ab omnibus ob- 
servetur. 

^ C E. consiliariorum ^ j)^ bona fide et ^ D. E. conscientiam * D. quotien- 
scunque, E. quotiescumque ^ B. „comes" ubique deletum et in rasura scriptum 
..rector", D. rector ^ E. loco eius "^ E. vel uuncium ^ D. nuntium ^ B. „d. nostri 
ducis" deletum; D. „d. nostri rectoris", verba autem „d. nostri ducis-', omissa; E. 
predicti d. nostri comitis ^^ D. E. rationes " D. rectoris ^^ E. comitis civitatis 
^3 D. E. consilium '* E. vel illum qui '^ E. fortiam '^ E. petierit ^'^ B. iustiam 
(sic), E. justitiam ^® E. operam, adjutorium '^ D. rectore ^o j) rectorem ^* D. 
rector 22 ]^ (j noster comes 23 g^ „iudicum — populi" cancellatum, in D. omissum 
'^* B. „S. Michaelem — usque ad" cancellatum, in D. omissum, E. 7bri 25 jj ^ (.q. 
mitem nostrum, D. „Et si ivero — observetur' omissum ^g 1^^ Venetiarum. 



VI. 

Sacramentum advocatorum qui placitant coram d. comite et 

ejus^ judicibus^. 



B. 

[1] Ego advocator Ragusii juro ad 
s. Dei evangelia, bona fide sine fraude 
et malo ingenio, advocare et placi- 
tare secundum usum nostre civitatis, 
per eos qui me in advocatorem cla- 
raaverint^ ; et nec amicum juvabo, 
nec inimicum nocebo per fraudem; 



0. 

Ego advocator Ragusii juro ad s. 
Dei evangelia, bona fide sine fraude 
et malo iiigenio, advocare, et placi- 
tare secundum usum nostre civatatis. 
per eos qui me in advocatorem cla- 
maverint; et nec amicum juvabo, 
nec inimicum nocebo per fraudem, 



Liber U, cap. V— VI. 



31 



[2] excepto quod non advocal)o supra 
fratrem, cognaluui, conso))rinuni ger- 
nianuni, generuni, vel nepoteni, filiuni 
fratris vel sororis inee. | |3] Et non 
accipiain niunera traudulenter nec ac- 
cipere taciam, nisi unum denarium'^ 
crossum^ perplacitum. [4] Kt quando 
d. noster*^ comes, vel ille' qui in ejus 
loco fuerit, vocaverit ine per iiun- 
cium** vel campanam magni consilii, 
veniam si justum impediraentum non 
haliuero, et cum venero dabo rectuin 
consilium ad honorem dicti d. iiostri** 
ducis et d. conntis nostri^^ predicti 
vel qui in loco ejus^^ fuerit, et ad 
salutem nostre patrie : et da))o adju- 
toriura dicto d. comiti aut illi qui in 
loco ejus fuerit, ad complendam justi- 
ciani^^. I [5] Et si dictus^^coines no- 
ster cum consilio judicum et bonorum 
hoininura et cuin laudacione^"* populi 
invenerint^^ novam consuetudinem, 
vei invente consuetudini ali^iuid ad- 
junxerit vel ininuerit, vel veterem 
mutaverit^", da))0 operam ducere ad 
effcctum; et si^" secretum mihi per 
d. comitem, vel qui in loco ejus 
fuerit, iiijuiictum fuerit^^, ()cculta))0, 
<'t oiuiies racioiies"* d. comitis nostri 
manutenebo et dicam ip<as ei. | [6J Et 
si ipse d. comes ante prcccperit mihi 
advocarc pro facto comunis'^" suprM- 
aliam partem, advocalm pro commii 
))ona tide. |7J Kt noii da)»o consilium 
alicui pro (jiio placitavero. ut faciat ma- 
luin sacramentum, neqne introducat 
falsuin testimoiiiiim, neque commit- 
tat^^aliquam fraudem iiIlo'-*modo.'|8| 
Hhc oinnia observa))0 a inodo usque 
ad s. Michaelcm de scptciidtri^-^ ct 
inde usque ad uniim anniiin comple- 
tum bona fide, siue fraudc. ' [9| Kt li- 
(Jclis cro d. diici V^-ncciariim-* us(jiie 
dum vixero, et ad d. comitcin nostrum 
tenear tidelitatcm observare, secun- 
dum modiim capitularis per comu- 
nitatem*'' Ka^nisii si)ii juratum ; ct 
pactum Venccianim-* obs»Mva))0, ct 
operam dal)o quod ab omnibus oli- 



excepto quod non advoca))0 supra 
fratrem, cognatuni, consobrinum ger- 
maniini, generum, vel nepotem, tiliuin 
fratris vel sororis raee. Et noii acci- 
piain munera fraudulenter nec acci- 
pere faciani, nisi unuin deiiarium 
grossura per placitura. Et quaiido d. 
noster coiues, vel ille qui iii ejus 
loco fuerit vocaverit ine per nuntium 
vel campanam raagni consilii, veniani 
si justum iinpedinientuin non lial)U- 
ero, et cuni venero dabo rectuin con- 
siliuin ad lionorein dicti d. coniitis 
vel qui in ejus loco fuerit, et ad sa- 
lutein nostre patrie ; et dabo adju- 
toriuin dicto d. comiti aut illi qui in 
loco ejus fuerit, ad complendam ju- 
sticiara. Et si dictus d. coines^ noster 
cura consilio judicuni invenerint no- 
vam consuetudinein, vel in vetere 
consuetudini aliquid adjunxerit vel 
rainuerit, dabo operaiu ducere ad 
effectura ; et si secretuni raihi per 
d. coniitera vel qui in loco ejus fu- 
erit injunctuin fuerit, occultabo, et 
onines rationes d. comitis nostri ma- 
nutenelio et dicara ipsas ei. Et si 
ipse d. coines^ aiite preceperit mihi 
advocare pro tacto comiinis super 
aliain partein, advocabo pro corauni 
bona lide. VA noii dalio consilinra ali- 
ciii pro quo placitavero ut faciat ma- 
lum sacraineiiluin, ne(|ue inlrodncat 
falsuin testiinoniuin, neque coniniittat 
aliqiiam fraudem ullo modo. Hec ser- 
valjo a modo usque ad s. Michaeleni 
de septemltri, et inde usque-ad ununi 
aiinuin coinpletuin liona tide sine 
fraude. 

Addimus etiam quod niillo inodo 
seu ingenio ivcipere possint nec ha- 
bere aliquid al) aliquo vel aliqua, qui 
vel qne haberet placitum coraiii jii- 
dici))us, preterquam diciuin grossum. 
nec etlara cuni eisdem coinedere seu 
bibere. 

' C. „rector" in lineolu rtupniscriptu. 



32 Statiita Ragusii. 



servetiir. | [10] Addimus eciam^^ quod 
nullo^'' modo seu ingenio recipere 
possint nec debeant aliquid ab aliquo 
vel aliqua, qui vel que liaberet pla- 
citum coram judicibus, preter quam 
dictum crossum^^, nec eciam^^ cum 
eisdem comedere seu bibere. 

1 E. „ejus" deest ^ j)^ judcibus (sic) ^ E. adamaverint < E. unum grossum 
^ E. grossum ''^ E. d. comes ^ E. vel qui ^ D. nuntium ^ D. dicti nostri domini 
^^ E. nostri comitis ^^ D. in eius loco ^^ E. justitiam '^ E. Et si D(omiuus) comes 
'^ E. laudatione ^^ D. invenerint, E. invenerit ^^ D. immutaverit ^^ E. et secretum 
^^ E. fuerit injunctum, occultabo "^ D. E. rationes -^ E. communis '^^ D. comittat 
22 D. aliquo 23 ^ ^bri 24 jy^ e, Venetiarum 25 d coitatem 2^ ]), etiam 27 e. 
ullo 28 £; grossum, D. crossum unum. 

VII. 

Sacramentum advocatorum qui antepositi sunt ad inqui- 
rendum et placitandum omnes raciones^ comunis^. 

[1] Juro ad sancta Dei evangelia quod bona tide sine fraude studiosus 
ero ad inquirendum omnes raciones^ comunis^ ab uno^ denario crosso^ su- 
perius ab omnibus, ubi sciero eas esse; et si habuero de comune^ a denario 
crosso*^ supra, d. comiti vel dicto comuni^ reddam incontinenti, et illi qui 
habuerint et incontinenti noluerint comuni^ reddere^^, quam cito potero d. 
comiti nostro dicam. | [2] Et tenebor similiter manifestare dicto comuni^^ 
si sciero, ne aliquid'^ seu aliqua teneat^^ de possessionibus comunis^^ in 
civitate vel extra, prope vel longe, noviter aut^'' longo tempore; et non 
tantum predicta manifestabo, | [3] set etiam studiose placitabo et operam 
dabo ut in comune^''' revertantur, vel quod sint ad voluntatem et^' mer- 
cedem d. comitis et sui consilii ; similiter si aiiquis se obligavit^^ cum 
cartis'^ et sine cartis^^ comuni'' nostro, d. eomiti manifestabo et ad ejus 
voluntatem placitabo eos. 

Millesimo cccx^^ indicione^^ octava^^, die xxii^* februarii, per d. 
Bartholomeum Gradonicum^^, comitem Ragusii''^^ et per minus et majus 
consilium declaratum fuit hoc statutum: quod advocatores comunis^^ ha- 
beant partem suam statim de condempnacionibus'^^ quas plaidabunt^^ que 
fuerint sentenciate-'^^, que exigi debebunt^^ et de quibus date fuerint 
bone^^ pla^arie^^; de contumacibus nichil^* habere debent^^ Et de hiis^^ 
omnibus que ex meo opere vel socii niei comune^' nostrum recuperaverit, 
sive denarios sive aliquod^® mobile, habere debemus quadragessimum'^ 
pro nostro studio et labore. | [4] Et similiter studiosus ero manifestare et 
recuperare omnes raciones^^ quas sciero pertinere ad d. comitem; et quando 
d. comes, vel qui in loco ejus fuerit, fecerit me vocare ad magnum consilium, 
vel audiero majoris consilii campanam, quain cicius^^ potero veniam. | [5| 
Hec*'-^ omnia observabo^-^ a modo^^ usque ad s. Michaelem de septembri*^, 
et inde usque ad unum*^ annum completum, bona tide sine fraude. Et si 
d. comes cum*' consilio et populo adjunxerit mihi vel minuerit aliquid, 
oninia tenebor ducere ad elTectum. | [6] Et fidelis ero d. duci Veneciarura*"^ 
usque dum vixero, et ad d. coraitem nostrum tenear fidelitatera observare, 



Liber U, cap. VII— VIII. 33 



secumUirQ inoduiii eapitularis per cumunitatera*^ Ragusii sibi juratura ; et 
pactura Veneeiaruni-^^ observabo, et operara dabo quod ab oranibus ob- 
servetur'^^. 

' C D. E. rationes ^ E. coinmuuis ' C. D. E. rationes ^ C. comuis ^ B. 
0. D. uno denario '* C. E. grosso, D. crossos ' C comune, D. comuo, E. com- 

muni ^ C. E. grosso * D. comui, E. communi '" E. reddere conimuni ^^ E. com- 
muni '-' E. aliquis ** C. teneatur '* D. E, communis ^•' E. vel ^^ I). commune, 
E. commune '"^ D. vel '* E. obligaverit "* E. chartis, carthis -" D. cum cartis 
communi '" C. „Millo cccx", D. E. „1310' - D. inditione, E. indictione, indi- 
tione 23 1). „viiri", E. „8" 24 d, „xxir', E. ,.22' »5 q Gradanicum, D. Grado- 
nico, E. Gradenicum ^s q^ Ragusinum 27 p^ comuis, E. comraunis, cois 28 (j con- 
dempnationibus, E. condemnationibus 29 ]) plaitabunt, E. placitabunt ^'^ B. C. 
fuerint sinfite, D. sinate, E. „que fuerint sententiate que exigi debebunt" omissum 
^' E. placitabunt, et de quibus ^- B. D. boni, C. bone, E. fuerint plezariae ^^ B. D. 
playario, C. playarie, E. plezariae ^' D. nihil, E. lacuna sex punctis notata ^^ E. 
debeant **' E. his *' E. commune ^^ E. aliquid '^ E. quadragesinium ^" C. D. E. 
rationes ^' C. D. E. citius ^2 p] haec a modo *^ E. servabo ** E. servabo usque 
*■' E. 7bri ^6 E. ad annum ^'^ C. E. cum suo " E. Venetiarum *■* D. communi- 
tatf m, K. capitularis Ilacusii sibi ^" C. verba : ,,Et fidelis ero' . . . usque ad tinem 
capituli desunt. 

VIII. 

Sacramentum illomm^ qui sunt supra salem- ad compa- 
randum^ eum pro comuni*. 

[IJ Juro ad evangelia s. Dei^^quod, bona fide sine fraude, ero studiosus 
super taeto salis ad coraparanduni^ euni ad utilitatera eoniunis" Kao^usii, 
et studiosus ero ad inquirendura si aliquis fecerit contra hoc*^ ordina- 
inentum salis, et si aliqucra contra^ lioc invenero facienteni, (juani cicius^ 
potero d. eoniiti^^ raanifestal)0. | |2| Et tollam saeraraentuni nauclerio de 
oninibus lignis que venerint in^^ portuni Kaofusii eura sale, vel studebo ((uod 
conaes ei tollat consuetum sacramentura de facto salis, et totum saleni^^ 
(juem eomparal)0 ero studiosus dare eum camerario qui vendit salem pro 
coniuni*^. | [.'5) Kt (juando vocatus fuero ad consilium per eampanani raaofni 
consilii, veniarn, et tenel)or bona fide sine fraudc dare rectuin consiliuin, 
sicut alii consiliarii tenentur. Et ea que d. coraes cuni judicibus, consilio 
et populo invenerit ali(|uid erescere vel minuere, o))Servabo. Et rectam ac 
purani racioneni^"^ taciara in oranibus et^'' per oninia, tam de introitu, 
(juani de exitu, coraiti nostro vel cui raihi ordinaverit, ((uocienscunKiue^'^ 
ipse voluerit. Hec orania attendara bona tide sine fraude, a raodo usque 
ad s. Mi(*ha»'lem de septt*ral)ri^', et ind»' us(|ue ad uniim annum C(»m- 
pletum. I |4| Et fidelis ero^"^ d. duci Venticiarum^'' dinn vixt;ro, et ad^*^ 
d. coraitem nostrum*^ t(*near tidclitatera observare, secunduin raoduni eapi- 
tularis per coraunitatera*'' Ragusii sibi juratum^"^ *^. 

' C. BacrHiucntum (|ui * V. sale ' K. comperandum * D. coi * D. evan- 
gelia saDCta dei * D. comiuunig, E. utilitatem Kacusii ' C. hoc coutra * C. coutro 
» C. D. E. citius •• D. potero mHnifestabo " D. im " I). sale " D. communi, 
E. communi, coi '* C. D, E. rationcni " 1). ac '* D. qnotienHcun<|ue, E. (juo- 
tiescuiiHjut' voluerit '^ E. l^ri 1» D, iidelis ero '» D. VeneciHrum *" D. et co- 
mitem "' D. et nOHtrum comitem •* D. E. comiuunitatem " C. verba: „et Hdelis 
ero" U8(|ue ad ..juratum' dcHunt '* E. se^iuentia addita Hunt: ,.Et imctiim Vcne- 
tianmi obHervHbo et opcraiii dabo (juod ab omnibuH obHervetur*. 

M(»NU.M. HI8Tf>R. JTK. I.\. 3 



34 Statuta Ragusii. 



IX. 

Sacramentum illorum qui suni anlepositi ad vendenclum 

salem pro comunil 

[IJ Juro ad suncta''^ Dei evangelia quod, bona lide sine fraude et malo 
ingenio, ero studiosus super faeto salis ad vendendum eura ad utilitatem 
comunis^ Ragusii, et studiosus ero ad inquirendum si quis fecerit contra 
hoc ordiuamentum salis, et si aliquem contra hoc invenero* faeientem, quam 
cicius'^ potero, d. coraiti raanifestabo. | [2] Et omnes denarios de introitu 
salis bona fide salvabo, et ubi preceperit eos d. comes dare cum tribus con- 
siliariis vel inde supra, dabo, et a decem yperperis*^ inferius. dabo, ubi ipse 
mihi preceperit. \ [3] Et de tota pecunia que pro hoc officio'^ ad manus 
meas pervenerit, non fecero inde aliquam raeam utilitatera, nec de ipsa 
alicui comodabo^, sed per se ipsara tenebo ad faciendum^ utiHtates^^ pro 
quibus antepositus sura. | [4] Et quando vocatus fuero ad consiliura per cam- 
panam magni consilii, veniam, et tenebor bona fide dare rectum consiliura, 
sicut alii consiliarii tenentur; et que^^ d. coraes cura judicibus, consilio 
et populo invenerit aliquid crescere vel minuere, observabo, et rectam^^ 
ac puram racionera^^ faciara in omnibus et per omnia tam de introitu, 
quam de exitu salis d. comiti vel cui^* ei placuerit cum eo esse^'\ quo- 
cienscumque^^ ipse comes inde mihi dederit noticiam^'. | [5] Hec omnia at- 
tendam bona fide sine fraude, a modo usque ad s. Michaelem de septembri^^, 
et inde ad unura anuura^^ corapletum. | [6] Et fidelis ero d. duci Vene- 
ciarum^^ dum vixero, et ad d. coraitera nostrum tenear fidelitatem obser- 
vare, secundum modura capitularis per coraunitatem^^ Ragusii sibi juratum ; 
et pactum Veneciarum^^ observabo, et operam dabo quod ab omnibus 
observetur^^ 

^ D. comui, E. communi ^ ^. s. ^ D. comuis, E. communis ^ E. invenero 
contra hoc ^ C. E. citius ^ E. iperperis "^ C. offitio ^ D. acomodabo, E. commo- 
dabo ^ E. faciendam ^*^ E. utititatem ^^ E. quando '^ J3, c. rectum '=* C. E. ra- 
tionem '^ C. qui ^'' E. cui placuerit ei cum eo, quotienscumque ''^ D. quociens- 
cunque ''^ D. E. notitiam ^^ E. Tl^ri '9 E. annum unum ^o p^ ^ Venetiarum 
2^ E. communitatem ^^ C. verba: „Et fidelis ero" usquead „ab omnibus observetur" 
desunt; loco eorum post verbum „completum" legitur: „Ad honorem individue tri- 
nitatis et beati Blasii protectoris nostri, et ad augmentum et bonum statum Ragusii". 

X. 

Sacramentum custodium^ noctis. 

[1] Juro ad evangelia^ sancta^ Dei, bona fide sine* fraude custodire ci- 
vitatem nostrara et gaieas et burgum, et nec amicum juvabo''*, nec inimi- 
cura*^ nocebo per fraudem. | [2] Et si aliquam tabernara post sonituni tercie^ 
carapane apertam invenero, dabit yperperum*^ unum, et in" mane cito mani- 
festabo d. coraiti; et si ahquem invenero cum armis, queram aruia, que 
si non dederit dicam d. coraiti, et dabit yperperos^^ quinque^* et arma. | 
[3| Et si aliqueni invenero sine lumine et sine armis, dabit yperperum^^ 
unum ; et si latronem invenero, ad meum poss(i ipsum capiam et salvabo 
et dal)o eum d. comiti ; et si invenero in (^o l'nrtura*-\ accipinm ipsum et 
dul»o''' (1. cotniti, et si cognovero (Mmi, dicam''' comiti. | |4| Et si aliquis 



Liber II, cap. IX— XI. 35 



socius^'^ meus fecerit aliquod maluiu vel aliquam^^ tVaudem, cito manife- 
stabo eum d. comiti. | [5] Et vinum^^ quod non solverit dacium^^ si potero, 
apreinMidam illiid et tollani ipsum; et eciam^'^ sauiiierios-*^ et liomines qui 
vinum addiixcriiit-'^ aprehendam, et tenebo illos et in^ maiie dicam d. 
comili, et medietatem de illo viiio haljebo. | [6J Et omnia victualia que in 
nocte vel in die portaverit aliquis homo coutra ordinem, apreliendam^^ 
illa victualia et homiupm qiii ea portaverit'-^, et adducam-"^ d. connti 
illum, et dabit unum yperperum^; et de illis victualibus habebo medietatem, 
et de yperpero'^ habebo quartam^'^ de yperpero^^. | [7] Et si videro aut 
certe intellexero quod aliquis vel aliqua vendat^^ panes, dicam d. comiti, 
et illud quod^^ d. comes mihi adjiinxerit vel minnerit, observabo ; et si ali- 
quem sciero vendere in domo victualia, dicam d. comiti, et de isto banno 
haljebo quartain partem. | [8J Hec omuia attendam bona fide sine fraude. | 
[9J VA fidelis ero d. duci Veneciarum-^ dum vixero, et ad d. comitem no- 
strum tenear tidelitatem observare, secuiidum modum capitularis per comuni- 
tatem^^ Kagusii silji juratum; et pactum Veiieciaruiir^^ observabo, et operam 
(hibo quod ab omnibus ol)servetur^^ | [10] Et eciam^^ si vinum de foris 
adductum videro, dicam d. comiti; et si aliquam rem videro que sit contra 
honorem d. comitis et comunis^'^ Eagusii, quam cicius-"^* potero d. comiti 
maiiifestabo, et dabo operam efilcaciter inde facere justiciam^^. 

^ I) E. custoduin - E. s. ^ D. E. s. Dei evangelia * D. et siue ^ C. juvabo 
ainicuna ^ E. ininiico "^ D. E. tertie " E. iperperum ^ D. iin '" E. iperperos '^ C. 
(luattuor, E. (luatuor '^ E. iperperum ^^ D. inveuero in eo furtum ^* C. et d. co- 
miti '•'• D. dicam doinino "^ D. sotius '" B aliquem '^ 13. D. UQum '^ D. datium 
-'^ E. sumerios -' C ndduxit, B D. aduxerit '^'^ E. appreheudam '-' D. E. portavit 
-* C D. adducam illum '^* E. iperpero •^° E. quartum ^t y^ vendit '^^ D. quod 
milii ■-'• E. Veuetiarum ^" E. communitatem ^^ C. verba: ,,Et fidelis ero . . . . ab 
omnibus observeiur" desunt. ^^ C. D. E. etiam ^^ E. communis ^^ C. E. citius 
'• E. justitiam. 

XI. 

Sacramenluui camerariorum poriderum et mensurarum. 

[IJ Juro ad s. Dei evangelia quod, bona fide sine fraude, ero studiosus 
stare super factum de omnibus mHUsuris et pesis, et de modio pegule et 
calcine, nec umicum juvabo, nee inimicum^ nocebo per fraudem ; et se- 
ciindum ordinem quem^ precepit'^ mihi d. comes noster* cum suo'^ consilio 
faeiam. | [2J Et si apud aliquHm invenero"^ falsam mensuram et pesam' et 
modiiim calciiif* et pegole'^ minorem illo (lui datus fuerit, quam cicius'' potero 
d. comiti manifestal)o, et solvet^^ bannum yperperum unum*\ et perdct'* 
ipsas mensuras* * et pesas^-^. | [3J Et de tota illa peccunia^'^' que pro hoc of- 
licio ad maims suas*"' venerit^' non fecero inde ali^iuam meam utilita- 
tcm, ncc alicui de ipsa comodabo^**, sed per se ipsam tcnebo ad taci^Midum 
utilitatem^* pro quiJMjs antepositus sum. (4 quain eicius'' potero dabo eain 
d. connti nostro*^ vel cui ipse mihi ordinaverit : et raciones*^ oranes** 
(pias sciero pertinen- ad d. comitem, vel ad comune^^ civitatis Kagusii, 
dicto d. condti manifestabo. | [4| Et fiddis ero d. duci Veneciarum'-* dum 
vixcro, »t ad d. ('omit»*!!! nostrum tfucar lidditatcm ol)servare, sccundum 
modnm capitularis pcr comunitatem^'' Hajrusii sihi juratum: et pactum 
V«Mjeeiarmn-"' (►l)s»Tvabo, et operam dal)o (|Uod ah omnibus ohservntiir. 



36 Statuta Eagusii. 



[5] Hec oninia attendam bona fide a modo usque ad s. Michaelem de 
septembri^^, et inde usque ad unum^'^ annum completum^^ 

^ E. inimico ^ E. quem mihi ^ E. praeceperit * E. comes cum '" E. cum 
consilio ^ D. invero (sine ullo abbreviationis vestigio) '^ E. pesum ** E. pegulae 
9 C. E. citius ^" E. solvat ^^ E. iperperi unius '^ g_ ]) perdet, C. E. perdat 
'3 B. C. D. ipsas mensuras, E. ipsam mensuram ^* B. C. D. pesas, E. pesos ^^ D. 
pecliunia, E. pecunia ^^ E. meas ^^ D. suas, non ^^ E, commodabo ^^ D. E. uti- 
litates 20 j) comiti vel ^i c. D. E. rationes ^- E. omnes rationes ^s j^ commune 
2* E. Venetiarum ^^ E. communitatem ^g ^, Venetiarum ^t e. 7i>»*i 28 j^ ^d annum 
2^ C. verba: „Et fidelis ero" usque ad „annum completum" desunt. 

XII. 
Sacramentum procuratorum laborerii^ ecclesie^ s. Marie. 

[1] Ego prociirator et antepositus laboreriis nostre matris ecclesie^ 
s. Marie, juro ad evangelia s. Dei, et ad honorem beatissime virginis Marie, 
et beati Blasii pontificis et martiris-'^ Dei, et onmium sanctorum, quod ab 
hodierna die in antea usque dum permansero in hoc officio*, quod''' ero 
studiosus in laboreriis qae videro esse necessaria et magis convenieucia^ 
ad utilitatem ejusdem ecclesie'^ fieri faciam studiose, et cum^minori precio^ 
quam^^ potero, et scribam et faciam scribere omnes expensas ecclesie^ vel 
alias, si fecero de precepto d. comitis nostri et sui consihi. | [2J Et de^^ om- 
nibus et per omnia que recepero, et etiam que expendidero, faciam rectam 
et justam racionem^"^ d. comiti, et cui sibi placuerit, duabus vicibiis in anno 
vel phiribus ad voluatatem ejusdem^^ d. comitis; et de tota illa pecciinia^* 
que pro hoc officio ad manus meas pervenerit, non fecero inde aliquam 
meam utihtatem, nec alicui de ipsa comodabo^^, sed per se ipsam tenebo 
ad faciendum utihtates^*^ pro quibus antepositus sum. | [3] Et ilhid qiiod d. 
comes noster, cum magno consiho et cum curia et sonitu campane^', mihi 
adjunxerit vel minuerit observare, observabo. | [4] Hec omnia attendam 
bona fide sine fraude^^, et fidehs ero d. duci Veneciarum^^ usque dum 
vixero, et ad d. comitem nostrum tenear fidehtatem observare, secundum 
modum capitularis per comunitatem^^ Eagusii sibi juratum; et pactum Vene- 
ciarum^^ observabo, et dabo operam quod ab omnibus observetur^^ 

Ourrente^^ anno Domini mcccix^^ indicione^^ vn^''', die sexto'-^*^ intrante 
mense januario^^ tempore nobihs viri d. Andree Dauro^^, comitis Ragasii, 
cum consensu et voluatate^*^ minoris et majoris consihi, et cum laudo po- 
puh in pubhca concione^^ ad sonum campane more sohto in platea^^ con- 
gregata^^ statutum fuit et firmatum et additum huic statuto: | [5] quod de 
introitibus s. Marie qui incantantur^^ per comune^*, medietas possit accipi 
mutuo per d. comitem, qui per^^ terapora fuerit et suum consihum, ad 
faciendum^^ turres et fortili(;ias'^' in^^ muro civitatis, et tantum plus me- 
dietate quantum necesse^'* videbitur d. comiti et suo consilio pro turribus 
et fortili(;iis*^ faciendis. Et de dictis denariis qui accipientur de dictis 
introitibus et de ahis qui exigentur de ipsis introitibus de tempore prete- 
rito, d. com(3S qui est et qui per tempora fuerit, nec per se nec per ahciuod 
consilium aliqua causa vel racione non possit accipere^^ nec expeiidere 
in aliquo facto, nisi predictis^^ turribus et fortili(;iis'^^ faciendis^*. Si vero 
contingeret quod in ecclesia*^ s. Marie fieret aliquod necessarium labore- 
rium, et ad hoc non sufficeret medietas introitus que ei diniittitur, quod 



Liber II, cap. XH— XIII. 37 



d. comes et coiiimiine**' tciieatiir dare ad dictiim laborerium ecclesie*'', de 
medietate quam deljet acci[)ere et de aliis deuariis coiminis'*'^ Ragusii, 
quantnm neccesse"*" fuerit pro dicto lal)orerio laciendo. 

* E. procuratorum ecclesiae ^ C eclesie, D. eclie ^ E. martyris * C offitio 
'■ E. ofticio ero "1). E. convenientia "^ C. eclesie ^ E. cum (juo ^ E. pretio — 
precio '" E. pretio potero ^' 1). Et omnibus '* C E. ratiouem " E. dicti '^ C 
E. pecunia '* E. comraodabo ^^ E. ad faciendum utilitatem ^' D. campanarum 
'* C. sine fraude, bona fide '^ E. Venetiarum ^o p^ communitatem ^' C verba: 
„et fidelJH ero .... ab omnibua observetur" desunt 22 q curente ^s q ^mille.simo 
trecentessimo nono", D. Mocccoix-', E. „1301)" ^* C D. inditione, E. indictione, 
inditione -' C septiraa, D. viia, E. 7 20 p^ (^ 27 j)^ Januar ^s j) Daur, E. Dauri 
2-' E. consensu minoris ^° C contione ^^ E. solito congregati '^ £_ congregati 
^^ D. incantatur, E. incantentur •''* E. commune ^^' C qui tempora ^^ E. facienda.s 
•" C. forticilias (sic), D. fortilicias, E. fortilitias ^** D. im ^' E. neccesse *'* C for- 
tiliciis, E. fortilitiis <' B. C D. accipere ^- C D. pro dictis *^ C D. fortiliciis 
** Vj. verba: „et de dictis denariis qui accipientur'' usque ad „faciendis" desunt. 
*"' C eclesia *^ D. comune "*' C eclesie *^ C comunis E. communis " B. necce, 
C D. uecesse. 

XIII. 

Sacramentum procuratorum qui sunt antepositi ad exigendum 
redditus et raciones^ s. Marie. 

[1] Ego procurator et antepositus negociis^nostre matris eeclesie^ s. Ma- 
rie, juro ad sancta Dei evangelia, et ad honorem beatissime* virginis Marie, 
ct beati Blasii pontificis et martiris'"' Dei, et omnium sanctorum, quod ab lio- 
dierna die in antea usque dum permansero^ in hoc officio, quod ego'^ ero 
studiosus excutere omnes raciones"^ que pertinent ad eclesiam® s. Marie,parvas 
vel magna.s, novas et^^ veteres, et onmia que recipero^^ vel alius pro me 
receperit, scribam vel faciam scribere recta mente per ordinem. Et onmes 
expensas quas fecero in utilitatem cjusdem ecclesie^ similiter faciam scri- 
l)ere vel scribam; et de omnibiis et per omnia, que recipero^'^ et que expcn- 
didero, faciam rectani et justam racionem^'' d. comiti, vel cui sibi placuerit, 
duabus vel pliiril)us vicibus in aimo, ad vobmtatem ejusdem d. comitis. l 
|2| Et Hciam*^ de ipsa pecunia*'' inprestabo^" ad vobmtatem communis Ra- 
^iusii, (luantum^" mihi precepnrit, et u))i dixerit d. comes per majus consilium 
et per curiam et cum sonitu campane, et iUud quod inprestavero^* ero stu- 
diosus rescutere^" Ijona lide sine traude ad meum posse: et ilbid «juod d. 
comes noster cum magno consibo et cum curia et sonitu-*^ campane uiihi 
adjunxerit vel minuerit observare, observa))0 in totum. | [3] Et de tota iUa 
pecunia** que pro hoc ofticio ad nianus meas pervenerit, non faciam^^ ali- 
(piam meam utibtateiii, nvr alicui de ip^a comoda))0-^, sed per se ipsaiii 
lencl)0 ad faci»jnduiii utilitates pro (piibus antcpositus sum. | [ij llec oninia 
observabo bona fide, a modo usque ad ununi annum vel ad complementum 
unius aiini, a temporH quando^* d. comes incipit facere regimen. | [5] Et 
fidelis ero d. duci Veneciarum'-^''' us(pie dum vixero, et ad d. comitem 110- 
strum tcnear lid«'litati'iii observare, secuiiduiii iiiO(biiii capitularis per coiiiu- 
nitat^Mii*" Kagusii sibi juratum ; et pactum Veneciarum*' observa))o, et 
operam dabo (piod al) omnibus observ«tur*^. 

!•)] ('urente^'' aiino Domini mci^lxxxxi''", die x-*' intrantc in^^n^e - no- 
vem))ris^', p»T nobi)«Mii virum d. Andrpam Dandido, comitem Ragusii. ♦t 



38 Statuta Ragusii. 



suiiiii parvuiu consiliiim, ordinatum et finnatum fiiit: qiiod procuratores 
ecclesie^ s. Marie, qui erunt per tempora, per saerainentuin teneantur 
exigere omnes introitus et reditns^* dicte ecelesie^, quod erit ad exigendum 
suo tempore et non diniittere aliis procuratoribus^^ qui veniunt post eos, 
aliquid ad exigendum de-^'^ eo quod exigi debuerit suo tempore, et hoc 
sub pena et banno yperperorum-'^^ x^^ pro quolibet, et advocatores co- 
munis^^ teneantur ipsos procuratores placitare si cantrafecerint'^ predicta. 
[7] Ourente*^ anno Doinini mcccik'*^ die x-^-^ niensis februarii, per no- 
bilem virum Andream Dauro^^ coinitem Ragusii, et suuin parvuin con- 
silium, captum fuit et firmatum : quod procuratores s. Marie qui sunt et 
qui pftr tempora erunt teneantur in fine quorumlibet trium mensium, per 
eorum sacrainentum venire ad d. comitem et suum minus consilium, et 
eos instanter*-'' requirere et rogare quod audiant raciones^" ecclesie s. 
Marie, et in singulis terminis supradictis debeant et teneantur dicti procu- 
ratores facere d. comiti et suo consilio justam et rectam racionem^^ de 
omnibus introitibus et redditibus, ac debitis et expensis ecclesie s. Marie, 
in^^ pena de perperis^^ y^^ pro quolibet et qualibet vice, et advocatores 
comunis^^ teneantur eos placitare si contra predicta fecerint. 

^ 0. D. E. rationes ^ e, negotiis ^ C. eclesie ^ C. honorem virgiuis •' E. 
martyris ^ C. E. mansero '^ E. officio, ero ^ C. D. E. ratioues '' B. G. D. ecle- 
siam, E. ecclesiam ^" B. C. D. et, E. vel ^^ E. recepero ^- D. E. recepero '^ C. 

D. E. rationem '^ C. D. E. etiam ^•'' D. peccuuia ^^ E. impraestabo ''^ C. D. 
quando ^^ E. impraestavero ^^ C. exigere rescribere ^o q^ q^^^q^ sonitu ^^ D. pec- 
cunia 22 q^ j) j^ faciam inde ^^ E. commodabo 24 e. partim „quaudo", partim 
„quod" 25 ^ Venetiarum -" E. communitatem ^^ E. Veneliarum '^^ C. verba: 
„Et jfidelis ero" .... „observetur" desunt. '-^^ C. E. currente ^" C. „millesimo du- 
centessimo nonagessimo primo" D. moccolxxxxi", E. ,J29i-' ^i c_ decimo, D. xo, 

E. 10. 32 B. C. mensi ^a p. novembris, E. 9bri 34 q, e. redditus -'' B. C. proeu- 

ratores ^^ E. pro ^"^ E. iperperorum ^^ C. decem, E. 10 ^^ C. comunis, D. comuis 
^"^ B. C. contrafecerit -*' E. Currente ^^ q „Moccconono", D. Mocccoix", E. „1309" 
" C. D. decimo, E. 10 ^* D. Daui', E. Danro ^^ E. istanter ^« E. rationes ^v q 
E. rationem ^^ D. im ^^ B. ppr., D. E. iperperis ^*^ E. 5 ^^ E. comraunis. 

XIV. 

Sacramentum pitantarii et custodum arsane. 

[1] Juro ad sancta^ Dei evangelia quod, bona flde sine fraude et malo 
ingenio, custodiam et manutenebo omnes res que ad manus meas perve- 
nerint^ de coraune^ Eagusii, tara parvas quain raagnas, pertinentes ad 
arsanani, et diligenter operabor et operari faciara, tara in galeas^ quain 
in galiones^ et omnia alia ligna^ coraunis' Eagusii et corauni^ pertinencia^: 
et in omni alio opere quod pertinet vel pertinebit ad coniune Ragusii^^\ 
non accipiens inde raajus preciura^^ quara consueverant^^ habere illi qui 
ante rae fuerunt in officio de arsana, et ullo raodo, vel ingenio non dabo 
neque dare^^ faciara aliquara rera dono, precio^*, neque inprestito^^ de dicto 
comrauni Eagusii, nisi hoc fecero de precepto d. comitis vel de ejus 
certo nuncio^", et si de ejus precepto aliquid dedero studiosus ero repetere 
et custodire, ut predictura est. Preterea si sciero quod si^' aliquis habeat 
vel habebit aUquid de communi^^ Ragusii, quara cicius^'* potero^^ recupe- 
rabo^i, et si per rae recuperare^^ non potero^^, studiose dicain d. coraiti vel 
illi qui in ejus loco^'' fuerit. | \2\ Kt orania preceitta et ordinainenta qne 



Liber II, cap. XIV— XV. 39 



d. coiues mihi fucerit, vel precipieiido niihi niiserit per se et suum cousiliuin, 
observabo bona iide. | [.3] Sciendnni iiamque est quod haljere debeo pro 
meo sahirio-* anmiatini yperperos--' decem, medietatem a principio aniii, 
et aham mHdi»'tatt'iii in liiiH medii anni, et oinnes aHos redditus et liono- 
rilicencias-'' ((uas consiievit habcre Johaniies^^ Temcuhi''^''*. | [4J Hec omnia 
observabo us((ne dum dictus coines erit iii regimine Ra^usii, vel ahiinis 
h)co «,'jus, nisi remanserit pro eo et suo consiiiu'^^ | |51 Kt tidelis ero d. (luci 
Veneciarum"^" usqiie <hiin vixero, et ad d. comitem nostrum teuear fideh- 
tatem observare, secundum ino(him capitularis per comune-^^ Ragusii sibi 
Jiiratum-^-. 

' E. »., sacra, .sancta ^ g, pervenerit ^ D. comue, E. commune ^ E. galeris 
^ E. galionibu.s *^ E. omnibns aliis lignis "^ I). E. communis ** D. communi ^ C. 
1). E. pertinentia '" E. verba : „et comuui pertinentia . . . ad coraune Ragusii" de- 
sunt " E. pretium '- E. consueveruut " I). dari '^ K. pretio — precio ^^' E. 
impraestito "^ C. D. nuntio '^ E. quod aliquis "^ B. C. comune, D. commune, 
K. communi ^^ C. D. E. citius -" D. pottero -' D. rechuperabo 22 y> rechupe- 
rare '^'^ E. loco eius -* E. salario, solario ^^ D. E. iperperos '^^ E. beneficientias 
" D. Johanes, E. Joanues -^ E. Fecula, Tericula ^9 e_ per eum et suum consilium 
"' D. E. Venetiarum -'^ E. commune ^- C. verba: „Et fidelis ero . . . sibi juratum'' 
desunt. 

XV. 

Sacrameiituin camerariorum qui recipiunt peccuniam^ perti- 

nentem'^ comuni. 

|1| Juro ad «.'vaiigelia s. Dei quod, boua fide sine traiide, ero studiosus 
iuqiiirere et excutere omnes racioues-' conmnis'* quas habebo in noticiam'^ 
per me seu per d. comitem, et eciam^' per omnes ahos a quibus potero^ 
habere noticiam^, et ipsam^ pecuniam'-^ salvabo ad utihtatem comunis^^ 
Ragusii, et nulli de ipsa pecunia'^ dabo, nisi de precepto d. comitis et mi- 
noris consihi civitatis, excepto quod si ipse d. comes preceperit mihi dare, 
dabo a decem^''^ yperperis^^ interius, semel tantum toto tempore sui regi- 
minis expendendis pro utiiitate comanis^^, si eos habuero; | [2] et cetera 
necessaria expendere per^* se sohim^'^ non possit, sed cum vohmtate dicti 
minoris coiisilii. Et nullo^'^ modo vel iiigcnio de ipsa pecunia^' pertineute^^ co- 
muni^^ fraudabo; et omnes raciones^^ qnas sciero pertinere ad d.^^ comitem*^ 
ei quam cito^- potero manifestabo. | [^>] Et omnia que d. comes cum consilio 
et euria ad sonitum campane congregata''^'^ mihi iii hoc sacramento addere 
vel (hmiuuere voliierit, per omiiia tenel)o. | [4] Va racionem'^' de introitu 
et exitu faciam, quocienscumque^'' milii d. comes preceperit, et cuicumque 
d. comiti placuerit, ad V(duntatem ejus. | [0] Hec omnia atteiKhim bona lide, 
non ainicum juvan(h)-". nec inimicum nocendo^" per fraudem, hinc usque 
ad aimum*" vel ad complimcntum''^'' uniiis anni''*^, a tempore quando d. 
comes incipit facere regimen. | [(>) Et tidelis ero d. duci Veneciarum*^ usque 
dum vixero^*, et ad d. comitem nostrum^^ tenear fidelitatem observare, 
secundum modum capitularis pcr comunitatem'** Ra^usii sibi juratum; et 
pactum Vencciarum^' observal)o, et operam dabo quod ab onmibus obser- 
vetur'*\ 

' C. D. i)ocuni:uu, I'.. pecunias - E. pecunias commuuiH ^ K. rationes « B. 
C. comuniB, E. couirauniH * E. notitiam ** D. E. etiaiu ' D. pottero * E. ipsas 
pecunian " D. peccuniam •" E. communis " D. peccunia '^ E. 10, decem '* E. 



40 Statuta Ragusii. 



iperperis ^* C. pro '^ E. se non ^^ C. nuUi ^^ E. pertinenti ^® C. comuni, D. 

communi, E. communi ^^ C. E. rationes ^o g sciero pertinere ei comiti ^i d_ ^j 
dominum comitem ei, E. ei, comiti 22 j^ citius '^^ D. congregato ^4 ^ rationem 

^^' C. quociescumque, D. quocienscunque, E. quotiescumque ^s g (j_ juvando, D. 
juvado (sic), E. juvabo ^7 ^ q j) nocendo, E. nocebo ^s q_ annum unum 20 j) 
complementum ^" D. anni unius '^ E. Venetiarum •''^ D. ^usque dum vixero" de- 
sunt. 33 D. comitem tenear ^4 y> E. communitatem ^5 q verba: „Et fidelis ero 
. . . observetur" desunt. 

XYI. 

Sacramentum vicarii. 

B. c. 

[1] Juro ad s. Dei evangelia quod, Juro ad s. Dei evangelia quod, 

bona fide sine fraude, ero studiosus bona fide sine fraude, ero studiosus 

in omnibus factis que pertinent vi- in omnibus factis que pertinent vi- 

carie ad honorem d. ducis Vene- carie ad honorem d. comitis Ragusii; 

ciarum^ et d. comitis Ragusii; et et rationes ipsius comitis diligenter 

raciones^ ipsius comitis diligenter in- inquiram et eas quam cito potero 

quiram et eas quam cito potero d. d. comiii manifestabo, et cum bono 

comiti manifestabo, et cum bono stu- studio eas extraham que erunt de sua 

dio eas extraham que erunt de sua raiione, et nichil ei celabo neque 

racione^ et nichil* ei celabo neque occultabo, sed quam cito potero sibi 

occultabo, sed quam cito potero sibi dabo. Et omnes quos mihi dixerit 

dabo. I [2] Et omnes quos mihi^ di- d. comes pignerare, tam pro sua ra- 

xerit d. comes pignerare^ tam pro tione quam pro ratione alicujus de- 

sua racione quam pro racione^ ali- biti, sine dilatione et mora virihter 

cujus debiti, sine dilacione' et mora pignerabo, secundum modum et for- 

viriliter pignerabo^, secundum mo- mam quara ipse preceperit; preterea 

dum et formam quam ipse prece- oranes rationes coniunis manute- 

perit^; preterea omnes raciones co- nebo, et cura opus fuerit et mihi 

munis^^ manutenebo, et cum opus preceperit d. coraes, niittere anga- 

fuerit et mihi preceperit d. coraes rios, ipsos transmittam. Sciendum 

mittere angarios, ipsos transmittam. | namque est quod habere debeo a 

[3] Sciendum namque^^ est quod ha- comunitati Ragusii salarium mihi in 

bere debeo a comiti^^ Ragusii sala- statuto concessum, et etiara de ora- 

rium^^ mihi'' in statuto concessum, nibus que raanifestabo d. coniiti vel 

et eciara^* de omnibus que^^ manife- judicio judicum rescutero, habere 

stabo d. comiti veD^' judicio judicum debeo deciraam partem a predicto d. 

rescutero, habere debeo decimam par- comite, et omnes alias honorificen- 

tem a predicto d. comite, et omnes tias ad redditus quos consueverunt 

alias honorificencias^' et redditus habere aUi vicarii. Et de omnibus 

quas^® consuerunt^^ habere alii vi- de quibus d. comes nie interoga- 

carii. | [4] Et de omnibus de quibus verit, veritatem dicam sibi ; et de cir- 

d. comes me interrogaverit, veritatem cuitu istius terre non exeam nisi de 

dicarasibi; et de circuitu istius terre licentia dicti d. comitis. Et si mihi 

non exeam nisi de Jicencia^^ dicti d. vohierit addore vel minuere aliquid 

comitis. I [5] Et si mihi'"' voluerit in hoc sacramento cura suo consilio 

addere vel minuere ahquid in hoc et curia congregata ad sonitura cam- 

sacramento cum suo consilio et curia pane, per orauia tenear; hec omnia 

congregata ad sonitum campane, per adtendain bona fide, nisi reraanserit 



Liber U, cap. XVI— XVII. 41 



oninia tenear; bec omnia attendani per d. coniitein, a iiiodu usque ad 

bona fine (sic)^\ nisi remanserit per s. Micbaelem^" de septembri, et inde 

d. comitem, a modo usque ad s. Mi- usque ad unum animm completum*^ 

cbaelem de septembri, et inde usque-'^ 

ad unum anuum i-om[)letum. | |6| Et 

fidebs ero d. duci Veneciarum-^ dum 

vixero, et ad d. comitem nostrum 

tenear fideHtatem observare, secun- 

dum modum capitularis per comu- 

nitatein^* Ragusii sibi juratum; et 

pactum Veneciarum^^ observabo, et 

operani daljo quod ab omnibus ob- 

servetur. 

' E. Venetiarum - E. rationes ^ E. ratione * E. nihil ^ D. michi ^ E. pi- 
gnorare "^ E. dilatione ^ E. pignorabo ^ D. ipse michi preceperit '" E. comraunis 
^^ D. nanque '^ E. communitate ^' D. sallarium '* E. etiam ''' D. omnibus ma- 
nifeatabo '^ p]. et '^ E. honorificentias ^* E. quos ^^ E. consueverunt '-" D. li- 
zencia, E. licentia ^^ E. fide -^ E. verba: „ad s. Michaelem .... et inde usque'* 
desunt. 23 g Venetiarum ^* E. communitatem. 

XVII. 

Sacramentum ripariorum. 
B. c. 

[IJ Juro ad evangelia sancta^ Dei* Juro ad evangelia s. Dei quod 
quod fidebs ero toto tempore vite fidelis ero toto tempore vite mee d. 
mee d. duci Veneciarum^ et d. comiti comiti Ragusii, usque dum ipse tu- 
Ragusii, usque (Uim ipse* fuerit in re- erit in regimine civitatis, et omnibus 
gimine civitatis, et omiiibus suis pre- suis preceptis obediam, et pignerabo, 
ceptis obediam, et pignerabo'^, cum cum vicario vel sine vicario, que- 
vicario vel sine vicario, quemcumque cumque d. comes vel vicarius, vel 
d. comes vel vicarius, vel^ qui in qui in loco ejus fuerit, mibi prece- 
loco ejus fuerit, mihi' preceperit pi- perit pignerare. Et de omnilius qui- 
gnerare^ | [2] Et de omnibus de* bus me interrogaverit veritatem sibi 
quibus me interrogaverit veritatem dicaiii. et omnes suas justicias et 
sibi dicam, et omnes suas justicias^^ rationes custodiam, et quain cito po- 
et raciones custodiam, et quam cito tero manifestabo. Hec omnia atten- 
potero ei manifestabo. , [3] Hec omnia dam bona fide sine fraude, usque 
attendam bona fide sine fraude, us- duiii in lioc offitio permansero. 
que dum in boc officio permansero. 1 
[4] Et fidelis ero d. duci Veneciarum^ 
dum vixero, et ad d. comitem no- 
struin tenear fidelitatem observare, 
secundum modum capitularis^^ per 
communitatera** Ragusii sibi jura- 
tum ; et pactum Veneciarum' obser- 
vabo, et oporam dabo (|uod ab om- 
nibns'^ observetur. 

' E. B. • E. «. Dei evangelia ^ E. Venetiarum * E. dum fuerit * D. pigne- 
robo, E. pignorabo • E. vicarius, qui ' D. mirhi * E, pignorare • E, omnibus 
quibus '" E. juatitias et rationefl " D. capitularis modum '* D. comunitatom 
" D. onibuB. 



42 Statuta Ragusii. 



XVIII. 

Sacramentum illorum qui sunt supra^ vinum. 

[1] Bannum vini. Omnes in quocumqiie ligno fuerint volentes venire 
Ragusium, videlicet de Yeneciis*^ et ab una ripa et altera usque Tragurium 
et per totam Apuleam^, cum ipsos Deus conduxerit Ragusium, de supertluo 
vino quod eis remanserit, dividant per unamquamque personam et perunam- 
((uamque partem ligni ad medium quingum^, et superfiuum effundatur; et 
insuper communitas ligni det bannum yperpera duo", et similiter unaque- 
que mensa pivatorum det alia yperpera duo^ per bannum. | [2] Et eodem 
modo bannum'^ coiitirmamus, de Dulcinio^ versus Romaniam per totam 
Apuleam^ volentes venire Ragusiura, sicut prescriptum^^ est. | [3] Omnes 
vero a Tragurio versus Ragusium et a Dulcinio*^ similiter^^ versus Ragusium 
volentes venire Ragusium, liceat eis partire^^ de superfiuo vino ad quartam 
de vino per unamquamque personam et per unamquaraque partera ligni, 
et superfluura vini^^ effundatur^*, et comunitas^Migni det yperperos duo'^, 
et raensa^' pivatorura det alia yperpera^*^ duo^^ | [4] Venientes taraen de 
Oataro^*^ ad Ragusiura dividant per unaraquaraque personara et per unara- 
quaraque parteni ligni ad diraidiara quartani, et si superiiuura fuerit effun- 
detur^^ et det predictura bannura sicut^^ prelegitur^^. | [5] Et^^ hec omnia 
credantur juramento nauclerii ligni vel lignorum veniencium^"'^ Ragusiura. 
Verumtamen quicumque''^" nauclerius per suum sacramentum super pre- 
dictis non dixerit veritatem, omne dampnum^^ et penam quam deberent 
sustinere raarinarii vel pivati, habeat et sustineat illara penara nauclerius 
solus. I [6] Et qui diraiserit vinum in terra in aliqua parte de Oorcura^^ 
versus Ragusiura, cadat in dictam penam et bannum, et d. coraes habebit 
ypeperum-'^ unum et inquisitores vini habebunt alterura; et sub dicta pena 
nulhis nauclerius perraittat^^ mittere vinum in suura lignura veniendo Ragu- 
sium, nisi tantum ad bibendum in societate et non per se. | [7] Additura 
est: quod oranes qui non traxerint vinura de Ragusio pro parte ligni, quando 
exibunt de Ragusio^\ non possit^^ in eorum reditu^'^ portare similiter 
vinum pro parte ligni. 

' D. super ^ e. Venetiis ^ E. Apuliam "* 0. quincum, E. medium et ^ B. 
yppr>, C. D. yppr> duo, E. iperperorum duorum ^ E. iperperos duos '^ E. modo 
confirmamus ** D. Dulchinio " E. Apuliam ^'^ C. perscriptum " C. E. Dulcinio 
versus ^'^ C. partiri '^ C. D. vinum '* E. efFundatur vini ^•' E. communitas ^^ C. 

D. yppr. duo, E. alios iperperos duos ''^ C. mensam ^^ D. y2)pr '^ E. verba: 
„meusa .... yperpera duo" desunt ^'^ D. Catharo, E. Cattaro =^' E. etfundatur 
'-- E. ut '^^ D. perlegitur ^i j^ prelegitur. Haec ^.^ C D. E. venientium ^*^ D. 
quicunque ^v £ damnum ^s 33 q^ Corcura, D. Cor§ula, E. Corciula ^^ D. ypj^r, 

E. iperperum -^" D. permitat ^' E verba: „pro parte . . . de Ragusio" desunt '-^'^ D. 
E. possint ^^ D. redditu, E. redditu, reditu. 

XIX. 

Sacramentum illorum qui sunt supra^ frumentum et omnem 

aham blavam. 

|1J Juro ad s. Dei evangelia quod, bona fide sine fraude et malo in- 
genio, fecero officiura blave mihi^ coraissura^, et non concedam alicui 



Liber H, cap. XVm-XX. 43 



persone neo liceneirtiir^ (ial)o portaiidi blavain aliquaiu uiit ali((»iO(l lii>"uinea^ 
nisi per districtiiMi liagiisii; | [2| et eciam'^ per illiiin distri(*tuin non con- 
cedani nisi secunduni hanc quantitatern, videlicet unuin copelluin' frunienti 
int(M* tres personas per elxloinada''; et si aliquis vellet or(ieuni'\ ununi co- 
pelluni^ inter duas persoiias per edoinadain^^; et si aliquis vellet tahani, 
uiiuin copelluin^ inter (iiiatiior^^ personas et non ultra; nt si aliquis vellet 
portare blavain occassione^'^ seininandi in districtu Ragusii vel extra di- 
strictuin, accipiain ab eis fidanciain^^ qiiod illain blavain seininabit et 
tempore messionis ducet illam in civitatHin'^ Rigusii sine justo impeadi- 
inento; et si sciero aliquem contra lioc facientem, d. coiniti quam cicius^'^ 
potero'" manilestabo. | [3] Et per occassionem^Mstius ofticii non accipiam 
nec accipi faciam aliquiil, quod ad ineam'^ vd alicujus utilitatem perti- 
neat, salvo eo quod si d. comes cuin suo^'-^ consilio inilii^^ voluerit aliquid"^^ 
addere vel minunre^^ super oinnia predicta; et si aliquid^^ de predictis ad 
manus meas venerit''^^ quain cicius^^ potero d. comiti vel cui ipse dixerit 
dal)o. I [4] Et in fticto Imrgi, dabo blavain omni die inartis secundum pre- 
dictam quantitatein, in facto insulariim et illorum qui vadunt per inart; (lalio 
die dominico et die Iiine, ct omnibus^'* alliis^"' locis [ler terram dabo omnibus 
aliis diebus edomade'^', secundum dictum ordinem^^. | [5] Et ille Rag-useus 
qui portabit bhivain, vel portari^'-^ faciet contra hunc ordinem, perdat yper- 
perum-'^^ unum et totam illain blavam. 1 [6] Hec omnia observabo bona tide, 
a modo usque ad s. Michaelem de septembri^'; et inde usque ad unum 
annura completum. | [7] Et fidelis ero d. duci Veneciarum^'-^ dum vixero, et 
ad d. comittMn nostrum tencar fidelitatem obscrvare, secundiim modum ca- 
pitularis per communitatem-^-^ Ragusii sibi juratum ; et pactuin Veneciarunr'''' 
observaljo, et opcram daljo quod ab omnibus observetur^*. 

' E. super ' C. D. michi ^ E. commissum, comiaaum * E. liceiitiam •' E. 
legumen '^ E. et per ' E. cupellum "* 1). ebdomadam. E. liebdomadam ^ E. hor- 
(leum '" E. hebdoraadam '^ i). quattuor '-* \). occasioue, E. ocasione '^ U. E. 
fidantiam ^* C. 1). civitate ^'' C. E. citiuH "^ 1) pottero '"^ C. 1). occasiouem, E. 
occasiouem, ocasionem *** D. meam utilitatem '^ C. cum consilio '^^ D. michi 
■-' Pl voluerit addere -^ E. minuere alitjuid super -^ C. aliquis -'• D. veniet, E. vc- 
niret -' C. omnibus, E. in omnihus -^ E. „aliis" ommissum -^ C. cdomade, E, heb- 
domadae '■^'* C. ordinem dictum ^9 j) portari ^'^ E. iperperum " E. 7''»» *- E. 
Venetiarum "^ D. comunitatem ** C. verba: „Et fidelis ero . . . ab omnibus obser- 
vetur'* desunt. 

XX. 

Sacramcntum illoruin qui sunt ad exigcndum ficta^ domorum 

comunis-. 

[1] .luro ad evangelia sancta' Dei (juod, bona fide sine fraiide et malo 
ingeiiio, ero studiosus fideliter* excutere oinnia ticta'^ domorum eonmnis" 
civitatis Ragusii ah omnibiis qui stal)unt in eis; et nec araicum juvabo, nec 
inimicum nocebo \wv fraudem; et de toto eo quod recepero' inde, vel ad 
manus nit-as pervcncrit, vel alius pro ine receperit^, non fecero indc^ ali- 
([uam raeam utilitatcm, nec alicui comodal)o*, set*** quain cicius^^ potero^*, 
d. coiniti dal)o v»'l cuicunKiue*' ipsf^ inilii^* ordinaverit. Et de omnibus et 
per omnia (|ue rccipero''' vel expcndidero, faciain rectam et justam raci- 
onern ei toto d. comiti nostro et cui sihi placuerit, duahus vel pluribus 



44 Statuta Ragusii. 



vicibus in aiino, ad vohintatem dicti d. comitis. Hec omnia observabo bona 
fide, a modo usque ad s. Michaelem de septembri^", et inde usque^^ ad 
unum annuui completum. | [2] Et fidehs ero d. duci Veneciarum^^ dum 
vixero, et ad d. comitem nostrum tenear fideUtatem observare, secundum 
modnm capitularis sibi^'' per coiinnunitatem^^ Ragusii^^juratum; et pactum 
Veneciarum^^ observabo, et operam dabo quod ab omnibus observetur^^. 

* D. facta 2 E. ,.commums" deest ^ E. s. * E. studiosus excutere ^ D. 
orania aficta "^ C. D. E. communis "^ C. recipero, D. rezepero ^ C. D. E. rece- 
perit » E. commodabo '° C. E. sed ^^ C. citius, E. citius, cito ^^ d pottero 
^^ C. cuicunque ^* D. michi ^^ C. percipero, D. recepero, E. percepero ^^ E. 7l>ri 
'^ E. inde ad '® E. Venetiarum '^ E. modum capitularis per communitatem Racusii 
sibi juratum ^o d comunitatem ^i D. Ragusii sibi juratum 22 q^ verba: „Et fidelis 
ero . . . observetur" desunt. 

XXI. 

Sacramentum illorum qui sunt supra^ ordinem panis. 

[1] Juro ad sancta^ Dei evangelia quod, bona fide sine fraude et malo 
ingenio, ero studiosus in excuciendo^, inquirendo omnes raciones^ pertinentes 
comuni^ civitatis Ragusii supra^ ordinem panis; et nec amicum juvabo, nec 
inimicum nocebo per fraudem. 1 [2] Et de tota illa pecunia*^ que pro hoc of- 
ficio ad manus meas pervenerit, vel alius'' pro me receperit, non fecero inde 
aliquam meam utilitatem, nec alicui de ipsa comodabo^, sed quam cicius'' 
potero^^ d. comiti nostro, vel cui ipse mihi^^ ordinaverit dabo; et eciam^^ 
de omnibus et per omnia que recipero^^ in hoc officio pertinentibus co- 
muni^* Ragusii, faciam rectam et justam racionem^^ integre d. comiti vel cui 
sibi placuerit, ad voluntatem ejusdem d. comitis. | [3] Hec omnia observabo 
bona fide a modo usque ad s. Michaelem de septembri^*^, et inde usque 
ad unum annum completum. | [4] Et fidelis ero d. duci Veneciarum^' dum 
vixero, et ad d. comitem nostrum tenear fidelitatem observare, secundum 
modum capitularis per communitatem^® Ragusii sibi juratum ; et pactum 
Veneciarum^^ observabo, et operam dabo quod ab omnibus observetur^^ 

' D. super 2 ^ g^ 3 j^ excutiendo * B D. raciones, C. E. rationes ^ B. C. 
corauni ^ D. peccunia "^ D. vel pro ^ E. commodabo ^ C. E. citius ^° D. pot- 
tero ^^ D. michi '^ j^ etiam et de ^^ D. recepero, E. reccepero, recepero '* B. 
C. comuni, D. comui, E. comiti ^^ D. E. rationem '« E. 7t>i*i ^^ E. Venetiarum 
'^ D. comunitatem ^^ C. verba: „Et fidelis ero .... observetur" desunt. 

XXII. 

Sacramentum artificum omnium arcium^ 

[1] Juro ad evangeiia sancta^ Dei quod, bona fide sine fraude, operabor 
meani artem, non machinando eam malo modo; et si aliquis dederit mihi^ 
de suo laborerio ad faciendum vel operandum, non fraudabo aliquid de eo 
neque cambiabo, sed sicnt cum eo convenero attendam. | [2] Et si sciero aU- 
quem de meo ministerio* qui fraudulenter^ vel'^ machinose operetur, quam 
cito potero d. comiti manifestabo. | |3] Et in hiis' omnibus amicum non ju- 
vabo, nec inimicum nocebo per fraudem. llec omnia attendam bona fide sine 
fraude, a modo usque ad s. Michaelem de septembri^, et inde usque ad 



Liber n, cap. XXI— XXIH. 



. 45 



unum aniiuin completuni. | [4] Et fidelis ero d. duei Veneeiarum^ duni 
vixero, et ad d. comiteni nostrum tenear lidelitatem observare, secundum 
nioduiii ea[>itularis per eommunitatem^^ Ragusii sil)i juratum : et pactiim 
Veneciarum'-^ observabo, et operam dabo*^ quod ab omiiibus oljservetiir'-. 

^ E. artium - E. s. ' D. michi * E. misterio ^ E. fraudolenter *^ E. et 
' E. his 8 E. l\in 9 E. Venetiarura »" I). com^uitate '' E. dabo operara *« C. 
verba: „Et fidelis ero .... observetur" desunt. 



XXIII. 

Sacramentum nunciorum^ qui mittuntur a d. comite^ pro 

negociis^ comunis* Ragusii^. 

B. c. 

[1] Juro ad saneta^ Dei evangelia Juro ad s. Dei evaDg-eh*a quod, 

quod, l)ona tide sine fraude, studiose bona tidc sine fraude, studiose et bene 

et bene cum omui meo posse traetaljo cum ojuni meo posse traetabo iu hac 

in liac via, et operabor, omnibus mo- via, et operabor, oumibus modis qui- 

dis quibus potero, prolieuum^ et ho- bus potero, proiieuum et honorem ac 

Dorem ac*^ utilitatpui eivitatis Ragusii, utilitatem eivitatis Kagusii, eum lio- 

eum lionore d. dueis V^eneeianmi^ nore eomunitatis nostri Ragusii. Et 

et*^ comitis nostri*^ Ragusii. | [21 Et que nn*hi eomisserintdicere vel facere, 

que mihi^^ coiimiissa^^ fueriut^'* di- quod seeundum quod preeeperit iiiihi 

cere vel facere, seeundum quod pre- d. eomes Ragu^jii diligeutf^r dicam rt 



eeperit miiii^^ d. eomes Ragusii di- 
ligenter^^dicam et faciani sine fraude; 
servieium^*^ malo modo non tollam 
neipie tolli faeiam, amicum non ju- 



faciam sine fraude; servieium malo 
raodo non tollam neque tolli faciam, 
amicum non juvabo nec inimieum 
nocebo per fraudem. Et iu meo ro- 



fui. Hec omnia att<Mi«iam Ixuia lid»* 
siue fraud«\ 



vabo, nee inimieum noeebo per fraii- ditu Ragusium, veritattMii dieam d 

dem. I [i^\ VA in meo reditu Ragu- eomiti et suo consilio de omnibus 

sium, veritatem dicam d. eomiti^' et quibus me interogaverint, et etiam 

suo eonsilio de onmibus quibus me quod faetum habcbo pro quo iiiissiis 

interrogaverint^®, et eciam^* ({uod 

factum habebo pro quo raissus fui. 

Ilec omnia attendam bona fide sine 

fraude. | [4) Et lidelis ero d. duci 

Veneeiarum" dura vixero, et ad d. 

coniitera nostrura tenear fidelitatem 

observare, seeundum modum eapitu- 

laris per communitatem^*' Ragusii 

sibi juratum; et pactum Veneeiarum'-* 

observabo, et operam dabo^' (piod 

ab onmibus observetur. 

' ('. nuntiorum ' I). miuimiur jiro ( . \\. iifgotiis * ( , «'ois, I >. comuis, 

E. commuiiiii '• E. ..KagiiHii' dccHt '"• E. nacra ^ E. profectiim, proflcctum "^ K. et 
" E. Venetiarum '" E. Dloniini) comitiH " E. comitiH Itacnsii '* 1), michi '' D. 
cominsa '* E. commiHcrim dicerc '' E. Kacunii, dicam '• E, servitium '' D. cora- 
miti 'M>. interrogaverit •• D. E. etiam *" D. comunitatem -' D. dabo operam. 



46 Statuta Ragusii. 



XXIV. 

De salario^ rmnciomm". 

[IJ 81 aliquis nuucius^ vel uuncii^ mitterentur J)yrracliiuni\ habere 
debeat unusquisque ipsorum** yperperos' septem et lignum et angarios a 
comuni'^. 

De Uagusio Avolanam. 

[2] Si Avolanam, halieat unusquisque jperpera^ duodecim^^ et an- 
garios et nauhim ligni^^ et conducturam equorum a comuni^^. 

JDe Bagusio ad Corfu^^ per mare. 

[3] Si ad Oorfu^^per inare iverint^^ habeat unusquisque yperperos^^ vi- 
ginti^' et nauhuii hgni et conducturam equorum et angararios^'^ a comuni^^. 

De Bagusio in^^ Avalonam et de Avolana Corfii^'^ per terram. 

[4] Si per terram iverint^-^ ab^^ Avalona^^ usque Corfu^^, habeat unus- 
quisque yperperos^" triginta, et ipsi de suo sallario"^^ solvant conducturam 
equorum et angararios^^ 

De Avalona in antea. 

[5] Si ab Avalona^^ in antea iverint, habeat unusquisque yperperos^" 
quadraginta, angararios-'^^ et nauhim Jigni et conducturam equorum persol- 
vant de suo^^ sallario^^; et simihter si iverint Artam. 

Usque Armiro. 

[6] Si iverint-"^^ usque Armiro, habeat unusquisque yperperos^^ sexa- 
ginta^^ et ipsi de suo sallario^*^ persolvant naulum hgni et conducturam 
equorum et angararios^^ 

De Bagusio in Arhanum^^. 

[7] Si iverint^*^ Arbanum, habeat unusquisque yperperos^^ deceni et 
angararios^' et naulum hgni et conducturam equorum a comuni^^. 

De Bagusio in Dulcignum et Antiharum. 

|8] Si iverint^^ Duk'ignum^^ vel Antibarum, habeat unusquisque hgnum 
et angararios et yperperos^''^ quinque a comuni*^ *^. 

[9] Die XVII* •'^ aprilis, curente*^ anno Doniini moclxxxvii*^ indicione 
xv''^, tempore egregii viri d. Nicolai Quirini, comitis Eagusii, in*'^ parvo 
consilio congregato sonitu campanarum more sohto additum hiit huic^*^ 
statuto: quod qui iverit Scutarum, habeat unusquisque a comuni'^' yp^-r- 
peros*^ VII et hgnum et angarios'"'^. 

De Bagusio^^ Catarum^'^. 

|10] Si iverif'"''* Catarum'''^ habeat unusquisque lignum et angararios^^ 
et yperpera tria^'" a comuni'". 

De Bagusio in Bassiam-'^ a Brescua''^ in antea. 

|11 1 Si iverint-'^-^ in Rassiam"^, vi(leh'cet a Briscua^'^ in antea, unusquis- 
que habeat yperpera'^^ quadraginta, et de suo sallario"''' solvat couducturam 



Lib. n, cap. XXIV. 47 



equorum, et quilibet nuncius^ debet habere tres equos, et nullus dominus 
equi accipere possit pro naulo equi nisi yperperu triii"^ et ang*ariirios'^' 
condeceuter habuat a comuni''^ 

De llagusio in^^ ]jrascuam^^ tantum cel Anayastum''^ . 

[12] Si iverint^^ usque Brescuam*'^ habeat unusquisque yperperos^''-' tri- 
gintu, et de suo sullario^*^ solvat conducturam equorum et nulhis dominus 
ecjui accipere jtossit pro naulo equi nisi yperperos^^ duo"^'^: et si iverit 
usque Ana^astum, liabeat unusquisque yperpera'^ quindecim. t.f (l(uiiiiin>^ 
equi unum y}»er[)erum'* et medium. 

De Ragiisio'''' in Paj)oam'"'\ 

[13] Si iverit'^ Papoam'^ vel usque ad civitatem Stagni, iiabeat unus- 
quisque a comuni^^ yperperos*- quatuor^^ 

De Bagusio in Narentum et in Chelmum. 

[14] Si iverit in Narentum vel in Chehnum, haljeat unusquisque min- 
cius^" h^-num et angararios^^ et equos et yperperos*'-^ sex^^ a comuni'^^. 

De Bagusio in Bossinam^^. 

[15] Si iverif^^in Bosinam®', habeat unusquis(ine nuncius*^^ yperpera^'-' 
viginti quinque et angararios^^ a conmni^^ et de suo sallario^^ persolvat'^ 
equos. 

De Bagusio Almisinm^ Spaletum'^'^., Tragurium. 

[16] Si iverit*'* Almisium, Spaletuin^^, Tragurium, habeat unusquisque 
nuncius**'* lignuni et angararios**^ et yperperos**^ sex a coniuni"'. 

De Bagusio Jadram. 

|17] Si iverit^** Jadrara, habeat unusquisque nuncius'^'^ lignuMi et aii- 
gararios''^ et yperperos^^^ decem^^^ a comuni'*^ 

De Bagusio Polam usque Triestum. 

[1^] Si iverint^^^ Polam uscjue Triestum, lialjeat unusquiscjue uuii- 
eins^'* lignum et angararios^^ et yperperos^""' viginti a comuni. 

De Bagusio Venecias^^^ et in Marchiam^^^ Ancontanam^^^". 

|11>] Si iverint^^' Venecias^O'* vel in totam Marchiam Ancontanam*®", 
liabeiit unu.S(iuisque lignum et angararios'*^ et yperpera triginta tria^""* a 
'oiiiinii. 

De Ragusio Brondusium^^^ usijue Vestam. 

[20] Si iverint**^^ Hrondusium*"'' et a Hrondusio*^^ nsque Vestam, lia- 
beat unu.s(iuisqu(^ lignum et angararios'*^ et yperperos**' (|uindecim a eo- 
muni''°; ct si iverint**^* per terraiii longe a marina. habeat umisjpiis^iue 
oinni die pro suis expensis et conductura**- equorum tarinos auri sex. 

' K. solftrio « C inintioruni " V. ntintius • (' nuntii "^ K. Dvrnchiuni « K. 
unuHr|ui8(|ue iperperoH ' 1). yppr, K. iperperoa " K. communi » C. yperpero«, 



48 Statuta Ragusii. 



E. iperperos ^" E. 12. ^^ E. ligni naulum ^^ d^ accomuni, E. communi ^^ E. 
Corfti, D. Corphu •* C. D. Corfu, E. Corfti ''- E. venerit '^ E. iperperos " E. 20 
»8 C. E. angarios ^^ E. communi 20 ^ Racusio Avolanam 21 jy^ Corfti, E. ad 
Corfti 22 D. iverint Avalona 23 e, Avolana 24 j) Corfu, E. Corfti 25 jy^ [ppy^ ^. 
iperperos -'6 j) salario, E. solario 27 q^ ^^ angarios 28 ^ Avolana 29 jy ippr^ 
E. iperperos ^" Pl angarios ^' B. duo (sic) sallario, C. de suo, D. d(e s)uo. E. de 
suo solario ^2 e. solario ^' E. iverit ^* E. iperperos, D. yp^r ^^ C. sexatinta (sic) 
3^ D. salario, E. solario ^^ C. E. angarios ^^ E. Albaniam '^ D. yppr, E. iper- 

peros '•" C. comui, D. accomuni, E. communi, coi *^ D. Dulzignum *^ D. yppr, 
E. iperperos ^^ D. accomuni, E. communi ** C. literis rubeis : De Ragusio ad Scu- 
tarum. In D. E. deest. *'^ C. xvii, D. decimo septimo, E. 8 *^ C. E. currente 
^^ C. millesimo ducentessimo octuagessimo septimo, D. moccolxxxviio, E. 1287 
^8 D. indit. xv^, C. indicione quinta decima, E. indictione 7 *^ C. im ^" D. huich 
'•^ D. accomui, E. communi ^2 q angararios ^^ C. Rag. ^* D. Catharum, E. Cat- 
tarum ^^ C. D. iverint ^^ C. D. yppr. tria, E. iperperos tres ^'^ E. a communi 
'"^ E. Rasciam ^^ B. C. a Brescua, D. abreatua, E. Bresqua «" E. Rasciam ^^ B. 
Briscua, C. a Briscoa, D. Abrischua, E. a Bresqua ^2 j]^ iperperos ^^ E. solario 
^* E. tres iperperos ^^ E. communi ^^ D. im "^ B. C. D. Brascuam, E. Bresquam 
*5s D. AnaguHtum ^^ D yppra, E. iperperos '^*^ D. salario, E. solario '^^ E. iperperos 
"^- E. duos '^^ C. yppr., E. iperperos '^* D. yppr, E. iperperum "^^ E. Rhacusio 
'^ Pl Popoam "^^ E, iverit in Popoam '^^ E. communi "^^ C. iiii, D. quattuor ^^ C. 
nuntius ^^ E. angarios ®2 j), ^/i^p", E. iperperos ^* C. VI ^* C. comuni, D. aco- 
muni 8^ E. Bosnam ^^ C. D. iverint ^^ C. D. Bossinam, E. Bosnam ^^ C. nuntius 
8'-' C. D. yppr, E. iperperos ^" D. acomuni, E. communi ^^ D. salario, E. solario 
»'- E. solvat «^ C. E. Spalatum ^* C. D. iverint »^ E. Spalatum ^^ D. yppr, E. 
iperperos ^^ D. acomuni, E. communi ^^ D. iverint ^^ E. angarios ^"" D. 2/P/>r, 
E. iperperos ^°^ E. 20, viginti, C. x. ^*^2 q^ ^^ iverit ^^^ D. ^/Pi^**) E- iperperos 
'"* E. Venetias ^"^ C. D. in marchiam, E. usque ad marchiam '"** E. Anconitanam 
^^"^ E. iverit ^^^ C. yppr. triginta tria, E. iperperos triginta tres ^^^ E. Brundusiura 
'^" E. Brundusio ^^^ C. yperperos, D. yppr, E. iperperos ^^2 e conducturam. 

In manuscripto D.a in fine cap. XXIV post „auri sex" inveniuntur sequentia 
verba: ,,Anno Domini mccc . octuagesimo octavo, indicione xia die xxiii aprihs in 
magno consilio sono campane congregato ut raoris eat, in quo interfuerunt cousiliarii 
quinquaginta octo, captum et iirmatura fuit per quadraginta duos dictorum consilia- 
rorum de inteligendo quod patronatus galee habeatur pro officio". 

XXV. 

Sacramentum illorum qui sunt antepositi ad faciendum aliquod 

laborerium pro comuni^ 

[1] Juro ad evangelia s.^ Dei quod, bona fide sine fraude, ero studiosus 
operari facere opera super quibus autepositus sum, bene et pro minori 
precio^ quam potero, et illam pecuniam^ que ad manus meas pervenerit 
diligenter'' custodiam^ et expendam in ipso laborerio', nichiP apud me de 
ipsa pecunia occultando'' ullo iiiodo vel ingenio; et scribam vel scribere 
faciam totum illud quod recipero^^ vel expendidero'-per ordinem quam melius 
potero; et de tota illa pecunia^\ que pro hoc officio^^ ad manus meas per- 
venerit, non fecero inde aliquam meam utiHtatem, nec alicui de ipsa como- 
dabo^^ sed per se ipsam tenebo ad faciendum utilitates pro quibus ante- 
positus suin. I [2] Bt quocienscumque^* d. comes a iiie quesierit racionem^^, 
recto modo, sine fraude faciam, et onmia que superfuerint consignabo et dabo 
cui d. comes cum suo consilio preceperit. | [3] llec omnia studiose atten- 
dam bona fide, a modo usque ad s. Michaeh^.m de septembri^^ et inde ad 
ununi annuiii^^ completum | [4] Kt fidelis ero*^ duci^'' Veneciarum^^, et ad 



Liber U, cap. XXV- XXVI. 49 

d. comitem nostrum tenear fidelitatem observare, secundum modum capi- 
tularis per comunitatem^^ Ragusii sibi juratum; et pactum Veneciarum*^ 
observabo, et operam dabo quod ab omnibus observetur^^. 

^ B. C. coi, D. comuni, E. comiuuni, coi ' C. D. sancta ^ E. pretio * D. 
peccuniam ^ D. diligenter ^ D. custodiam "^ D. laborererio (8ic) ^ E. nihil ' E. 
occultabo "^ D. E. recepero '' D. peccunia '^ C. offitio '* E. commodabo ** D. 
quocienscunque, E. quotiescumque ''^ C. E. rationem "^ K. 7bri i^ 3 q d uuum 
annum '^ E. ero tidelis '^ E. domino duci -'^ E. Venetiarum ^i £, communitatem 
22 C. omisit verba: „Et fidelis ero observetur". 

XXVI. 

Sacraraentum capitanei vel capitaneorura qui mittuntur' a 

d. coraite. 
B. c. 

[1] Juro ad sancta Dei evangelia Juro ad s. Dei evangelia quod, 

quod,bonafidesinefraude, vigilanter^ bona fide sine fraude, vigilanter cu- 

rustodiam lignum vel ligna mihi^ stodiam lignum vel ligna milii co- 

commissa* a d. comite Ragusii, et missa a d. comite Ragusii, et omnes 

omnes res ad ipsa ligna et ad co- res ad ipsa ligna et ad comune Ra- 

mune*^ Ragusii pertinentes, et pre- gusii pertinentes, et precepta et or- 

cepta et ordinamenta que d. comes dinamenta que d. comes cum suo 

cum suo consilio mihi^ fecerit, per consilio mihi fecerit, per omnia obe- 

omnia obediam et salvabo. | [2J Et diam et salvabo. Et non offendam 

non offendain nec permittero" offen- neque permittero offendere aliquem 

dere' aliquem amicum Veneciarum^ amicum Ragusii, nisi de consueta 

vel Ragusii, nisi de consueta striua. strina. Kt de aquisitione quam nobis 

[3] Et de aquisicione" (juam nobis Dominus dederit, dividam et dabo 

Dominus^^ dederit, dividam et dabo omnil^us rectam partem, secundum 

•innibus rectam partern, secundum nostram bonam consuetudinem. Et 

nostrum bonam consuetudinem. Et justiciam et rationem faciam de om- 

justiciam^* et racionem^^ facium de nibus nialefactis que habebo in no- 

omnibus malefactis que habebo in ticiam, salvo jure d. comitis nostri. 

noticiam^^, salvo jure d. comitis no- Et cum Deus me conduxerit Ragu- 

stri. I |4] Et cuin Deus'* me condu- sium, veritatem dicam de omnibus 

xerit Ragusium, veritatem dicain de quilnis me interrogaverit d. comes. 

omnibus quil)us^'^ rae interrogaverit Nec amicum juvabo, nec iniraicura 

1. comes. I |5] Nec amicum juvabo, nocebo per fraudem. Hec omnia at- 

nec iniinicum nocebo per fraudera. tendam studiose, bonafide sinefraude. 

Hec oinnia attendam studiosn, bona [7J Anno Domini miilesimo tre- 

fide sine fraude. | |6J Et tidelis ero*** centessimo octuagesimo octavo, indic- 

d. duci Veneciarum*^ dum vix»'ro, et tione undecima, die vigesimo quarto 

ad d. comitera nostrum teuf^ar fide- aprilis'^^: in magno consiiio sono cam- 

htateni obgervare, srcundum moduin pane congr^gato, ut moris est, in quo 

capitularis per coraunitatera*® Ra- interfuerunt cousiliarii quinquaginta 

gusii sibi juratum. VA pactum Vene- octo*'', captum et firmatum fuit per 

ciarura^^observabo, et operani dabo*® quadraginta duos*^ (lictorum consi- 

quod ab omnibus observetur"^. Iiariorum de intelligendo quod patro- 

natus galee ha)»eatur pro offitio'*. 

MONUM. HISTOR. JUR. IX. 4 



50 Statuta JRagusii. 



^ D. mituntur ^ Yj. diligenter ^ D. michi ^ D. coraissa ^ E. et commune 
^ D. permitero, E. permittam ' D. offendi ^ E. Venetorum ^ D. acquisicione, 
E. acquisitione '" D. Deu3 ^^ E. justitiam '^ E. rationem ^^ E, notitiam ^^ E. 
Dominus ^^ D. de quibus ^^ E. ero fidelis '^ E. Venetiarum '^ E. communitate 
'9 E. dabo operam ^o cf. cap. 24 p. 48 ex cod. Da. ''' E. 1388 indictione 11, die 
24 Aprilis 22 e. 58 23 e. 42 24 e_ officio. 

XXVII. 

Sacramentum illorum qui sunt supra doanam^ maris. 

[1] Juro ad evangelia s. Dei quod, bona fide sine fraude, ero studiosus 
tollere sacramentum ab omuibus mercatoribus qui exierint^ de Bagusio per 
mare et ibunt in Romaniam, et ab eis tollam medium pro centinario^ de 
toto habere quod secum portabunt. | [2] Et eciam* tollam sacramentum ab 
omnibus naucleriis ligni vel lignorum qui ibunt de Ragusio in Romaniam, 
ut dicant veritatem de mercatoribus-'^ et de toto babere quod portabunt*' in 
suo ligno. I [3] Et simile sacramentum et simile dacium tollam ab omnibus 
naucleriis ligni vel lignorum, et ab omnibus hominibus volentibus' ire de 
Ragusio per mare ad omnia alia loca que condam'^ consueta sunt dare 
doanam^; et nec amicum jnvabo, nec inimicum nocebo per fraudem. | [4] Et 
de tota illa pecunia^^que pro hoc officio^^ ad manus meas pervenerit, vel 
alius^^ pro me receperit, non fecero inde aliquam meam utilitatem, nec 
alicui de ipsa comodabo^^, set^* dabo eam d. comiti, vel cui mihi ipse^-^ 
ordinaverit cum majori^^ parte sui consilii. Et fecero racionem^' de om- 
nibus et per omnia bona fide d. comiti, vel cui ipse mihi ordinaverit, 
duabus vel pluribus vicibus in anno, ad yoluntatem ejusdem d. comitis^^. | 
[5J Et totam illam pecuniam^^ quam percepero^^ de facto Romanie, scribam 
per se in uno loco et aliam per se in alio loco. Hec omnia attendam^^ bona 
fide, a modo usque ad s. Michaelem de septembri, et de inde ad unum^^ 
annum completum. ! [6] Et fidelis ero ad d. ducem^"^ Veneciarum^^ dum^^ 
vixero, et ad d. comitem nostrum tenear fidelitatem observare, secundum 
modum capitularis per comunitatem^^ Ragusii sibi juratum; et pactum Ve- 
neciarum^* observabo, et operam dabo quod^' ab omnibus observetur^^. 

' D. doccanam, E. dohanam 2 j) exiverint ^ D. E. centenario ^ C. D. etiam, 
E. Et tollam ^ D. merchatoribus ^ C. quodquod in suo ligno ^ E. ab omnibus 
volentibus ^ C. D. E. quondam ^ j) E. dohanam ^" D. peccunia ^^ C. offitio 
'2 D. vel pro ^^ E. commodabo '* C. D. E. sed ^^ C. E. cui ipse mihi, D. cui 
michi ipse ^^ B. maioriti (sic), C. D. E. majori ^^ C. E. rationem ^^ C eiusdem 
comitis '^ D. peccuniam 20 ^ precepero (sic), C. D. E. percepero 21 d. atendam 
22 E. ad annum 23 e. d. duci 21 E. Veoetiarum '^■' E. usque dum 26 e. commu- 
nitatem 27 j) ^^ 28 q verba: „Et fidelis ero .... observetur" desunt. 

XXVIII. 

Sacramentum illorum qui sunt supra^ doanam^ per terram. 

[1] Juro ad s. Dei evangelia quod bona fide sine fraude ero studiosus 
toUere sacramentum abomnibus mercatoribus-^^euntibus de Ragusio perterram 
ad omnia loca que consueta sunt condam* dare doananr\ et ab eis tollam 
medium pro centinario' de toto habere qiiod secum portabunt; et nec ami- 
cum juvabo, nec inimicum nocebo perfraudem. | [2] Et de tota illa pecunia^ 
que pro hoc officio ad manus meas pervenerit, non fecero inde aliquam 



Liber II, cap. XXVI— XXX. 51 

meam utilitatem, nec alieui de ipsa comodabo^, sed eam dabo d. comiti, 
vel cui ipse mihi*^ ordinaverit cuiii majori parte sui consilii; et de omnibus 
et*^ per omnia faciam rectam racionem^^ d. comiti nostro, vel cui ipse 
mihi^ preceperit, duabus vel pluribus vicibus in anno, ad voluntatem dicti 
d. comitis nostri. liet- omnia attcudam bona hde, a modo usque ad s. 
Michaelem de septembri, et inde usque ad unum^"'^ annum completum.| 
[3] Et fidelis ero d. duci Veneciarum^^ dum^* vixero, et ad d. comitem 
nostrum tenear tidHlitatem observare, secunduin modum capitularis per co- 
munitatem^^ Ragusii sibi juratum; et pactum Veneciarum^'' observabo, et 
operam dabo quod ab onmibus observetur^". 

* D. super ^ j) g dohanara ^ D. merchatoribus * D. E. quondam '' D. 
E. dohanam '' D. E. centenario ' D. peccunia ^ E. commodabo ^ D. michi 
'" I). ac '^ B. D. racionem, C. E. rationem '^ E. ad annum ■' E. Venetiarum 
'* E. usque dum '' B. comitem (sic), E. coramunitatem '^ C. verba: „Et fidelis 
ero .... observetur" desunt. 

XXIX. 

Sacramentum illorum qui sunt antepoRiti ad inquirendum 

vinum per civitatem. 

[1] Juro ad evangelia s. Dei quod, bona fide sine fraude et malo in- 
genio, ero studiosus^ inquirere totum vinum civitatis Ragusii, et de eo 
quod invenero tollam tres lollaros perquineum^; et^ nec amicum juvabo, nec 
inimicum nocebo per fraudem. | [2] Et similiter tollam ab eis fidanciam*, 
ut dicant veritatem de quantitate vini quam habebunt. Et de tota illa 
pecunia' que pro hoc officio ad manus meas pervenerit, non fecero inde 
aliquam nieani utilitatem, nec alicui de ipsa comodabo*^, sed ipsam tenebo 
♦'t dabo d. comiti nostro, vel cui ipse niihi" cum majori parte sui consilii 
ordinare; voluerit. | [8] Et de omnibus et per omnia faciam rectam et justani 
racionem^ d. comiti nostro, vel cui ipse niihi^ ordinaverit, duabus vel plu- 
ribus vicibus in anno, ad voluntatem d. comitis nostri. Hec omnia obser- 
vabo bona Ude, a modo usque ad s. Michaelem de septembri, et inde usque 
ad unum annum completnm. | [4] Et fidelis ero d. duci Veneciarum® dum 
vixero, »'t ad d. comitem nostrum ten(\Mr lidelitatem o))servare, secundum 
modum capitularis per comunitatem^" Ragusii sibi juratum; et pactum Ve- 
neciarum^ observabo, et operam dabo (juod ab onmibus observetur^^ 

' E. atudiosus ero '^ D. E. quinquum ^ C. quincura, nec, K. quinquum, nec 

* C. E. fidantiam ' D. peccunia •"' E. commodabo " D. michi * B. D. racionem, 

C. E. rationem •♦ E. Veuetiarura '" E. comnuinitatera " C. verba: ,.Et fidelii» 
«•ro .... observetur" desunt. 

XXX. 

>^acrainentum comiti vel comitorum qui mituntur^ a d. comite. 

B. C. 

|l].Iuroad 8. Dei evangelia quod Jm'o ad s. Dei evangelia quod 

l»ona tldf^ sine fraude custodiam omne bona fid»» sine fraude custoiliam onme 
lignum de (pio sum comitus et sar- lignum de quo sum comitus. et sar- 
<ios* et coredos et omnia que per- cios et coredos et omnia que perti- 
tinent ad coninne' Ragusii, et in liac nent ad comune Raguxii, et in hac 

m 



52 



Statuta Ragusii. 



via non offendam aliquem amicum 
Veneciarum^ nee amicum Eagusii, 
nisi in consueta strina. | [2] Et capi- 
taneo, a d. comite mitii constituto, in 
omnibus et per omnia obediam, salva 
fidelitate d. ducis Veneciarum* et co- 
hiitis nostri^ Eagusii; et rectum sol- 
dum, secundum quod per comune^ 
et d. ^ comitem Eagusii fuerit consti- 
tutum, dabo. | [3] Et rectam partem 
de omnibus que invenerimus, dabo 
societati mee, secundum usum et 
bonam consuetudinem nostram^ Et 
cum Deus^ me conduxerit Eagusium, 
lignum et^ sarcios^^ et omnes co- 
redos et omnia ad comune^ perti- 
nencia^^ dabo et consignabo pitan- 
tario, vel cui d. comes mihi dixerit 
dare. Et de omnibus de quibus me 
interrogaverit d. comes, veritatem 
sibi dicam. Hec omnia studiose at- 
tendam, bona fide sine fraude. 

^ C. mittuiitur, E. qui a d. comite mittuntur ^ j), sarcias, E. sartios ^ E. 
commune ^ E. Venetiarum ^ E. d. comitis Rncusii ^ D. et comitem ' E. con- 
suetudiiiem Racusii ^ E. cum d. comes noster me ^ D. lignum vel '" D. E. sartios 
^^ D. E. pertinentia. 

XXXI. 

Sacramentum de galiotis^ 



via non offendam aliquem amicum 
Venetiarum nec amicum Eagusii, nisi 
in consueta strina. Et capitaneo, a 
d. comite mihi constituto, in omnibus 
et per omnia obediam, salva fideli- 
tate dominii et comitis nostri Ea- 
gusii ; et rectum soldum, secundum 
quod per comune et d. comitem Ea- 
gusii fuerit constitutum, dabo. Et 
rectam partem de omnibus que in- 
venerimus, dabo societati mee, se- 
cundum usum et bonam consuetu- 
dinem nostram. Et cum Deus rae 
conduxerit Eaguxium, lignum et sar- 
tios et omnes coredos et omnia ad 
comune pertinentia dabo et consi- 
gnabo pitantario, vel cui d. comes 
mihi dixerit dare. Et de omnibus de 
quibus me interrogaverit d. comes, 
veritatem sibi dicam. Hec omnia stu- 
diose attendam. bona fide sine fraude. 



B. 

[1] Juro ad evangelia s. Dei quod, 
bona fide sine fraude, obediam ca- 
pitaneo mihi'^ constituto et comito 
meo, salva fidelitate d. ducis Vene- 
ciarum^ et d. comitis nostri Eagusii, 
et custodiam lignum* in quo galiotus'^ 
ero secundum preceptum mei capi- 
tanei, et sarcios^ et omnes coredos 
et orania ad comune Eagusii' perti- 
nencia^ quam melius potero^ \ [2] Et 
aliquod dampnum^^ non faciam nec 
fieri faciam, neque meo posse con- 
senciara^i facere. Et si sciero ali- 
quera facienteni, capitaneo vel comito 
meo, quam cicius^'-^ potero, raanife- 
stabo. Hec studiose attendam, bona 
fide sine fraude. 



C. 

Juro ad evangelia s. Dei quod, 
bona fide sine fraude, obediara ca- 
pitaneo mihi constituto et comito 
raeo, salva fidehtate comunis Ea- 
gusii, et custodiam lignum in quo 
galiotus ero secundum preceptum 
mei capitanei, et sartios et oranes 
coredos et omnia a (sic) coraune Ea- 
gusii pertinentia quara melius potero. 
Et aliquod dampnum non faciam 
neque fieri faciam, neque raeo posse 
consentiara facere, et si sciero ali- 
quera facientera, capitaneo vel co- 
mito raeo, quam citius potero, raani- 
festabo. Hec studiose attendam sine 
fraude, et bona fide omnia dicta 
faciara. 



Liber II, cap. XXX— XXXm. 53 



' D. galliotis, E. galeottis - D. michi ' E. Venetiarmn * D. custodiam iu 
•' E. galeottus ^ D. E. sartios ^ E. commune pertinentia ^ D. E. pertinentia ^ D. 
pottero '" D. dapnum, E. daranum *' D. E. consentiam '- D. E. citius. 

XXX 11. 

Sacramentum illorum qui recipiunt raciones^ comunis''*. 

[1] Juro ad s. Dei evangelia quod, bona fide sine fraude, studiosus ero 
inquirere et inquiri faeere omnes raciones^ coraunis^ Eagusii, ab omnibus 
qui a duoljus annis infra de bonis coniunis^ Ragusii reeeperunt^, et ab 
oranibus illis quos d. coraes railii* preceperit; et si invenero eos aliquid 
recepisse, ab eis recipiara racionera* de hiis^ que ipsi receperint^, quara 
racionera'^ tideliter et^ bona fide scribani vel scribi faciara, et quicquid 
apud eos supertluuni seu residuura^^ invenero, quaracicius^' potero, d. co- 
raiti annunciabo et raanifestabo. | [2] Et quandocuraque^^ d. coraes raihi pre- 
ceperit quod sira, cuni sociis raeis super iioc electis^^, ad dictas raciones 
recipiendas, ero in loco quera d. coraes niihi* vohierit ordinare; nec araicura 
juvabo nec inimico nocel)o, nec ad odiura, tiraorera prospiciara^* vel araorera ; 
et orania que niihi^ d. coraes addiderit de hoc vel ininuerit, bona fide ob- 
servabo. Nec serviciura''"' iiide tollani, nec tolli faciara; et si sciero quod^" 
aliquis pro rae acceperit^^ ipsum, quam cicius^** potero, bona fide reddara 
vel reddi faciara. Insuper autera omnes raciones^ quas pro corauni^^ rece- 
pero, et si invenero^^ quod aliquis plus receperit quara expenderit^^ pro 
corauni*'-^, vel plus expenderit''^^ quara receperit, secundura quod congruencius 
inihi^' apparuerit, scribam in quaterno comunis^, vel scribi faciam. | [3] Et 
hec orania attendam bona fide a modo usque ad festum s. Andree proxirauin 
venturum, et inde us((ue ad unum"'^'^ annuin coinpletum. | [4] Et fidelis ero 
d. duci Veneciarum^* doiiec^' vixero, et ad d. coiniteni nostruin tenear fide- 
litatem ob.servare, secunduin inodum capitularis per coinanitatGm'''' Ragusii 
sil)i juratum. Et pactum Veneciarum-* observal)o, et operam dal)o quod ab 
()mnil)us observetur^^ 

' C. D. E. ratione** - E. communis * E receperint * D. michi ^ C. D. ra- 
tionem, E. rationes " C. E. Iiis "^ E. rcceperint ipsi ^ C. D. quam rationem, E. 
(juas rationes '• C. E. tideliter bona "* B. C. se (sic) residuum, D. E. seu ressiduum 
" C. D. E. citius '- D quandocun(iue '^ D. ellectis, E. electis, ellectis '* C. 
prospitiam (sic), E. perspiciara '■' C. E. servitium '" D. sciero aliquis '' E. rece- 
perit '■* C. D. Vj. citiu>^ '■' E. eoramuni -' D. recepero quod *' E. expendiderit 
-^ C. \\. congrueutius raihi, D. michi congruentius ^i £ ^j aunura ** E. Ve- 
iietiarum ** E. duni ^c p^ eomraunitatem "^^ C. verba: ,.Et fidelis ero .... obser- 
vetur" desunt. 

XXXIll. 

Sacramentuiii comitum^ insularum Juppane, Dalafodi'^ et 

Cahimoti^ 

B. C. 

[1] Juro ad s. Dei evangelia quod .luro ad s. I)ei evangelia quod 

fidHli.s ^ro d. duci Veneciarura* et lidelis nro d. duci Veneciaruiu et d. 

d. ineo comiti Ra«rusii\ et oinnia ineo comiti Kagusii, et omnia que 

que contiii»Mitur in pacto inter co- contiiientur in pacto inter comune 

mune*' Veneciaruiu* et coinune Ra- Veueciaruin et comune Ragusii sta- 



54 



Statuta Ragusii. 



gusii stabilito, et oinnia alia que alii 
Ragusini^ et d. duci et d. comiti 
jurant, firmiter observabo. | [2] Et 
dabo operam toto posse, bona fide sine 
fraude, ut homines de insula Jup- 
pane*^, Dalafodi^ et Oalofodi^^ dictis 
domiuis^^ duci et comiti Melitatem 
observent. Et studiosus ero, bona lide 
sine fraude, orania furta et dampna^^ 
que sunt actenus^^ facta^*, vel de 
cetero fient in dictis insulis, aut'^ 
in^^ barcis^' vel aliis lignis in'° 
portu dictarum insularum commo- 
rantibus, tam in vineis, animalibus 
omnibus quam in fructibus, sive 
eciam^^ in omnibus aliis rebus, in- 
quirere et inquiri facere. Et omnia 
furta et dampna^^ que non poterunt^^ 
reperiri, comunitates^^, in quibus pre- 
dicta fient, dictarum^^ insularum in- 
tegraliter solvi faciam. | [3] Et de illis 
dampnis^^ et furtis que manifestabo, 
raedietatem partis comunis^^ habebo. | 
[4] Et si aliqua jura est vel fuerit^^ 
aliquo temporede furtis etdampnis^^ 
non manifestandis in supradictis in- 
sulis facta, dabo operam toto posse 
quod frangetur-^ et nullatenus tene- 
atur^^; quod si facere non potero^^ 
eos qui in ipsa jura fuerint in scri- 
ptis d. meo comiti^^ bona fide sine 
fraude, quam cicius^^ potero manife-. 
stabo et dabo^^. | [5] Et omnes ho- 
norificencias^^ quas d. meus^^ comes 
debet habere in dictis insulis sibi 
dabo, et ab omnibus ipsarum^^ insu- 
larura integrahter dari faciam^^. Et 
in dictis insulis pro comite commo- 
rabor^^ donec d. meo comiti compla- 
cebit. Hec autem omnia bona fide 
sine fraade, salva fideUtate d. ducis, 
firmiter observabo. | [6] Et omnia 
precepta que d. meus comes^^ mihi^' 
iraposuerit pro isto comitatu, atteu- 
dam et toto posse complebo. | [7] In- 
super omnia furta, dampna*''* et-^^ in- 
jurias quas scire et invenire potero'*^, 
quam cicius*^ potero*°, bona fide d. 
corniti manifestabo. 



bilito, et orania aha que ahi Ra- 
gusii (sic) et d. duci et d. coraiti 
jurant, firraiter observabo. Et dabo 
operara toto posse, bona fide sine 
fraude, ut horaines de insula Jup- 
pane, Dalafodi et Oalafodi dictis do- 
rainis duci et eoraiti fidehtatera ob- 
servent; et studiosus ero, bona fide 
sine fraude, orania furta et dampna 
que sunt actenus facta, vel de cetero 
fient in dictis insulis, aut in barcis 
vel aliis lignis in portu dictarum 
insularura commorantibus, tam in 
vineis, animahbus omnibus, quam 
in fructibus, sive etiam in omnibus 
aliis rebus, inquirere et inquiri fa- 
cere. Et omnia furta et dampna que 
non poterint reperiri, comunitates, in 
quibus predicta fient, dictarura insu- 
larum integrahter soha faciam. Et 
de iUis dampnis et furtis que mani- 
festabo, medietatem partis coraunis 
habebo. Et si ahqua jura est vel 
fuerit ahquo terapore de furtis et 
dampnis non raanifestandis in supra- 
dictis insuhs facta, dabo operara toto 
posse quod frangetur et nuUatenus 
teneatur ; quod si facere non potero, 
eos qui in ipsa jura fuerint in scriptis, 
d. meo comiti, bona fide sine fraude, 
quara citius potero manifestabo et 
dabo. Et oranes honorificentias quas 
d. meus coraes debet habere in dictis 
insuUs sibi dabo, et ab omnibus 
ipsarum insuhirum integraUter dari 
faciam. Et in dietis insuUs pro co- 
mite comoraobor (sic) donec d. raeo 
comiti complacebit. Hec autem omnia 
bona fide sine fraude (sic). Insuper 
omnia furta, dampna et injurias quas 
scire et invenire potero, quam citius 
potero bona fide d. comiti manife- 
stabo. 



Liber III, cap. I. 55 

' D. sacraraentum iusularum ' E. Delafodi ' E. Calamoti, Calamotti * E. 
Venetiarum ' D. Ragusino, E. RacuBino ^ E. commune ^ E. Racusei ^ D. Ju- 
pane » E. Delafodi ^" E. Calafodi '' D. domino '^ E. damna " E. hactenus 
'^ D. que hactenus sunt facta '' E. vel "^ D. im '"^ E. barchis '^ D. E. etiam 
'^ D. potterunt ^o ]? comniuuitates '^' E. „dictarum" ommissum ^- E. damnis 
2* E. communis '^* E. erunt vel fuerint ^'' E. fran^antur -'• E. teneantur ^' D. 
pottero -^ D. commiti -^ D. E. citius ^" E. „et dabo' deest " D. E. honorifi- 
ceutias ^^ g q j) meus, E. quas comes ^' D. dictarum, E. insularum ipsarum 
'* E. dari faciam integraliter ^' B. commobor (sic), C. comoraobor (sic), D. comobor 
(sic), E. commorabor ^*^ E. comes meus ^^ D. michi '^ E. damna ^^ D. dampna, 
injurias ^^* D. pottero *' D. E. citius. 



Explicit liber secundus, incipit tercius (B. C). 

(Fiiiis libri seeundi statutorum E.) 

I. 

De ordine judiciorum^ et terminis qui dantur in judiciis^. 

[1] Ut de cetero super ordine^ judiciorum'^ altercaciones'^ et dubitaciones" 
quelibet sopiantur, statuimiis ((uod si aliquis Raguseus de alio Ragiiseo ra- 
cionem" habere intendit, primo veniat ad d. eoniitem vel ad eum qui loco 
ejus fuerit, a quo mandatum recipiat, videlicet ut preeipiatur illi quera 
coQveaire intendit, quod^ certa die et hora coram eis compareat. | [2] Qui 
postquam'' vennrit coram t^od^^m comite^", vel eo^^ qui loco ipsius fuerit, 
poterit^^ si voluerit, al) eo inpetrare^'^ inchicium octo dierum. Quo inducio 
elapso, debet iterum comparere et advocatorem petere quemcumque ipse 
voluerit, qui pro eo respondeat secundum consiietudinem civitatis; quod si 
ipse** advocator absens fuerit de Rai»'usio, d. comes, vel qui pro eo fuerit, 
cum sua euria provideat super hoc de termino competenti, prout ei videbitur 
melius, iufra quem^'' reddire^" possit Ragusium^"^. | [3J Que omnia locum 
hal>eant. nisi^'* ({uestio fuerit de debito quod aliquis contraxerit volens ire 
ad aliquod viairium^", et reddiens-^ a primo viagio^^ super eo vocetur ad 
curiani : tunc Hnini indiicium''^- siiper hoc habere non possit ad respondendum, 
nisi trium dierum tantuiii. infra quos dies exire non possit de civitate. 
[4] Se^d si inlVa (•onstitutuiii tHrniinum advocator predictus venerit vocatus ad 
placitum, iiabeat alium tcriiiiimm octo diHnim, ({iiibus completis possit, si vo- 
luerit, curiam d. comitis retTiitare-'l | \r>\ Et tiinc ambe partes elhgere^* (ie- 
beant judices de foris ad suam voluntatHm : ita ((uod*'' pars (|ue reffutaverit^* 
curiam d. comitis, primo elligat''^^ et nominet suos judices, et si judices 
illi ellecti*** alt»M'i parti plnciierint, sit ipsum placitum coram eis. Si autem 
parti interpellanti iion placu«'rint, pars ipsa*'-* que intt^rpellat secundo ♦dli^at-' 
alios judices, qui si parti vocate ad placitum placuerint, sit dictum phi- 
citum C(>ram illis: sed si nori placuerint jiidiccs ipsi alteri parti tantum, 
nominet una pars alt»M*i judices. douHc concordent : qui si concordare non 
poterint, teneatur illa pars vocata reddire^^ ad curiam d. coniitis, et** coram 
eo Ht suis judicibus respondere, vel se in terram prohiciendi^*, et istud 
redire'* ad curiam pars vocata teneatur infra terminum, quod d. comes et 
sui judic«'> onliiialMint''*. 



56 Statuta Ragusii. 



C. 

[6] Anno Domini millessimo tre- 
centissimo octuagesimo septimo^^, die 
tercio decimo^^ mensis madii". Nos 
Johannes^® de Grede, rector Ragusii, 
cum nostro minori et^^ majori con- 
silio, et cum laude*^ populi in pu- 
blica concione more soiito congregati, 
premeditantes quod refutatio judicum 
et dilatio indutiorum occassiones*^ 
sunt ut tardius jus exibeatur^^; vo- 
lentes etiam illorum obviare malitiis 
qui jura aliorum dilatare mituntur 
et ut celerius justicia*^ exibeatur*^, 
statuimus et ordinamus | [7] quod 
d.^* rector cum uno judice jurato 
curie possit et valeat audire, exami- 
nare et omnes processus in causa ne- 
cessarios facere, ac etiam diffinire*^ 
et per sentenciam**^ judicare, prout 
d. rector cum curia facere actenus*^ 
poterat, omnes questiones et placita 
a modo in antea litiganda, videlicet 
ab yperperis*^ decem et infra, tantum 
in placitis et questionibus civilibus, 
et hoc quandocunque*^ predicto^^ d. 
rectori videbitur. | [8] Si vero d. rector 
non se concordaret^^ in oppinione^^ 
cum uno judice, tunc d. rector et 
judex vocent et assumant sibi ali- 
quem judicem ex judicibus curie, qui 
per majorem partem et rectoris et 
duorum-^^^judicum procedanf^*, et ju- 
dicent^'' placitum illud. Et quicquid 
fuerit judicatum per d. rectorem et 
unum judicem, si concordes erunt in 
oppinione'"'^, vel per majorem partem 
ipsorum si duo fuerint judices, et sit'''' 
firmum et ratum et execuiioni man- 
dandum a decem yperperis*® infra, 
prout dictum est. | [9] Oeterum volu- 
mus quod in placitis et questionibus 
de predicta quantitate yperperorum''''' 
decem, nulla partium litigantiuni 
possit judicem vel judices retfutare, 
seu inducium vel inducia sive ter- 
minos petere vel habere. Verumtamen 
si predicto d. rectori et judici vel 
majori parti, existentibus duobus ju- 



Liber III, cap. I— II. 57 



(iicibus, prout dictura est, videbitur 
dare terminum vel terminos partibus 
litigantibus, secundum qualitatera 
placiti, valeant hoc facere: ita tamen 
quod predictus terminus seu terraini 
non transscendaf^^ ultra terminos et 
inducia in statuto contenta, non ob- 
stantibus aliquibus statutis huic or- 
dini seu statuto contradicentibus. 

' C. juditiorum ^ c juditiis, E. „in judiciis-' deest ^ C. super omnes (sic) * D. 
juditiorum ^ C. D. E. altercatioues ^ C. E. dubitationes "^ C. D. E. rationem 
« E. pro 3 D. priusquam '" D. E. d. coraite '^ D. vel qui '^ £ potterit ^^ C. 
E. impetrare ^* D. si advocator ^-^ C. quem terminum "^ E. redire '^ C. Ragu- 
seus (sic) ^^ C. si '^ E. viaggium ^) p^ rediens ^' E. viaggio 22 £) tunc enim 
super 23 B j) refFutare, C. refutare, E. rertutare, refutare -• C. eligere, E. elligere, 
eligere 25 e. itaque ^e c. E. refutaverit '"'^ C. E. eligat 28 q ^ ^lecti 29 e. iHa 
'•* E. redire ^' E. comiti^ corara ^2 q prohicere, E. proijcere " D. reddire '* B. 
D. sequentia desunt '"^ E. 1387 ^e e. 13 '^ E. raaij (sic) '^ E. Joannes ^9 e. ac 
^*' E. laudo *^ E. judiciorum occasiones <2 e, exhibeatur ^^ E. justitia " E. quod 
rector *■' E. deffinire, diffiuire ^*' E. senteutiam ^^ E. hactenus ^^* E. iperperis 
" E. quandocumque ''^ E. quandocumqiie d. rectori '' E. concordaverit ''2 E. opi- 
nione '^ Pl dictorum ''* E. procedat '•'• E. judicet •^ E. et lirraum ^"^ E. iper- 
perorum -'^ E. transcedant. 

n. 

De illis^ qui possunt judices dejactare. 

[IJ Interpellator dejactare potest unum judicem et^ duos, si occassionem^ 
liabuerit; interpellatus unum, vel duos autMres, ita tamen quod placitum 
coram d. comite et judicibus non deietatis''' procedat. | [2] Si autem tot 
fuerint de Judicibus dejetatis'^ quod d. comes cum uno tantum judice'^ re- 
maneat, vel quod non sit curia, possint partes coraunes araicos eligere", 
corani quibus placitent, vel redire ad curiam si voluerint. 

[i)\ Anno Domini Mcccxiiir, indicione duodecima, die quintodecimo 
mensis junii^, tempore d. Petri Geno, coinitis Ragusii, in^ majori consilio 
ad sonum campane^*^, ut moris est, congregato, declaratum fuit dictum sta- 
tutura de judicibus dejactandis : iu questione^^ alicujus dacii^- vel duane^' 
coraunis, vel gabelle S. Marie et piscarie'*, vel in quolibet alio dacio^'* vel 
duana^*^ connmis, per coniune vel per aliquani personara judices relfutari'^ 
uon possunt. 

14] Ourente"* anuo Domini mcclxxxxiii, die xviii^'' juuii, per nobilem 
militera d. Marinum Kadoariura, coraitem Ragusii, et per majus consilium 
congregatum^'^ sonitu campane more solito, interpretatum et determinatuin** 
luit lioc statutum : (juod si comune liabuerit aliquam questionem cum alicpia 
speciali persona, quod tara pro parte coraunis quam pro parte illius specialis 
persone possint judices dejactari, secundum q\io(i possunt"' alii homines 
inter se, secunduin formam istius statuti, lioc intelligendo in (|Uestionibus 
quibus libet. | [f)] In maleticiis^^ seu crimiiialibus vero'* questionibus, ju- 
dices dejactari non possint**, .secundum anti^iuara consuetudinera. 



58 Statuta Ragusii. 



C. 

[6] AnDO^*^ McccLiiii^', indicione 
septima^^ die secundo^'^ niensis au- 
gusti, in majori consilio sono cam- 
pane more solito congregato, cum 
laudo populi in publica concione, 
additum fuit huic statuto de judi- 
cibus dejactandis : quod tam ille cui^^ 
petitur, quam ille qui petit, si vo- 
luerit judices reffutare, et erit^^ ali- 
quis judex illo tempore attinens illi 
qui reffutat vel alteri parti, quod 
ille qui fuerit consanguineus vel atti- 
nens, non valens sedere secundum 
formara statuti, sit de numero illo- 
rum qui debent refutari. 

^ D. hiis 2 E. vel ^ E. occasionem, ocasionem ^ E. vel ■' C. deiectatis (utro- 
que loco), D. E. dejactatis ^ E. cum uno judice tantum "^ D. eliigere •* C. millessimo 
trecentessimo quartodecimo, D. Mocccoxiiii indit. xii''' die quintadecima mensis junii, 
E. Anno Domini 1314, indictione 12, die 15. mensis junii ^ D. im ^^ D. campa- 
narum ^^ B. questione, C. D. questionem, E. questione ^^ q jy datii ^^ E. do- 
hane communis '^ D. pischarie ^'' D. datio '*^ E. dohana communis per commune 
'■^ E. refutari '^ C. ante verbum „currente" literis rubris: „Cum comuni possunt 
dejactari judices"' ^^ C. E. currente, D. mocccolxxxxiiio, E. 1293 , C. die octavo, 
D. xviii, E. 8. Junij ^o q q congregati (sic), D. E. congregatum ^i c e. inter- 
pretatum fuit hoc 22 g post, C. E. possunt 23 j^ maleficiis vero seu ^i e. crimi- 
nalibus questiouibus ^^ C. possunt '^" B. D. verba: „Anno" usque „refiitari' desunt 
2^ E. 1354. 28 E indictione 7 -'* E. die . . mensis (lacuna punctis notata) ^^ E. a 
quo petitur ^' E. judices refutare potest et cum aliquis judex. 

III. 

De judicibus qui de foris eliguntur^ 

[1] Statuimus quod si quando aliquis vocatus ad placituni curiam 
d. comitis reffutaverit\ vel ante quam reffutet ellegerit^ judices de foris, 
et ipsos judices ambe partes concordant*, sive sit unus judex^ sive plures, 
arabe partes concorditer ibunt ad eos ; qui judices, si in se placitum ipsum 
receperint, statuant^' eis tempiis et locum, ubi et quando arabe partes com- 
pareant coram se ; et auditis ab eis et intellectis questionibus et placitis 
ipsis, judices ipsi bona fide et secimdum bonam conscienciam', et eciam^ 
secundum consuetiidinem Ragusii, dent sentenciam^ inter eos. | [2] Et 
nulla ex illis partibus, postquam in eis consenserint ante sentenciam^ vel 
post sentenciam*^, possit ipsos judices reffutare^^. Kt si forte aliqua ex par- 
tibus reffutaret*^ judices illos, nichiloininusi^ ipsi possint suam sentencianr' 
dicere. | [3] Sed^^ si forte aliquis ex ipsis^* judicibus, vel oranes, propter pro- 
hibicionem^'* illorum qui eos reffutaverint^*^, vel ex alia causa, nolent^' sen- 
tenciam'^ dicere, d. comes, vel qui pro eo fnerit, cum sua curia constringet 
eos per sacramentum, et^^sub certa pena injungens^" quod dicant sentenciam*^ 
ipsarn. Et sentencia^^ quam ipsi dixerint sit tirraa et rata. | [4] De qua 
sentencia^^ teneantur ipsi judices facere cartara'^^ pubHcara parti que vi- 



Liber UI, cap. II— VII. 50 



cerit^^, iiifra triginta dies a teinpore dicte seritencie^^; qiie si facta noii 
fuerit, post dictum terminura sentencia^^ ipsa sit nnllius valoris. 

• B. eligutur (aic), D. elliguntur, E. eliguatur ' E. refutaverit ' E. elegerit 
* E. concordent ' B. iude.s (sic) ^ E. atatueut ^ C D. E. couscientiam " C D. 
E. etiam '•* C. D. E. sentenliam '** E. refutare ^^ E. refutaret '- E. nihilorainua 
^3 B. D. Sed, C E. Et '* D. dictis, E. illis '• C E. prohibitionem '« E. refuta- 
verint '"^ E. nolleut '".D. vel '•♦ B. iuiugens, C D. E iujuugens -' C D. E. sen- 
tentia ^i b. certam (sicj, C D. cartam, E. chartam 22 q vincerit -^ C D. E. aen- 
tentie. 

IV. 

Qualiter judices cle foris electi^ judicare debent. 

[IJ Illi qui de voluntate ambarura parcium"'* judices de foris elli- 
gantur^ judicare debeant' omnia que placitantur coram eis, cum omni 
consuetudine que habetur in curia d. comitis. | [2] Ita tamen quod qui eos 
elligunt^ non possint se jactare in terram, nec exire extra civitatem ad 
placitandum, nec habere inducias nisi octo dierum. 

^ D. ellecti, E. electi - D partium ambarura, E. partium ^ B. elligautur, C 
elligerint, 1). elliguntur, K. eliguntur ' B. C D. debeant, E debent '• E. eligimt. 

V. 

Ue fratribus inter se placitantibus. 

[1] Pratrp.s ex diversis parentil)us^ nati, si inter se liabuerint phi- 
citum, pars que vocatur, retfutare^ possit curiam Rairusii, si voluerit, et 
eciam^ extraere^ aliam partem ad placitura''* extra Rag-usium, vel in Ra- 
gusio Hxtra curiam d. comitis. | [2] Hoc idem locum habeat inter fratres 
ex utroquH parente'', si divisi fuerint inter se. 

' E. patribu8 « e refutare ' C D. E. etiam * D. E. extrahere • C E. 
placitandum " B. ..parente" in rasura. 

vr. 

De patribus cuni liliis suis litirjantibus. 

Pater vel mater extrahere ad placitum extra Ra^usium tilios vel filias 
non potHst, nec e converso^ tilius v**! (ilia |»atrem vrl matrHm : in curia 
autera d. coraitis habenf- inter .se^ oranein"* consuetudineni Ra<iusii, tara 
in'^ induciis^ quain in jactando se in terrain, quain in elliirendo' judices 
de foris, et in oninibus aliis. 

' B. E. e conuerso, C ex conuerso, D. eccouverso ' E. habeat, habent ^ E. 
„iDter se" omminsum * D. communem ' C tara iuihiciis '• I). indutii.«i ' E. eli- 
gendo. 

Vll. 

De uxore vocata ad placitum cujus vir est absens. 

fl| Si ali(|ua raulier' vocatur^ ad placitura cujiis niaritus sit^ a* Ra- 
gusio al)sens*, voluinus, quod si ipsa lioc pecierif* a d. comite, vel ab eo 
qui pro eo fuerit, et sua curia, habeat terrainum ad respoudendum, donec 



60 Statuta Ragusii. 



reddeat' maritus suus, qui, postquam reddierit^, teneatur pro ea respondere 
secundum consuetudinem civitatis. | [2] Si vero mulier ipsa ante adventum 
viri^ sui intraret ad placitum, vel eciam^^ presente viro suo in Ragusio, 
sine voluntate ipsius^^ mariti, maritus ipse possit placitum ipsum rumpere, 
si voluerit, et renovare; et quicquid*^ actum est cum muliere ipsa, pro 
nichilo*^ habeatur: | [3] quia uxor snbjecta est viro suo. 

^ E. mulier aliqua ^ E. vocata * D. maritu^ a * E. e Racusio •' D. ait ab- 
sens « C. D. E. petierit ^ C. E. redeat ^ c. E. redierit ^ C. mariti ^'^ C. D. E. 
etiam ^^ D. voluntate mariti '^ C. E. quidquid '^ p]. nihilo. 

VIIT. 

De filio vocato ad placitum absente patre. 

[1] PiUus in potestate patris constitutus, vocatus ad placitum coram 
d. comite, vel^ qui pro eo fuerit, et^ sua curia, absente patre respondere 
minime teneatur. Sed si pater ipse in viagio^ fuerit, et filius patrem suum 
expectare pecierit*, d. comes, vel qui pro eo fuerit, cum sua curia hoc ei 
concedet^ Veniens autem pater pro suo filio ad voluntatem suam secundum 
usum^ civitatis Ragusii respondebit. | [2] Sed si filius ipse ante adventum 
patris in viagium^ ire voluerit, dimitet^ et ordinet responsorem, qui simul 
cum patre suo pro eo respondeat ; quem si ordinare noluerit ante adventum 
patris, in viagium^ ire non possit. | [3] Si autem pater ipsius non fuerit 
Raguseus, set*^ habitator alterius civitatis, filius vero fuerit Raguseus, d. 
comes, vel qui pro eo fuerit, cum sua curia dabit eidem terminum, infra 
quem pater possit venire Ragusium ; et ipse filius, si hoc voluerit, infra 
terminum sibi datum ire possit pro patre suo sine ahqua pena. 

B. C. 

[4] Que locum habent, nisi filius Que locum habent, nisi filius ipse 

ipse stet in stacione, vel exerceat stet in statione; tunc enim^'^ super 

alias mercaciones; tunc enim super ipsis mercationibus^^teneatur respon- 

ipsis mercacionibus^^ teneatur re- dere, sicut aUi^* Ragusei. 
spondere, sicut aUi Ragusei^^ 

' E. vel illo 2 c^ E. fuerit in sua '^ E. viaggio ' C. D. E. petierit "^ C. 
concedat « E. usus ^ E. viaggium » C. D. E. dimittet ^ C. D. E, sed "* D. 
merchationibus ^^ D. Ragujii ^'^ E. tunc super '^ E. mercatoribus '^ E. ceteri. 

IX. 

De muliere vidua vocata ad placitum. 

Mulier vidua vocata ad placitum, si patrem, vel filium, aut fratrem, 
sive generum abs^ntem extra civitatem Ragusii habuerit, et ipsum in advoca- 
torem suum^ pecierit^ d. comes, vel qui pro eo fuerit, cum sua curia dabit 
eidem vidue terminum ad expectandum predictum advocatorem, iii duplum 
de eo quod daret aliis hominibus Ragusii. Qui si infra ipsum tHrminum 
venerit, teneatur respondere pro ipsa muliere, secundum consuetudinem 
civitatis. 

^ E. advocatorem petierit '■' 0. D. E. petierik. 



Liber III, cap. VII-XII. 61 



X. 

De patre vocato ad placituin, qui petit filium expectare. 

[1] Vocatus ad placitinii si lilinm iii viagio^ habuerit absenteiu, et 
ipsum iii advocatorem [>ecierit^ d. comes, vel qui pro eo fuerit, cum sua 
curia, habito respectu ad viagium^ ipsius lilii, debeat eidem patri terminum 
secundum suum arbitrium dare, ad expectandum eum, et pater ipse infra 
ipsum terminum possit ire, vel mittere pro filio suo predicto, sine aliqua 
pena. | [2] Hoc ideni intelligendum est de fratre ad fratrem^ de socero 
ad generum. et de genero ad socerum. 

' E. viaggio ^ c. E. petierit ' E. viaggium * C. fratrem et de. 

XI. 
De contumacibus. 

[1] Ter vocatus ad curiara pro aliquo placito si contumax fuerit et 
non venerit, et questio^ fuerit super re stabili, volumus quod interpellator 
ponatur in^ possessione-^ illius rei quani petit. Si autem questio esset super 
aliqua quantitate pecunie^, petitor ponatur in^ possessione^ rerum contu- 
raacis, pro raensura debiti quod petit. | [2] Et in utroque casu, vicarius 
qui^ eum in possessionem ponit habeat yperperum' unum. | [3] Et veniens 
contumax possit recuperare possessionem suam, restituto yperpero^ et aliis 
expensis ipsi interpelianti^ secundum capitulum^^ de iUis^^ qui se jactant 
in terram. 

' E. quando * C. D. im ■* E. possessionem, posessionera * C. D. peccunie 
* C. im possione (sic), E. possessionem ** C. E. quod " E. iperperum ** E. iper- 
pero 9 E. interpellato '" D. capitullum " D. illi. 

XII. 
De illi? qui se jactant in terram et nolunt respondere. 

[1] Damus licenciam^ vocato ad placitum, si hoc elegerit^ se jactandi 
in terram, qui uon teneatur, cum se in terram jactaverit, respondere. D. 
autem comes, vei qui pro eo fuerit, cum sua curia precipiat vicario suo, 
ut recepto ab eo qui interpellat, yperpero^ uno, quod yperperum* erit 
ipsius vicarii, euudem interpellantem'^ inducat in^" possessionem bonorum 
illius qui SH jactavit in tprram, secundum modum iiifrascriptum. videlicet: 
quod si vocatus fuif' qui se jactavit in terram, sup^T aliqua r^' stabili vel 
inmobili^, vicarius ipse'* ponet interpellantem' in^^ possessione^* ipsi rei** 
stabilis. | [2] Si vero vocatus fuerit^^ super mobili, vicarius ponet inter- 
pellantem'* in possessione^'' bonorum ♦■jus qui sr jactavit in terram, 
assignans ei tantum dn bonis ipsius qu»- vab*ant'' duplum illins quod pe- 
tebatur. | [;\] ¥a si ille qui se jactavit in terram pHcierit^' a d. eoraite et 
sua curia cartam*", qualiter s^» jactavit in tprram. et in (|uam possessionem^* 
interpellator }M>situs sit, cart^i^" ipsa sim» aliquo precio-^ tiat sibi. Et quando- 
cumque^* qui se jactavit in terram rccuperan* volucrit bona sua*^, resti- 
tnat eidera interpnllanti** dictum yperperura*'*, quo recepto, interpellator 
bona sua sine danipno*' et calunipnia*' eidera restituere teneatur. | [4] Et 



62 Statuta Ragusii. 



si interpellator ipse^^ positus fiierit in^^ possessionera^^ vinee debitoris, qui 
se jactavit in terram, in^^ primo anno expensas aliquas in ipsa vinea fe- 
cerit, et ante tempus vindemiarum vineam ipsam debitori suo, patrono 
vinee, ut dictum est, restituerit, omnes expense ipse facte per creditorem, 
ab ipso debitore, secundum extimacionem^^ proborum virorum, qni ad hoc 
de comuni^'^ voluntate elligentur^^, restituentur eidem : bona autem illa, 
sicut sunt", restitui debent. | [5] Nec interpellator possit aliquid pro melio- 
racione^^ petere, si meliorata sunt; nec ille qui se jactavit in terram 
possit aliquid pro deterioracione-^^ petere, si pejorata sunt, nec fructus nec 
aliquid aliud. | [6] Quibus bonis sibi restitutis, vocatus ipse teneatur inter- 
pellanti omnino^*^ respondere, si hoc interpellator voluerit; et debitor ipse 
non possit habere ahquod inducium, nisi octo dierum tantum, et non ultra, 
post quos dies nuila ex iJUs partibus refifutare^^ vel fugere curiam possit. 
Si autem interpellator noluerit coram illa curia convenire debitorem ilium, 
sed^^ voluerit aliam curiara expectare, licitum sit ei hoc facere; et cum 
ah'a curia fuerit, possit iuterpellare ipsura cum orani consuetudine civitatis. 
Et debitor similiter respondeat cum omni consuetudine civitatis^^, et ha- 
beat orane induciura quod datur aliis Raguseis. | [7] Istum autem ordinem 
servari volumus super assignandis bonis debitoris qui se jactavit*^ in 
terram : quod primo assignentur denarii, seu ulcimonia, si ipsa debitor ha- 
beat; que si ad satisfacionem*^ non sufficiant*^, assignentur ipsius ani- 
maha; que si non sufficiant vel non sint*^, naves, barcusii et alia navigia, 
sive in^^ parte sive in totum sint ipsius debitoris, assignabuntur creditori 
ipsius, pro illis videlicet partibus que** sunt sue. Que orania si non fu- 
erent*"'^ vel non sufficerent^'^ pacamentum*'^, servi**^ ipsius debitoris^^ assi- 
gnabuntur sibi; qui''^ similiter si non sufficient^\ creditori ipsi ancille 
debitoris ^ assignabuntur. Que omnia si ad satisfacionera'^^ debiti non suffi- 
cient, tunc in'"'* possessionera rerura stabiliuin ipse creditor ponetur, se- 
cunduni forraara prescriptara. Sed si ex una re posset creditori ad plenura 
satisfieri, creditor non possit petere duas. | [8] Addiraus etiara quod si 
interpellatus pro aliquo debito qui jactaverit se in terrara, non habuerit 
raobile sive stabile quod possit assignari'"'' interpellanti, vel habuerit sed 
non sufficerint^^ teneatur vicarius assignare illi personara ejus qui.se" 
jactavit in terram. et tunc locura habeant eciara''^ orania supradicta. 

'' C. D. E. licentiam - D. ellegerit '^ E. iperpero * E. iperperum "^ B. C. D» 
interpellantem, E. interpellatorem ^ E. fuerit ' D. mobili, E. immobili ^ E. vi- 
carius ponet ^ E. interpellatorem '" D. im ^^ C. E. in possessionem '^ g^ jpj 
rei stabilis, C. E. ipsius stabilis '^ C. fuit '* E. interpellatorem ^•'* B. C. D. pos- 
sessione, E. in possessionem ^^ D. valeat '^ D. E. petierit ^^ E. cartam, chartam 
^^ E. possessionera, posessionem ^o jg^ carta, charta ^i c^ Yj. pretio ^^ D. quando- 
cunque ipse ^3 q y^ bona fide restituat 2< y^ restituat interpellanti ^s ^ v^^x- 
perum ^e Yj. damno ^? ^ calumnia ^^ D. interpellator positus ^9 c D. im so q 
E. possessione ^' C. E. exstimationem -^^ x). E. communi '' C. E. eligentur ^^ C. 
H melioratione "•'' C. E. deterioratione ^^ E. omni modo •" E. refutare ^^ D. si 
'^ E. „Et debitor — civitatis" omraissa *" E. jactavit se ^^ C. satisfationera, E. 
satisfactionem ^^ q^ suffitiant ^' C. sunt, D. possint ^^ B. qui (sic^ C. D. E. que 
^■' C. E. fuerint ^^ E. sufficient ^'^ E. pagamentum ^^ g^ q_ gra — secundum. 
In C. correctum: serui, D. secundum, E. servi ^^ C. debitores -'^ E. quod -''^ E. 
sufficiet ■"'^ B. C. debitori ''^ C. satisfationem, E. satisfactionera ''* C. D. im ^'•'' B. 
asignari ''•'"' E. sufficeret '*' B. ,,8e" in margine adscriptum, C. se qui (sic) ^^ C. 
D. E. etiam. 



Liber IH, cap. XU-XV. 63 



XIll. 

De Yocato ad placitum qui est supra viagium^ 

[1] Si siiper enticis et collogaiiciis- et credenciis^ aliquis vocetiir ad 
curiam, et veniens dicat et* probet se esse supra*'' viagiuni^ d. conies cum 
sua curia, habita provisione supra^ ipsum viagium^ dabit ei de reddeundo'^ 
ad faciendum racionem' terminum competentem. | [2] Et si infra ipsum 
terminum non venerit, nec fuerit qui pro eo respondeat, d. comes ponet 
creditorem in'^ possessionem bonorum ipsius, secundum formam datam 
super ilbs qui se jactant in terram. | [8] Si autem qui recipit^ enticam, 
colloganciam^^ aut credenciam^^ cum ipsis'^, diu moram contraxerit extra 
Ragusium, et ille qui dedit sibi enticain, colloganciam^^ aut credenciam^^ 
super boc pecierit*^ a d. comite sibi fieri racionem', d. comes cum sua 
curia, habito respectu et provissione^'^ ad locum ubi debitor ipse dicitur 
comorari^'', statuat ei terminum, sicut sibi videl>itur melius, infra quem si 
non venerit, predictus d. comes cum sua curia faciat racionem' interpel- 
lanti, secundum formam predictam de illis qui jactant^^ se in terrara. 

' E. viaggium ^ Q. collogantiis, D. E. collegantiis ^ C. E. credentiis * 1). quod 
•' D. E. super ^ D. redeundo, E. reddendo ^ C. E. rationem ^ D. im '^ D. recepit 
'•* C. coUogantiara, D. E. collegantiam '' C. D. E. credentiam '^ E. „cum ipsis" 
ommissa. " D. E. credentiam '* C. E. petierit ^' E. provisione '* C. E. commo- 
rari '" D. E. se jactant. 

XIV. 

De induciis^ mensis augusti. 

[1] Si aliquis vocatur ad^ placitum ^t inducium petat, et ipsum in- 
ducium deveniat a primo die augusti in antea, | [2] vohmius quod occa- 
sione^ vendemiarum^ u<que ad s. Michaelem respondere minime teneatur. | 
[3J A festo autem s. Michaelis in antea hoc respondeat ordine, quod illas^ 
consuetudines quas prius habuit", non habeat iterum, exceptis ultimis 
octo' diebus, quos habeat®, sive prius habuerit sive non. 

' D. indutiis ^ j? qi ^d ^ D. occhasione * C. D. Vj. vindemiarura '' D. verba : 
„hoc respoiideat ordine, tiuod illas" desunt ^ B. prius non habuit. C D. E. prius 
habuit " B. C. D. octo, E. 8 >* E. habet. 

XV. 

Existens supra viagium' inlra terminum sihi datum possit 

recedere. 

[1] llomo qui vocatur ad placitum super aliis et non de presenti 
viagio*, si fu»Tit supra viagium', (piod proliari possit, et pecierit^ a d. eo- 
mite et sua curia terminum^ octo dierum et habuj-rit, possit infra iilos 
octo dies ire in predictum viagium' sine aliquo impedimento curie. Sed si 
usque ad octavum diera steterit in civitat»* Ragusii, omnifio teneatur re- 
spondere. secundum usum civifatis ipsius. | |2] Si vero. postquam recej»erit 
terminum, vrllit"' accipere viagium', recedere de civitat»' non possit", nisi 
dimisso procuratore suo legittimo', qui pro eo respondeat et satisfaciat, si 
a euria condenipnetur'^. | [;5] Eieepto bI interpellatus pos.sideret l>ona sta- 



64 Statuta Eagusii. 



bilia, valencia^ debitum, quod petitur ab eo, tunc enim sufficiat ordinare 
procuratorem, et obligare^^ pro eo bona sua. 

1 E. viaggium 2 e. viaggio ^ c_ petierit, E. et a d. ^ E. terminum petierit 
^ C. D. vellet, E, velit ^ C. posset ^ D. E. legitimo » E. condemnetur » C. D. 
E. valentia ^" E. obbligare, obligare. 

XVI. 

Vocatus super hiis^ que spectant ad primum^ viagium^ non 

habeat terminum*. 

Si inter patronum navis et mercatorem^, vel inter nauclerium et pa- 
tronura, vel inter patronum et marinarios, seu inter aliquos simul euntes 
ad viagium^, super aliquibus pertinentibus ad ipsum^ viagium^ presentem, 
questio oriatur, vocatus ad curiam super hiis' incontinenti respondere te- 
neatur, et aliquod inducium habere non possit. 

' E. super, que ^ ^ presentem, E. presena ^ E. viaggium ^ E. verba: „non 
habeat terminum" desunt ^ D. merchatorem ^ E. ad viaggium ^ E. his. 

XVII. 
Vocatus per foresterium non possit exire de Ragusio. 

[1] Si foresterius, preter Sclavos^ de Sclavonia, vocaverit Raguseum 
ad placitum, volumus quod Raguseus ipse non possit habere inducium, 
nisi trium dierum tantum^, et non plus, quibus transactis Raguseus ipse 
eidem foresterio respondere teneatur omnino. | [2] Et Eaguseus ipse infra 
dictum terminum trium dierum^ exire non possit de civitate Eagusii, | 
[3] eciam^ si paratus esset ad aliquem^ viagium^, vel esset in navi aut in 
alio iigno seu in viam', donec respondeat et compleat racionem^ foresterio 
supradicto, | [4] nisi legitimum^ procuratorem dimiserit qui pro eo respon- 
deat et solvat illud ad quod fuerit condempnatus'^. 

^ E. Sclavus 2 X)^ dierum, et ^ D. terminum exire ^ D. E. etiam ^ B. ali- 
que, C. aliquod ^ E. viaggium "^ C. E. via ^ C. D. E. rationem ^ C. legittimum 
^^ E. condemnatus. 

XVIII. 
Vocatus super deposito nullum habeat^ inducium. 

Statuimus quod vocatus ad placitum super aliquo deposito nullum 
inducium possit habere. 

• E. nullum inducium (sic). 

XIX. 

De placitis inter homines Ragusii et homines Dalmacie^ 

[1] Si aliquis homo de Dalmacia^ vocaverit ad placitum aliquem Ra- 
guseum, et inter comune^ civitatis, unde Dalmatinus ille est civis, et co- 
mune-^ Ragusii propter aliquam causam fuerit stanicum'* ordinatum, possit 
Raguseus ipse, si vult, predictum stanicum expectare, nec'' coram d. comite, 
vel qui pro eo fuerit, respondere predicto foresterio teneatur. | [2] Dictus 
autem d. comes eidem Eaguseo" precipiet quod in statuto termino debeat 



Liber IH, cap. XV- XXII. 65 



ir 
eo 



re ad stanicuin siipradictuni, intVa queni terniinum Raguseus ipse in viu- 
n' extra Ragusiuni ire non possit, nisi diinisso procuratore qui pro 

„ 'oresterio ud stanicum respondeat, et solvaf^ si fuerit cond»'mpnatus^ 
,3] Si vero predictum stanicum per d. coiiiitem et comune-^ Ragusii diniit- 
tatur, quia eis non apparnerit utile, et dictus Dalmatinus iterum corara d. 
comite, vel qui pro eo fuerit, vocaverit dictum Raguseum ad placitum, Ra- 
guseus ipse teneatur respondere eidem. nec possit alium stanicum postulare. 

' C. K. Dalmatie - C. K. Dalmatia ' K. commune * C. stinicum {hjc) '' D. 
ne ' B. C. Rag. D. Ragiseo, K. Racusino ^ K. viaggium ^ C. K. respondeat, si 
uerit • E. condemnatua. 

XX. 

Ue hiis^ que^ petuntur in stanico^ 

Raguseus qui supra aliquem foresterium ad statutum stanicum petere 
voluerit racionem'^, possit, si vult, procuratorem suum ad stanicum mittere, 
qui pro eo interpellet et faciat omnia que pertinent ad placitum'', que ipse 
faceret si esset presens, ita tamen, si hoc ordinate faciat cum noticia^ d. 
comitis. 

' E. his, iJ8 ^ D. qui " D. stanicho * C. E. rationem •' E. omnia, que ipae 
faceret " D. E. notitia. 

XXI. 

De foresterio qui aliquid recepit a Raguseo et super hoc 

Yocatur. 

Foresterius aliquis existens in Ragusio, recipiens de bonis alicujus 
Hagusei, si anteciuam de Ragusio exeat, super bonis ipsis per eundem Ra- 
iruseum vocetur ad curiaui, teneatur coram d. comite et sua curia facere 
racionemS habendo inducium trium dierum tantum et non plus, si ter- 
minum pecierit^ foresterius ipse. 

* C. K. rationem "^ C. E. petierit. 

XXII. 
De foresterio qui habet cartam^ supra''^ t^aguseum. 

[1] Si vocaverit foresterius aliquem Raguseum ad curiani super aliquo 
debito, (\o quo'* cartam \A cartas* hostendaf^, ad usuram vel sine usura. 
et supra- ipsum Haguseuui vpI l)oiia ejus appareanl carte" antiquiores, id 
est facte ante cartas vel cartam' foresterii supradicti, volumus, quod carta* 
vhI cartH^ i\\u' prius facte appar»'ut, primc» d«*beant judicari et placitari et 
lirme haberi, et bona illius Ragusei^" illi d»*beant assignari qui cartas*' 
primo factas ostendit. | [21 Nisi aliijuis alicui in viagium^'^ tninti mutu- 
ayerit pecuniam^l vel crediderit merces suas: tunc enim in illo primo 
viagio** prius debrt ei satisfifri de bonis mobilibus, eciam^'^ si appareaut 
alie cartp" priiis tacte; quod si plures fuerint ipsi creditores primi viagii^^ 
omnibus solvatur pro rata, nec unus possit liabere plus quam alter. 

' D. chartam, K. carUm, chartam « K. super ^ E. debito. et cartAin * D. 
cartham vel carthaa, E. carUm vel cartau, chartara vel chartan ^ In C. correctum 

MOMIM. IIISTOR. JCR. IX. 5 



66 Statuta Ragusii. 



manu recentiori: ostendat, D. E. ostendat '^ D. carthe, E. carte, charte " D. carthas 
vel cartham, E. cartam vel cartas, chartam vel chartas ^ D. cartha, E. carta, charta 
» E. carte, charte '" B. Kagusei, C. Ragusini, E. Racusei ^^ D. carthas, E. cartas, 
chartas '^ P]. viagginm '^ D. peccuniam '* E. viaggio '^ E. etiam ^^ E. viaggii. 

XXIII. 
De cartis^ continentibus usuram vel penam de quinque in sex. 

Debitor alicujus, supra quem carta^ apparet cum usura aut^ pena de 
quinque in sex per annum, si decesserit, post mortem ipsius carte* ipse 
vel carta'^ in suo robore et vigore^ permaneant, sive in^ morte debitoris 
debitum ipsum quesitum fuerit, sive non. 

^ D. carthis, E cartis, chartis ^ j) cartha, E. charta ^ E. vel ^ D. carthe, 
E. carte, charte ' E. robore permaneant '^ D. im. 

XXIV. 

Cartam^ majorem penam continentem quam de^ quinque in sex. 

Si carta^ fuerit facta cum majori pena* quam de quinque in sex per 
annum ad certum terminum, termino illo conpleto'' dicta pena non currat-' 
nec valeat a termino in antea, nisi in quinque in sex per annum. 

' E. cartam, chartam ^ g^ quam quinque ' E. carta, charta * D. E. poena 
■^ D. E. completo *■• D. curat. 

XXV. 

De carta' sine usura vel pena^ de quinque in sex^. 

[1] Creditor qui supra debitorem suum cartam^ sine usura aut sine 
pena de quinque in sex per annum, vel testes sine carta^ habuerit, si in'^ 
morte ipsius debitoris ipse debitum ipsum^ non pecierit^ post mortem debi- 
toris ejusdem debitum ipsum® ulterius petere non possit. | [2] Sed carta^ vel 
testes ipsi sint vacui et nulJius^ vigoris^^, nisi creditor ipse tempore mortis 
debitoris non fuerit in Ragusio, vel | [3] nisi debitor ipse morte subitanea 
moriatur, vel | [4] extra Eagusium moriatur; tunc enim carta^ vel testes 
ipsi in suo robore remaneant, et creditor salva habeat jura sua. 

^ E. charta, carta ^ ^. poena "' C. E. in sex supra (K. super) morientem 
* E. cartam, chartara '' 1). im " E. suum ^ C. D. E. petierit ^ E. ipsum, suura 
» D. nulius '" C. valoris vel vigoris, E. valoris, 

XXVI. 

De debitore morienti' cui petitur debitum. 

Si debitori suo infirnio jacenti in lecto ahquis debitum suum peci- 
erit^, et debitor ipse responderit*^: „paratus sum tibi facere racionem'*, fac 
ut curia veniat huc", nisi interpelhms curiam ad debitorem intirmum ad- 
duxerit, vohmnis quod post mortem debitoris creditor ipse, vel ahus pro 
eo, non possit petere debitum illud ab heredibus mortui, vel ab hiis^* qui 
possidehunt bona ipsius. 

' C. D. moriente '^ D. E. petierit '' E. respondeat * C. D. E. rationem " E. 
his, ijs. 



Liber III, cap. XXIII— XXXI. 67 

XXVIl. 

De placitis^ inter laycum^ et clericum^. 

Clerieus si cum layco* placitiim liabiierit in curia seculari, omnia te- 
neatur dare et facere, que dant et taeiunt layei'' in ipsa euria, cum litigant 
inter se. 

' C. placis (sic) -' E. laicum ' D. inter clericum et laycum * E. laico ^ E. 
laici. 

XXVIII. 

De hiis^ qui falpos introducunt testes. 

[1] Quia non tantum per instrumenta, verum eciam* per testes con- 
sueverunt litigantes inteneiones^ suas probare, statuimus*: | [2] quod si 
aliquis super aliquo placito falsos introduxerit testes, quos probari sibi 
poterit'' corrumpisse^, condempnetur^ in tantum quantum erat illud, super 
quo eos introducebat. | [3J Et in tantundem^ condempnetur^ ipse falsus 
testis, quod qui solvere non poterit, fustigetur^ et boletur^^. 

^ E. his, iJ8 * C. D. E. etiam ^ E. intentionea * E. sancimus ^ D. potterit 
• C. E. corrupisse, D. corumpisse "^ E. condemnetur * 1). K. tantumdem • 0. fru- 
Btigetur *" B. D. boletur, C. buletur, E. bulletur. 

XXIX. 

De testibus assignatis. 

Statuimus quod testimonium alicujus non valeat nec teneat, nisi fuerit 
assignatus in testem per ambas partes, vel saltim^ per unam. Kxcepto 
super possessione rerum stabilium, ubi testes eciara^ non assignati possint' 
testificari et valeat dictum eorum. 

* E. saltem ^ D. E. etiam ' E. possunt. 

XXX. 

De hiis^ qui repelluntur a testimonio. 

Presenti constitucione^ sancimus"^ quod omnes illi qui non tenentur 
contra aliquem advocarf*, racione** consanguinitatis s»mi afrinitatis, non pos- 
sinf' pro eo testimoniiim lerre. 

' E. hi», ijs '^ V. E. conMtitutione ^ C. Hantiraus * C. E. ratione •' C. possit. 

XXXI. 

Quod ch^ricus admitatur^ ad testimonium. 

Fresbiteri et clerici in omnilius causis testes esse possiut ut laici*; 
si sunt y(k)nei* secundum provideni-iam* d. coraitis et sue curie, vabsit 
testimonium «'orundem. 

' K. aduiiitatur - l'. D. layci • D. E. idonei * (1 D. E. providentiam. 

« 



68 Statuta E.agu8ii. 

XXXII. 

De testimonio patris veP matris inter filios. 

Pater inter filios et filias ejusdem axoris testis esse potest, et valeat^ 
ejus tesrimonium^ licet sitsolus; mater autem, cum sit mulier, inter tilios 
vel* fiiias testis esse non potest''. 

^ Vj. et matris. ^ £. et ejus ^ E. testimonium valeat ^ E. et ^ C. D. possit. 

XXXIII. 

Quod testimonium unius non valeat. 

[1] Erat anticum^ statutum quod in maleficiis valebat unus testis. | 
[2] Idcirco'^ nos Marinus Badoarius miles^, comes Ragnsii, cum voluntate 
minoris et majoris consilii, et cum laudo populi, statmmus et ordinaraus: 
quod de cetero in maleficiis pro quibus aliqua persona deberet mori, vel 
perdere merabrum, unus testis non valeat, sed duo ad minus sint"^ neces- 
sarii"\ | [3] Salvo quod in aliis raaledictis et malefactis valeat unus testis, 
secuudum antiquam consuetudinem. In aliis vero causis unus testis non 
valeat: Quia vox unius, vox nulius^ 

^ E. antiquum ^ j) [^ circho ^ B. milex, C. E. miles * E. sunt "' E. nec- 
cessarii ^' C. E. nullius. 

XXXIV. 

Qualiter testes recipi debent. 

[1] Si aliquando testes super aliquo placito introducantur, d. comes, 
habitis primo norainibus ipsorum testium, ipsos vocari faciat coram se sub 
certa pena, a quibus ipse d. coraes, vel qui pro eo fuerit, cuin sua curia 
de veritate dicenda recipiat sacramentum. | [2] Et postea eos exarainet 
privatira et seraotira, hoc est ununi post alterura, quos interrogabit de loco, 
et terapore. | [3] In quibus, si eos discordes invenerit, testiraonium ipsorura 
non habebit pro vero seu pro bono. | [4] 8i autera ipsi testes vel aliquis 
dicant se non recordari de loco vel terapore, valeat testinioniura eorura. 
[5] Sed si testis dicat se non recordari si fuit assignatus in testera vel 
non, sit in providencia^ d. coraitis et sue curie si valeat ejus testiniotiiuni 
aut^ non. Quod eciara^ locum Jiabebit* m'"' parva curia. 

^ C. E. providentia ^ E. vel ^ C. D. E. etiam * D. habeat '' D. im. 

XXXV. 

De publicacione testium^ 

Sancimus^ ut testes qui super ab*quo phtcito introducuntur^, debeaiit 
pubhcari ante sentenciam*. Et si ahqua parcium'' testes ipsos reprobare 
vohierit, audiatur. 

' C. E. „De publicatione et reprobatione testium" ^ (j, santiraus ^ E. intro- 
ducentur * C. E. «ententiam '' C. D. E. partium. 



Lib. III, cap. XXXII-XXXIX. Gi^ 



XXXVI. 
IJe fide testibus danda. 

(i^uia jiidex: nielius scire potest utruni tides del^nat adliiheri^ l»'stil)us, 
vulunius quod iii provid^Micia^ d. coniitis et sue curie sit si testes producti 
.sint ydonei^ vel non. et utruni dictis eoruni tides debeat dari vel non. 

' D. adiberi ^ E. providentia ' D. E. idonei. 

XXXVII. 
Quod seritencia' scribatur ante quam delur. 

Ne^ a inodo super seatenciis^ nascatur aliqua questio, statuinius quod 
de onini placito rei stabilis debeat scribi sentencia^ postquani inventa est 
inter judices, antequain detur. 

' C. D. E. sententia * D. nec ' E. sententiis. 

XXXVIII. 
De illo qui debet solvere judicium^ 

I IJ (^uicumque aniiserit- placituin solvat judicium. | \2\ Kxeepio iii 
maleticiis^ ubi qui vincet solvat judicium^ ipsum. | [;\\ Volumus ('ciam* 
quod qui perdit plaeitum, perdat expensas, secundum quod est in"^ parva 
(Miria ordinatum". 

' C. juditium ^ C. D. ammiserit ' C. maletitiis * E. etiam '• D. iai " E. 
^ordinatum- dee.st. 

XXXIX. 

I)e credencia* quam habent- patroni vini venditi. 

|1J Si inter patronum vini venditi et tabernarium vel tabernariam 
nascatur (jiiestio, (jiiia patronus dioat sibi miniis assignatnm per tabcr- 
nariuni seu tabernariam, hal)eat ipse patronus super hoc infra annum 
credenciam'\ post annum vero noii habeat credenciam^, nisi cum testibus. 

\2] Aniio Domini mccclxxviii*. in- 
dicione prima, die vigessimo nonu"' 
jiilii", in' inajori consilio sono cani- 
pane more solito congregato ef* cum 
laudo populi, additiim fiiit dicto sta- 
tuto dc cred(Mitia iiiiam habct pa- 
tronus vel patrona vini supra* suum 
tabernarium vel tabernariam : quud 
(|iioci('ns*" venerit patronus vel pa- 
iruna viiii ad d. rectorem. et volu- 
erit suum tabernarium V(d taberna- 
riam dcberc capi et incarcerari^*. d. 
rector teneatur mitiere siiam fami- 
liam et facerc capi illiim vcl illam, 
f\ in^^arceran in caropre vel poni in 



70 Statuta Ragusii. 



castellum^^, prout voluerit patronus 
vel palrona vini venditi a tabernario 
vel tabernaria, jurando per sacra- 
mentum quantum debet recipere ab 
ipsis tabernario vel tabernaria. 

^ C. D. E. credentia « E. habet patronus ^ 0. D. E. credentiam * E. 1378 
^ E. 29. • D. jullii ' D. im ^ E. congregato, cum ** E. Buper ^^ D. quotiens, 
E. quoties ^^ D. incarzerari '' E. in castello. 

XL. 
De credencia^ quam habet tabernaria. 

[1] Si aliqua tabernaria dicat se alicui dedisse de vino in credenciam^, 
infra triginta dies postquam vendiderit vejetem^ ipsius vini, habeat ipsa 
tabernaria credenciam^. | [2] Si vero ille qui vinum recipit in credencia^ 
fugerit antequam solvat, condempnetur* in duplum, et tabernaria habeat 
illud quod credidif^ et comune^ habeat aliud, et ipsa tabernaria habeat 
credenciam* infra terminum supradictum. 

[3] Anno Domini mcccxxxh^, indicione xv*^ de mense® januarii, de- 
claratum fuit hoc statutum per majus consilium : quod nulia tabernaria 
habeat credenciam^ supra aliquam personara, nisi de duodecim^^ grossis. 

1 C. D. E. credentia ^ q, J)^ £ credentiam ' B. C. ueietem. In C. correctum 
in ueg-, D. vegetem, E. vejetem * E. condemnetur '" C. D. E. crediderit ^ E. 
commune ' E. 1332. » D. xva, E. 15 ^ E. die . . . mense (lacuna) ^" E. nisi 
12 gross. 

XLL 

De forma testamentoriim. 

[1] Si quis testamentum facere voluerit, teneatur coram duobusydoneis^ 
testibus vel pitropis ad minus facere iliud, et testamentum ubi duo testes 
non intervenerint nichiP valeat. | [2] Valeat tamen, si patrinus cum unp 
aho sufficiente teste interfuerit. | [3] Qui testes vel pitropi infra triginta 
dies post mortem ejus qui condidit testamentum, venient corara juratis 
judicibus et jurato notario, et testificabuntur ordinacionem^ defuncti, seu 
defuncte; | [4] de quorura testificatione notarius ipse coram duobus ju- 
dicibus juratis ad rainus, secundum quod ab ipsis audierit*, faciet^ testa- 
mentum. | [5] Nullus autem pitropus seu testis de hiis*^ que sibi a niortuo 
vel'* mortua dimittuntur^, testificari valeat. Sed ad utilitatem aliorura pi- 
troporum vel aliarum personarum testificacio® ejus valeat et scribatur. 

» E. idoneis 2 p, e. nihil « C. D. E. ordinationem * D. audiet •• D. E. 
fftciat " E. his ^ D. seu, E. vel, seu ^ D. dimititur » C. D. E. testificatio. 

XLIL 
De testamentis factis extra Kagusium. 

[IJ Si contingerit^ quod aliquis Raguseus vel Ragusea extra Ragusium 
moriens fecerit testamentum, volumus quod testes vel pitropi qui ipsi 
testamento* presentes fuerint, possint et debeant infra unum mensem, 



Liber m, cap. XL -XLV. 71 

postquam perveneriat ad civitatem Ragusii, veiiire coraiii d. comite et 
jiidicibus siiis et jurato notario, et annunciarn^ testainentum predictum. 
[2) Qui postquam a predictis* d. comite et judicibus et notario fuerint 
exsaminati'^, si eis ydonei*^ videantur, notarius ipse cum ipsis judicibus 
tenrantur^ secundum dictum eorum scril)ere ipsum testameiitum, et testa- 
inentum sit tirmum. | [3| Quod si forte non fuerit in ipso testamento nisi 
unus Raguseus tantum et alter foresterius, valeat testimonium'* foresterii, 
sicut si esset Rag'useus. | [4J Idem sit. si nullus interfuerit Raguseus, set" 
ambo fuerint foresterii. silicet'^ quod dictuni eorum valeat et habeantur^^ 
in loco Raguseorum. 

' D. E. contigerit ^ D. pitropi ipsi testaraento ^ D. annuntiare * D. predicto 
• K. examinati " E. idonei ^ E. teneatur ' B. testainentum, C. D. K teBtimonium 
» C. D. E. Hed '" E. scilicet '' E. habeatur. 

XLIII. 
Ue creditoribus illoruin qui propter maleiicia amitunt^ bona sua. 

Si propter aliquod maleficium quod aliquis coraisit'*, seu offensionem, 
amiserit omnia bona sua mobilia et stabilia, et super bonis ipsis' appareat 
aliquis habere aliquam* racionem'^, vel probare poterit cum carta", vel 
sine carta". bona ipsa' sibi obligata luisse, volumus quod debitum illud 
sit illi salvuin, nec propter hoc perdat aliquis suam racionem"\ 

' C. D. E. amittunt « c. E. corami^it » C. D. E. ip^ius * C. D. habere ra- 
tionem '' C. D. E. rationem ^ E. carta, charta ^ E. ipsius. 

XLIV. 
De vocato ad curiam ab uno yperpero' inferius. 

Interpellatus ab aliijuo, ab uno yperpero' inferius, inducium s»mi 
coiisuptudiuem aliquam Iiabere uon possit, sed in contiiieuti respondere t«- 
ueatur. lllud idem statuimus, si interpellatus fuerit de mercato* a quinquf^ 
yperperis' inferius. 

' E. iperpero - D. merchato " E. iperperis. 

XLV. 
I)e indticiis devcnientibus^ ad secundam curiam. 

|1| Vocalus ad curiam, si recep^Tit inducia^ octo dierum. duorum vel 
qiiatuiu'-* nHMisium, SHcundum antiijuam consuHluilinem civitatis. et ipsa 
iiiducia devenerint ad aliam curiam, tirma sint cciam* in sequeiiti curia. 
'*t interp«dlatus illa itprum lial>er«' non possit. j |2| Sed illc' qui interpellat 
inlra unum meiisem a dic clapsi iiuUicii". ex suo dHtfectu' iioii se(|uitMr 
suam racioncm". | |:>| Tuiic enim si flapsc^ iiiHns»* prcdicto iterum vocct 
illum ad curiam interpellatus. iterum liabcbit inducium, nec obstabit illi 
quod Jam liabuit f^am". 

' E. perveoieutibuH ■ C. D. induciam, E. inducium ' D. quattuor * E. ctiaui 
■' (J. sed 81 ille (..si" corr. supra lineolam). " D. indutii ' *' P defectu, E. detlectu, 
defectu • C. D. E rationem » B. C. esm, D. E. e» 



72 Statuta Ragusii. 



XLYI. 

De aptagi. 

[1] Et si aliqiiis Raguseus debitor fuerit alterius Ragusei, cum carta 
vel sine carta^ et ille qui debet recipere debitum illud venerit ante d. co- 
mitem, vel qui pro eo fuerit, et suam curiam Ragusii, et pecierit^ racionem' 
ab eo, dicens, quod faciat pactari* sibi suum debitum, sive cum ira sive 
cum bona voluntate fuerit peticio^' ejus, d. comes debet vocare illum^ supra'^ 
quem queritur^ illud^ debitum, et si ipse negaverit debitum illud, licitum 
sit ei respondere interpellanti suo cum consuetudine civitatis, in curia aut 
extra curiam in civitate, cum consuetudine terre, et debet habere omnem 
aliam consuetudinem civitatis ille qui respondet. j [2] Et si ipse confite- 
retur debitum iliud ante d. comitem et alios horaines, qui possent*^ esse 
testes in eo, et ille qui debet recipere'^ debitum voluerit dare aptagi 
d. comiti, seu^^ per iram seu per bonam vohintatem, tunc d. comes debet 
providere ad suam iram vel ad bonam voluntatem, et eciam^^ ad quantitatem 
debiti, si fuerit magnum vel parvum, et simiHter debet providere ad pos- 
sibiHtatem debitoris; et providendo d. comes ad omnia ista et suam volun- 
tatem, debet dare terminum iUi qui pactare^* debet debitum iUud, dicendo 
ei ut infra terminum iUura sibi datura, aut solvat debitura^^ aut concordet 
se cura creditore^'' suo, | [3] Et si infra^^ terminura iUuni debitor non 
solveret debitura nec concordaret se cura creditore suo, tunc d. comes 
debet facere racionem^^ iUi qui recipere debet'^ debitum iUud, recipiendo 
aptagi in vohintatera iUius qui debet recipere debitura ad dandura aptagi, 
et debet ei facere racionem^^ [ [4] "Et est sciendura quod^*^ aptagi debet 
habere d. coraes de decem^^ unura tantum de capitaH, de prode autem 
nichil^^ debet habere; et ilH qui debet pactare^* debitum debet etiam pac- 
tare'^ apta^i. | [5] Et si iUe qui debet recipere debitum, voluerit et pecierit^-^ 
racionem^'^ de toto prode, secundura tenorera^* sue carte^^ tunc d. comes 
debet ei facere racionem^® de prode sine aptagi, et etiam judices non 
debent habere judicium^" de iUo prode. | [6] Et si debitum iUud fuerit 
tantura quod d. coraes possit ponere creditorera in raobile debitoris, debet 
eum ponere in pactamentum*' de servis vel anciUis, et de bestiaUis et de 
navibus, et habet potestatem vendendi raobile iUud et paccandi'^^ se. | [7] 
Et si debitura iUud esset tantum quod de raobiU debitor non posset pac- 
care^^ creditorem suum, d. coraes debet ponere creditorem in tantam 
quantitatera de vineis debitoris, que valeat dupluni debitum de prode et 
capitaH, ad vohmtatera creditoris, de quibus vineis phicuerit ei. | [8] Et 
etiara si debitura fuerit tantura quod creditor non possit paccare se^^ de 
vineis, et debitor habuerit doniuni vel doraos, d. comes debet ponere cre- 
ditorem in iHas domos, secundum forraam de vineis, et habeat potestateni 
creditor laborandi vineas iUas, vel illas doraos^^ aut^^ domum si voluerit, 
in sua voluntate est. | [9] Et totum prode quod creditor liabuerit de vineis 
aut domibus illis, est suura, non coraputando eum in suo paccamento. | 
|10] Et ab illo die in antea quo ipse dederit aptagi, suum debitum non 
crescat ad prode vel usurani, | |11| salvo quod si-^^ vinea illa vel vinee 
laborate fuerint de omni laborerio, ei ille positus fuerit in illas vineas labo- 
ratas, per d. comitera, in terapore colligendi IVuctus et leddifus de vinris 
Ulis, creditor debet computare redditus-'* iUius prinii'''' anm tantum ni suo 



Liber III, cap. XLVL 73 

paccamento. | [12] Et si debitum fiierit de uno yperpero^" vel inde inferius, 
aptagi est vicarii. Et si fuerit de uno yperpero^*"' in supra, aptagi est d. 
comitis, et vicarius habet decimum illius aptagi. 

[13] Et si aliquis Raguseus fuerit debitor alicui foresterio, et fore- 
sterius ille poterit^' probare suuin debitiuii veruin aiite d. coinitem et suam 
curiam, d. comes debet tollere aptagi a foresterio, secundum suprascriptam 
formam supra Raguseum ; et si necesse fuerit placitum, utraque pars debet 
esse ante d comitem et suos judices, secundum formam et consuetudinem 
que est inter Raguseum et foristerium^\ 

[14] Et sciendum est quod si aliquis foresterius positus fuerit pro 
aliquo debito cum aptagi in doinum vel vineam, aut navem, barcam, bar- 
cusum aut aliud aliquod lignum, potestatem Jiabet foresterius ille inpe- 
gnandi^^ vel alienandi''^ cuicumque sibi placuerit illud in quo positus fuerit, 
in tantum, quantum*^ fuerit debitum suum cum aptagi. 

[15] Et si aliquis foresterius fuerit debitor alicui Raguseo, d. comes 
debet facere racionem^'* Raguseo, et non debet habere aptagi a nulla parte, 
secundum antiquam consuetudinem. 

[10] Et oinnes*'^ peticiones*'^ que fuerint de debitis, per cartam** vel 
sine carta*"\ tantum de re inobili, d. comes debet habere apt.agi de decem 
yperperis*''' unum tantum de capitali, de usura autem nichir^^ debet ha- 
bere: et ille qui debet recipere debitum debet dare d.^^ comiti pignus de 
aptagi, et tale pignus quod placeat d. comiti, secundum capitale debiti: 
et debitor debet eraendare illud aptagi*® suo creditori. 

[17] Et si aliquis homo dederit aptagi supra aliquem hominem pro 
aliquo dtbito, el illud debitum non fuerit inventum verum, vel non dederit 
aptagi seeundum ordinem et*** consuetudinem civitatis Ragusii, quando de- 
bitor paratus fuerit"^^ paccare debitum illud sine aptagi, et ille qui debet 
recipere debitum dederit'''* aptagi stiiltp et contra ordinem, ipsemet est 
emendator et paceator de aptagi ; et d. comes iion perdit racioneiu^'^ suam, 
et debitor non tenetur in aliquo pro illo aptagi. 

[IH] Et si aliquis Raguseus debitor fuerit''^ alicui Raguseo, et ille qui 
debet recipere debitiim voluerit'^^ habere reditunr'"* suum cum aptagi. et 
debitor quesierit misericordiam a creditore suo ut ipse intret''^ in tenutam"'^ 
de suis bonis sine aptagi, si*^^ creditor audierit preces ejus, licitnm sit ei 
ad suara voluntatem intrare in tenutam sine aptagi ; et tunc d. comes non 
debet haljere aptaui. P]t si creditor peiiitus voluerit habere debitum suum 
cum aptagi, licitum sit ei habere eum ciim aptagi, et tunc del>et habere 
d. coraes aptagi'^^^ | [10] Kt est sciendum quod d. comes non debet ha- 
l)ere aptagi de aliqua re, nisi ille (|ui debet rer-ipere del)itum dederit ei 
pignus de quantitate illiiis debiti, videlicet de capitale tantum, si ipse te- 
cerit ei racionem'®: et si non, ipse iion debet habere aptagi. 

[20] Et si debitum tuerit de colligaiicia'*', et creditor peeierit*^" ra- 
cionem^^^a d. coiiiite et sua curia, d. comes cum sna curia del>et ei facere 
lacioiiem"' et debet hal>pre aptajri, secundum (piod superius dictum est in 
omnibus. | [21 1 Kt .«i (h*bifor ille non liabuerit mobile vel stabile ad satis- 
facieiidum et paccandum illud del»itiiiii siio creditori, et destruxerit illud 
(juod lialmerit. videjic.-t deiiario^ d»'biti. inalo inodo «'t in sna culpa, d. 
('omes (i»'bei ijrti»' ppr.sonain debitori> cre^ljtori debiti. daiido aptagi d. co- 
miti ipse creditor. Et si debitor ille*' judioio*^ Dei et non in gaa calpa, 



74 Statuta Ragusii. 



quod sit clare factum, perdiderit illud quod habuit a creditore suo, tunc 
d. comes non debet dare personam debitoris creditori. 

[22] Et si debitum non fuerit de colligancia^*, et debitor non habu- 
erit mobiie vel stabile ad satisfaciendum et paccandum illud debitum, et 
creditor debiti pecierit*^^ personani debitoris, d. comes, sine aliqua condi- 
cione^^ debet ei dare personam debitoris recipiendo aptagi. 

[23] Et si aliquis homo quesierit racionem^'^ ante d. comitem et suam 
curiam de aliquo debito supra aliquem Raguseum, et creditor debiti poterit 
probare suum debitum verum, et debitum illud judicatum fuerit ad pac- 
candum*''^ per sentenciam^^ d. comitis et suorum judicum, in illa presente" 
peticione^^ d. comes debet habere aptagi, si ille qui quesierit racionem^^ 
voluerit eum dare. 

[24] Et si aliquis homo quesierit supra aliquem Raguseum res sta- 
biles, videUcet domum vel domos, vineam vel vineas, terram vel terras et 
de omni stabili, et debitor ante d. comitem et alios homines confitebitur 
illud debitum, vei vincetur ad paccandum per racionera^®, in illa presenti 
peticione^^, ille qui debet recipere iUud stabile debet dare yperperum** 
unum vicario et non plus; et yperperum^^ est vicarii, et d. comes preci- 
pere debet vicario ut ipse ponat iUum qui querit iUud stabile in quam- 
cunque'^ possessionem stabilis quam ipse pecierit^^. 

' E. carta, charta ^ jy e. petierit ^ C. D. E. ratiouem * D. paccari ^ D. E. 
petitio ^ C. D. eum ^ C. D. super ^ D. querit ^ D. querit debitum ^" C. D. 
possuut ^' C. D. E. accipere '^ D. comiti, per '^ D. E. etiam '* D. paccare ^'^ D. 
datum aut concordet ^^ C. D. creditori '^ B. Et infra, C. D. E. Et si infra '* C. 
D. E. rationem '^ D. recipere debitum 20 c. D. quia 21 Q. D. E. centum " d. e. 
nihil '3 D jj. petierit 21 b. tenore (sic), C. E. tenorem 25 e. carte, charte " d. 
juditium 27 d. paccamentum ^s ^ pactandi 29 jj. pactare '^ D. se paccare, E. 
se pactare, paccare, pacare (in diversis exemplaribus) *' D. domos illas "^ e, yel 
'3 D. quod vinea ^* D. reditus ''"' C. D. illius anni ^^ E. iperpero " E. petierit 
38 E. foresterium ^^ C. D. impignaudi, E. impi(-pe)gnandi *" B. alienadi, C. D. E. 
alienandi *' E. in quantum ** D. et si omnes *^ E. petitionea ** E. cartam, 
chartam *" E. carta, charta *^ C. D yperperos, E. iperperis *^ E. dare comiti 
*8 E. illud suo *^ E. secundum consuetudinem -''^ E. esset '"^ E. debitum aptagi 
stulte -''^ D. fuerit debitor -'^ D. noluerit ''* E. redditum -'^ D. ipse in ''* E. te- 
nuta ''^ E. aptagi, et si -'^ D. verba: „licitum sit ei habere eum cum aptagi et-' 
desunt. E. verba: „Et si creditor . . . comes aptagi' desunt. -'^ C, D. E. colligantia 
6« E. petierit «^ D. ille debitor «^ q d. juditio " C. D. E. petierit «* C. E. con- 
ditione ^'' D. fuerit per «« C. D. E. sententiam «^ E. presenti ^* E. petitione 
'^ E. iperperum '^® C. quacumque. 

XLVII. 

De confessione facta coram d. comite et vicario. 

[1] Et si aliquis homo per^ aliqueni suum debitorem vocaverit* d. co- 
mitem et suum vicarium, et si d. comes ad se fecerit venire debitorem 
illum, et inter se et suuni vicarium^ in secreto interrogaverit eum de de- 
bito illo, et ibi non fuerint alii homines qui possint esse testes, nisi d. 
coraes et vicarius, et debitor ille tunc coram eis confitebitur illud debitum 
et postea^ alia die vel alia hora ipse negaverit^' illud debitum et primam 
confessionem, confessio quam prius fecit'' in aHquo non noceat ipsi de))i- 
tori ; et si in confessione^ quam ipse fecerit fuerint alii homines qui possint 
esse testes in eo®, tunc racio* teneatur firma. 



Liber III, cap. XLVI-XLIX. 75 



[2] Et niilla coiifessio que facta fiierit in secreto conun d. coiuite et 
siio vicario tantiiin, de qua^" aliquod prode deveniat eis, sit credenda nec 
haljenda firina, si ille qui eain fecerit, postea negaverit eam, et non noceat 
ei ; I [3] nisi ihi fuerint ahi hoinines qui in eo possint^^ esse testes, se- 
cundum antiquani consuetudinein. 

' C. E. bomo aliquem ' C. E. vocaverit ad ^ C. E. vicarium et in secreto 
♦ E. propterea ^* E. bora negaverit ' C. E. illud debitum, prima confeasio, quam 
prius fecit "^ D. confessionem ' C. E. ea ' C. D. E. ratio '" C. quod " D, possunt. 

XLVIII. 

Quando comune^ Ragusii racionem^ petit^ supra* aliquem. 

Et si coinune^ Ragusii ad querendum habuerit supra aliquein Ragu- 
seum ulhiin racionem^, si Raguseus ille vohierit respondere in pUitea ante 
curiam, hcitum sit ei respondere; et si ipse noluerit respondere iii'' platea 
et voluerit trahere curiam ad ahquem locum secretum in civitate, curia 
debet ire ad locum iUuin; et si ipse nohierit respondere in^ platea nec in 
ah(iuo loco in civitate, et vohierit trahere curiam usque ad Cromam, curia 
(lebet ire usque ad Cromam ad audiendum iihiin Raguseum, et ibi debet 
tiniri placitum, secundum antiquam consuetudinem. 

^ E. coramune • C. D. E. rationem ^ E. (juerit * C. E. contra ' C. im 
platea, D. ira. 

XLIX. 
De consuetudinibus inter homines Jadre et Ragusii. 

[1] Xotandum est quod si ahquis Raguseus habuerit ad (luerendum 
racionem' supra ah(|iU'm hominem Jadre vel Jadratinus supra ahquera 
hominem Ragusii, scit^ndum est quod Jadratinus, secundum antiquam con- 
suetudinem, debet veiiire Ragusium ad petpiidum racioiiem^ Raguseo', et 
Raguseus debet ire .ladram ad pcltiiidum racionem' Ja(h'atiiio. 

[2J Et si contingeret quod ahquod (hscordium cre.sceret inter comune' 
civitatis Ragusii et (*omune^ civitatis Jadrt^, propter quod ipsi vehent fa- 
cere comunale* stanicum et parlamentum per comunem^ secundum anti- 
quam consuetudinem, utra^iue pars del>et esse ad s. Mariam de Lesna in 
iosula Farre. ad parlannMitiim et stanicum, et ibi debent justificare se 
coram judicibus ei utraque parte ; et tot judices debent esse ei uua parte 
quot ei aha, districti p«'r sacrameiitiim. | |.*>| Kt (iu»'cumque pars venerit* 
ante ad dictum iocum, debel t'xpectare aliam (lue noii venerit per octo 
dies completos. Et illa pars' (|ue infra dictum terminura octo dierura non 
venerit ad dictum locum, debet j^erdidisse placitum, salvo tamen impedi- 
luento Dei. | [4] Et illa pars (pie venerit ad dictum huMim. (h^bet assignare* 
testes, h(Mniiies* illius loci, et debet esse hicrata placitum. | [5j Et est 
^ciendum (|uod stanicum debet fieri secundum (M*diuem capituli de Chelrao. 

' C. D. E. ratiouem « E. a Racuseo ' E. oommune * E. communale * E. 
parlamentum commune ' D. parB antp ^ ('. parn illa ' C. aflignare • D. testes 
illiu^ loci homiuefl 



76 Statuta Ragusii. 



L. 

De consuetudinibus inter homines Ragusii et homines de 
Sibinico^, Tragurio, Dalmisio^ et Spaleto. 

[1] Sciendum est quod si aliquis homo Ragusii ad querendum ha- 
buerit racionem^ supra aliquem hominem de Silaenico vel de^ Tragurio vel 
de Dahnisio, aut de Spalato*'^ vel de Farra, vel ahquis ex istis civitatibus 
quihbet^ per se ad querendum habuerit racionem^ supra ahquem Ragu- 
seum, presciendum est quod Raguseus vadit ad civitatem sui debitoris ad 
querendum racionem^ ibi ; et iUe qui habet ad petendum supra Raguseum 
ex istis supradictis civitatibus, debet venire Ragusium ad querendum^ ra- 
cionem^ a Raguseo. 

[2] Et si contmgeret quod ahquod discordium cresceret inter comune** 
civitatis Ragusii et comune*^ alicujus civitatis'^ ex istis supradictis, propter 
quod ipsi veUent facere comunale^^ stanicum et parlamentum per comu- 
nem^^, secundum antiquam consuetudinem. utraque pars debet esse ad 
unum locum qui dicitur Prevlae*^ de Stagna. | [3] Et si ahqua pars de^^ 
supradictis haberet dubium de ahqua segnoria^^ eterrena^^, Ragusei debent 
ire ad iUam partem de Prevlac'*^ ad ripam. Et si Ragusei haberent dubium 
de ahqua signoria^' Sclavonie, dicte partes debent venire ad istam partera 
de Prevlac^"* super ripam. Et si pax fuerit, ipsi debent convenire in medio. 
[4] Quod stanicum debet lieri secundum ordinem capitiih de Ohehno. 

^ C. E. Sibenico, D. Sibinicho ^ E. Tragurio et Spaleto ' C. D. E. rationera 
^ E. vel Tragurio ^ C. E. Spaleto ^ D. quelibet '^ E. querendam ^ E. coramune 
^ D. civitatis alicuius ^" D. E. coraraunale ^^ B. C. D. coraunem (sic), E. per 
coramune '^ B. pulac, C. preulac, D. Prieulach, E. Prevlaz '' C. D. ex ^* B. C. 
segnoria, D. E. signoria ^^ B. C. D. eterrena (sic), E. terrena ^^ D. Priulac, E. 
Preulaz ''^ B. E. signoria, C. segnoria '^ D. Prieulac, E. Preulaz. 

LI. 

De consuetudinibus inter Raguseos et homines comitatus 

Chehni. 

[1] Et si ahquod discordium vel debitum, aut ahquod malefaetum de- 
veniret inter homines Ragusii^ et homines de coraitatu de Chelmo^ et 
comes Ragusii cum comune^ Ragusii et comes de Chelmo propter hoe 
veUf^nt ordinare constitutum terminum esse ad stanicum, sciendum est quod 
utraque pars debet esse ad locum constitutum ad s. Stephanum in MaUo* 
de foris, et ibi debent se conjungere ad pleneriura''' stanicum. | [2] Et de- 
bent ehgere*^ tot judices ex una parte quot ex aha, qui debent jurare ad 
evangehum^ Dei® judicare omnes questiones et placita que ibi fient^ bona 
lide sine fraude, secundum antiquam consuetudinem. | |"81 Et d. conies 
Ragusii tenetur et debet facere ut oranes Ragusei (]ui teinpore iUo inve- 
niuntur in Ragusio, et vocati fuerint a Sclavis ad stanicum ad racionem^^, 
veniant ad stanicura iUud, aut debent^^ raittere pro eis ad faciendum ra- 
cionera^" ad iUud stanicuni. | |4] Et coraes de Ohehiio simih modo tenetur 
facere ut homines de Chelmo oranes''^ qui vocati fnerint ad stanicum, ve- 
niant ad facienduni racionem^^ ad iUud stanicura, vel debent^^ mittere pro 
eis. I [5] Et si per iUos Juratos^* judices judicatum fuerit sacramentum ad 



Liber III, cap. I.-LI. 77 

aliqnem comiteni vd ad ejus liliiim aut^'' lilios, licitum sit illi^" cui ju- 
dicatum fuerit, ut per se faciat jurare unum de suis nol»ililjus viris; et 
ille quando jurat del)et stare prope illuiii pro quo jurare debet ad latus 
ejus, et debet osculari^' eum ore. | [6] Et si comes de Chelmo per se ha- 
buerit ad querendum racionem^^ supra comitem et comune^'* liagusii, vel 
supra aliquHui de Ragusio, hoc debet esse primum placitum quod prius 
debet placitari ibi^^. Et si coraes de Chelnio per se nun habuerit ad queren- 
duiii racionem^^ supra comitem et conmne^'* vel aliquem de Ragusio, et 
comes vel comune^- Ragusii ad querendum habuerit supra coraitem vel 
aliquem de Chelmo, istud debet esse primum placitum quod ibi placitetur. | 
[7] Et sit primum placitum comitis de Chelmo, secuiidum df*bet esse co- 
mitis et conmnis-" Ragusii. Et si comes et comune^® Ragusii et comes de 
Chelmo per-^ se non habuerint ad querendum, alii homines qui ibi fuerint 
ad querendum raciones'-^'^ suas debent ponere tessiram--^ que pars debeat 
prius incipnrf^ placitare, et illa pai's que per tessiram^* vicerit debet primo 
placitare, et alia pars secundo; et sic complentur omnia placita usque ad 
finera : una pars unum placitum, et alia aliud placitum. | [S] Et ille homo 
qui perdiderit placitum suum per sentenciam'^' illorum judicum, de qua- 
cumque parte, dominus ejus sine mora debet facere racionem^^ illi qui 
vicerit placitum, nisi ipsi se ad invicem concordaverint. 

I/J] Et si stanicum plenerium^*^ non fuerit ordinatum, et aliquis homo 
de Chelmo venerit ad querendum racionem^^ supra aliquem hominem Ra- 
gusii ante curiam Ra;>usii'^', si Raguseivs voluerit respondere et facere ei 
racioneni*'' ante curiam Ragusii, faciat; et si noluerit, ordinet stanicum 
ante curiam Raausii ad constitutum locum et ad certum terminum, se- 
cundum (juod ordinatum fuerit ante curiam: et quelibet pars debeat^ esse 
in illo loco, pars Raiiuseonim cum judicibus Ragusii quos portare vohierit, 
et pars Sclavorum cum judicibus Sclavis quos ducere voluerit, et sint tot 
judices px una parte (piot ex alia. Et (lUfcumque ex illis partibus non ve- 
niret ad terminum constitutum sinc imjiedimento J)ei et dominacionis^^ 
terre, sit^^ torta, et perdiderit placitum. | [10] Et si Sclavus non concor- 
daret se cum Raguseo ante curiam Ragusii, Raguseus debet ordinare aute 
d. comitem et curiam Fiagusii certum terminum eundi ad stanicum cum 
Sclavo. I |]1) Et in illo die Ragus»'us ad suam voliintatem del)et elligere'^^ 
judices ab uno in supra, et Sclavus simili niodo debet lacere : qui judices 
siue sacramento dfdient Judicare placitum vel placita que ibi fient. 

[12| Et si ali(piis Sclavus v^Mieril Ragusiiim et comprHliHnsus tuerit ab 
aliquo Raguseo in ali(jUo drbito vd alio-*^ mal»'facto. licitum sit Raguseo 
(iucere Schivuni ant»' d. comitcm et suani curiam. Et si Sclavus ille sua 
vohintatc pnr placitum voluerit faccre racionem'** Raguseo, d. conies cuni 
sua curia d»'bet ci faccre racioncm'": (4 si ipse-'^^ nolu»'rit »4 pecierit^* sta- 
iiicum, licitum sit ulri^iue parti** ordinare stanicum ad suam volunlat(*ra, 
»ecundum predictam formam et ordincm. | |13] Et (HMam^" si Raguscus se 
voluerit concordare cnni Sclavo illo pcr stanicura aut alio quocumque modo, 
antc (|uam cum (hicat a«i d. comitem, ips»* bcnc potest facerc hoc et crit 
firmum. Et si ali(|uis Uaguseiis vcn»*rit ad d. comitein et pecierit^* ei 
litterHs^' 8uas, et voluerit ire ad comitHm (h» Chelnio cura litteris ad que- 
rendiim racionera'^ siipra ali(|ueni Sclavum de Chelmo. d. conies debet ei 
facere suas litteras-^'; vi Raguseus cmii litteris^" illis*** debet ire ad co- 



78 Statuta Eagusii. 



raitem de Ohelmo, et ille Sclavus qui debet facere racionem^^ Raguseo, 
ante comitem de Ohelmo debet placitare et facere racionem^^ Raguseo, et 
illa sentencia^^ que data fuerit per comitem de Chelmo erit iirma. | [14] Et 
quecumque pars non venerit ad stanicum constitutum, et vocata fuerit et 
non^2 habuerit justum inpedimentum*^ clare factum, videlicet inpedimen- 
tum*^ Dei et contradicionem^^ domini terreni, et judicata fuerit, perdiderit 
placitum et erit torta. | [15] Et si judicatum fuerit sacramentum vel sacra- 
menta Raguseo in stanico*^ Sclavus non potest dicere Raguseo: „volo quod 
talis et talis juret tecum" ; sed Raguseus*^ jurare debeat cum illis suis pro- 
pinquis quos ipse habere poterit^^ | [16] Et eciam^^ si aliquis Raguseus 
habuerit ad querendum racionem^^ supra^^ aliquem Sclavum et ordinatum 
fuerit stanicum plenerium^^ et Raguseus ille noiuerit^^ ire ad stanicum illud 
ad querendum racionem^^ suam, iliud non prejudicat ei in suo jure, et bene 
potest manere. Et si Sclavus ille inde in antea venerit Ragusium, Raguseus 
non potest vetare ei terram Ragusii, nec potest eum pignerare vel facere 
pignerari, et nec depredare eum pro racione^^ sua^^ donec placitum suum 
diffinitum^^ fuerit per racionem^^ et per legis sentencianr'^^, pro eo quod 
noluit^* ire ad diffiniendum^^ ad stanicum. 

^ C. Eagusei (sic) ^ e, homines Chelmi de comitatu ' E. communi * D. 
Malpho ■' B. C. plenerium (sic), E. plenarium ** D. elligere ^ D. evangellium 
8 E. s. Dei evangelia » C. fuerint '^ C. D. E. rationem ^' E. debeant '^ D. 
Chelmo qui " B. D. debet, C. debent, E. debeant ^* E. illos judices ^^ E. vel 
^* D. ei " E. deosculari '® E. commune '^ E. quod placitari prius debet ibi 
2° E. communis ^i ]), pro 22 q j) ^ rationes 23 g. tesseram ^* C. E. tesseram 
^^ C. D. E. sententiam ^^ E. plenarium ^"^ D. hominem Eagusii, si Eaguseus '* C. 
debet ^» C. D. E. dominationis »« B. sic, C. D. E. sit ^i q. eligere, E. elligere, 
eligere '* E. vel malefacto '^ C. E. et si noluerit ^* C. D. E. petierit ^^ D. parte 
3« E. etiam »^ C. E. literas =^8 e. literas suas ^9 c. literis *" E. suis <' B. se- 
tencia (sic), C. D. E. sententia *^ E. nisi *^ E. impedimentum ** C. E. contra- 
dictionem ^'^ E. in Eacuseo stanico *^ D. Eagusius *' D. potterit *^ D. super 
" D. noUuerit ^'^ C. D. E. ratione •'^ E. sui ^''^ E. deffinitum, definitum •^' D. E. 
sententiam ^* D. noluerit •'^^ E. deffiniendum. 

LII. 
De consuetudinibus inter Raguseos et homines Bossine^ 

[1] Et si aliquis Raguseus ad querendum habuerit racionem^ supra 
ducem de Bossina vel supra aliquem hominem de Rossina, Raguseus ilie 
cum litteris^ d. comitis Ragusii debet ire ad ducem Bossine ad querendum 
racionem^ snam, et sentencia^ que data fuerit ei ibi erit^ firma. 

[2] Et siraili raodo facit dux de Bossina de suis horainibus qui habent 
ad querendura racionem^ supra Raguseos, et veniunf Ragusiura cura lit- 
teris^ sui ducis ante d. comitem, et sentencia* que data fuerit erit firma. 

' D. Bosne » C. D. E. rationem » C. literris (sic) * C. D. E. sententia * E. 
sit * D. verba: „et veniunt Eagusium" desunt. 

LIII. 

De consuetudinibus inter Raguseos et hoinines Rassie. 

[1] Et si aliquod discordium aut querimonia cresceret inter reguum 
et homines de Rascia^ et comitatura et coraune^ et horaines^ Ragusii, 



Liber III, cap. LI-LVI. 7« 



propter qnod vellent ordinare et facere stanicum, si necesse"^ fuerit, scien- 
dum est quod ntraque pars debet se*^ conjunjiere ad stanicum in Joncheto^, 
in loco qui dicitur Arena prope ecclesiani s. Triplioni, vel ad Crestam' 
prope ecclesiam s. Micliaelis, si Sclavi de sua voluntate vohierint locum de 
Oresta^; et si Sclavi nohierint locum de Cresta*, stanicum debet fieri in 
Joncheto*' in predicto loco. | [2] Et rex Rasie^" personahter non tenetur 
venire ad stanicum, nisi fuerit de sua voluntate, sed ipse tenetur mittere, 
et simihter facit d. comes Ragusii. | [3] Et hoc stanicum debet fieri se- 
cundum ordinem et formam quod^^ fit stanicum de Ohehiio in omnibus, 
sive pieneriura^* fuerit, sive proprium stanicum. 

• D. Rassia "^ E. commune ' C. et comitatum et comune Ragusij et homines 
* E. neccesse, necesse ■' B. couiugere (sic), E. debet se conjungere. In ceteris deest 
„8e". •* E. Jonchetto " B. Trestam (sic), C. D. E, Crestam " B. Tresta, C. D. E. 
Cresta » B. „Cre8ta- (sic), sicut iu C. ^" C. D. Rascie, E. Rfiscie, Ra«isie ^' B. C. 
D. quod, E. quo '^ E. plenarium. 

LIV. 

De consuetudinibus inter Raguseos et illos de Genta^ 

[1] Et si ahquod discordium aut (juerinionia cresceret inter regnum 
et homines de Genta et comitatum et comune'^ et homines Ragusii, propter 
quod ipsi vellent ordinare facere stanicum, si necesse esset, sciendum est 
quod utraque pars se debet conjun»j,-ere ad Mohna^, prope ecclesiam* s. '' 
Hylacrioni^. | [2] Et hoc stanicum, sive plenerium' sive proprium fuerit, 
debet fieri secundum ordinem et formam in omnibus quod^* fit stanicum 
de Chehno. 

' D. Zenta » E. commune =' B. C. Malina, D. Mollina, V.. Mollna < C ecle- 
aiam '' B. C. sancie (sic 1) "^ B. C Hylacrioui, D. Hilacrioni, E. Jiilarionis " E. 
plenarium ' E. quo. 

LV. 

De consueludine^ inier Raguseos et civitates^ Dalinacie^ 

superioris. 

[1] P]t si ahquis Raguseus ad querendum haljuerit racionem* supra 
ahquem hominem de civitatibus Dainiacie^ superioris'*, vel ah(juis honio 
de ilhs h)cis ad (pierenchiiii hal)iiorit siipra ahquem Raguseum, sciendiim 
est quod Raguseus debel iiv ad civitatfiii sui delutoris ad queivndum ra- 
cionem* suani. | f2) Et ihe (lui supra Raguseum ha])uerit ad (luerendum 
ipse debet venire Ragusium'^ ad querendum. 

' B. C. conHuetudiue, E. consuetudinibus ' B. ciritates (sic) ' B. D. Dahuacie, 
0. E. Dalraatie * (\ D. E. rationem ' B. superiori (wic), C. D. E. superioris " D. 
Kagusii. 

LVl. 

De consuetudine^ inter Raguseos et doniinos Sclavonie. 

[1] Quicum(|Ut* Ragu.seus ahquam messitacionem^ habuerit cum rege 
Rascie' in terris Rascie', vel* cura (hice Bossinp in terris Bossine, vel cura 
coiuit»^ dn Chehno in terris de Cliehiio. vel cnm comite de Centa^ in*^ 
t^-rri^ d*' ('»'iifH'. ♦'f messitacio' illa poterit"* prol^ari vera", secundum anti- 



80 Statuta Bagusii. 



quara eonsuetudinem, Raguseus tenetur ire ad illam segnoriam^^ ad pac- 
candum et complendum messitacionem^ iliam quam habet in vita sua. j 
[2] Et si Raguseus moriretur^^ antequam voeatus esset ad racionem^^, 
sciendum est, quod uxor vel heredes ejus, aut illi qui possident bona sua, 
tenentur et debent respondere et^^ facere racionem^^ in civitate Ragusii 
pro mortuo. | [3] Et si Raguseus nolet^* respondere et facere racionem^^ 
ante curiam Ragusii, et peteret^'' stanicum secundum antiquam consuetu- 
dinem, utraque pars debet ordinare stanicum ad suam voluntatem ante d. 
comitem Ragusii. | [4] Et si uxor vel heredes illius mortui, aut illi qui 
possident bona ejus, non possiderent ahquid de bonis mortui, aut velent^^ 
dejactare se de possessionibus suis, ipsi non tenentur nec debent facere 
racionem^^, secundum antiquam consuetudinem. 

^ B. C. coDsuetudine, T>. E. consuetudinibus ^ q j) jj. messitationem ' C 
D. Rasie, E. Rascie, Rassie * D. cum rege Rasie vel cum; E. omisit „vel" •' E. 
Genta ^ D. et in terris de Centa ' C. E. messitatio "^ D. potterit ^ E. poterit vere 
^^ E. signoriam ^^ E. moreretur '^ C. D. E. rationem '^ E. et debent facere '* E. 
nollet ^•' C. D. petierit '« C. D. E. vellent. 

LVIl. 

De consuetudine inter Raguseos^ et Sclavos. 

Et si aliquis Raguseus ad querendum habuerit racionem^ supra ali- 
quem Sclavum vel Sclavus supra Raguseum, et Raguseus Sclavo vel 
Sclavus Raguseo dixerit : „nolo^ respondere tibi nisi* ad plenerium'^ sta- 
nicura, et non ad proprium", et stanicum plenerium'' non fuerit ordinatum 
per segnorias", sciendum est quod aliqua ex iUis partibus non debet nec 
potest petere stanicum plenerium^, sed utraque pars ordinet parvum sta- 
nicum ad certum terminum, et ad ilJud stanicum debet^ diffinire"^ que- 
stiones suas, secundum antiquam consuetudinem. . 

^ D. Raguseo ^ q, d, e^ rationem ^ E. volo * E. tibi ad "' E. plenarium 
* E. signorias '^ D. debent ^ E. definire. 

LVIIl. 

De eo qui vincit^ servum vel ancillam per placitum. 

Si aliquis homo vel mulier in stanico vel in curia'^ Ragusii, aut in 
alio loco extra Ragusium, per placitum vicerit aliquem servum vel an- 
cillam, sciendum est quod ille homo vel mulier potestatem habet portandi 
ad domum suam illum servum vel ancillam quem vel quam vicerit in^ 
placito, sine precepto d. comitis et curie Ragusii, et sine dacione* domini-^ 
et d. comes cum sua curia, secundum antiquam consuetudiuem, non potest 
in hoc dare ei contrariuiii. 

' D. vinzit '^ D. foro ' D. im * D. datione '• C. D. dominii. 

(Cap. LIX, LX, LXI non inveniuntur in cod. B.) 

LIX. 

[1] Anno domini millessimo trecentessimo sexagesimo^ nono''^, indi- 
tione^ septima*, die vigesimo''"' tertio'' mensis' madii^, in majori consilio 



Liber m, cap. LVI-LX. 81 



sono campaiie more solito congregato, et cum laiido populi in^ publica 
concione statutum et firniatum fuit: quod quociens^^ venerit aliqua per- 
sona ad d. rectorem Ragusii t^t duos judices juratos ad minus, cuin instru- 
mento renunpciando^^ quod habebit supra aliquem suum debitorem vel 
debitores, et petierit quod dictus suus debitor seu^^ debitores capiantur, 
d. rector cum dictis judicil)us qui erunt per tempora, teneantur mittere 
riparium ad vocandum ad judicium^^ dictum debitorem vel debitores cum 
familia rectoris, tali condicione^* quod si dictus debitor vel debitores no- 
luerint^'' venire ad judicium^'* ad respondendum suo creditori, familia rec- 
toris debeat ipsum vel ipsos capere et aducere^' ad judicium: si vero ille 
debitor vel debitores venerint^*^ voluntarie ad solam vocem riparii, dicta 
familia nullam sil)i debeat facere novitatem. | [2] Et si creditor petierit 
fraudulenter^^ cum aliqua carta*° quam ipse fieri fecerit, de qua habuerit 
suam solutionem, teneatur solvere pro pena ducatos auri centum, cujus 
pene medietas sit comunis^^ ac''^^ alia medietas sit debitoris vel debitorum, 
a quo vel a quibus petetur debitum supradictum. | [3] Et si dictam cartam*^ 
debiti non fecerit fieri ipse actor, sed ipsam habuerit ab aliis per succes- 
sionem vel per alium modum, si dicta carta^^ fuerit soluta, non teneatur 
ipse actor solvere aliquam penam, sed teneatur se^* purgare suo juramento, 
quod non fraudulenter^^ petebat debitum supradictura ; si autem jurare 
noluerit, vel sciverit illud debitum quod petebat fuisse solutum, solvere 
<iel)eat dictam penam centum ducatorum, ut superius est expressum, aliquo 
statuto seu cunsuetudine observatis^'' hactenus in contrarium non obstante. 

' D. sexagessimo ^ e. 1369. ^ E. indictione * E. 7. '' D. vigessimo • E. 23. 
' E. 23 maji ' D. madii ^ D. im "* E. quoties ^^ D. E. renunciando '* E. vel 
" D. judicem '♦ D. E. couditione '^ D. noluerit "^ D. juditium '^ E. adducere 
'* E. venirent " E. fraudolenter *' E. carta, charta '^' E. communis ** E. et 
*' E. cartam. chartara '* D. teneatur purgare " H observato. 

LX. 

[1] Anno domini millesimo trecentessimo septuagesimo^ secundo*, 
inditione^ decima*, die decimo septimo'' mensis augusti, iu majori consilio 
sono campane more solito congregato, cum laudo populi in^ puplica' con- 
tione'*, statutum et firmatum fiiit : qiiod quilibet Kaguseus et qui pro Ra- 
guseo se apellat", existens debitor alicujus, pro quo debito tenetur respon- 
(lere in juditio^^ Ragusii, a modo in antea non possit impetrare per se vel 
per alium, aliquo modo vel ingenio, aliquam literam*^ ab aliquo doraino, 
vigore cujus litere^- possit in aliqiia justitia^'^ impediri tienda contra ipsum, 
secundum nostros ordines Ragusinos, sub pena solvendi centnra ducatos 
auri comuni^* Kagiisii pro (|uolibet contrafacturo et pro qualibet^* vice. ! 
[2] Pro quilnis si statim non solverit, ponatur in carcere, et ibi detineatiir 
donec solverit, nec audiatur in aliquo. nisi prius solvat penam predictam. 
[3] ^]t soUita vel non soluta pena, nicliilominus^" teneatur respondere'' in 
juditio^"* Ragusii. Et si quis aduxerit^^ vel aduci*^ fecerit literam^^ ab ali- 
quo domino, liujusmodi dicta litera^* non |>o.ssit nec debeat in aliquo pr»'- 
judicar»* jurilnis illius, vel illorum, qui petet^^ jus contra illum, vel illu.s 
tales literas*^ impetrantes. | [4] Et si pro aliqua littera hujusmodi nostrum 
comune'* vel aliqiia spetialis*'' persona haberet aliquod dampnum*'', ille, 
vel illi in favorem cujus vel quorum impetraretur'' dicta litera*^ debeat 

MONTJM. HI8TOR. JUR. IX. 6 



32 Statuta Ragusii. 



emendare totum dampnum^^ cum expensis et interesse quod comune^^ vel 
aliqua particularis persona pateretnr ocaxione^^ predicta. | [5] Et de dictis 
dampnis^^ expensis et interesse credatur sacramento illoriim qui paterentur 
dampna^^. | [6] Et si aliqua litera^^ hujusniodi produceretur comuni^*, in 
favorem alicujus, et ille excusaret se et diceret se non habere culpam in 
dicta httera in suum favorem nostro^^ comuni^* transmissa, si probatio ha- 
beri non posset contra ilium, judicinm de hoc remaneat consilio rogatorum 
ad discernendum et judicandum utrum fnerit culpabilis^^ vel innocens. 

' D. septuagessimo 2 ^ 1372 ^ E. indictione * E. 10 ^' E. 17 " D. im 
' D. E. publica * D. E. concione ^ D. appellat ^" D. E. judicio ^^ D. litteram 
'2 D. E. iittere ''^ D. justicia '^ E. communi ^^ C. quolibet (sic) uice '^ E. nihi- 
lominus '^ D. respondendum '^ E. judicio '^ E. adduxerit ^" E. adduci ^^ D. E. 
littera ^^ e^ petit 23 j) ijtteras 24 ^. commune ^^ d. E. specialis ^e -^ damnum 
^"^ E. impetratur ^s jy^ g. occasione -^ E. damnis -^" E. damna ^^ E. communi 
nostro *2 D. culbabilis. 

LXI. 

[1] Anno domini millesimo trecentessimo septuagesimo septimo^ die 
quinto decimo^ decembris-"^, in majori consiho sono campane more soiito 
congregato, et eum laudo populi in publica contione*, ut moris est, captum 
fuit et firmatum: quod creditores possint petere jura sua contra suos de- 
bitores ubique locorum, et quod quilibet creditor possit compellere suum 
debitorem extra Ragusium, tam cum sententia facta in Eagusio quam cum 
qualibet carta^ notarii, quam habebit contra ipsum, prout dicto creditori 
videbitur expedire. | [2] Et quod si quis creditor petierit et compulerit 
suum debitorem cum carta'' vel sententia soluta, et fecerit sibi inique solvi, 
quod possit ei per cartam'^ securitaiis probari, quod debeat statim resti- 
tuere dicto debitori illud quod false abstulisset ; et tantundem debeat sol- 
vere de pena, cujus pene medietas sit nostri comunis^ et alia medietas** 
dicti debitoris. | [3] Et quod si quis creditor exegerit ahquid a suo debi- 
tore extra Ragusium cum placito, vel de concordio^ seu vohmtate, quod 
non sit ahquod prejuditium^^ juribus aliorum creditorum, qui debent reci- 
pere super debitore predicto. | [4] Et quod d. rector, cum suis judicibus 
qui sunt et erunt per tempora, teneantur ex parte tocius^^ nostre comu- 
nitatis^^ recomendare^^ cartas^^ notarie^"' et sententias que portabuntur 
a creditoribus^" vel eorum procuratoribus, | [5] scribendo verba, modos 
inductivos et preces in dictis recomendationibus^^ prout ipsis melius et 
hutilius^® videbitur, ut creditores personas suorum debitorum incarceratas 
et ipsorum res possint obtinere. 

' E. 1377 2 E. 15 ^ E. xbris 4 ]>, £, concione ■• E. carta, charta « E. car- 
tam, chartam '^ E. communis ^ E. medietas sit ■* E. accordio ^" E. prejudicium 
" D. E. totius '2 E. communitatis '^ D. reccomendare, E. recomandare '* E. cartaa, 
chartas '^ D. nottarie '*■ D. chreditoribus " D. E. recomandHtionibus "* D. E. 
utilius. 

Explicit liber tercius, incipit liber quartus (B. C). 

(Explicit liber tertlus, incipit tabula quarti librl D.) 
(Fiiiis libri tertii statutorum E.) 



Liber III, cap. LXI — Liber IV, cap. I. 83 

I. 

De dote et perchivio^ 

[1] Volentes nmlieribus super suis dotibus et perchivio^ providere, 

statuiraus quod, quoeienscuuKiue^ mulier seu ali(juis pro inuliere dederit 

dotem seu perchivium^, de reeepcione* ipsius percliivii'' maritus teneatur 

facere eartam'^ ipsi mulieri, vel cuicumque sibi perchivium^ assigiiaverit. 

[2] Qui maritus si denarios pro perchivio' receperit, ipsos denarios habeat 

in sua potestate ad faciendum de eis quicquid placut^rit sibi ; et creditor 

vel creditores sui possint^ eum pig-nerare*^ de dictis denariis. Et d. comes 

qui per tempora fuerit in Ragusio cuin sua curia possit similiter eum de 

dictis deuariis pignerare^ si propter otfensam ahquam dictus maritus fuerit 

conderapnatus^. | [3J Ita taraen locura habent oinuia supradicta, si maritns 

habet de bonis suis tantum, unde possit satisfieri muUeri de suo perchivio^; 

aliter nec creditores, nec d. coraes possit dictos denarios pignerare^. 

[4] Intentionis^^ enini nostre est, ut seraper et iu orani casu, dos sive 

perchiviura'' rauHeris^^ sit salvum. | [5] Si vero maritus non denarios, sed 

aHa mobilia, videHcet aninuiHa, navem vel naves^^, barcara^^ vel barcas^*, 

vel aHquod aHud Hgnura pro perchivio^ uxoris sue receperit, orania sint 

in^^ potestate dicti raariti ad facienduin quicquid voluerit. Veruratainen^^ 

creditor seu creditores sui pro aHquo debito, vel d. coines cum sua curia, 

pro aHqua ofTeusione ipsius, capere seu pignorare'^ non possint ea; | [6] nisi 

uxor pro qua datuin est perchiviuni^ iUud inveniretur^'^ fide jussisse vel 

manupreh^nsisse pro eo. | [7J Aurum autera, argentura, perle^®, lapides pre- 

ciosi^" et vestiniHnta. que uxor portavnrit in donio viri sui pro perchivio^ 

orania sint in^'" potestate uxoris, et ipsa teneatur salvare et custodire ea 

ad utiHtatem suain et suoruni hereduin ; sed nxor ipsa aHenare, impignare^^ 

aut vendere non possit sine voHintate viri sui. | [8J SoHito autem raatri- 

monio, aunim, arL^entum, perle et hipides preciosi*'*^ ipsi muHeri. seu iHi^-'^ 

qui pro ea remanserit a marito, seu ab iUo qui pro eo fuerit, integra re- 

stituantur. | [9J Nisi uxor contiteretur se donasse, acomodasse^* seu aHter 

amisisse ea vel aHquid ex eis: tunc enim donata, acomodata^'' seu amissa 

ppr inuHereni maritus restituere non cogatnr. | flOJ Vestimenta vero, ^'t 

panni as.signati pro percHivio^ qui superfuerint teinpore raortis, restituantur 

sicut invenientur^". | [11 J Sed si forte pro faciendis vestiinentis uxori sue, 

maritus receperit dHuarios, et fecerit iHa vestiin»*nta pro (jniltus ipsos rece- 

perit, noii teneatur tempore mortis ad restitucioiK^m'-^ denariorum, Sf(] 

pannoruni sicut inveuiuntur. | |12] IIoc idein de sclavo vel .sclava (lUem 

vel quara uxor in domo*'* viri duxit, (|nem vel quain nec maritus sine vo- 

luntate uxoris similir»M' alienare iion potest, nec pro ali(juo debito seu 

otTciisioiie ipsius viri capi vel pignerari'^". | [Vd\ Verumtainen, si illud quod 

aliquis receperit pro perchivio' uxoris sue, consistat m rebus stabilibus, 

.seu in perchivio^ sit aliquid^^ stabile. illud stabile inpignerari^^ vel alie- 

nari non possit per maritum, sine voluntate et consensu uxoris, nec sta- 

bile illu<l pn» otTensione alicpia seu del»ito niariti valeat pignerari*'*' : . 

[14| nisi uxor e.jus inventa fuerit raanuprehen.sa. | [loj Addinms eciam^* 

huie statuto, quod^* si post cartam*'' factam de recepcioue perchivii'' a 

marito. ipse maritus contraxerit aliud debituni, seu feeerit aliam cartam^^ 



84 Statuta Ragusii. 



carta'^ dotis seu perchivii^ sit majoris vigoris, et primo satistieri debeat'^ 
eidem. | [16] Si vero appareant alie carte^^ priores facte ante cartam^^ 
perchivii^, priores carte^^ sint majoris vigoris, et in eis primo debeant 
satisfieri. 

^ D. parchivio ^ E. quotiescumque ^ D. parchivium ^ C. D. E. receptione 
" D. parchivii ^ E. cartam, chartam ^ E. possunt ^ E. pignorare ^ E. condem- 
natus •" D. intencionis ^^ D. E. omittunt „mulieris" ^^ e. navem, barcam ^' D. 
barcham '* D. barchas ^* D. im ^^ E. Verum creditor ^' C. pignerare ^* E. 
invenietur ^^ D. perle et ^" E. pretiosi ^^ D. impignorare, E. impignare ^^ q^ e. 
pretiosi ''^^ E. ei ^4 p^ accomodasse, E. accomodasse, comodasse '^-^ D. acomoda, 
E. accomodata, comodata ^e j) inveniuntur ^^ C. E. restitutionem ^^ E. domum 
*^ E. pignorari ^° E. aliquod ^^ E. impegnari ^^ g pignorari ^^ E. etiam '* D. 
quod post '^ E. cartam, chartam ^* E. carta, charta '^ E. debet '* E. carte, 
charte. 

II. 

De lecto et vestimentis uxoris. 

[1] Statuimus quod lectus et res pertinentes ad lectum, et vestimenta 
uioris et fihe aut filiarum debitoris, aurum, argentum et perle, et alia 
ornamenta que solent mulieres portare, et ancilla eciam^ uxoris non possint 
pro aliquo debito seu culpa^ viri pignerari^; et eciam\ si uxor debitoris 
habuerit stabile vel mobile de suo perchivio*, vel de dono patris aut matris, 
seu ex parte antecessorum suorum, illud mobiie seu stabile pro ahquo facto 
viri pignorari non possit; | [2] nisi ipsa uxor inventa fuerit fidejussisse 
pro viro suo in debito suprascripto. 

^ E. etiam ^ j) pj.o aliqua culpa seu debito viri ^ E. pignorari * D. par- 
chivio. 

III. 

De vestimentis quas^ debent habere novicie^. 

[1] Ne ulterius super vestimentis que debet habere novicia^ eveniat 
aliquod dubium statuimus, quod, quoeienscunque* aliqua nobihs mulier 
maritatur, habeat mantelhim unum de scarlato fornitum et investitum, se- 
cundum consuetudinem civitatis Ragusii, et mantellum unum de salia vi- 
rida^ similiter fornitum et investitum, pellem unam de foinis fornitam et 
cohopertam^ (^uppam^ unam de cendato fornitam, ecialn** pellicionem'* 
unum leporinum et ancillam unam. | [2] Quod si forte ipsa mulier^^, vel 
qui eam maritaverit, pro dictis vestimentis vohierit dare denarios, tene- 
antur^^ dare: pro mantello de scarlato^^ yperpera^^ duodecim^*, pro man- 
tello viridi^^ yperpera^^ octo^^ pro pelle de foinis yperpera^^ duodecim'*, 
pro 9uppa^^ de cendato^"^ yperpera^^ octo^^ pro pellicione^^ yperpera^' 
tria^^, et pro ancilla una yperpera^^ duodecim^^: | [3] salvo pacto habito 
inter eos de dando plus vel minus, pro rebus supradictis. | [4J Si vero de 
auro^^ promisso a muliere, vel ab alio pro ea*^^, aliquid defecerit^* quod 
datnm non sit, detur pro quolibet sacio yperpemm^''' unum. 

^ E. que ^ C. D. E. novitie ' 0. E. novitia * E. quotiescumque -' E. viridi 
• C. D. coopertam ' C. D. ^upam, E cuppara ^ E. etiam •> C. pellitionem '" D. 
mulier ipsa ^^ C. D. E. teneatur '^ £ scarlatto ''' E. iperperos '* E. 12 ^^ C 
D. viride '® E. 8 '' D. zupa, E. zuppa ^^ E ceridato '" C. pellitione '■'" D. 
ippr. tria, E. iperperos tres *' E. 12. '^^ C. D. de viro (sic) ^'^ D. ipsa '^* E. de- 
nceret "'^ E. iperperum. 



Liber IV, cap. U— V. 85 



IV. 

De dote seu perchivio^ non dando sine carta^. 

[1] Erat acteiiiis^ antiqua consiietudo, quod dos sive perehiviuin* sine 
carta^ dahatur; | [2] et quod si inter uxorem existentem in domo mariti, 
vel alium pro ea et raaritum, super dote vel perchivio^ questio verteretur: 
videhcet quod maritus diceret sibi deficere aliquid de dote, et uxor seu 
ille qui eam niaritaverat\ dicebat" se totam dotem sive perchivium^ de- 
disse, et erat' priina uxor, totam credenciam^ habebat corona"*, et nisi 
probaret maritus se non recepisse, tenebatur ad restitucionem^^. | [8] Quam 
consuetudinem, vehuP^ juri contrariam, corrigentes^^ statuimus: | [4] quod 
de cetero nulhi dos sive perchivium^ sine carta^ publica assignetnr^^, et 
quod dotis sive perchivii^* assignacio^\ nisi per cartam'", probari^' non 
possit. I [5] Et si questio inter maritum et uxorem que jani intravit in 
domo mariti cum corona, seu ilhim qui eam maritavit, de recepcione^** 
dotis sive perchivii^* oriretur, non, ut olim, corona hal)eat credenciam*^ 
sed, nisi probetm' ex parte muHeris per cartam^*' maritum dotem seu per- 
chivium* recepisse, maritus haljeat credenciam^^ et juramentum. 

Curente^^ anno domini MccLxxxxnr^^ de^^ mense marcii^^, tempore 
egregii militis d. Marini Badoarii, comitis Ragusii, per ipsum d. comitem 
cum voluntate minoris et majoris consilii et iaudo popuH, additum est sta- 
tuto de dote: | [6] quod si appareret aliquis cum iustruniento debiti, supra 
aliquem habentem uxorem maritatam ante statutum et ante cartam^** de- 
biti, et non haberet cartam^*^ dotis, quod dicta mulier, si esset de nobi- 
Hbus, non habeat credenciaip^^ nisi de yperperis^* quadringentis^'', et ab 
inde^* inferius. Si vero fuerit de innobilibus^', et non haberet cartam^^ 
dotis, et maritata esset ante statutum et ante cartam^-' debiti, remaneat 
in^® providencia^* d. comitis et sue curie ; salvo si^^ ipsa nnilier per in- 
strumentum vel testes posset suum perchivium* reprobare^' : de questio- 
nibus vero^^ inter virum et uxorem, statutnm iu sua permaneat firmitate. 

' D. parehivio ' I). charta, E. carta, charta ' K. hactenue * D. parchivium 
^" E. raaritaverit * E. diceret ' E. esset * C E. credentiam ' D. totam habebat 
coronam '" E. restitutiouera " E. vehit '^ D. corigentes " C. aaignetur '* D. 
parchivii '• C. D. E. assignatio '•* E. cartam, chartara '' D. assignari '* C. E. 
receptione '* C. D. E. creoentiam ^*" C. currente ^' C. niilleaimo ducentessimo no- 
nagessimo tercio, E. 129:J. " ].] de" deest "^' C. D. E. martii ^* E. iperperis 
*' E. 400 '• E. ab eisdem inferius 27 j? iguobilibus ^» j) im 29 q d •£ provi- 
dentia ^^ C. „8i" additum raanu recentiori. D, salvo ipsa " C. E. probare " E. 
omisit ^vero". 

V. 

I)e donacionibus' quas parentes faciunt fiiiabus supra per- 

rhivium''^. 

l oniigit alicjuando quod patres vel matres tiliabus maritatis ultra dotem 
.seu perchivium* aliquid donant in^ morte, et inariti siipra ipsis donacio- 
nibus* molestant uxores; statuimus igitiir ut (juicquid* a patre vel matre 
vel ahqua alia persona donatum fuerit iniilieri, de eo quod potest donari. 
totum illud sit in^ potostate et voluntate muli»M'is ipsius. et heredum suoniin 
post mortera ipsius: ita quod (h' eis po.ssit facere vele'' suura, nec maritus 
habeat aliquid facere super donacione* predicta. Et si forte muher cui 



8() Statuta Ragusii. 



facta est donacio^, erit secunda uxor, vel tercia^ aut inde superius, maritus 
aut filii mariti ex altera uxore nichiP habeant in eo facere, sed totus^^ 
sit ipsius mulieris et heredum ex ea descendencium^^ ut dictum est. 

^ C. D. E. donationibus ^ D. parchivium ^ D. im ^ E. quidquid •' G. D. 
E. velle * C. donatione, E. supra donationem predictam ' C. D. E. donatio * D. 
E. tertia » D. E. nihil ^" C. D. E. totum '^ C. D. E. discendentium. 

VI. 

De ordinacione^ viri cum venit^ ad mortem. 

[1] Oupientes per presens statutum non solum viventibus, veruni eciam 
morientibus subvenire, statuimus ut si aliquis homo uxoratus venerit ad 
mortem supervivente^ uxore, et voluerit sue anime providere, possit dimit- 
tere pro anima sua qnantumcumque sibi placuerit, | [2] usque ad quartam 
partem bonorum suorum, tam de mobiU quam de stabiii, sicut actenus^* 
antiquam consuetudinem^ obtinuit. 

^ 0. E. ordinatione ^ q d, e. venerit ' E. supravivente * E. hactenus ^ E. 
antiqua consuetudo. 

VII. 

De uxore^ que possidet^ lectum post mortem viri. 

[1] Si contingat quod mulier post mortem mariti sui voluerit possi- 
dere lectum, statuimus quod possidendo lectum possideat omnia bona que 
fuerunt condam^ mariti sui ; | [2] exceptis hiis* que maritus suus pro anima 
sua dimiserit, usque ad quartam partem, ut superius dictum est. | [3] Si 
vero mulier voluerit ad secunda vota convolare^, hoc est accipere alium^ 
virum, habere debeat perchivium^ quod portavit in domo mariti et quic- 
quid^ maritus donavit^ ei in^^ morte. Quod si heredes mariti, vel qui pro 
marito vel herede essent, haberent eam suspectam, ne portaret secum ab- 
sconse de bonis condam^ mariti, dicta muHer per sacramentum se purgare 
ex inde teneatur. | [4] Si vero muher illa, que lectum mariti mortui pos- 
sederit^\ aUum maritum quereret, et hoc posset^^ sibi per ydoneos^^ testes 
probari^*, heredes mariti, vel qui pro marito vel heredibus fuerint, cum 
hiis* que superius dicta sunt, possint eam de domo expeUere. | [5] Et que 
dicta sunt de uxore possidente lectum mariti, intelligantur de marito pos- 
sidere volente lectum uxoris. 

^ B. uxor (sic) ^ g. posidet (sic) * C. D. E. quondam ^ E. his •' C. conva- 
lere, D. convolere ^ D. alium accipere "^ D. parchivium ^ C. E. quidquid " D. do- 
navit im "^ D. im ^^ D. possiderit '^ E. possit '■' E. idoneos '^ C. D. probare. 

VIII. 

De anuUs^ quos vir dat uxori. 

AnnuUus^ quem vir dat uxori, cum recipit et sponsat eam, et annuhis^ 
quem vir ponit ad cingulum uxoris, et anuuhis^ cum quo vir annellat* 
eauj, sunt in''' potestate uxoris ad judicandum et raciendum de ipsis vo- 
Juntatem suam, sive habeat heredes cum viro suo'', sive non. 

^ D. E. annulis 2 g annullus, C. anullus, D. anullus, E. anulus, annulus ' C. 
anulus, D. E. anullus, annulus * D. anellat, E. annellat, anellat, anelat •' D. im 
• E. yiro, ■ive. 



Liber IV, cap. VI— XU. 87 



IX. 

De viro habente heredes ex prima, qui secundam accipit 

uxorem. 

[1] Erat antiqua consuetTido quod mortua uxore alicujus, ex qua 
liliuni seu^ filios habebat, si maritus ipse velet'^ aliam uxorem ducere^, 
quod perchivium*. quod habuerat cum uxore premortua, daret et assignaret 
fiho vel tiliis quos ha))uerit ex eadem, et eosdem nutrire et dare eis omnia 
necessaria'\ si cum eo stare voluerint'' de suo proprio, secundum suam 
possibilitatem ; quod, si suum patrimonium ad danda eis necessaria^ non 
sufficeret^, possit hoc facere de bonis alterius uxoris. | [2] Et quod de 
secunda uxore, dictum est eciam^ de aliis uxoribus. Et quod sine patris 
vokintate tilii prime uxoris a domo^ patris non possent^" recedere. Qui^' 
si contradicente patre et volente*^ eis in domo sua, secundum suam pos- 
sibilitatem, necessaria'"' exhibere, filii de domo patris exirent et nolent^^ 
hal)itare cum eo, pater eis nichiM* tenetur dare de suo. | [3] Quam con- 
suetudinem ratani habentes in^'' perpetuum contirmamus, addicientes^^ 
eciam^: | [4] quod, si pater habens secundam uxorem, filios quos cum 
prima uxore habuerat, noluerit secum in domo tenere^', possit eos de domo 
picere^**, dando cuilibet tiliorum seu tiliarum annuatim'*^ yperpera'^^ duo- 
decim pro «'xpensis et vestimentis, et pro ancilla aniiuatim yperperos sex'^'. 

' E. vel ^ C. vellet ^ D. aliam ducere uxorem ^ D. parchivium •' E. nec- 
cessaria ^ D. voluerit " B. C. D. sufticere (sic), E. aufficeret ^ C. D. E. etiam 
^ B. dono (sic). '" D. possint, E. possint, possent " E. Quod ''■^ I). nollente '"^ K. 
nollent '* E. nihil '-^ C. D. im '^ E. adjicientes '^ E. in domo, possit '* E. 
ejicere '^ D. filiarum iperperos ■^" D. E. iperperos -' E. iperperos sex annuatim. 

X. 

De viro qui uxorem expeliit de domo. 

Qui uxorcm .suani de domo expuileritS quousque ipsam recipere no- 
luerit, teneatur sibi dare expensas et omnia necessaria'^, secundum provi- 
denciam^ d. comitis et sue curie. 

' D. E. expulerit '^ E. neccessaria " C. D. E providentiam. 

XI. 

De pannis lineis quos uxor facit in domo viri. 

Omncs panni lini ad lcctum et' ad mensam pertinentes, quos uxor 
tacit, postipuim intravit^ in domum'* viri sui, mortua uxore, in^ potestato 
viri remanent, sive habeat de ipsa uxorc licredKs, sive non. 

' E. et, vei " D. intrat "» C. domo • I ). im. 

XII. 

De potestate patris iii uxorandis filiis. 

|1] Hal)eat pater lic«*nciam^ uxorandi tilium infra ctatem iegitimam 
constiiutum, ct accipiendi perchivium* uxoris predicti filii 8ui et ex inde 



88 Statuta Ragusii. 



faciendi suam iitilitatem^. | [2] Filium autem etatem habentem legittimam'^, 
possit pater cum voluntate ipsius uxorare'' et cum ejusdem utilitate^ simi- 
liter perchivium^ uxoris ipsius^ recipere^. | [3] Quod*^ si filius nolet^^ per- 
chivium^ uxoris sue pervenire ad manus patris, set^^ ipse vellet eum re- 
cipere^, possit pater ipsura filium cum uxore de domo sua licenciare^^. | 
[4] Si vero pater nolet^^ perchivium^ uxoris sui filii predicti recipere, sed 
dicat: „cui datur mulier, detur et perehivium"^ fihus ipse, si recepit^^, ad 
restitucionem^* perchivii^*^ teneatur, et pater pro ipso perchivio^^ nullatenus 
obligetur^'. 

^ C. D. E. liceatiam ^ D. parchivium ' D. utilitatem euam * C. D. E. legi- 
timam, D, E. habentem etatem legitimam ^ C. uxorem (sic). ' E. ejuadem voluntate 
^ E. sue » C. E. accipere ^ C. E. Et ^" C. nollet, E. nolet, nollet '' C. et, D. 
E. sed ^2 Q E. licentiare ^^ C. E. recipit ^* C. E. restitutionem '"^ D. parchivii 
*• D. parchivio ^^ C. obligatur. 

XIII. 
Quod pater possit maritare^ prius filias quam filios. 

[1] Pater liabens filios et filias non maritatas nec uxoratos^ pote- 
statem^ habeat maritandi et uxorandi fitios et filias, ut dictum est. | [2] Quod 
si filius, antequarn maritentur* sorores sue, velif^ uxorem ducere, ' [3] nisi 
sit de voluntate patris, hoc facere non possit. | [4] Sed pater habeat po- 
testatem prohibendi ne filius prius ducat uxorem, quam filie maritentur. 

^ D. maritare possit ^ C. uxoratas ^ B. poteatate (sic). * D. maritarentur 
^ D. vellint. 

XIV. 

De muliere possidente lectum viri, que cum filio uxorato 

non vult habitare. 

[1] Si mater habens filium uxoratum, que possideat^ lectum et bona 
mariti sui^, nolit cura fiho in una domo habitare, potestatem habeat licen- 
ciandi^ eundem, et ipse filius teneatur exire. | [2] Si mater vel pater re- 
cepisset perchivium* uxoris predicti fihi, non possit mater ipsum de domo 
sua expellere, | [3] nisi assignato sive restituto perchivio*'^ supradicto. i 
[4] Quod si non haberet unde posset dictum perchivium restituere, pote- 
statem habeat vendendi tantum de possessionibus patrimonii, ut dicto filio 
de ipso perchivio^ satisfiat^ 

' C. E. possidet ^ e. sui mariti * C. E. licentiandi * D. parchivium " D. 
parchivio " C. satisfaciat. 

XV. 

De patre nolente habitare cum filiis uxoratis. 

[IJ Si quis habens filiura vel filios uxoratos et nolit habitare cum eis, 
possit eum vel eos cum suis uxoribus de domo sua eicere^ et ipse filius 
vel filii exire compellantur de domo, ita tamen, quod si pater receperat 
perchiviunr'^ uxoris vel uxorum eorura, ante quara exeat de domo patris, 
pater ipse perchivium^ ilhid ipsis restituere teneatur. | [2] Ultra illud, pater', 
cum eiierint de dorao ipsius, nichil* dare teneatur, nisi quicquid^ de sua 



Liber IV, cap. XIII— XVII. 89 



voluntate ipsis*' dare voluerit. | [3] Quidquid^ autera tilius vel filii predicti, 
postquam exiverint^ de domo patris, lucrati fuerint cum perchivio^ uxoris 
sue, seu ex industria persone sue^^, suum sit propriuui : | [4] et fratres ulii^^ 
nicliil* petere possiut vel debeant in lucro predicto. | |5) Si autem pater 
perchivium^ ipsius tilii vel liliorum expeudisset ad suam utilitatem, et non 
haberet unde solveret ei perchivium'^, et vohierit ipsi tiho tantum de suo 
patrimonio assignare, quantum vahiit perchivium^ quod receperat, teneantur 
ipse fihus vel fihi illum^^ recipere. et cum eo de domo patris exire. 
[6] Si vero hahens plures filios uxoratos velit unum vel aliquos de domo 
sua iicenciare^^ et alium seu ahos retinore, teneatur pater illi vel illis 
quos hcenciat^*, dare expensas, sicut dat aliis quos retinet secum in domo ; 
quod si facere nolet predictus pater, dicti filii a dorao patris exire nullo 
modo compeHantur^^ nec pater possit eos expellere. | [7] Si autem aliquis 
habeat fihos uxoratos vel non uxoratos, tenelur ipse pater filios non ha- 
bentes uiores tenere in domo, et eis omnia necessaria^" exhibere^': nec 
alii filii uxorati possunt^** iu aliquo patri contradicere super^^ hoc. | [8] Si 
vero filius uxoratus de domo patris cum perchivio^ sue uxoris^*^ sine vo- 
luntate et licencia^^ patris exiverit, quicquid'^^ ipse filius^^ lucrabitur, totum 
sit comune** cum patre et fratribus suis. 

' E eijcere * D. parchivium ' C. illud, cum * E. nihil ' E. quidquid, quic- 
quid " E. voluntate voluerit ^ C. I). quicquid, E. quicquid, quidquid ^ E. exierint 
• 1). parchivio '" C. D. persone. suum ^^ E. fratres ibi *' E. illud '^ C. E. 11- 
centiare '* C. E. licentiat '•' B. copellantur (sic). '^ E. neccessaria, necessaria 
" D. exibere ** D. posunt '» C. sub hoc ^o p^ uxoris sue '-' C. E. liceutia 
" C. E. quidquid *^ C. filius ipse '^* D. E. commune. 

XVI. 
De patre volente dividere bona sua^ inter (ihos. 

Si pater voluerit inter filios suos sua bona mobilia dividere et distri- 
huere, possit hoc facere eciam''^ filiis iiolentil)us: stabilia eciam''^ |)ossit di- 
videre et partem suani unicui(jUH lilio assignare, et si voluerint^. dum 
vixerit, apud se partes filiorum omnium retinere*. 

' C. omisit ,.bona sua", E. dividere bona inter tilioH - C. D. E. etiam * C. 
.,Et si assif^are ooluerint", corr. iu .,noluerit", D. E. volucrit * C. possit retinere. 

XVII. 
De patre moriente, quid j)ossit pro anima sua (limittere^ 

Si quis morieus^ habens lilios voluerit de suo'* pro anima sua testari, 
possit tara de inobili quam de stal)ili. uscjue ad quartam partem bonorum 
suoruni, .secuuthim suani voluntatem pro anima sua dispouere : servos 
eciara* et ancillas po.s.sit manumitttTe, hoc est francarH'^ ultra (luartam 
ipsam, ita tamcn, si eos vel eas de suo proprio comperavit". 

' C. D dimitere * B morientes isic). C. D. E. moriens * C. de huo proprio 
♦ C. D. E. etiam * D. francharc • B. comperauit (siue abbri'viaturisi C. compa- 
rmTit, E. comperavit, coraperaverii. 



90 Statuta Ragusii. 



xvin. 

De eo quod pater potest plus donare filio majori. 

Pater decedens, id est moriens, possit majori filio donare aliquid se- 
cuiidum voluntatem suam, usque ad napum^ unum argenteum de libra una. 

' E. nappum. 

XIX. 
De testamento filii uxorati vivente patre. 

[1] Si filius habens uxorem, infirmitate gravatu» velit condere testa- 
mentum super patrimonio suo vivente patre, si ipse pater consenserit, va- 
leat testamentum. | [2] Oeterum, si pater nolet ei^ consentire, quod faciat 
testamentum, filius ipse potest secundum suam voluntatem^ usque ad 
quartam partem mobilium et stabilium, que ipsiim de patrimonio suo con- 
tingit, testari ; verumtamen testamentum ipsum non possit compleri nec 
duci ad effectum, nisi post mortem patris. | [3] Illo autem moriente, testa- 
mentum ipsum super illa quarta ad effectum ducatur, reliquis tribus par- 
tibus penes uxorem ipsius filii^ seu heredes suos remanentibus. | [4] Filio 
autem non uxorato morienti pater potest dare licenciam* testandi super 
una quantitate ad voluntatem suam. | [5] Qui filius non uxoratus, si in 
raanibus et potestate patris decesserit, habeat pater potestatem faciendi pro 
anima ipsius filii, quantum sibi placuerit, et alii filii super hoc non possint 
contradicere patri. | [6] Et hec omnia intelligenda sunt, quando pater pos- 
sederit lectum uxoris. | [7] Si vero fiHus uxoratus non patrem, sed matrem''' 
habeat et sorores eciam^ maritatas, et ipse fiUus moraretur^ cum matre, 
possit fih*us ipse super parte ipsum^ contingente de patrimonio suo ad vo- 
luntatem suam testari ; testamentum autem ipsius in tribus partibus non 
perducetur ad effectum, nisi post mortem matris, si ipsa tunc lectum patris 
possederit, et eciam^ uxoris sue, si possederit lectum suum. 

^ E. ei nollet ^ g uolutatem (sic). ^ D. uxorem seu * C. D. E. licentiam 
"^ D. non patrem habeat ^ 0. D. E. etiam '^ E. moreretur, moraretur ^ E. ipsi. 

XX. 

De potestate quam mater habet supra^ filios. 

[1] Equiparantes^, quoad filios, matrem patri^ statuimus, quod illam 
potestatem, quam habet pater supra fih^s in vita sua, | [2] eandem habeat 
mater* post mortem viri sui, possidendo lectum ipsius; | [3] excepto de 
divisione patrimonii facienda inter filios'', | [4] et^' super redendo' testimo- 
nium inter filios et filias"^. | |5] Et illud quod filii tenentnr facere patri 
in vita sua, teneantur et matri [^ossidenti lectuni et bona mariti. 

^ D. E. super ^ g^ ^t qui parentes (8ic), C. equiparemus, E. equiparantes 
' B. „patri8" corr. in „patri", D. patris * C. et m«ter ■' D. inter filios et lilias 
" B. verba: „et super — inter filios" eadera manu addita iu margine sub columna 
paginae. "^ T). et illud quod et auper redendo ^ D. inter iilios, verba autem: ,,et 
filias. Et illud quod" omissa in D. 



Liber IV, cap. XVIII XXIV. 91 

XXI. 

De fratribus et sororibus dividentibus bona paterna vivente 

matre. 

[1] Fratres et sorores boiia paterna viveiite matre, que leetum mariti 
possidet, l»ene possnnt inter se dividere, eeiam^ matre nolente ; | |2] ita 
tamen, quod mater ipsa in vita sua teneat omnes partes, et post mortem 
ejus secundum divisioneni ipsam quilibet liabeat partein snam. | [;3] No- 
lentibus vero filiis, mater inter eos patrimonium- eorum dividere noii possit. 

^ C. D. E. etiam - D. patrimoDium inter eos. 

XXII. 
De filiis renunciantibus^ hereditatibus parentum. 

Filius vel filii debitoris alieujus, qui liereditati paterne v<il mat^trne 
renuneiaverint'^, nolontes aliquid dn bonis patris sui"' vel matris. volumus 
quod nee^ ad solvenda ipsius patris vel matris debita teneantur. 

' C. D. renuntiantibus ^ C. renuntiaverint ^ D. patris vel * D. quod ad. 

XXIII. 

Ex quibus causis pater iilium exheredare^ potest. 

[1] Deterentes^ paterne reverencie^ in liae parte, statuimus: qiiod si 
filius, paterna beneticia oblitus, verberaverit patrein aut* matreni suam, seu 
cum ainica patris jacuerit, vel eundeni patrem corain euria aecusaverit tali 
aeeusaeione\ hoc est de tali malefticio", qua probata pater amitteret vilam 
vel membrum, aut si vite ipsius^ patris vel matris per venenum vel alio 
modo insidiare temptaverit^; et hec"' plene possint^^ probari : | |2| pater 
talem liliura possit exhereditare^^ a tota hereditate patrimonii sui, sine 
parte*-' lacere. 

' D. exeredare - C deferrente.s ^ C. D. E. reverentie * E. et '• C. E. accu- 
satione, D. acusacione '• C. D. K. maleficio ' D. vite patris ** E. tentaverit '• E. 
hoc '" E. possit " 1). exereditare '^ E. partem. 

XXIV. 

Quod mortua priina uxore vir secnndam non possit accipere, 
nisi restituto perchivio^ prime uxoris. 

Si ali(|uis, mortua nxore sua, velit^ srcuiidam iixorenr' aeeipert*, rcd- 
dito prius pereliivio', quod liabuit (b* prima uxoiv. Iieredi v»'l beredil»us 
aut illis qui es.sent pro herede prime uxoris, aliam ducat uxorem*; aiite 
tamen quam porehivium^' prime uxoris restituat. aliain uxorem nullo niodo 
ducere possit. 

• D. parchivio ^ E. vellel ^ D BiHundam nccipiTe ' C. K. omisit ^aliara 
ducat uxorem ", '• D. parchivium 



92 Statuta Eagusii. 



XXV. 

Qualiter patrimonium diyidi debet^ inter heredes diversarum 

uxorum. 

Volumus quod heredes duarum uxorum vel plurium, videlicet prime 
et^ secunde^ et iride* superius, sive sint masculi sive femine, patrimonium 
patris sui^ tam mobile quam stabile equaliter dividere debeant inter se. 

' D. dividi inter ^ e. et, vel ' B. secude (sic). ^ E. deinde ■' D. patris tam, 

XXVI. 
De divisione facienda inter sorores prime uxoris. ' 

[1] Presenti constitucione^ statuimus: quod filie prime uxoris, si non 
habent fratrera vel fratres, sint tamquam masculini^ in^ patrimonio tani 
mobili quam stabih patris sui ; quod si habent fratrem vel fratres, ipsi 
fratres sint mascuh^ suis sororibus, et ipse sorores sint femine fratribus 
suis. I [2] Hoc idem intehigendum est de fihis et fihabus secunde^ uxoris 
et eciam^ omnibus ahis. 

^ C. D. E. constitutione ^ e. mascuh ^ D. im * C masculini ■' D. secunde 
et tertie ^ C. E. etiam. 

XXVII. 
De sororibus ex prima uxore, que remanent cum fratribus. 

[1] Si fihe prime uxoris habent fratrem vel fratres ex eadem uxore, 
sive sint maritate sive non maritate, omnes debent recumbere et esse in 
fratrem vei fratres suos cum suis partibus^ | [2] Et frater vel fratres 
earum tenentur^ eas maritare, si maritate non sunt. | [3] Et si necesse^ 
fuerit, cum omnibus bonis patris sui tenentur^ fratres et debent maritare 
easdem. | [4] Quod si forte bona patris ad ipsas maritandas non sufficerent, 
ipsi fratres de lucro suo teneantur maritare easdem'*. | [5] Si vero sorores 
ipse maritate essent, frater vel fratres earum liabeant partem patrimo;iii 
ipsis contingentem. | [6] Hoc idem sit de sororibus secunde et tercie^ uxoris 
et de omnibus ahis. 

' D. partibus suis ■^ E. teneantur ^ E. neccesse, necesse * D. eadem ^ E. 
tertie. 

xxvm. 

De heredibus prime uxoris, qui non traxerint perchivium^ 

matris in vita patris. 

[1] Si heredes prirae uxoris non traxissent perchivium' matris sue 
vivente patre, antequam pater eorum acciperet aham uxorem, et post 
mortem patris, si pater habuerit ahos heredes cum secunda uxore, heredes 
prime uxoris prius debent detrahere de bonis paternis perchivium' matris 
sue. I \2\ l)e eo autem quod supererit, detrahant heredes secunde uxoris 
perchivium^ matris sue. | [3J Et sic intelhgendum est de heredibus tercie^ 
uxoris et de omnibus ahis. | [4] Quod si secunda uxor seu ejus heredes 



Liber IV, cap. XXV-XXX. 93 

non haberent unde possent trahere suuni perchiviuni^ quia patrimonium 
mariti seu patris defecerit. sue tbrtune inputant^, et heredes prime uxoris 
non tenetintur ipsis pro ipso perchivio^ in aliquo respondere. | [5] Hoe 
idem esse censemus de secunda uxore ad terciam'^ et de onmibus aliis. 

* D. parchivium "^ D. E. tertie ^ C. D. imputant, E. imputent * D. parchivio 
* 0. et tercia, D. ad tertiam, E. et tertia. 

XXIX. 

De viro habente filias ex pluribus uxoribus et maritat filiam 

ex prima. 

[1] 8i ahquis homo habens heredes de duabus uxoribus vel de^ plu- 
ribus, maritasset unam de tiliabus prime uxoris vel plures cum perchivio^ 
et post mortem ipsius patris dicte fiiie velent^ detrahere perchivium* prime 
uioris, videlicet niatris sue ; volumus quod perchivium^ seu perchivia^ filie 
vel liliarum quas pater maritavit, debeant computari in'' perchivio^ ipsius 
prime uxoris, matris earum. | [2J Quod si perchivium"^ vel perchivia'"' dicta- 
rum filiarum majus seu rnajora essent, quam perchivium* prime uxoris, et 
post mortem viri contingeret quod secunda uxor non habuerit unde possit 
trahere suum perchivium^ integrum et completum^ sed aliquid sibi de- 
ticiat: statuimus, quod hoc fortune sue debeat inputare^, et prime uxoris 
heredes tam maritati quam non maritati non teneantur secunde uxori pro 
suo perehivio^ | fHJ quia pater earum dedit eis perchivium* in vita sua. I 
[4] Si vero, detracto perchivio^ secunde uxoris integro et completo. aliquid 
m" bonis ipsius viri de'* mobiii seu stabili remanserit, volumus quod illud, 
quod superluerit, inter ipsos heredes taliter dividatur: videlicet, quod he- 
redes secunde uxoris tantum accipiant supra perchivium*, quod cohequatur'^ 
heredibus^^ prime uxoris, et quod remanserit, inter se comuniter^'"^ tam 
masculi quam femine dividant per capita singulorura. j [5J Quod si bona 
illius viri deficereut et non posset fieri coequacio^^ de secundo herede ad 
prinnnn, sit in fortuna secundi heredis, et primi heredes non teneantur 
eis propter raciones^* predictas. 

' E. vel pluribus - D. parehivio ' C. E. vellent * D. parchivium ' D. par- 
chivia • 1). im ' C. conpunctum •* C. D. E. imputare " E. in mobili '" D. choe- 
quatur, E. coequetur " C. heredibus maritatis prirae uxoris '"^ E. communiter 
" C. E. coequatio, D. choequacio '* C D. E. rationeR. 

XXX. 
De secunda uxore non liabente heredes cum viro. 

[1] Uxor secuiida, si cum viro suo heredes non habuerit. mortuo marito, 
bona ipsius viri possit triginta diebus et uon amplius pussidere : completis 
vero triginta diebus, curn suo perehivio* de domo viri teneatur eiire^. | 
[2] Sed si beredes prime uxoris haberent eam suspectam quod si ipsa^ 
portet aliquid de bouis mariti, mulier ipsa teneatur jurare. si de bonis 
ipsius* nichiP portaret. 

D. parchiTio » E. exire teueatur » C. E. quod ipsa * E. illiuH * E. nihil. 



94 Statuta Ragusii. 



XXXI. 

De secunda uxore habente heredes cum viro. 

[IJ Si secujida uxor cura viro suo heredes babuerit, mortuo viro suo, 
debet' post triginta dies cum filiastris^ suis possessiones dividere^; | [2] quod 
si lectum viri possidere voluerit, volumus quod partem liliorum suorum 
possideat et supra^ partem babeat lectum, eum lectum possideat. | [3J Hoc 
idem intelligendum est de tercia'' uxore et de'' omnibus abis. | [4J Si vero 
lectum viri possidere nokierit, tunc lectura supra partera non babeat. nec 
partes filiorum ad ipsam perveniant, sed ad ipsos fiHos, si sunt raajores, 
vel ad tutores" eorum, si legittime*^ etatis non sunt. 

^ E. suo post 2 Q, figlastris ^ E. dividere debet * D. super ■' D. E. tertia 
^ D. et omnibus ^ D. tuttores ^ D. E. legitime 

XXXII. 

De uxore lectum viri possidere^ nolente. 

[IJ Muber, que lectura viri sui^ jara raortui possidere nokierit, pote- 
statera babeat extrahendi suura percbivinra^ de bonis ipsius raariti, si babet 
unde possit extrabere; j [2J quod si non babet, sue fortune inputet*. j 
[3J Si autem filios habeat, ab ipsis se^ non possit dividere^ nisi vekt acci- 
pere secundura raaritura. | [4J Nara si vobierit vidua perraanere, perchiviura^ 
de bonis mariti non possit detrahere. 

^ B. posidere ^ D. viri jam ^ D. parchivium * C. E. imputet ^ E. ab ipsis 
non ^ E. se dividere. 

XXXIII. 

De uxore non habente fiUos et lectum possidere nolente, 
sed suum perchivium^ extrahere volente. 

[IJ Si rauHer non habens fihos veP fihas, raortuo viro suo lectum 
ipsius viri possidere noluerit, sed cum suo perchivio^ voluerit exire de 
dorao raariti, perchivium^ ipsura ab ilHs ad quos bona ipsius viri pertinent, 
petere* debet''; quod si ab ipsis dictura perchiviura' habere non poterit", 
vadat ad d. comitem et suara curiara, et ab eo petat de suo perchivio^ 
racionera^; qui d. coraes statuat ilHs presentibus ad quos bona defuncti 
pertinent, spacium® duorura raensiura, infra quos restituere debeant per- 
chiviura* ipsura-' muHeri predicte. Si vero successores mortui viri non sint 
presentes in civitate Ragusii, d. coraes dabit eis terrainura quatuor^^ raen- 
siura ad restituendura ipsura percbivium^ muHeri predicte. | [2J Sed si infra 
predictos terrainos rauHer ipsa habere non poterit, d. comes cum sua curia 
eHget^^ tres bonos viros et faciet^^ eos jurare, quod ipsi faciant paccari^-^ 
vel paccabnnt ipsi muHeri suum perchivium^ de bonis viri sui mortui. | 
[3J Et si ipsa muHer vokierit accipere de possessionibus condam^^ mariti 
sui in^''' paccaraentum pro suo perchivio^, predicti tres homines appreci- 
abunt^" tantura de possessionibus ipsius defuncti, et assignabunt eidera 
muHeri, quantura valet perchiviura^ supradictuni. Que si possessiones no- 
luerit, predicti tres hoinines, ex auctoritate et precepto d. coraitis et sue 
curie, appreciabunf et vendent tantura de bonis defuncti, quantum est 



Liber IV, cap. XXXI— XXXVI. 95 

perchivium^ et^^ eidem mulieri assignabuiit. | [4J Et quicquid dicti tres 
homiiies feceriut, tam de appreciacione'** quam eciam'^" de vendicione^^ 
possessionum, sit ratum et tirmum. j [5J Interim tamen, doiiec mulier re- 
iiabeat suum perchiviura, habere debeat expensas et necessaria de bonis 
viri sni defuncti. | |6J Si vero predicta mulier^- habeat tilios, tunc sit sicut 
in superiori capitulo"'^"^ continetur. 

' I). parchivium -' 0. 8eu ^ D. parchivio ' 1). pettere ' B. debeut, C. E. 
debet ^ I). potterit " C. D. E. rationem "* C. spatium ^ E. perchivium mulieri 
'" D. (juattuor " D. elliget, E. eligit ^^ C. E. faciat '•' E. paccari, pacari '* E. 
quondam '■' 1). im "■ C. appretiabunt, E apreciabunt '"^ C. appretiabunt '^* C. 
omisit verbum ,.et\ *' C. appreciatione, D. E. apreciatione -" C. D. E. etiam 
'•^' C. D. E. venditione " D. mulier predicta -'■' C. superiori precedenti capitulo. 

XXXI V. 
Quod pater teneatur prius maritare liUas prime uxoris. 

Ahquis liabens filias ex diversis uxoribus tenetur prius maritare filias 
prime uxoris, et postea secuiide, et sic de aliis per ordinem. 

XXXV. 

De viro qui recipit stabilia pro perchivio^ et facit in eis 

laborerium. 

[IJ Maritus, si ab uxore sua prima, secunda vel tercia'^ acceperit per- 
chivio^ aliquod stabile, videHcet terras vel casale, et laboraverit casale vel 
pastinaverit terras ; scieiidnm est quod eo mortuo, qnicquid* fecit rema- 
nebit uxori ; | [2] excepto si vir laborabit'' illud cum ordiiie, vidnlicet cum 
ydoneis" testibus vel cum publico instrumento. 

' D. parchivio "^ D. E. tertia * E. pro perchivio * E. quidquid, quicquid 
' E. laborabit, hiboraverit ^ D. E. idoneis. 

XXXVl. 

De habentc aliam uxorem et expendit in rebus perchivii^ 

prime uxoris. 

[1] Ilomo liabens lilios ex prima uxore, si secundam vel terciam''^ aut^ 
pluivs uxores acceperit, et fecerit dispendium in dumo vel in terris se- 
cunde vel tercie* uxoris cum carta** vel sine carta^ cum testibus vel sioe 
te.stibus, et heredes ipsi legittime* etatis non fuerint : non noceat illis', 
quod a patn* iii domo v»'l in terris predictis tuerit laburatnm in^ partibus 
que eis comjtetuut. | [2] Sed si liomo ille hx prima uxore iion masculum 
filiunr*, sed feniinam tantum habet, sive sit etatis legittime" sive noii, 
anteqiiam maritetur. non nocet ei expendium factum a patre iu dictis do- 
mibus vel in terris, sicut non nocet masculis, qui*"noii sunt etatis legit- 
tinie**, ut superins est expre.ssum**. 

' D. parchivii, E. perchivium urime - D. E. tertiam ' E. vel ' D. E. tertie 
• D. cartha, E. carta, charta " D. V'. h-gitime ^ D. ein * C. D. im » D. maHcu- 
lum, sed '" D. BJ " C. superius dictum ent. 



96 Statuta Ragusii. 



XXXVII. 

De vetacione^ heredum prime uxoris ad patrem. 

[1] Pilii ex prima uxore, iri legittima^ constituti etate, patri habenti 
secundam uxorem vetare possunt, quod non expendat bona sua in terris 
vel domibus quas in perchivium^ pro secunda uxore accepit. | [2] Hoc 
idem possunt* fihe maritate'^ ex prima uxore nate, ubi filii masculi** non 
supersunt; | [3] nisi secunda illa uxor veht^ se filiastris suis^ per cartam® 
vel coram ydoneis testibus obligare in eo quod maritus ejus, videHcet pater 
eorum, expendiderit in terris veP^ domibus sui perchivii^\ salvum sit jus 
eorum. Tunc enim filii prohibere non possunt patri^^ quod non laboret. | 
[4] Idem est de secundo herede ad tercium^^, et sic de aliis. 

' C. E. vetatione ^ E. legitiraa ^ D. parchivium ■* C. E. Hoc idem filie 
^ B. maritare (sic). ^ C. masculini ^ D. vellet ^ C. E. illis ^ D. cartas, E. cartam, 
chartam ^" C. E. uel in domibus ^^ D. parchivii '^ e^ possunt quod '^ D. E. 
tertium. 

xxxviri. 

De perchivio^ mulieris, que plures maritos habuit. 

[IJ Quecumque^ muUer successive duos vel tres raaritos habuerit, si 
ipsis mortuis alium maritum accipiat, totum perchivium suum nec non 
donum vel partem, quod vel quara a patre vel a raatre accepit in^ pote- 
state sua, si vult accipere, potest. | [2] Ita tamen quod post mortem muiieris 
ipsius*, fihi ultirai mariti habebunt'' totum perchivium ejus; | [3] donum 
autem vei pars^ quod vel quam accepit a patre vel matre^ vel undecum- 
que^ sibi obvenerit, dividetur per capita inter filios omnium raaritorum. 

^ D. parchivio ^ j) quecunque ^ D. im * E. mulieris, filii ■' D. habeant 
^ C. donum aut pars ^ D. vel a matre * D. undecunque. 

XXXIX. 
De uxore secundi mariti habente heredes ex primo. 

[1] Uxor secundi mariti, si ex primo raarito heredes habuerit et non 
cum secundo, si raoriatur secundo raarito superstite, maritus ipse bona ipsius 
uxoris possidere non potest, nisi triginta diebus tantura. | [2] Corapletis 
vero triginta diebus, omnia predicta bona perveniant ad heredes primi 
mariti ; | [3] eo salvo quod mulier ipsa potest dimittere quartam partem 
ipsornm bonoruni pro anima sua ad vele* suum, quod intelligitur vel^ 
minus quantum voluerit. | [4] Et si dicti heredes prirai mariti haberent 
dictum secunduni raaritura suspectnra^, quod portaret ahquid de bonis 
matris sue, teneatur ipse maritus de hoc per sacramentum purgare, si 
heredes hoc ellegerint*. 

6 

' C. D. E, velle '^ E. ad minua ' B. „su8ceptum" corr. in suacptum" (sic). 
* E. e(l)legerint. 



Liber IV, cap. XXXVII-XLni. 97 



XL. 

De uxore secundi mariti non habente heredes ex primo. 

[1] Secundus niaritus niuliuris non habentis ex primo marito heredem 
|>ossit post morteni mulieris ipsius bona ejusdem possidere : | [2| eo^ salvo, 
quod uxor ipsa iiscjue ad qnariam partem tam de nu)bili qnam de stabili 
possit pro aninui sna dimitere- ad voluntatem suani. 

' H. ..po.ssidere (lacuna) saluo", iu marglue manu recenti „eo-', U. „eo saluo', 
I). possidere (lacuua) salvo, E. posaidere. Eo salvo - C. D. E. dimittere. 

XLI. 
De muliere^ liabente heredes ex^ pluribus maritis. 

[1] Si qua^ mulier ex duobus vel pluribus raaritis habens heredes, 
alium aceiperit* virum et cum eo filios*''' non habuerit, post mortem ipsius 
omnia bona sua perveniant ad illos heredes quos habuerat cum ahis viris; 
|2] ita tamen, quod usque ad quartam parteni bonorum ipsorum possit i»ro 
anima sua dimittere ad voluntatem suam. | [3J Qiri heredes bona ipsa per 
capud*^ hominis divident inter se, et in hoc femina sit femina fratribus 
suis. I [4] Que si fratrera masculum non habuerit, sit sibi^ ipsa idem 
masculus. 

' B. mulier (sic). - C. omisit „ex'' -^ D. aliqua, E. qu^, quae * E. accipit 
D. alios '■• E. caput ^ E. sit ipsa idem. 

XLIL 
De muliere* liabente heredem^ cum ultimo mariio tantum. 

[1] Ex uno vel plunbus maritis habitis, mulier si hertidem non lia- 
buerit. sed ex ultimo viro filios habeat, ea inortua, totum suum^ perchi- 
vium* ad heredes ultimi mariti perveniat: | [2] eo salvo, quod usque ad 
quartam' partrm mulier ipsa pro anima sua de ipso potest dimittere vel 
minus ad voluntatem suam. 

' B. mulier (sic). "^ B. C heredum (sic , D. E. heredem -^ D. totum parchi- 
viuin ' D. parchivium "' B. quartem (sic). 

XLIII. 

De muliere' secundum virum recipiente^. que rehnuit sibi 

de perchivio^. 

Mortuo viro alicujus mulieris, si mulier ip.sa accepto suo* perchivio'' 

• 1 onmibus qu»- pertinent ad «'am, alium virum accipiat, retenta sibi parte 
prrchivii'' vel aliorum bonorum. volunms quod totum illud (luod silii n- 
tinuit uec assi«rnavit raarito, sit in' j»otestate mulieris ipsius et heredum 
-^uorum. 

' B. ..luulier", corr. literJH uigrirt in : ..niulierf'* * D. rpccipient»' ' D. parchivio 

* E. accppto perchivio '' D. parcliivio ' D. parchivii ' C. D. im. 

MONUM. HISTOR. JUU. IX. 7 



98 Statuta Ragusii. 



XLIV. 

Quod filii teneantur parentibus pauperibus subvenire, et 

e contra. 

[1] Dicebat^ aiitiqua consuetudo: quod filius vel filii uxorati vel non 
uxorati^ liabentes patrem vel matrera siraul vel divisim ita pauperes, quod 
non haberent unde vivere possent^, tenentur ipsis sufficienter in suis ne- 
cessitatibus^ subvenire, ut decenter vivere possent, et eis dare ydonea-''' 
vestiraenta, secundura possibilitatem eorum. | [2] Quam presenti statuto 
firmamus, | [3] addentes quod pater et mater e converso filiis pauperibus 
ad similia teneantur. | [4] Filios tamen non uxoratos, | [5] nisi pro eulpa 
et malicia^ eorura, pater vel mater a se expellere non possint^. 

^ E. discebat ^ g Ye\ filii uxorati, habentes ^ C. posset (sic), E. possint 
^ E. neccessitatibus, necessitatibus ■' E. idonea " C. E. malitia ^ D. possit. 

XLY. 

De patre qui recipit perchivia^ filiorum. 

[1] Pater, qui percliivium^ duorum filiorum vel plurium recepit^, si uni 
ex eis percbiviura^ suum reddiderit*, teneatur et aliis, si hoc pecierint-'"', 
sua perctiivia^ reddere. | [2] Qui, si non haberet unde posset omnia per- 
chivia^ suis tihis reddere, dampnura'' ejus, quod defficit^ oranes filii co- 
muniter^ per sua perchivia^ porciantur^ 

^ D. parchivia ^ j)^ parchivium ' E. recipit * D. rediderit ■' D. E. petierint 
^ E. damnum ^ C. deficit, E. defticit, deficit ^ D. E. communiter ^ C. E. por- 
tiantur, D. portientur. 

XLVL 

I)e filio diviso^ a patre cum suo perciiivio^. 

Si unus ex fihis, recepto a patre suo^ perchivio^, iverit in suura patri- 
monium cum predicto perchivio^, sine contradicione^ aliorum fratrum, si 
postea remanentibus deticeret^ ahquid, quod non possent a patre habere 
completa sua perchivia^ frater qui suura recepit', aUis fratribus reffundere'^ 
vel restaurare ahquid nuUo modo teneatur^ 

^ D. de filiis divisis ^ d^ parchivio ^ B. „suo" bis. ^ C. D. E. contradictione 
■' D. defficeret, E. deficeret, defficeret ^ D. parchivia ^ E. recipit ^ E. refundere 
^ B. teneantur, C. D. E. teneatur. 

XLVIL 

Quod fihe maritate cum perchivio^ in residuo^ nullum jus 

habeant^ 

[IJ Si quis non habens uxorera, vel si qua^ non liabens maritum 
filiam vel filias quas habet, cum perchivio^' maritaverint", in hiis' que sibi 
remanserint, habeaf* plenariam potestatem ; tilie autem predicte in liiis 
nnllum hal)eant jus. | |2] Sed si qupdam ex filiabus sint maritate, quedam 
non maritate: que non sunt maritate, statuimus quod debeant cura per- 
cliivio''' maritari. | [3| Et quod superduura fnerit, de patrimonio seu matri- 
monio, inter oranes tilias comuniter'^ dividatur, j [4] eo^^ salvo, quod raulier 



Liber IV, cap. XLIV-L. 99 



de eo quod sibi remanserit, potest detrahere usque ad quartam partem sui 
perchivii^S nt dare pro anima sua. 

' D. ,.in residuo ■ additum mauu recentiori in margiue - E. ressiduo •* B. ha- 
beat, C. D. E. habeaut * E. que ' D. parchivio ® E. maritaverit ^ E. his "* C. 
habeant ^ D. E. coramunitor '" B. Et, C. E. eo ^' D. parchivii. 

XLVIII. 
Quod patei* contradicentibu? liliis possit filias maritare. 

[1] Pater vel mater, cum pater non est, habens filias et filios, pote- 
statem habeat^ maritandi tilias, | [2] eciara^ tiliis contradicentibus, ipsorum 
filiorum contradicione*^ non obstante. | [3] Qui si filie vidue, quam ma- 
ritat* iterura, veKt de suo proprio pro'^ perchivio aliquid addere, possint*^ 
hoc facere. | [4] Nec noceat' ahquid coptradicio^ filiorum. 

' E. habet, habeat ^ q J) e^ etiam ^ C. D. E. contradictione * B. E. maritat, 
C. maritare ' C. omisit npro** '• E. possit ^ E. nocet '^ C. D. E. contradictio. 

XLIX. 

De fratre habenle sorores maritatas. 

[1] Filius uxoratus sorores raaritatas habens, si cum matre steterit^ 
potest in ultimis suis ad vohintatem suam condere testamentum super 
parte sua'; | [2] ecianr^ matre coiitradicente. | [3] Mater tamen possidelus 
bona* ipsius tilii usque ad raortem suam ; post mortem vero ipsius matris 
distribuentur ipsa, sicut ipse tilius ordinavit ; | [4] salvo tamen in omnibut 
jure uxoris filii supradicti. 

^ D. stetterit ^ e, gu^^ et etiam ^ C. D. E. etiam ' E. omnia bona. 

L. 

De sororibus orfanis^ inter se paciscentibus. 

[1] Sorores virgines non habentes patrem nec niatrera, sive stant per 
se sive cuni aliquo-, si aliquod pactura vel sacraraentuni cura fratribus aut 
cuin ahqua alia persona fec.erint^, pactum illud | [2] vel sacraraHUtum sit 
nullius^ valoris. | [3] Si autem una vel' plures de dictis sorocibus velent*^ 
se maritare, potestatem habeant accipiendi partera suain a suis sororibus', 
in qualicunique'^ etate" ipse sint ; et hoc sit tirnuim inter sorores orfanas^** 
(Mim fratril)us suis. | [4] Que si fratr>Mn vel fratrrs habeant. fratres^^ ipsi 
tenrantur^- eas nraritare. | [oj Si vero ip.^e sorores maritart' nolent^'^, sed 
reirulariter vivere, fratres ipsi secundura po.ssil)ilitateni suam teneantur eisdera 
sororibus providere. 

' C. E. oruhaniH * E. aliquo, aliquod * B. fecerit, C. E. fecerint * D. nulius 
'• E. aut " C. E. vellent ^ E. a «ororibus Huin "* D. qualicunque, E. qualicumque, 
quacunque • D. qualicun({ue ipse '" C E. orphanas " E. habeant, ipsi "^ E. te- 
neantur. teneahir '• E. nollent se. «ed. 



100 Statuta Ragusii. 



LI. 

De fratribus non habentibus patrem nec matrem nec sorores. 

[1] Fratres non habentes patrem, neque matrem, neque sorores; donee 
ad legittimara^ etatem pervenerint, simul cohabitent; | [2J ita tamen quod 
habeiites etatem legittimam^ non possint impignerai-e'-^ neque vendere nec 
donare ahquod stabile, quod noceat fratribus ahis non habentibus etatem 
legittimam' in^ partibus suis. | [8] Oum autem omnes erunt etatis legit- 
time*, tunc secundum quod magis voluerint, aut simul maneant vel divishn. 

' 1). legitimam ^ ]^^ impignorare, impignerare * C. D. im * E. legitime. 



TJI. 

De fralribus non habentibus patrem vel matrem nec^ sorores, 

qui se uxorare voluerint. 

[1] SV^ fratres patrem vel matrem non habentes simul steterint, et 
ahqui ihorum legittime^ etatis fuerint, ct unus ex eis uxorem cum per- 
chivio^ acceperit et ipsum in compagniam aliorum fratrum posuerit''; vo- 
lumns, quod perchivium^' illud sit salvum; | [2] et cum ipsi fratres bona 
sua inter se dividere voluerint, quod probare' poterit^ de omnibus rebus 
comunibus'^ ipsorum fratrum, dictum perchivium*^ prius salvum et integrum 
extrahatur. | [3] Et rehqua que superfuerint, fratres ipsi equaliter dividant 
inter se. | [4] Si autem tempore divisionis, bona ipsorum fratrum ad com- 
plendum totum ipsum perchivium'^ non sufficerent, teneatur quilibet ipsorum 
fratruin ad id quod defecerit^^' pro rata^^ | [5] Et si aliter solvere non 
poterint'^, tenebuntur ad compiimentum^^ ipsius perchivii^*, cum uxores 
acceperint, de perchivio* uxorum suarum. | [(3] Quod si frater ipse uxoratus 
probare non poterit^ se posuisse^''' perchivium'^ suum in comunitate^^ fra- 
trum, ipsi fratres eidem ad^^ hoc nullo modo teneantur^^. j [7] Aliquo 
autem ex ipsis-^ fratrilms existente in^^ minori etate, frater ipse perchi- 
vium'* ipsum a comunitate'^ extrahere non possit. | [8] Qui^^ si ante divi- 
sionem ipsam moriatur, et uxor ejus alium virum velit accipere, libere, et 
sine aliqua calumpnia^^ perchivium" suum a comunitate^" extrahere possit, 
et fratres mariti sui defuncti ad restitucionem' ^ sui perchivii'* teneantur. 
[9] Statuimus eciam"*, quod si prius frater uxoratus perchivium" uxoris 
sue in comunitate" fratrum posuerit vel non posuerit, alii fratres, cum 
uxores acceperint, similiter facere teneantur. 

^ E. nec, vel ■^ B. Fi fratres (F miniatum errore pro S) ' E. legilime ' D. 
parchivio '' B D. possuerit, C. E. posuerit *' D. parchivium ^ E. probari ** D. 
[.otterit ^ E. commuiiibiis "* E. detiecerit, defecerit " B. pro tota (sic), C. E. pro 
nita '- D. potterint '•' D. complementum '* D. parchivii '•'' C poasuisae '" E. 
communitate " E. ad, de '" E. tenentur "* C. dictis -" D. im -^' E. Qui, Quod 
-'^ I). caliipnia, E. calumnia ■^' D. E. restitutioncm -'' C. D. E. etiam '-' D. E. 
coirimuni tate».^^ 




Liber IV, cap. LI-LVI. 101 



Mll. 

JJe tVatribus simul stantibus, qui poriunt perchiviuin' uxorum 

suarum in comunitate^. 

[1] Si unas aiit plures ex tVatribus siinul ha))itantil)us ptTcliiviuni^ 
quod ex uxoribus suis receperint, in eomunitate'^ alioruni tVatruni posuerint, 
onlinamus quod omnes expensas^ uxorum suarura et heredimi, nec non et 
nutricum heredum faciant* de tota comunitate^. | [2] Si vero frater uxo- 
ratus perchivium^ suum in comunitate^ non posuerit, onines expensas ({uas 
pro predictis'^ personis fecerit, de suo perchivio^' faciat et non de comuni'. 
[8] Quas** si de comunitate^ fecisse probetur, ipsas^ sibi in^^ parte sua 
vohiraus coniputari. 

' D. parcliivium '^ E. eommiinitate ' K. expense * E. fiant, faciant •' C. pro 
dictis '■ D. parchivio ^ E coramuni ^ E. Quod, Quas •* C. D. ipsa ^" D. im. 

LIV. 

De fratribus recipientibus perchivium, unus^ ex eis sine 
voluntate patris et matris. 

[1] Si plures sint fratres, habentes patrera et raatrera, et aliquis illorum 
iixorem cum perchivio acceperit'^ et pater aut mater perchivium^ ipsum 
.lecipere^ noluerit'' in co)nunitate*\ alii fratres, si voluerint, supra se per- 
chivium ipsum^ recipere possint; | [2] ita tamen, quod pater vel mater 
eidem filio pro ipso perchivio^ non obligentur in vita sua. | [3] Post mortem 
vero patris vel inatris, perchivium^ illud de bonis illornm tVatrum intHu-rum 
exlrahatur. 

' E. unus, unius ^ 10. illorum cum perchivio acceperit uxorem ' D. parchi- 
vium * B. recipe (sic). ' D. noluerint " E. coraraunitate ' D. parchiviura recipere 
■^ D. parcliivio. 

LV. 

I)e divisione patris cum liliis priine uxoris. 

|1J Pater habcns hrrt-des de duobus' vel pluribus uxoribus, si cuni 
liliis prime uxoris dividere voluerit bona sua, | [2] cum voluntate eoriim 
pos.sit divisionem ipsam fac»Te ; I [3] salvo perchivio- prirae et secunde 
uxoris; | [4] ita videlicet, quod heredes prinie uxoris recipiant partera 
suam. et patnr recipiat similitHr suam et partnm hercdum secunde uxoris. 
[h\ I)»i quibuij l)oiiis, tam mol)ilibus quam stabilil)us, paier ipsc pro parte 
sua habeljit tantiim, quantum habebit unus ex filiis suis. | [6] Kt si uxor 
ipsius tempore divisionis fuerit pregnans, habel)it ipse pater pro illo lilio 
non nato^ tantum, quantum hal»ebit unus ex filiis suis jam natis. 

' C E. dualni'- -' D parchivio ^ D. non nato tilio. 

LVI. 

I)e hliis priinc uxori^ nolentihus habitare cum patre. 

|l| Si' tilii prim»' uxoris- rum lain- iiabilan- iioluerint, scd ab eo se 
dividere voluerinl, staluimus: quod pater teneatur eis restituere perchiviura' 



102 Statuta Ragusii. 



raatris eoriiin, et eciam* perchivium^ uxorum illorum, si illud pater rece- 
pisse probetur. | [2] Et quicquid'^ postea dicti filii lucrati fuerint sine patre, 
ipsis debeat remanere. | [3] Post mortem autem patris de bonis paternis 
habeant partem suam. 

* B. Fi (F miniatum errore pro S) filii, C. E. Filii prime, D. Si ^ C. E. uxoris 
si cum 3 D. parchivium ^ C. D. E. etiam '' E. quidquid, quicquid. 

LYII. 

De dono qaod mater potest facere filiis de comunitate^ 

[1] Mater potestatem habeat donandi omnibus fiUis et iiliabus suis 
equaUter et non ah'is de comunitate^ archam^ cum rebus intus habitis ad 
suam voluntatem; \ [2] excepto auro, quod dare non possit. | [3] In morte 
autem sua, si vult, dimittere* possit usque ad quartam partem sui per- 
chivii^ et vestimenta sua. 

^ E. facere de communitate ^ e^ communitate ^ E. arcam * B. dimitere 
•^ D. parchivii. 

LYIII. 

De dono patris ad filios. 

Pater^ sine voluntate filiorum suorum aliquid donare non possit. 

* B. ater (P omissum a miniatore). 

LIX. 

De viro et uxore non habentibus filios, si ad mortem de- 

veniant. 

[1] Maritus et uxor filios vel filias invicem non habentes, si ad mortem 
devenerint, inter ipsos tale jus volumus observari : quod, si alter eorum 
raorte preveniatur, et alter velit lectum morieritis possidere, moriens super 
rebus suis taliter possit facere testamentum, quod usque ad quartam partem 
bonorum suorum possit pro anima sua dimittere et illud in continenti, per 
illum qui supervixerit^, exolvatur^. | [2] Super reh"quis tribiis partibus vo- 
lumus quod moriens possit, secundum vohintatem suam^, testari et dimit- 
tere^, cui sibi placuerit ; | [3] ita tamen quod qui supervixerit, cum lecto 
possideat illas tres partes in vita sua. | [4| Post mortem vero ipsius volun- 
tati'"' prius mortui corapleatur, detracto tamen semper perchivio^ muHeris. | 
[5] Si autem qui prius decesserit super tribus partibus nichil' dixerit, pre- 
dicte tres partes volumus quod vadant ad propinquiores successores ipsius, 
post mortem tamen ejus qui supervixerit^, ut dictum est; | [6] quarta 
autem inteUigatur detracto perchivio^'. | [7] Si vero alter eorum omnino 
intestatus decesserit, teneatur qui supervixerit dare in continenti pro anima 
mortui quartara partera bonorura seu perchivii^ ipsius, rehquis tribus par- 
tibus sibi in vita sua reraanentibus, et post ejus raortera^^ ad propinquiores 
jara raortui pervenientibus, ut dictura est. | [8] Voluraus eciara^^ quod si 
uxor prirno moriatur habens ancilhiin babicam^^, possit eara Hberare et 
facere de ea ad voluntatera suam. 



Liber IV, cap. LVIl-LXm. 103 



' D. superfuerit, K. supervixerit, suuravixerit ^ j) exsoivatur, E. exolvatur, 
oxsolvatur ^ E. Huam voluntMtein * F. oinmiittcre, dimittere '* E. voluntaa " 1). 
parchivio " E. nihil "^ E. supervixerit, superviverit ^ 1). parchivii "* 0. post mor- 
tem eius, D. post mortera ipsius " C. D. E. etiam '^ D. babicham, E. babizain. 

LX. 
De concordio inter virum et axorem schepatos. 

Si vir et iixor .schepati iii vita sua uliquod coueoniiuui leceriul, (|UO(l 
percartam' uotarii, aut per ydoQeos^ testes a duobus iri supra possit pro- 
bari, censemus ipsum ratum et firmum. 

* E. cartam, chartam - E. idoneos. 

LXI. 
De potestate patris et matris ad maritandas' lilias. 

fl] Statuimus quod pater, vel mater ubi pater non est, potestatem 
iiabeat monachare^ filiam suam etatem legittimam^ uou babentem, et dare 
ei quautum sil)i placuerit, et quicquid* sibi promiserit valeat et sit tirmum. 
[2\ Fibam autem legittimam^ habeutem etateur\ pater vel mater siue ipsius 
voluutate monachare" non possint^ | [3] Si vero filia ipsa voluntarie ire 
voluerit in monasteriuiu, pater teueatur sibi promittere, quantum promit- 
teret filie legittime'* non hal)enti etatem, et quicquid* ei promiserit, sit 
firmum et ratum. | [4] Et cum pater vel mater ad mortem venerit, possit 
(ilie sue^ monache ad voluutatem suam dimittere de eo quod remanserit 
de bonis suis, secundum possibilitatem suam. 

' D. supra ..maritandas"' alia manu scriptum: ..monicandas**, E. matria moua- 
oandi filias ^ E. mouacare ' D. E. legitimam * K. quidquid, quicciuid ' D. ha- 
beutom, pater laba manu supra ..autem' adscriptum est: ^.etatem") ^ C. D. mona- 
chari, E. monacari, raonacare '^ C. D. E. possit '^ B. ^l D. legittirae (sic, pro -am), 
E. legitimam " E. tilie monache. 

LXTL 

De Iratribus habentibus sorores, que ad monasterium ire 

volunt. 

Fratribus sine patre et matre habentibus sororcs ctatis le;iittim«'^ si 
aliqua de ipsis sororibus in monasterium ire voluerit, ouiue- pactum (juod 
sororns ipse cum fratribus suis leceriut vel eciam^ concordium, voluuius 
esse ratum et firunim. 

' D. E. legitime - B. ..orae" scriptum iu rasura, C. omnes (aic). ' C. D. E. 
etiam. 

LXIII. 
De muliere que sine voluntate suorum iverit in monasterium. 

Si alicujus liba sin«' voluntate patris vel malris v»'l tiatriim liigpret 
vel iverit in^ mouasterium, statuimus quod pater vel mater seu fratres ejuh 



104 Statuta Ragusii; 



teiicaritiir ei secmidum ipsoniin voluiittitem in aliquo providere. Hoc idem 
intelligendum est, si fuerint plures^ sorores. 

' D. fugeret in ^ g, plure (sic). 

LXIV. 

De dono matris ad filiam religiosam. 

Mater habens filiam^ religiosam, de arclia^ sua eidem, quicquid^ sibi 
placuerit, potest donare. 

^ D. filiam suam ^ e. arca ' E. quidquid, quicquid. 

LXV. 

De biQOchis^ et aliis religiosis. 

[1] Volentes non tantum^ mundanis, verum eciam^ religiosis per pre- 
sens providere statutum, ordinamus : quod si aliquis vel aliqua liabeat 
filiam bi^ocham*, vel aliter viventem' in^ peniten^ia'^ extra monasterium, 
pater vel mater teneatur in vita sua prestare sibi omnia necessaria^, pobt 
mortem vero suam, teneatur^ sibi aliquid dimittere pro vita sua susten- 
tanda^^; I [2] ita tamen, quod post mortem ipsius religiose, iliud quod 
pater suus vel mater sibi dimiserat, perveniat ad fratres masculos ipsius 
rehgiose vel heredes eorum, et si fratres masculos non haberet, perveniat^^ 
ad sorores et heredes eorum^''^. | [3] Et ilh teneantur dare pro anima ipsius 
usque ad quartam partem valoris ipsius rei, quam pater vel mater sibi 
dimiserat^^. | [4] Si vero fratrem masculum vel sororem^^ non habuerit, 
predicta bic^ocha"^ vel aliter rehgiosa, de hiis^^ que sibi pater vei mater 
dimiserat, in mortem suam faciat^'^ vele^'^ suum. 

^ E bizochis ^ X)_ non solum ^ q^ j) £^ etiam ^ E. bizocham ' C. D. vi- 
vente *^ D. im '^ C. D. E. penitentia ^ E. neccessaria, necessaria ^ C. teneantur. 
E. tenentur ^^ C. E. sustinenda ^^ B. perueniant (sic), C. E. perveniat '^ B. ad so- 
rores et heredum (sic) eorum, C. D. heredes eorum, E. heredes earum ^* C. E. di- 
miserit '* E. sorores ^^ E. t>izocha ^^ E. hiis, iis ''' D. faciant '^ C. D. E. velle. 

LXVL 

De dono patris ad filium euntem ad monasterium'. 

Si unus ex pluribus tiliis cum patris voluntate in monasterium ire 
voluerit, pater ipse potest ei dare illud quod sibi placet, ita tamen, quod 
illud quod sibi dederit, sit infra illam partem que pertinet ad eum vel 
procedit ei, et quicquid^ pater minus eidem promiserit, sit firmum et ratuni. 

' B. monesterium (sic). ^ E. quidquid, quicquid. 

LXVIL 

Si unus ex pluribus fratribus iverit in monasterium. 

[L| I^lures fratres sine patre et matre, si etatis iegittime^ fuerint et 
unus aui plures ex eis iii moiiasteriuni ire voluerint, volumus quod pote- 
statem iiabeant extrahendi partem, que pertinet vei procedit eis. | [2] Si 



Liber IV, cap. LXIV-LXX. 105 

autem volentes intrare reli<i-ionem etatis le^i^ittime^ non fuerint. alii tratres 
non teneantur aliquid eis dare. I [3] Et si eontiniiat eos exire de reli- 
gione''^ ipsa, antequam ad legittimani^ etatem perveniant vel postquam per- 
venerint, infra annum, habeant* inteo^ras partes suas. | [4] Hoc idem sta- 
tuimus intrantibus religionem, postquam etatis legittime^ tueriut. si exierint 
infra annum, silicef' quod habeant iutegras partes suas. 

* D. E. legitime '^ D. eos de religioue exire ^ D. E legitiinam * 0. habeat 
"• B. C. D. silicet, E. scilicet. 

LXVIIL 
De dono patris ad filium clericum. 

[1] Filio clerico^ cum d. archiepiscopo presentabitur, pater vel mater 
potestatem habeat'^ donandi seu promittendi donunr^ de nd3us stabilibus 
suis al) yperperis'^ (juinquaginta^ inferius, secundum suam possibilitatem 
supra partem suam, que eum contingit de bonis paternis ; | [2] de quibus 
habf^re debet, quantum unus de aliis fratribus | f:-)] Donum autem ipsum. 
(juod j>ater vel mater sibi promiserit", bal)ere non possit nisi post mortem 
patris vel" matris. 

' D. clericho ^ y,. habeant, habeat •* E. promittendi de rebus ^ E. iperperis 
"' C. quinquagenta •"• D. promisserit " E. vel, et. 

LKIX. 
Si unus ex pluribus fratribus voluerit lieri clericus. 

Si fuerint plures fratres sine patre et matre, et aliquis illorum^ vo- 
luerit lieri clericus, sufficiat sibi pars sua, tantum videlicet, quanlum liabet 
unus ex aliis fratril)us, et ultra id- nichil^ a fratribus suis pftcre"^ possit. 

' C. D. eornm ^ D. eo ^ E. uihil * D. pettere. 

LXX. 
De genero ad liliandum. 

[1| Si intci-venerit aliquis in^ doinum soceris- vel socere ad liliandum 
per cartam puplicam^, sine qua nil valeaf*, moriretur"^ sine herede, uxor 
ejus, salva consuetudin^^ patris et matris sue, benc se poterit" iterum ma- 
ritarn et (piociens' voluerit, sivc ad liliaiidum sive ad non lilianchim, dum 
fucrit sine hcrede. | [2| Sed^ si iixor i})sa vivfiit»' viro pr»'moriiur, vir ipse'' 
possideat, dum possidebit lectum uxoris^^, omnia bona que po.ssidebat vi- 
vente uxore sua, ad lilianduin. | |:)] (^ui si vivente socero et socera ad 
inortem j)ervenerit, de omnibus liiis^' (jui' i]»se portavit seeum in domum 
soceri'- et socere, testetur ct ordiut-t ad suam voluutatem ; in rcbus autem 
ipsius soceri et*^ socere^* iiullam bal)eat potestatem, sed*'" ipse socer et 
socera babeant potestatem faciendi de eis, ad voluntatcin suam. | [4| Si 
vero .socer et socera premorircniur'*^, pos.sint ipsi'' socer et .socera quartam 
parlrin ipsonmi bononiiii pio aniiiia siui dimiltrr»', rHliquis tnbiis partibus 
ip^ tilio aliliato*** remancntibus ad V(duntatem suam [)ro auima sua, uxoris, 



106 Statuta Ragu8ii. 



soceri^'^ et socere, ad ecclesias, loca relifO^iosa et pauperes extraneos di- 
niittendi. | [5] Si autem consanguineis suis de bonis^^ comunis aliquid 
dederit, donacio^^ ipsa non teneat, nisi tantundem^^ det consanguineis'^-'^ 
uxoris sue. | [6] Sed si mortua filia, socer afiliati^*, dimissa uxore^^ sua et 
genero atiliato^*^ premoriretur^^, et gener ipse ad mortem venerit vivente 
socera, possit in bonis que fuerunt soceri, ad voluntatem suam testari et 
ordinare, ita tamen, quod ipsa socera, dum velit mariti lectum possidere, 
possideat et bona ipsius, et post mortem ejus testamentum generi imple- 
atur. I [7] Hoc idem in^"^ premortua socera socero remanente. | [8] Sed si 
contingerit quod gener ipse afiliatus^^ cum uxore sua heredes habuerit, 
nichiF*^ super bonis, que habuit cura uxore ad filiandum, valeat ordinare, 
set^^ ipsa omnia ipsa possideat cura heredibus ipsis, donec lectum viri 
defuncti voluerit possidere. | [9] Si autem alium virum accipere voluerit, 
bona ipsa per mediura dividantur, quorum medietatem mulier ipsa secum 
ad ahum virum portet, alia medietate apud heredes quos cum marito suo 
atihato^^ habuit remanente. | [10] Si vero uxor ipsa premoriretur^^ rema- 
nentibus heredibus et marito, donec maritus ipse lectum uxoris possederit^*, 
possideat et bona^'^ cura heredibus supradictis. | [11] Qui si ahara uxorem 
accipere vohierit, omnia bona que fuerunt soceri et socere et uxoris, re- 
raaneant heredibus uxoris tihate defuncte, et nichilominus'^" a patre victum 
habeant et vestitum et partem bonorum ipsius, secundura illud scriptum, 
quahter ahi tilii habent^^ a patribus suis. | [12] Pro debito autem quod 
maritus ipse, sive antequam uxorem receperit^*^ sive post, fecerit, bona 
ilhus uxoris pignorari vel alienari non possint, nisi uxor ipsa inventa fuerit 
per cartara^^ notarii de ipso debito tidejussor. | [13] Vir eciam*^ ipse bona 
ihius uxoris nec vendere, nec donare, nec pignerare*^ nec ahenare possit, 
nisi uxore ipsa per cartam^^ notarii consenciente*^. 

' E ad 2 Q soceri, E. soceris, soceri ^ E. cartam, chartam, cartham publicam 
* E. valet, valeat -' E. moreretur ^ D. potterit "^ D. quotiens, quoties, E. quoties 
« C. D. E. Et 9 C. D. ipse vir ^" E. uxoris sue ^^ E hiis, iis '^ E. soceris. so- 
ceri '3 Q_ yei u g. verba „testetur — socere" omissa ^'' C. D. E. et *^ C. D. 
E. premorientur '' E. ipsi, ipse '^ q^ j) flijQ filiato, E. filio filiato, genero tiliato 
'•* D. soceris, E. soceris, soceri ^o ^. de bonis ipsis aliquid ^i (j D. E. donatio 
•''2 D. tantundem, E. tantura, dum ^s q jy aanguineis ^^ E. aftiliati ^' B. C. uxorie 
2« D. affiliato 27 E. genero premoreretur 28 c. D. im 29 d. E. affiliatus ^o e. nihil 
'• C. D. E. sed 32 E. affiliato ^^ E. premoreretur ^4 d. poasiderit ^^ E. bona sua 
3« E. nihilominus 37 g „habent' in rasura, C. D. habeant, E. habent 38 e. acce- 
perit 39 E. cartam, cartham, chartam *" C. D. E. etiam "" E. pignorare *2 j) e. 
consentiente. 

LXXI. 
De potestate patris in filios bastardos. 

[1] Habens tilios vel tilias bastardos* potestatem habeat, in^ morte sua, 
assignandi et dimittendi eisdem unam parvam quantitatem de bonis suis, 
secundura possibilitatem'^ suam. | [2] Et eciara* in vita sua maritandi 
eandem in unura equalera horainera illi; et post morteni ipsius patris, illi 
qui po.ssident bona (ijusdein, tcncutur maritare eandeni secundum ordina- 
cionem'' patris predicti. 

' E. bastardas 2 d ij^ :i q^ possibillitatem ' C. E. etiam '' C. D. E. ordi- 
nationem. 



Lib. IV, cap. LXXI-LXXV. 107 



LXXII. 

De bastardis. 

[1] Si vero bastarda ipsa non inaritata deveuerit rneretnx vel male- 
fica ant niffiana, tani ipse pater | [2] qiiain filii sui le<i-ittirni* potestatein 
lialjeaut castigandi et percuciendi- eandein^, expellpndi* et eciain' extra 
eivitatem vendeudi. | [3] Et si bastardus ipse fuerit inasculus et latro, aut 
liabens iu se aliiid inalum vicium^ ipse pater et legittimi^ filii sui eundem 
ad voluntatem suam verberent et castigent ; | [4] quam potestattMn verbe- 
randi et castigandi in masculum et feminam concedimus eciam ' uxori 
ipsius patris'. 

' E. legitimi ^ C. D. E. percutiendi ^ E. eaudem, eam ' E, et expellendi 
' C E. etiam •■' C. D. E. vitium ^ E. ..patris' deest. 

LXXIII. 
De potestate parentum ad filios et filias. 

Filios et filias pater potestatem* habeat verberandi et castigandi sine 
pena. Frater^ eciam^ in fratres et sorores, soror eciam^ in sorores et 
iratres, avunculus et ainita, frater et soror videlicet patris et inatris, avus 
et avia in nepotes et neptes similem habeant* potestatem. 

' D. pater habeat -' E. Fratres ^ C. D. E. etiam » E. habeant, h:ibeut. 

LXXIV. 
De constitucione^ pitroporuin. 

[1] Mulier vel homo, cum ad mortem devenerit, potestatem habeat 
dimittendi et ordinandi pitropos ad suam voluntatem, super hiis- que ad 
eos pertinent. | [2] Qui pitropi teneantur facere et complere de bonis ipsis, 
secundum quod ipse hoiiio vel inulier statuerit et^ ordinaverit. | [?>] Et si 
aliquis propinquus illius inortui vel mortne usque ad (juartam propinijui- 
tatein (juesierit racionem*^ ab ipsis pitropis, volens scire si bona defuncti 
data suut secundum ordinacionem'^ •mortui predicti, teneantur ipsi pitropi 
super hiis^ eidein" propinqno facere racionem^. | [4| Qui propiiiqiius, si 
bona ipsa data iioii inveiierit' juxta dispusicionem'^ dHfuncti. possit ire ad 
curiam spiritalenr'. | [f)] Que curia, ad peticionem^*^ i|»sius propincjui, com- 
pellat pitropos ordinaciouein'' defuncti perducere ad effectum. 

' E. constitutione - E. iin * C. D. vel * C. D. E. rationem ^ C. D. E. ordi- 
nationem * D. ipgi ^ D. inveniret "* C. D. E. diHpositionem ^ E. spiritualeni 
'" E. petitionem. 

LWV. 
I)e poti^state jMlroporniii. 

Fresenti statuto ordiuamiis: (juod, si homo ad mortein devenieus ordi- 
nav»'rit' pitrop.is, et s«* jn- inanibus et potestaf»* ipsoriim dimisrrit suprr 
boiiis que ' spectaut vel pertinent de jure ad eum, nemo de propinquis 



108 Statuta Ragusii. 



seu heredibus suis possit epitropis ipsis* in aliquo contradicere, quod ordi- 
namentum'^ mortui ad complementum non ducant". 

' D. ordinat ^ Y) im -^ D. que sibi * E. suis ^ D. ordinationem '"' B. ducat, 
C. D. E. ducant. 

J.XXVI. 

De pilropis illorum qui heredes relinquunt infra etatem 

legittimam^ 

[1] Epitropi ordinati ab liiis^, qui heredes habuerint etatem iegit- 
timam^ non habentes, quesciti^ vel vocati ad curiam ad placitum, pro dictis 
heredibus, respondere pro eisdem^ minime teneantur, | [2] donec aliquis 
ex ipsis heredibus ad etatem pervenerit'^ legittimam', videlicet masculus 
ad quatuordecim'' annos, femina vero ad duodecim. ] [8] Nec eciam' ipsi 
heredes per se teneantur alicui respondere*^, nisi unus eorum vel plures ad 
ipsam etatem pervenerint. 1 [4| Tiinc enim epitropi pro eis et ipsi, majores 
et minores, respondere omnibus^ teneantur. i [5] Si vero epitropi ipsi contra 
formam istius statuti pro minoribus ipsis responderint, et aUquod dampnum^^ 
eis supervenerit, totum illnd dampnum^^ teneantur^^ ipsi epitropi de suo 
proprio dictis minoribus emendare, si hoc pecierint^^, cum pervenerint ad 
etatem legittimam'. 

^ D. E legitimam 2 g his ^ C. D. E. quesiti * C. D. eis '' E perveniat 
'' D. quindecim ^ C. D. E. etiam ^ C. D. respondere alicui ^ C. D. omnibus re- 
spondere ^^ E. damnum " D. „eis, teneatur", alia manu additum: „eis evenerit" 
'2 C. D. E. petierint. 

1.XXVII. 
De vidua habente filios infra etatem legittimam". 

[1] Si remanserit mulier vidua habens heredes^ etatem legittimam^ 
non habentes, et pro predictis^ heredibus vocetur ad placitum, pro ipsis 
omnino teneatnr respondere. | [2] Si vero* muHer ipsa secundum maritura 
acceperit, locum habeat, quod superius dictum est, videlicet quod uno ex 
ipsis perveniente ad legittimam^ etatem, omnes, tam majores quani minores, 
teneantur omnibus respondere. • 

' D. E. legitimam 2 13, heredem -^ E. dictis ^ C. D. Si autem. 

J.XXVIII. 
De pactis factis inter sorores habentes etatem iegillimam^ 

Due''^ sorores vel plures habentes etatem Ifgittimam', quicquid^ inter 
sp fecerint, et si una consenserit alteri in* maritacionibus'^ suis et intrando*' 
monasterium, sit ratum et firnium. 

' D. E. legitimam 2 j) que ' E. qnidquid, quicquid ' D. im '' C. D. E. 
maritationibus '• C. E. in intrando. 



Liber IV, cap. LXXVI-LXXTX. 109 



LXXIX. 

De divisione patrimonii inter fratres facienda, et partium assi- 
gnacione' post divisionem, et eciam- inter sorores. 

[1] Si fuprint fratres votentes inter se patriraoninni dividere, jnnior, 
id est niinor fniter, sive sit clericus sive laicus^, tenetur dividere donios, 
casilia*, staciones\ furnos tani de liguaraine quam de petra, terenura" 
prope civitatera, ortos^ et raolendina ad suum velle. | [2] Qua divisione 
tacta, niajor frater prirao recipiat parteni suam, et post euni secundus a 
niajore et sic alii suecessive, secunduni quod nati fuerint, ita quod ultinia 
pars remaneat fratri minori. | [3] Et si aliquis ex ipsis® fratribus addere 
voluerit alteri fratri denarios vel aliquid aliud pro parte sua, non possit" 
hoc facere nisi cura voluntate omnium aliorura tVatrura. | [4] Facta autem 
ipsa divisione, ille qui de hoc voluerit^^ partem suam recipere, habeat 
inducium octo dieruin ad habendum consilium super^^ parte sua recipienda, 
(luibus completis reeipiat partein suara. | [5] Quod si tempore divisionis 
ipse vel aliquis ev ipsis'^ tVatribus steterit in domo vel in alia re que di- 
vidi debet, et ille qui dividit, dixerit ei quod de domo vel de re ipsa exeat, 
exir«^ sine condicione^^ aliqua^* tnneatur. | [0] Major autem frater, sive sit 
clericus, sive sit Iaicus*\ dividat vineas et terras que siint ad fruraentuni, 
cuin oinnibus condieionibus^" supradictis, sub inodo et tornia prescripta; 
[7] ita tainen, quod ininor frater prius recipiat partera suara de terris et 
vineis, et post enra secundus a ininore, et sic omnes alii, a minore usque 
ad inajorpni. | |8] Si vero res que inter fratres diVidi debent, sint mobiles, 
videlicet: argacium^' doinus et oinnia aiia inobilia, tunc frater inedianus 
veP® fratres niediani divident ipsuiii argacium^' doraus et cetera mobilia. i 
[9) Et tunc frater raajor prius recipiat partein suain et post eura omnes 
alii, secunduiii quod nati sunt, servato in oinnibus supradicto raodo et 
forma, et ultiina [»ars remaneat ei^' qui divisit: quod si duo fuerint qui 
divisHrint. major eorum prius*^ recipiat partem suam. | [10] Volunius autein 
quod illi qui <liviserint, debeant hostendere^^ et assignare partes divisas 
oninibus illis (jui parteni debent recipere, tam de vineis quara dc terris. 
quibus assignatis et hostensis^-, qui prius debet recipere^^, habeat indu- 
ciuin, ut predictuin est, et post eum omnes alii, et sie quilibet recipiat^"* 
partem suani. | [11] Si vero duo sint tantuni fratres, qui inter se bona 
debent-''" divid^^re. ininor tVater, qui dividit donios. dividat eciain'^" arga- 
cium^^ doinus-^ naves et barcas'''^: et inajor, qui dividit vineas, dividet-" 
argaciuin^^ vinearum, aniinalia, denarios et tainiliara. | [12] Quod si sorores 
taiitum fuerint, que patrimoniura volunt divid^re noii habentes fratrein, 
ille ordo et inodus inter eas servetur. (jiii inter tVatres dividfntes servari 
superius est statutus. 



' C D. E, aftsignatione ^ C. D. E. etiain '^ C. D. laycu» ' B. C. easiiia (sic), 
1>. E. ca.salJH ' I). stationcH •' E. terrenum ' E. hortos ** E. dictis ^ E. posset, 
poHsit '" B. oinisit ^voluerit** " D. supra '* C. D. iuHins ^ B. coudicione, C. 
conditione, D. E. sine contradictione '* D. sine contraciictione teneatur ''' C. D. 
laycuH '" E conditionibuH '' C. D. E. argatium "* E. neu '•' D. illi *" D. eomm 
recipiat *' C D. E. ostendere " C. D. E. ostensis '^ C D. E. accipere '^* D. 
accipjjit -' E. debent. dfbeaut ""' C. I>. ctiam, E. rt (Hic). -'■ E. donuiH et naves 
-" D. I)archas -" E. divi<l:it ""' C. E. arjratiuni. I). argatia. 



210 Statuta Ragusii. 



LXXX. 

De parte inteRtatoruin devenienti ecclesie s. Blaxii^ de Plathea^. 

[1] Quia quarta bonorum illorum 
qui decedunt sine testamento melius 
dispensari non potest, quam per mo- 
dum infrascriptum, per majus et ge- 
nerale consilium et cum laudo populi 
sono campanarum^ congregatum, ut 
raoris est, captum fuit et firmatum^ : 
quod quarta omnium bonorum de- 
functorum ab intestato, de tempore 
preterito et futuro'' usque ad decem 
annos, converti debeat in laborerium 
ecclesie sancti Blaxii'' de Plathea^ ; 
[2] Quam quartam petere possint pro- 
curatores dicte eclesie*^, sicut prius 
petere poterat d. comes cum parvo 
consilio ; | [3] considerando, quod 
dicta quarta intestatorum melius di- 
spensari^ non potest pro ipsorum 
animabus. | [4] Et si ante decem 
annos dicta ecclesia foret completa, 
ipsa quarta intestatorum revertatur 
ad dictum d. comitem et parvura 
consiliura, ad dispensandum sicut 
prius. 

' D. E. Blasii ^ Y). platea. E. omisit verba „de platea". C. D. addidit: „Ru- 
brica LXXX". B. non habet hoc capitulum. ^ D, campanorum ^ E. captum et fir- 
matum fuit '' E. de futuro « D. E. Blasii ^ D. E. platea » p. e. ecclesie ^ D. 
dispensari pro ipsorum. 

Explicit liber quartus, incipit liber quintus (B. C). 

(Explicit liber quartus, incipit tabula sive rubrica quinti libri D.) 
(Finis libri quarti statutorum E.) 

I. 

De divisione plateamm. 

[1] Ut super factis platearum nulla in posterum dubitacio^ oriatur, san- 
cimus: ut domus que sunt ex uno latere^ platee, haheant terciam*'^ partem 
de ipsa platea, et alie domus, que sunt ex alio hitere, haheant* aham ter- 
ciam^ et comune^ aliam terciam^ | [2] Et quilihet possit in sua tercia^ 
facere ambhtum et scalam de petra vel de hgno, sicut voluerit, et portam 
scale et canipe^; et medietas celi est unius partis, et alia medietas^^ al- 
terius partis. | [3] Si vero domus ipse habeant antiquas scalas de petra, 
sive scale'^ ipse minus habeant^^ sive plus quam tercium^^, semper in eo^* 
statu permaneant, et que minus habent^^ non possint eara acrescere^*'; 



Liber IV, cap. LXXX. — Liber V, cap. IV. IH 



ellevare^' autem earii in altum possint, quantum voluerint. | [4] Si autem 
voluerint eas refiicere^' in eo statu, refliciaut^^ sicut fueruut antiquitus. , 
[15] Sed si antiqua^^ seala fuerit de lignamine, et patronus voluerit eam 
in* petrara commutare^^ vel de lignamiiie renovare, et in antiqua fuerit 
minus quam tercium'^ aut plus, possit usque ad tercium^^ accipere et 
non plus. 

^ C. D. E. dubitatio 2 d. lattere ^ d. p:. tertiam * E. habent ■' C. D. ter- 
tiam partem, E. aliam tertiam •^ E, commune ^ D. omisitverba: „et comuue aliam 
tertiam". * D. E. tertia ^ E. cauape '" E. medietas est ^' C. D. sive scasale (sic). 
'"'^ E. habeaut minus '^ D. E. tertium '* D. eodem ^'' E. habent, habeaut '° E. 
accrescere '^ E. elevare '"* E. reticere, refticere '•' E. reficiant, refficiant -'^ B. C. 
antiqua, E. aliqua -' D. voluerit im -'^ D. comutare. 

II. 

De domibus, tectus quarum descendit versus montem. 

[1] Oranes domus tectus quarum descendit versus montem, et omnes 
platee^ que^ vadunt a pellago-^ versus montem, possunt habere et facere* 
scalam de petra vel de ligno ad suum velle, in tercia'^ parte platee\ et 
quelibet pars hahet" medietatem de celo'. Est eciam^ sciendum quod cehim 
in akuni ita del^et esse divisum, ut inde possint portari tine et buticelle^, 
et mulieres portare galetas^^ in capite. i [2] Platee autem et domus que 
vadunt de oriente in occidentem, si de novo voluerit^^ facere amblitum, 
faciant amblitum longobardiscum in se, qui habeat gradum unum de foris. 
[3J Et ubi antiquo tempore fuit scala aut terminus seale, terminus perma- 
neat sicut fuit antiquitus. 

' C. D. plathee ^ C. qui '^ C. E. pelago * D. habere scalam ' D. E. tertia 
" D. E. habeat " E. medietatem celi ^ D. E. etiam ^ E. butticelle, buttigelle 
'" E. galeataa '* B. voluerit, C. voluerint, E. voluerit, voluerint. 

III. 

De fenestris et balchionibus^ 

[1] Potest quilibet in suo pariete seu in sua parte fenestram facere vel 
balchionem, | [2] nisi ex alia parte ab opposito^, id est per niedium, sit 
fenestra vel balchio ; tune enim balchionem vel fenestram facere non potest. 

' ('. D balchonibus "^ B. apposito (sic), C. D. E. opposito. 

IV. 

De cloachis. 

Quelibet pars domus partem habeat in coaela^ videlicet in tantum, 
quantum illa pars domus eapit de eoaela^ eonmni''*, seenndum omnem^ di- 
visionem; portam autem ex opposito, id est in frontem alterius porte, vel 
fenestram in froiite alterius fenestre faeere non potest, nee eciam* super 
coaelam' alt^-rius ttMwsti-iiin ;ili(|nis fa.MTH p(>t»'st". nec in siia eoacla' co- 
quinam', 

' B, C. coftcla (sic), D. chloncbfl, E. cloaca, cloacha - E. communi ' R eom- 
munein * I>. E. etiani ' E. cloacam, cloacham *' E. posxit ' D. choquinam. 



112 Statuta Ragusii. 



V. 

De gayfis^ et coquina. 

Quelibet domus facere potest in suo medio celo gayfum^ et in ipso 
«"ayfo-^ coquinam, ita tamen, quod ab ipso non spargeat^ aquam in via. 

' E. gaifis, caiiis - E. gaifum ' E. gaifo ^ C. D. E. spargat. 

VL 

De solariis. 

vSuper tectum domus alterius solarium facere nemo potest. 

VII. 
De dampno^ dato vicino per laborerium. 

Quicunque^ laboret^ in altum in suo proprio, dampnum* quod vicino 
suo fecerit, eidem''' emendare et restituere teneatur. 

^ E. darano - E. quicunque, quicumque ^ B. laboret, C. D. E. laborat * E, 
damnum '' E. fecerit, emendare. 

Vlll. 

De muro comunali^ 

[1] Si quis suum laborerium in comunalem'^ murum affirmare vohierit. 
de tanto quanto se in eundem murum affirmaverit, secundum quod boni 
homines dati per d. comitem et suam curiam illud appreciabuntur^ do- 
mino alterius partis soivere teneatur. | [2] Sed* si in dictuni murum affir- 
mare noluerit, dimisso"'' spacio*' unius pedis ab ipso muro, laboret in se. 

' D. E. communali - D. comunale, E. communalem '^ E. appretiabunt ^ C. 
D. Quod •' E. dimmisso, dimisso '"' C. E. spatio. 

IX. 
De edifficacione^ prope murum novum non facienda^. 

[1] Nuihis possit de cetero ediffieare"^ domum prope novum murum 
civitatis, intus vel extra, usque ad tres passus. | [2] Et si infra illud spa- 
cium^ aliquis habeat territorium''', comune^' teneatur ilhid emere vel dare 
sibi ex cambio. 

' C. D. hedificatione, E. edificatione "^ C. D. faciendi ' C. D. E. edificare 
* E. spatium "' B. E. territorium, C. D. introitum '^ E. coraraune. 

X. 
De domibus que sunt versus pelJagus^ 

Decernimus quod prime domus que sunt versus^ pellagus^ volvere 
dcbeaiit archum'^ voltum vcrsus pellagus^ et versus monten), et omnes alie 



Liber V, cap. V-XIV. 113 



volvant archum* voltuin versus montem, et sic vadat^ usque ad murura 
civitatis. 

' C. D. pellagum, E. pelagum - E. usque pelagum ^ C. D. E. arcum * C. 
E. arcum ^ B. vadat, C. D. E. vadant. 

XI. 
De laboreriis lignaminum. 

Antiqua consuetudo est, quod nullum laborerium lignaminis habeat 
possessionem vel terminum stabilem. 

XII. 
Quod venditor rei stabilis super ipsa re testis esse non possit^ 

Venditor alicujus rei stabilis pro emptore cui ipse vendidit, vel contra 
eum super re ipsa testis esse non potest. 

' D. potest. 

XIII. 
De eo qui facit laborerium in domo vel casali quod comparavit^ 

[1] Nolentes^ quod propter transeursum temporis jus aUcujus ex igno- 
raneia^ pereat, statuimus quod, si quis in domo vel territorio suo labo- 
rerinm fecerit de petris ^^t calce, per quod laborerium sit* prejudieiunr'' 
alicui, ille qui habet petere racionem*^ in dicto laborerio, possit interpellare 
et petere racionem' suam infra termiuum octo dierum, postquam sciverif^ 
illud laborerium factum fuisse, ac si laborerium illud factum non esset. | 
|2) Et si quis infra dictum terminum tacuerit, nec raeionem' snam })e- 
cierit^, non possit ulterius petere aliquod jus in laborerio supradicto. 

' E. comperavit « D. E. Volentes ' C. D. E. ignorantia * B. C. D. sit, E. fit 
•' D. prejnditium ^ C. D. rationem, E. rationem suam " C. E. ratiouem ** B. si- 
verit " C. D. E. petierit. 

XIV. 

De deffensoribuF ^ rerum venditarum. 

[1] Venditor tamen^ qui domum vel casale vendiderit, teneatur iUud 
defendere secundum justiciam^ in vita sua. | [2] Sed si ille qui detfen- 
sorem* habuerit^ sine detfensore* suo ad placitnm si posuerit, dHftt-nsor' ille 
ipsuin defendere** non teneatur. | [3] Comparator'' autem (jui proprietateni 
aliquam seu stabile comparaverit^^, si super hoc ei ab aliquo ealumpnia*^ 
inferatur, teneatur ostendere qualiter possideat vel habeat** proprietatem 
vel stabile illud. 

' E. defengoribus * 1). E. Venditor qui ^ E. justitiam * C. E. defensorem 
* E. babuit • C. D. E. defeusore ' E. defensor ** C. D. detVendere ' E. compe- 
rator '" B. comparaverit, ('. D. comparavit, E. comperaverit, comperavit " E. ca- 
Wimnia '* D. tenoat. 

MONUM. HI8TOR. JUR. IX. 8 



114 Statuta Ragusii. 



XV. 

De laborerio furni. 

[1] Qui doraum vel casale comparaverit^, in vita sua fornum^ in eo 
facere non potest. | [2J Post mortem autem ipsius, heres ejus hoc facere 
potest. I [3] In suo namque^ patrimonio potest quihbet facere^ vele^ suum. | 
[4] Ille eciam^ qui assidum inter se et suum vicinum habuerit, furnum' 
facere non possit. 

^ C. D. E. comparavit ^ £. fornum, furnum ^ C. D. suo autem "* D. quilibet 
velle ^ B. velem (sed m erasum), C. D. E. velle '^ D. E. etiam ^ D. iirmum (sic). 

XVI. 

De laboreriis parietis de lignamine inter duas domos existentis. 

[1] Si inter duas domus^ fuerit comunis^ paries de lignaminibus, et 
domini ipsius vohierint^ eum laborare de lapidibus, fundamentum ilhus 
muri fiat in comunah* terra, videheet quod tantum dimittatur^ de terra 
ex una parte, quantum ex ahera, et opus iUud fiat ad expensas ambarum 
parcium^ | [2] Si vero una pars occassione' paupertatis non posset facere 
expensas in eo muro necessarias^ pro parte sua, ahera pars que potest, 
faciat ipsum murum cum suis expensis, ita tamen, quod ahera pars te- 
neatur ei per cartam^ notarii refundere^^ partem suam, quandocunque^^ 
poterit. I [3] Istud^^ autem „quando poterit", volumus quod sit in^^ pro- 
videncia^* d. comitis et sue curie, dum tamen ihe qui debet refundere^^, 
propter hoc vendere de bonis suis^^ non compehatur. | [4] Que eciam^" 
omnia predicta locum habeant, quando murus qui est inter ipsas domus^ 
est de lapidibus et est ruinosus, quod timeatur quod cadat^^, et de co- 
muni^® voluntate ambarum partium refficitur^^ ipse murus. | [5] Sed si 
forte ihe^^ qui potest expensas facere, nolet^^ dictum murum iaborare, d. 
comes cum sua curia faciet^^ murum ipsum ruinosum et veterem jactari 
in terram, ne faciat ahcui dampnum^^. 

^ E. domos 2 E. communis ^ B. noluerint ^ E. comraunali ^ C. D. dimi- 
tatur 6 C. D. E. ex altera, et quod illud ad expensas ambarum partium fiat ' C. 
E. occasione ^ E. neccessarias, necessarias ^ E. cartam, cartham, chartam ^^ D. 
reffundere ^^ E. quandocumque, quandocunque '^ D. IUud '^ D. im '* C. D. E. 
providentia ^^ E. de bonis suis, de suis bonis "^ D. E. etiam '^ C. D. cadatur (sic). 
'^ E. communi ^^ E. refficitur, reficitur ^o jj. forte, qui -^^ E. nollet " B. faciet, 
C. D. facit, E. faciat, faciet ^s e. damnum. 

XVII. 

De laborerhs veteribus et ruinosis. 

[1] Si domus ahqua habuerit supra viam aut supra plateam murum, 
vel archivohum ita veterem et ruinosum, quod videatur hominibus de fa- 
ciii^ debere cadere, d. comes cum sua curia vadat ad locum ihum, et'-* si 
ei videbitur ruinosus, faciet^ a patronis murum vel archivoltum ipsum 
laborari et renovari. | [2] Sed si ipsi patroni ipsum laborare et renovare* 
rioluerint, d. comes faciet eum dirrui^' in terram, ne noceat ahcui. 

* E. de facile, facili ^ j) etiam '^ C. D. E. faciat ' D. sed si ipsi patrrtni 
Doluerint ''' E. dirui. 



Liber V, cap. XV— XXm. 115 

XVIII. 

De fundamentis inventis sub terra. 

Fundamentum inventura subtus terrara, vel equale ad terrara^ liabeatur 
pro tertnino et fine illius territorii in quo invenietur. 

' B. a (sic) terram, C. D. a terra, E. ad terram. 

XIX. 

De revolucione^ tecti domorum. 

Supra tectiim domus vicini sui^ tectura doraus sue volvere nemo po- 
test, videlicet, quod pluvia vadat vel cadat^ in doraura vicini sui, sed tectura 
ipsum stare debeat* sicut stetit^ antiquitus. 

' C. E. revolutione '^ E. vicini tectiim ^ B. cada (sic). * E. debeat, debet 
•' E. steterit. 

XX. 

De teritoriis^ que sunt extra murum civitatis. 

Teritoria'^ que suiit extra raurum civitatis, ire debent cura illis ter- 
minis qui vadunt per civitatera. 

' C. D. E. territoriis 2 C. D. E. territoria. 

XXI. 

De stacione et canipa stantibus supra^ terram comunis^. 

Supra^ terram comunis^ si habuerit aliquis stacionem vel canipani, la- 
borerium aliquod de lignaminibus^ vel de petra non potest facere extra se. 

' E. super - E. communis ^ B. legnaminibus (sic). 

XXII. 

De avedatico et inprestito^ clericorum. 

Prnsbit^M- SHu'^ clericus de hiis^ que de suo patrinionio habuerit, ave- 
daticura vel iraprestituni secundura antiquam consuetudinem fac<'re teneatur* 

' B. «prestito-, correctum in: inprestito. In C. illegibiie. In rubricis: B. inpre- 
Htito, C. iraprestito. '^ E. vel ' E. iie * D. teneantur. 

XXIII. 

De viis vinearum. 

[1] Vohimus quod quilibet patronus vinearura habeat viam. per quani 
vadat* ad vin»Mm suam, secundum suam anti^iuitatem ; qui si antiqnitat^^m 
nori hal»erft, ille qui pastinat terram illara, dabit ei viara in se de loco 
illo, unde ei plaeuerit. | [2] Vie autem que fuerunt' antiquitus, debent 
permanere. | l^) FA vie coraunis' cararie* debenf^ esse tam ample, quod 
duo saumerii hon»'rati". si ad invicem unus obviaverit alteri, in eis possint 
transin*'. I [4| Iii ttMiifinr»* tamcii'' viiidriniaium, possit ((uilii»et ir^' per ilJHm 

* 



115 Statuta Ragusii. 



viam que sibi videbitur melior et brevior, ad euiidum ad ripam vel ad 

civitatem. 

^ E. vadit 2 E. fuerint ' E. communis * E. carrarie, cararie ^ B. debet 
•* D. E. onerati ' C. transsire ^ E. tempore vindemiarum. 

XXIV. 

De meja^ et mergino et macera^ vinearum. 

Si aliqua vinea aut terra fuerit supra aliquam mejam, et aliquis homo 
subtus ipsam mejam^ habeat vineam aut terram, patronus iilins terre vel 
vinee que est subtus mejam, si facere vokierit maceram^, facere possit 
eam in suo proprio, et mejam illam cum cutello^ et serpo*' curare ; et di- 
mittere teneatur cubitum unum de lerra longe ad' dicta meja pro** raer- 
gejo^ quod mergegnum*^ ipse^' possit^^ curare cum ^apa^^ non tangendo 
mejam^* predictam. 

^ B. C. meia, E. via ^ e. megera ^ C. D. E. ipsam vineam (sic) habeat vi- 
neam * D. E. maceriam ^ D. cultelio ^ C. D. ferpo ' B. C. ad dicta, D. E. a dicta 
8 C. D. E. de ^ B. C. D. mergeio, E. mergino ^" C. D. mergegnio, E. merginum 
^^ C. D. mergegnio possit '^ C. „non possit", sed „non" deletum et iterum punctis 
subnotatum. '^ B. C. D. yapa, E. zappa, zapa '* C. meam (sic). 

XXV. 

De meja et mergino inter vineas et terras plurium. 

Si inter vineas vel terras que in^ plano sunt, fuerit meja vel mer- 
gegnum, illa meja vel mergegnum comune^ sit inter patronos vinearum 
veP terrarum ipsarum, et cum patroni predicti laboraverint predictas terras 
vel vineas, mejam que est inter eos, transire* non possint"^; mergegnum^ 
autem'' sit medium unius partis et medium alterius partis. 

• C. D. im 2 E. commune ^ C. D. et * C. transsire (sic). ^ C. E. possit 
* E. mergignum ' B. ut (sic), C. D. E. autem. 

XXVI. 
De arboribus inter vineas duorum natis. 

Arbor plantata inter duas vineas vel in latere vinee alicujus, si ramos 
pendentes habeat supra terram vel vineam alterius, potestatem habeat pa- 
tronus illius terre vel vinee, supra quam rami ipsius pendebunt, tollendi et 
comedendi omnes fructus qui fuerint in ramis pendentibus et stantibus 
supra vineam vel terram suam, et eciam^ incidendi ramos ipsos, sine pena 
et dampno^ 

^ C. D. E. etiam 2 e. damno. 

XXVII. 

De vineis vel terris que vadunt versus montem. 

Patronus terre vel vinee que vadit versus montem, ascendendo ire 
potest' ad suam voluntatem deorsum in sursum, donec inveniat* contrarium 
per consuetudiuem. 

' C. D. possit 2 E inveniet, inveniat. 



Liber V, cap. XXIV— XXX. 117 

xxvm. 

De terra laborata ad blavam. 

Si terra aliqua fuerit laborata ad blavam per eum qui eara possideat, 
et alius super terra ipsa vellit^ petere raeionem*, laborerium illud sibi noa 
noceat, nec^ propter hoc perdat racionem^ suam, cum laborerium illud sit 
stabile. 

' E. velit ^ C. D. E. rationem ' C. D. noceat propter. 

XXIX. 
De terra que datur alteri ad laborandum. 

[IJ Qui terram suam desertam, id est lidignam, alteri dederit ad la- 
borandum, usque ad tercium^ fructum completum ipsam laboratori tollere 
non potest, nec laborator eam dimittere, usque ad terminum supradictum*; 
et si contingerit^ quod laborator aliquo tempore eam dimiserit, talem debet 
eam* dimittere^ qualeni recepit, scilicet^ laboratam vel non laboratam. | 
[2] Quod autem dictum est de patrono, quod non possit eam tollere labo- 
ratori usque ad tercium^ frnctura, verum est, nisi ipse patronus vellit^ 
terram ipsam^ vendere, | [3J vel filie sue dare in doctem^ seu^^ pastinare: | 
[4] tunc enim post primum annum quandocunque^^ potest tollere labora- 
tori predicto. | [5J In^^ primo eciani^^ anno potest eam tollere ipsi labo- 
ratori^* propter predictas causas, restitutis sibi expensis. | [6J Si autem 
terra non fuerit deserta, hoc est lidigna, sed ahas laborata, possit pa- 
tronus post primum annum, quandocunque^^ sibi placuerit, ipsam tollere 
laboratori. 

' D. E. tertium * C. E. predictum ' E. contigerit * D. E. omittunt ^eam" 
^ D. dimitere " B. C. D. silicet ^ E. velit ^ D. ipsam terram ^ B. C. doctem 
(flic), D. E. dotem '" D, vel ^' E. quandocunque, quandocumque '^ D. im " C. 
D E. etiam '* E. tollere laboratori predicto '^ C. quandocumque, E. quandocum- 
que, quandocunque. 

XXX. 
De vinea data ad laborandum per partes. 

[IJ Qui viueam alterius recipit ad laborandum ad partem, teneatur 
putare eam juste et fideliter secundum usum civitatis, et postea usque ad 
raedietatem mensis marcii^ capare* eam et iterum usque ad festum s. Viti 
juste et fideliter eam capare^, et post hec^ spanpanare* ipsam. | [2] Et si 
laborator in aliquo de predictis'^ laboreriis frandulenter" defecerit' et si^ 
possit probari, patronus vinee potestatem habet* tollere laboratori ipsara 
vineara et eciam^® opera que fecit in eam", | [3J eo salvo, quod (per**) 
spaiipanaturam^^ et curaturam^* de herbis laborator non perdit fructus nec 
laburerium, sed tenetur^'^ illud coraplere. | [4J In illa eciam^'' vinea non 
potest seminari frumentura nec ordeum^', neque vena^^. 

' D. E. martii * E zappare, zapare ' E. hoc * E. spampimare * E. supra- 
dictis • E. fraudolenter "^ E. dertecerit, dofecerit ' E. pibi ' E. habeat '° C. E. 
etiam " B. in eam, C. D. E. ea " Sohimmodo in quibuBdam codicibus recensionis 
E. : per. " E. spampanatura '* E. curatura '* C. L). R teneatur '* D. E. etiam 
" E. hordeum •• B. C. uena (sic), E. Tena, 



118 Statuta Ragusii. 



XXXI. 

De domibus vel terris positis in^ pignore vel datis ad 

casaticum''^. 

[1] Qui domum vel vineam aut terram posuerit iu^ pignore, aut de- 
derit ad casaticum vel ad laborandum ad terminum, si voluerit, possit 
ipsam^ vendere vel in^ perchivium* dare, ita tamen, quod laborator qni 
vineam ipsam laboraverat^ vel terram seminaverat, habeat partem suani de 
fructibus illius anni. | [2] Sed si ipsam terram tantum araverat, habeat ex- 
pensas quas fecit^ in ea. | [3] llle autem qui stat in^ predicta domo sol- 
vere debet^ casaticum^, pro rata illius temporis quo stetit in ea. | [4] Si 
autem patronus, qui domum suam dederit ad casaticum, expullerit^ ho- 
minem stantem in ea, nichil^^ habebit de eo qiiod homo ille stetit in donio 
predicta. | [5] Et si ille qui moratur in predicta^^ domo, cum vohmtate 
patroni fecisset in ea aUquod laborerium, tenebitur'^ ipse patronus eidem 
restituere quod expendit. | [6J Sed si absque voluntate patroni fecisset, 
possit illud laborerium extraliere foris et secum portare. | [7] Si autem 
ille qui in ipsa domo habitat ad casaticum, posuerit secum alias personas 
ad casaticum in eadem domo, totum illud^^ casaticum perveniat ad pa- 
tronum domus. | [8] Et si ille qui habitat in illa domo exeat ab ea, ^t 
pro eo tempore, quod^^ debuerat stare, det alteri domum illam et^^ casa- 
ticum, totum illud similiter deveniat ad patronum. | [9] Si vero ille qui 
moratur in ipsa domo, non solverit casaticum ad terminum constituturn, 
possit patronus ilhus domus tollere .pignus^*^ de hiis^^ que in ipsa domo^"* 
inveniuntur, et claudere portas vel foras extrahere. | [10] Sed^^ si fugeret^*', 
antequam solvat casaticum, possit patronus de hiis^\ que inveniuntur in 
domo, I [11] sive ilhus fuerint sive non, sibi satisfacere de suo casatico. 

^ D. im 2 C. casatici I cum (sed in rubricis hujus libri: casaticura) ^ D. eam 
* D. parchivium ^ C. laborauerauerat (sic !). ^ E. fecerit ^ D. debeat ^ D. cassa- 
ticum 9 D. E. expulerit ^" E. nihil '' E. dicta ''' D. teneatur '^ E. istud '* C. 
D. qui, E. quo ^^ E. ad ^^ C. E. tollere in pignus, D. im pignus '^ E. his '^ E. 
in ipsa inveniuntur '*•♦ C. E. Et ^o e. fugerit ^i e. iis, his. 

XXXIL 

De hiis^ qui, completo termino, morantur in domibus per 

aliquos dies. 

[1] Si detur alicui domus vel stacio^ ad casaticum ad jnensem, et 
completo mense steterit in ea' per ahquos dies et exire voluerit, teneatur 
solvere casaticum pro illis diebus ad racionem*. | [2] Si vero ad annum. 
et completo uno anno steterit in ea per quindecim dies, et voluerit exire, 
pro toto anno casaticum solvere teneatur. 

^ E. his 2 0. statio ^ B. eam, C. E. ea < C. D. E, rationem. 

XXXIII. 

De vineis vel terris aquam ex alto recipientibus. 

[1] Patronus vel patrona iUius vinee vel terre que recipit aquam ex 
alto, in se ipsam recipere teneatur et aperire in se, ut inferius ad vicinum 



Liber V, cap. XXXI— XXXV. 119 



siiiim (iisciirat\ | [2| excepto, si haberet patacum vel carbonarium': tiinc 
eiiim potest portare aquam illam iii illum suum pataeum^ vel carbonarium''^. i 
[3] Qiie pataca^ et^ carbonaria stabunt in illa antiquitate qua steterunt 
antiquitus; | [4] et aque ibunt secundum quod iverunt antiquis*^ temporibus. 

^ E. discurrat - E. carbonariam ^ B. patatum (sic\ C. D. E patacum * B. 
C. patata (sic), D. pataga, rautata, mauu posteriori, litera c in g; E. pataca ■' D. vel 
« B. C. antiquitus (sic), in C. correctum in „antiquis", E. antiquis. 

XXXIV. 

De terra pastinata que ab alio calumpniatur^ 

[1] Si pastinaverit aliquis aliquam terram et aliquis credat sibi fieri 
prejudieium^ per pastinaturam ipsam, possit primo anno quo pastinata est, 
pastinaturam-'^ illam disradicare sine aliquo dampno* vel pena, et postea 
sit ad placitum cum eo qui pastinaverat terram ipsam; et si contingerit^ 
quod ille qui disradicavit, perdiderit placitum, emendabit dampnum^ disra- 
(licacionis' dicte pastinature. | [2] Qui si eam disradicare noluerit^, possit 
inira annum quo lacta fuit dicta pastinatura, usque ad s. Michaelem, super 
ipsa petere racionem^. | [3] Si autem infra predictum terminura non inter- 
pellaverit, perdat racionera® -suam et ultra^^ interpellare non possit, j [4] 
nisi eo tempore quando pastinatur, a Ragusio esset absens^^; tunc enim, 
quandocunque^^ redierit^^ infra quatnor^* menses, possit interpellare, et 
non fiat^^ ei prejudicium per pastinaturam. | [5] Si autem infra ipsum ter- 
minum non interpellaverit**', perdat racionem* suara et ultra non audiatur, 
eciam'^ si infra ipsiim terminura exeat de Ragusio et non redeat^® infra 
terminum supradictnm. 

' E. calumniatur ^ q_ d prejuditium ^ E. pastinata est, iilam * E. damno 
■'' E. contigerit ^ E. damnum "^ C. D. E. disradicationis •* E. voluerit, noluerit 
' C. D. E. rationem '" E. ulterius ^^ E. esset absens a Ragusio '* E. quando- 
cumque, quandocunque '^ D. reddierit ^* D. quattuor ^^' C. D. faciat '* B. inter- 
pepellauerit (sic). '^ C. D. E. etiam ^* C. D. reddeat. 

XXXV. 
De preconiQacione^ rei que vendi debet. 

[l) Si quando rem stabilem voluerit aliquis^ vendere, et^ sit cum 
(•mptore de precio^ iii concordia, antequam compleatur ipsa vendicio'^ et 
solvatur precium^, ordinaraus quod vendicio'^ ipsa de mandato d. comitis 
debeat preconi(;ari* per civitatem, et banum'^ ipsum scribi in quaterno co- 
munis". | [2] Post (juod baiinum precium*^ sit in depositum per tres raenses, 
infra quem terminum, si veniat^^ aliquis qui probet ivm venditaiu sibi 
obligatara fuisse, illi de eodera precio^^ satisfiat. | [3] Si auteni infra ipsuni^* 
termiiium nullus calumpiiiator*^ appareat, detur ipsa pecunia venditori, et 
veniens postea contra emptorem non audiatur, | [4J nisi forte calumpniator*' 
ipse, hoc est ille qui dicit rera predictam sibi obligatam, absens fuisset^* 
a Ragusio terapore vendicionis^* et preconicjacionis^"; tunc enim, quando- 
cunque^^ reddiens*'^ infra anuum, possit agere contra emptorein et prosequi 
suam racionem^*. | [.')] Qui si infra annum tacuerit, contra ipsura emptorem 
nichir-*" dicere possit, salva tameu racione*' creditoris ipsius coutra suum** 



120 Statuta Ragusii. 



debitorera^^ in omni casu super aliis bonis suis. | [6] Vendicio^ autem 
contra istum ordinem facta nichiP^ valeat. 

[7] Tempore nobilis viri d. Marini Mauroceni^*, comitis Ragusii, per 
ipsum d. comitem et majus consilium ordinatum fuit : quod d. comes non 
teneatur constringere emptores possessionum deponere precinm^ in ca- 
mera^^ nisi fuerit de instancia^^ venditorum. 

[8] Additum est tempore egregii militis d. Marini Badoarii, comitis 
Ragusii: quod tabula una ponatur ante lodiam, in qua scribantur oranes 
vendiciones^^, et stent per spacium^^ trium mensium. 

[9] Anno doraini raillesimo tre- 
centesimo septuagesimo secundo^^, 
inditione decima^^, die vigesimo ter- 
tio^* raensis septembris, nos Johanes^^ 
de Grede, rector coraunis^^ Ragusii, 
cura voluntate minoris et majoris con- 
silii et cum laudo populi sono cam- 
pane^* more solito congregati, sta- 
tuimus et ordinamus: quod que^^ 
domus de lapidibus et calce edifi- 
cate^^ sunt et que^^ de cetero edifi- 
cabuntur super territorio^^comunis^^ 
vel ecclesiarum vel aliarum spetia- 
lium^^ personarum, que solvunt af- 
fictum pro territorio, si venduntur, 
debeant^^ vendi et banniri secundura 
ordines et statuta aliarura posses- 
sionum stabiUum, cum illis modis, 
consuetudinibus, terminis et statutis, 
cum quibus alia stabilia venduntur 
et banniuntur*^. | [10] Et quod in 
dicta venditione debeat contineri, 
super quo territorio fuerit dicta do- 
raus et quantura solvitur de affictu ; 
et tam si continetur in dicta vendi- 
tione*^, cujus sit territoriura et quan- 
tura solvitur de affictu dicti territorii, 
quara etiara, si non continetur, illis 
qui habent jus in dicto territorio 
nichil** prejudicet dicta venditio et 
bannitio*^, sed semper sit salvum 
jus ipsorura de territorio prelibato, | 
[11] tara si se presentaverint*'^ in 
terrainis*', quara non. 

' C. preconi^atione, E. preconizatione ^ D. quis ^ D. E. vendere, sit * C. E. 
pretio ^ C. D. E. venditio « C. D. E. pretium ^ D. E. preconizari » C. D. E. 
bannum ' E. communi '° E. veniat, veniatur (sic). ^^ C. D. E. pretio '^ e^ dictum 
•' E. calumniator '* E. fuisset, fuerit '"' C. D. E. venditionis '^ C. D. preconi^a- 
tionis, E. preconizationis '^ E. quandocumque, quandocunque '* C. rediens, E. red- 
diens, rediens '» C. E. rationem ^o £ qjJjJi 21 q j) j^. ratione 22 j) guum in 
2' E. debitorem euum '* C. Maureceno, D. E. Mauroceno ^^' D. camara, E. ca- 



Liber V, cap. XXXV-XXXVII. 121 

meram 2« C. D. E. instantia " q j) e. venditiones «« C. D. E. spatium 29 d. 

mifiio trecenteBsimo septuagessimo secundo, E. 1372 ^** E. indictione 10. " D. vi- 
gessimo tertio, E. 23 ^^ D. Johannes, E. Joannes '^ E. coramunis, cum '* D. cara- 
panarum '^ E. quod oranes domus ^'^ E. calce, qne edificate '^ E. et de '^ D. 
teritorio '^ E. comraunis *" D. speciaiiura (alia raanu suprascriptum: ^.spiritualium'), 
E. specialium *' E. debent ** D. baniuntur *^ D. vendicione ** D. E. nihil 
*^ D. bannicio *^ D. presentaverit *^ E. territorio. 

XXXVl. 

De possessione vendita ad alium pertinente. 

[IJ Si proprietas vel possessio vel vinea aut terra alicnjus hominis vel 
suorum vetranorum^ vendita fuerit^ vel alienata, et ipse tunc temporis 
presens fuerit in Ragusio, possit infra unum mensem a die banni^ inter- 
pellare et revocare vendicionem^ ipsam : qui^ si infra ipsum terminum non 
interpellaverit, interpellans postea non audiatur. | [2] Si autem tempore 
vendicionis*' et preconi^aeionis^ de Ragusio esset absens, possit, quando- 
eunque*^ veniat ad civitatem Ragusii, infra duos menses, interpellare et 
revocare ipsam vendicionem^; post ipsum auteni terminum interpellans non 
audiatur. | [3] Hoc idem locum habeat in filiis veP^ filiabus volentibus 
trahere res venditas a patre vel a matre^'; | [4] scilicet^^^ q„od possint 
hoc facere, si sunt ab eis divisi. | [5] Ita tamen, quod tara filii quam alii, 
si emptor haberet ipsos suspectos quod fraudulenter^^ non per se sed pro 
alio Yolunt ipsam recuperare, teneatur, qui rem petit, super hoc prestare 
duodecim sacramenta^^, si hoc emptor pecierit^^. 

' B. C. D. uetranorum, E. veteranorum - E. fuerit vendita ^ C. D. a die ter- 
mini * C. E. venditionem ' D. E. quod ^ C. D. E. venditionis ^ C. preconiyationis, 
D. E. preconizationis * E. quandocuraque, quandocuuque ^ C D. E. venditionera 
'° E. et ^^ E. vel raatre "* B. C. D. silicet, C. D. silicet hoc quod possint facere 
" E. fraudolenter '* D. sacramento (sic). '^ C. D. E. petierit. 

XXXVII. 

De sacramentis a defensoribus^ prestandis. 

[1] Si res comparata^ a eomparatore^ per aliquam personara extraneam 
evincatur, quara ille qui vendidit, tenetur defendere*, et per d. comitem, 
vel eum qui ejus loco'* fuerit, et suam euriam sacramentum vel sacra- 
menta judieata fueriut illi qui vincit^ defensor ipse ad saeraraentum ordi- 
uatum per curiam ipsura^ ducere possit. | [2] Si autem deffensor® ipse illum 
ad sacraraentura nolet^ ducere, conparator^^, qui possessionera ipsara com- 
paraverat, possit vincentem^^ ipsum ducere ad sacramentum. | [3| lllo autfMii 
jurante, ille qui vendiderat possessionem ipsam, restitnat illi cui vendiderat, 
a quo res est evicta, tantura quantum recepit ab eo, secundum quod con- 
tinetur in earta^* faeta'^ de vendieione**, videlieet capitanf^am^-' tantum. 
Quod intelligendum est de omnibus, qui df^lTensores^^ sunt d«' possessionibus 
venditis. | [4] Si vero saeramentum vel saeraraenta ipsi deffensori^^ fuerint 
judieata et ipse deffensor* nolet* jurare, dieens se sacraraentura vel sacra- 
menta juste faeere non potest''*, teneatur comparator'^ jurare (piod noii p»'r 
fraudem nee raaliciose''^ se vetat^' vel fugeat^^ faecre sacramentum vel sa- 
craraenta predicta, sed quia juste non potest ea facere*'. | [5] Quo defensore 



122 Statuta Ragusii. 



jnrante, et^^ comparator^^ illius rei recipiat a^^ venditore suo tantnm, qium- 
tum dedit ei qnando comparavit^^ rem illam, videlicet capitaneam^"''' tantnm. 

' C. D, defFensoribus ^ j*], comperata ^ fi. comperatore ^ D. deffendere ^ C. 

D. loco eius ^ E. evincit '^ D. per curiam ducere ^ C. E. defensor ^ E. nollet 
^" C. D. comparator, E. comperator ^^ E. evincentem '^ p^ carta, charta '^ C. D. 
carta sive de ^* C. D. E. venditione ^^ D. capitaniam "^ C. E. defensores ^^ C. 

E. defensori '^ B. C. potest (sic), E. posse ^^ B. comparator, C. D. comparatori, 
E. comperator 20 ^ malitiose 21 j] yitat 22 q p j^ fugiat 23 j) juste ea non 
potest facere 24 ^ ^ g^" omissum. 25 g q^ ^d, D. E. a 26 ^ comperavit. 

XXXVIII. 

De creditore, cujus debitor vendidit de bonis suis^ 

[1] Si debitor alicujus, cujus bona creditori obligata sunt, vendiderit 
de bonis suis, specialiter causa maritandi filias vel sorores, et sibi tantum 
remaneat unde satisfacere possit creditori, creditor recurat^ primo contra 
debitorem suum, et bona que ei remanserunt. | [2] Et si aliquid ei defp- 
cerit^ pro eo, contra emptorem in statuto tempore possit habere recursum, 
et non alias. 

^ Cod. B. f 51 columna B habet solummodo verba: „De creditore — bonis suis". 
In C in rubricis lihri V legimus: „bonis suis pro maritati o ne". C. D. E. habent: 
„bonis suis causa maritationis". 2 q e, currat, D. curat ^ E. deffecerit, defecerit. 

XXXIX. 

De evacuacione^ cartarum^ facta in testamento. 

Creditor qui^ cartam* vel cartas^ debiti supra aliquem habet^ quo- 
modocunque^ facte sint carte^ ihe, in uhimo vite sue potest eas rumpere 
et evacuare^ dummodo illa evacuacio^^ possit probari^^ per testamentum 
ipsius vel per cartam* pubiicam^^, per testes autem probare^^ non possit. 

^ C. D. E. evacuatione 2 ^ cartarum, chartarum ^ E. creditor cartam * E. 
cartam, chartam ^ E. cartas, chartas ^ E. habens ' E. quandocumque, quomodo- 
cunque ^ E. carte, charte ^ D. evachuare ^^ C. evacuatio, D. evachuatio ^^ D. 
probari possit '2 g^ plublicam (sic). '' D. probari. 

XL. 

De creditore, cujus debitor eo presente vendidit bona sibi 

obUgata. 

[1] Si vendiderit debitor bona obligata creditori suo, ipso creditore 
presente, ita quod creditor in carta^ vendicionis'^ testis inveniatur, creditor 
ipse ab eo emptore ipsius rei super re ipsa aliquid petere non possit. | [21 
Nec^ sit prejudicium^ hoc statutum judicibus qui testantur in instrumentis. 

* E. carta, charta 2 c d. venditionis * E. Nisi * D. prejuditium. 

XLl. 

De viis. 

Que de novo emergunt, novo indigent consilio. (Juia igitur, annuente 
Deo, urbi Ragusii^ aha nova civitas est adjuncta que'^ burgus acteuus^ 



Liber V, cap. XXXVUI— XLU. 123 



vocahatur, ne super* stratis et viis"'^ ipsius buro;! de cetero duhitacio^ oriatur, 
hac editali' lege in^ perpetuuin valitura statuiinus: quod via que venit a 
porta Leonis, vadat recta usque ad Campuiu; et via que venit a porta de 
Menci^ vadat sicut vadit usque ad Oanipuni: et via que venit a porta de 
Celenga. vadat rectani^^ usqut^ ad viain que est ante castrum. Et via que 
est inter doinuni Mariiii'^ Villani^'^ et Michaelis de Biiirola*^, eundo ad 
viam Omniuni Sanctorum, que vadit ad portam muri civitatis, deheat'* 
stare sicut^" est. Via autem que venit a porta^® que est subtus domum^^ 
Hogdani*^ de Pissino^^ vadat rectam^^ usque ad Campura ; et via que vadit 
ad ecclesiam Oinnium Sanctoruni vadat rectam^^ usque ad portam muri^^ 
civitatis; et via porte de sorte"^^ vadat recta, usque ad predictara viain 
Omnium Sanctorum, que vadit ad portain muri civitatis. Et via que exit 
dH via Oinnium Sanctorum, que est inter viridarinm archiepiscopatus et 
viridarium dumiini''^^ Johannis''^^ vadat recta usque ad puteos. Que oranes 
predicte vie sint^* latitudinis palraoruni novem. Et via que est ante portam 
castri et vadit inter doraura Sergii et Vitalera Glede, vadat recte''"' subtus 
puteuin coinunis^*', qui cousueverat vocari puteus de Qercua^^ vadat-'^ inter 
ipsura putHura et viridariura ecclesie^' Oranium Sanctorum, et vadat ad 
viam coraunis^^ que descendit^^ prope dictain ecclesiani^^ Oinniura San- 
ctoruin^^. Et via que est a furno^-^ Doynii, vadat ab ipso furno^* versus 
ponentem recta linea usque ad viain que descendit a porta de Men(;i^\ et 
vadat ab ipso furno veniendo versus levantera recta linea usque^^ ad sta- 
ciones^^ coraunis^" que sunt in Carapo. Et via que venit a porta de Ce- 
lagna'"^^ usqiie ad eccl*^siam Oranium Sanctorura, vadat versus levantera 
usque ad viani (]ue est suhtus territorium Mathie^" de Menc;'^*^. Que quidera 
vie sint'* latitudinis palmarura*^ quatuordecira*^. Et illi qui ad prnsens 
possident aliquid ex territoriis, unde predicte vie vadunt, possint*^ super 
ipsas vias facere archivolta; qui autera a raodo in antea eiiierit^* dicta 
territoria, archivolta ipsa facere nou possit*^'. De oinuihus autein^'* aliis*' 
patronatis patroni dabuut inter se viam, qui si*^ concordare non possint 
ad invicem, d. comes cum sua curia faciat*" dari viam uni vicino ab al- 
tero, et refundi pro ipsa via quod sibi videbitur justuin. 

' D. Ragu8(in)e '^ C. D. qui ^ E. hactenuH * D. supra •' D. et etiam viis 
« C. E. dubitatio ^ E. edictali, edictuali « D. im ^ D. E. Menzi »" C. D. E. recta 
" E. Marini de Villani '^ D. JuUiani "» C. Byn(;ola, D. E. Binzola '* E. debet 
'•' E aicuti '« C. ad porta ''^ E. domus '* E. Bogdani, Boghdani '^ E. Pis.sano 
«" D. muri; et 2. b. C. D. E. sorte (sic). '^'^ E. dumni 23 q lohanis. E. Joannis 
2« E. 8unt «•• E. Glede, subtus 2« £ communis 27 3^ q (;ercua (sic), D. Carcua, 
E. Zercva " B. C. D. verbum ^vadat" deest -n c. D. viridarium Omnium •'"' D. 
vadit " C. ecleyiam ^2 j^ viridarium ecclesie Omuium Sanctorum. Et via " D. 
domo ^* E est a furno versus ponentem. " E. Menzi '"' C. verba: ..:id viam (jue 
descendit recta linea usque' omissa. '^ E. stationes *"* li. C. Celagna (aic), D. 
Cellagna, E. Celegna ■'•' E. Matthie *" D. E. Menze *' E. palmorum *- 1). quattuor- 
decim " C. D. po.ssit ** C. E. emerint *'' C. E. possint, D. potest *'^ E. ^autem" 
deest *' D. autem patrooatis *"* B. si nou concordare non po88int *' E. faciet. 

XLII. 

De scalis. 

Nulla domus que est in^ hur^o possit hahfre scalam extra domos*, 
et quicunque^ habuerit ipsain scalam, solvat pro banno yperpHrum* ununi. 

' D. im ' C. D. domus, E. domum ^ E. quicumque, quiuunque * E. iperperum. 



124 Statuta Ragusii. 



XLin. 

De compendiis^ 

Volumus quod eorapendia^ que sunt in^ burgo, debeant esse sub terra; 
et qui supra^ terram habuerit^ compendia^ in^ burgo, solvat pro banno 
yperperos^ quinque ; compendia autem que sunt intus in civitate', quibus- 
libet decem annis ad expensas patronorum purgentur, et ad hoc elligantur'* 
officiales pro comuni^ 

^ C. compediis ^ d. compedia ' D. im * C super ^ E. haberet ^ E. iper- 
peros "^ C. D. civitatem ^ E. eligantur ' E. communi. 

XLIV. 

De officialibus eligendis^ super territoriis et viis. 

Ordinamus quod quolibet anno elligantur^ tres de melioribus horai- 
nibus super territoriis et viis, et quod nullus possit hedificare*^ doniura, 
nisi presentibus ipsis vel ad minus duobus ex eis; doraus ipsa designetur 
et secundura illos terrainos fiat. 

^ C. D. elligendis ^ c. E. eligantur ^ E. edificare. 

XLV. 

Qualiter aqua molendinorum debet reduci^ 

Providentes corauni^ utilitati statuimus: quod quolibet anno iii kal- 
iendis'^ junii tota aqua molendinorum reducatur et recolligatur in unum 
cursum sive aqueductum^, ubi videlicet sunt duo molendina, ita taraen 
quod lucrura quod fiet^ de dictis raolendinis molentibus, dividatur inter 
patronos oraniura raolendinorura. 

^ C. D. que debet reduci ^ e. communi ^ E. Calendis * C. D. E. sive ductum 
^ E. fient, fiet. 

Explicit liber quintus, incipit sextus (B. C). 

(Explicit liber quintus, incipit tabula libri sexti D.) 
(Finis libri quinti statutorum E.) 

I. 

De homicidiis. 

B. 0. 

Quicunque fecerit lioraicidiura, nisi [1] In majori consilio et cuni laudo 

se defendendo, quod plene possit pro- populi in publica contione', ut moris^ 
bari, moriatur. 8i autera qui horai- per sonitura carapanarura congregato, 
cidiura ipsura comiserit aufugiat, sit captum fuit et firraatum : quod qui- 
in banno perpetuo et perdat omnia cunque fecerit horaicidiuni, | [2] nisi 
bona sua. se defendendo^, quod probari possit, 

raori debeat. | [3] Et si aufugeret ille 
qui homicidium commiserit, sit in* 



Liber V, cap. LXm - Liber VI, cap. m. 125 



bampno^' perpetiialiter de Ragusio et 
ejus districtu, et ejus bona deveniant 
ad ejus filios masculos, vel ad he- 
redes masculos filiorum, si habebit; 
et si non haberet nepotes ex filio, 
deveniant ad neptes. | [4] Et si non 
essent nepotes vel neptes ex filio, 
deveniant ad propinquiores ex linea 
masculina, et si non essent heredes 
masculini, deveniant ad feminas pro- 
pinquiores. | [5] Et illi heredes, qui 
remanebunt de dicto homicida, ipsa 
bona non possint vendere, alienare 
vel obligare modo aliquo vel ingenio, 
in vita illius qai homicidium comis- 
serit^ I [6] Salvo pro maritatione 
filiarum ipsius, vel neptum heredis 
vel heredum illius omicide'. | [7] Re- 
manente semper in sua firmitate pos- 
sedio mulierum. 

* D. E. concione - E. ut moris est ' D. defFendendo * D. im '' D. E. banno 
• D. comiserit, E. commisserit, comiserit "^ D. E. homicide. 

11. 

De hiis^ qui faciunt compagnias^ 

[1] Qui fecerit compagniam per sacramentum vel per promissionem, 
quod probari possit, si fiierit caput et auctor ipsius companie'', moriatur: 
qui* si fngerif*, sit in*^ banno' perpetuo, et perdat omnia bona sua. ] [2] 
llle autem, qui ipsi companie^ per sacramentum vel per promissionem'* 
astringeretur, et non erit^^ caput, perdat yperperos^^ viffinti quinque^^; 
quos si solvere non poterit*^ perdat manum dextram; qui* si autfugerit**, 
sit in*^ banno^ perpetuo, et perdat omnia bona sua. 

' D. E. illis * C. D. compagniam ' D. E. compagnie * D. quod '" D. aufu- 
gerit ' D. im ^ C. D. bampno ** D. E. compagnie ^ C. promissum *° C. D. esset 
" E. iperperos '^ C. D. xxv, E. vigintiquinque, 25 " D. potterit '* C. D. E. 
aufugerit. 

III. 

De percussionibus^ factis cum armis^. 

[1] Si quis percusserit^ alium cum spata, vel alio gladio, vel de macia 
de ferro*, et fecerit sanguinem, perdat pro omni culpo yperperos*^ viginti 
quinque". | [2] Si vero percuserit' eura in® membro. et propter hoc per- 
cussus ipsum membrum amittat^, aut in fiicie, perdat pro ipso culpo ypnr- 
peroR^' quinquaginta. Si autem ipsa^^ yperpera*^ solvere non poterit, perdat 
manuin deitram**, et comune*' teneatur facere niedicinari^* percussum^^ 
si percussus voluerit. | [8] (^ui*" autem percusserit aliura de [»etra aut de 
macia de ligno, ita quod ruperit et fecerit sanguinera vel livorem, pePdat 
yptTperos^' duodecim ; sed si non ruperit »'t non'' fecerit sanguiuem nec 



126 Statuta Raguaii. 



livorem, perdat yperperos*^ sex, que^^ si solvere iioii poterit, fustigetur et 
boletur^^ | [4| Qui autem cum manu percusserit alium, perdat yperpera'* 
sex, que^^ si solvere non poterit, lustigetur. Si vero percussor fuy,-erit, sit 
in® banno^^, et perdat tantum ad quantum comdHmpnaretur^^. si esset 
presens, et medietatem ejusdem ultra id; nec de banno ipso esire possit, 
nisi prius predicta persolvat. | [5] Si vero bannitus, id est bandi^atus^^ 
capiatur, sit in^ potestate d. comitis et sui parvi consilii, punire eum se- 
cundum^^ qualitatem maleiicii perpetrati ab eo. j [6] Sed si forte percussus 
non pecierit^^ racionem^*^, d. comes ex suo ofticio^'^ possit inquirere et 
condempnare^^. | [7] Sed si sit mulier, que percusserit et dicat se non 
posse solvere, teneatur in carceribus donec solvat. 

[8] Tempore egregii militis^^ d. Marini Badoarii, comitis Ragusii, 
currente anno domini m°co^'lxxxxiii^^ indictione^^ via'"^' de mense marcii^^ 
per ipsum d. comitem, cum voluntate minoris et majoris consiiii et cum 
laudo populi, additum fuit huic statuto de percussionibus, videlicet: quod 
si aliquis percusserit aliquem cum manu, et percussus^^ in illo eodem loco 
et momento repercusserit illum, qui primo percusserit eum, et hoc plene 
probari poterit^*, condempnetur^^ ille, qui priino percussit et rixam incepit, 
yperpera^'' vi^^ et alter nuliam senciat'^"* pnnam. | [9] Verumtamen, si 
ambo percucierint^^ se et probari non poterit^"* qui primo percussit et 
rixam incepit, ambo predicti condempnentur*^ yperpera'^ sex, videlicet yper- 
peros tres*^ pro quolibet. 

C. 

Pro terminis datis pro homicidiis^- . 

In majori consilio sono campane 
in^ platea comunis^^ more solito con- 
gregato captum fuit et firmatum ad 
laudem (sic) populi*^ in^ publica con- 
tione^^ sono campane in platea co- 
munis*^, ut consuetum est, de dando 
plenam et liberam potestatem, aucto- 
ritatem et baliam*^ d. comiti^' qui 
per tempora fuerit et sue curie dare 
et assignare terrainum et terminos, 
sicut sibi placuerit et videbitur con- 
venire, omnibus illis qui accusati 
fuerunt*^ de aliquo homicidio vel 
aliquo maledicto et malefacto ad 
comparendum coram eis, habito re- 
spectu ad locum, ubi factum et com- 
missum^^ fuerit ilkid maleficium sive 
homicidium, non obstante aliquo sta- 
tuto vel ordinamento^^ hinc retro 
facto, loquente contra hanc liber- 
tatem. 

' 1). perchusionibus - C. D. ciim armis et sine armis ^ D. percuserit * E. 
macia ferrata ■' E. iperperoB " C. XX v, E. 25. '^ C. E. percuaaerit " D. im ^ C. 
D. ammitat '° E. ipsos " B. yppra, E. iperr>eros '2 ]) j^] dexteram '^ E coramune 
'^ E. mediciuam '•' E. percuHso "' E. qui, ({uis '" D. et fecerit "* E. quos '•' K. 



Liber VI, cap. IV— V. 127 



bolletur ^o j) bampno ^i £^ condemnaretur '^ _e^ bandizatus ^s q d 3^^ et ee- 
cundum 24 (j d £ petierit -^ C. D. E. rationem 2« q offitio 27 £ condemnare 
■-'^ D. millitis 2^ C. Millesimo ducentessimo nonagesimo tercio. D. millesimo ducen- 
tessimo nonagessimo tertio, E. 1293 ^" C. indicione, D. inditione sexta ^' E. 6. 
■^2 D. E. martii ^^ C. D. percussor ^* D. potterit ^' E. condemnetur ^^ B, yppa, 
C. D. yppr., E. iperperos •'" C. D. E. sex ^** C. D. E. sentiat *^ E. percusserint 
'" E. condemnentur *^ E. iperpera tria *^ Haec additio deest in B. Hoc loco in- 
venitur in C. D. ; in E. autem inserta est infra in tine cap. 29 (§ 6) hujus libri. 
" E. communis ** E. cum laudo populi de dando plenam *' D. concioue *'' D. 
bailiam, E. balliam *^ D. comitti *** E. fuerint *■* I). comissum ^° D. statuto hinc. 

IV. 

De furtis. 

[1] Ille qiii fecerit furtura, pro^ primo furto coiidempnetur^ in qua- 
druplum, pro secundo condempnetur^ in octuplum^, pro tercio* pro uno in 
duodecim, pro quarto vero pro uno in viginti. | [2] Qui si non liabet unde 
solviit, et furtum fuerit a duobus yperperis'"' intra, fustigetur^ Si autem 
riirtiim ipsuni' fuerit a duobus usque ad quinque yperpera**, fustigetur et 
boletur^ I [3J Si autem a quinque usque ad decem, perdat unum occulum^"; 
si vero a^^ decem usque viginti^^ perdat manuni dextram^^ | [4] Si a 
viginti superius, perdat ambos occulos^*. 

[De furtis mulierum/^^. 

[5] Nobilis vir d. Andreas Dauro^'*, comes Ragusii, de^" voluntate sui 
minoris et majoris consilii, et cum laudo populi ad sonum campanarum^^ 
morn solito congregati, m°cc*^lxxxxviiii*^^^ iudictione^^ secunda^S die xxa''^^ 
mensis decembris, statuit et ordinavit: quod si qua ^ mulier furtum fecerit 
a' perperis 11'^* usque in v^^, et non babiierit unde solvat^**, frustigetur'-*' ; 
si a v usque in xx^^, frustigetur-^ et buletur'^''; et si a xx^*^ superius, 
perdat nasum et bandiatur de civitate Ragusii et districtu. 

' C. D. furtum. primo - E. condemnetur ^ E. octo duplum * D. E. tertio 
■ E. iperperis " C. D. fustigatur ' D. furtura fuerit >* E. iperpera ^ E. bolletur 
"* C. E. oculum ^^ C. ad (sic) decem '^ E. ad viginti " E. dexteram '* C. E. 
')cul08 ^^* C. D. habent hanc rubricam. In B. addita est manu saeculi XV. '^ D. 
Daure " C. D. cum "* E. campane '" C millesimo ducentessimo tiuadragesimo 
(sic) nono, D. mille.sHimo ducentessimo quadrjigessimo nono, E. 1299 "^" C. inuiciouc 
" D. ..indicione ii" deest, E. 2 ■-'- C. vigesimo, D. vigessimo, E. 20 '^'^ E. (pie 
'* C. a yperperis duobus, D. a ppr duobus, E. ab iperperis duobus (2) *' C. D. 10. 
ad (luimjue -* C. E. unde soivere "^' C. D. E. fustigetur " C. D. E. a quinque in 
viginti -^ C boletur, D. E. bolletur '^" C. D. a viginti, E. a viginti, a 20. 

V. 

De robatoribus^ stratarum. 

[1] Robatores stratarum pro prima robaria condempnentur- in octuplum-\ 
pro secumla vero pro uno in* sex(bMMm, et sic inde superius semper pena 
dufdicetur^ | [2j Qui si rapuerit usijue ad unum yperperum" et non habeat 
iHhb^ po.ssit solvert* p»*n:im\ lustigetur et bob-tur'*; si autem rajMierit al» 
uno ypcrpero'' usque ad tres'*^ et non babeat unde solvat", pt-rdat unum 
occulum^^. I [i\\ Si autem a tribus usque ad sex, pmlat manum dextram''. 



128 Statuta Bagusii. 



[4] Sed si a sex usque ad decem, perdat ambos occnlos**; si vero^^ a 
decem^^ superius, suspendatur. 

^ C. D. arobatoribus ^ C. condemp | tentur (sic), E. condemnentur -^ E. octo 
duplum, duplum * E. vero in ^ E. duplicetur, dupliciter ^ E. iperperum ^ D. 
solvere, fustigetur ^ E. bolletur ^ E. iperpero ^** E. usque tres, usque ad tres 
^^ D. solvere '^ q, d, e. oculum ^^ E. dexteram '* D. E. oculos ^^ D. autem 
'« C. ad (sic) decem. 

VI. 

De violenciis^ mulieribus inlatis^. 

[1] Si mulierem quis coiitra voluntatem ipsius^ for^averit*, quod possit 
probari, solvat yperperos-^ quinquaginta, quod si non poterit solvere, perdat 
ambos occulos^ | [2] Nisi mulierem volentem velit' accipere in uxorem; 
tunc enim si de comuni^ sit voluntate, nichiP solvat, sed illam*^ accipiat 
in uxorem. 

^ C. D. E. violentiis ^ 3. c, ilatis, D. inlatis, E. illatis ' D. voluntatem for- 
gaverit ^ E. forzaverit '' E. iperperos " C. D. E. oculos ' D. vellit * E. communi 
» E. nihil ^" E. si illam. 

vn. 

De herbariis. 

[1] Quecunque^ persona fecerit herbariam vel maleficium herbarie, de 
quo aliquis posset mori vel perdere sensum, et hoc possit probari, quo(i^ 
per ipsam herbariam sit mortuus vel admiserit^ sensum, comburatur; et 
si non moriretur* nec amiserit^ sensum, sit in*^ providencia^ d. comitis. | 
[2] Eciam® si non probabitur maleficium herbarie, sed de eo suspicio^ ha- 
beatur, d. comes, secundum quod ei placet, inquirat maleficium supradictum. 

^ E. quecumque, quecunque ^ j). quia 3 g q admiserit, E. amiserit, ammi- 
serit * D. E. moreretur ^* B. E. amiserit, C. D. admiserit ^ D. im ' C. D. E. 
providentia ^ C. etiam, E. et ^ C. suspitio. 

VIll. 

De hiis^ qui cartam^ falsam fecerit^. 

Qui cartam^ falsam fecerit vel eonscripserit, perdat manum dextram*, 
si ei poterit^ probari^. 

' E. his 2 E. cartam, chartam ^ E. fecerint * E. dexteram '• B. poterit, C. 
D. E. potuerit " D. probari potuerit. 

IX. 

De hiis^ qui cartam^ falsam proc^uxerint. 

[1] Si^ cartam^ falsam ad placitum pro sua utiiitate quis* adduxerit, 
perdat placitum et veritatem suam et yperperos'^ quinquaginta"; quod si 
solvere non poterit, perdat manum dextram'. | [2J Et hoc locum habeat, 
si ipse fecit fieri" cartam-^ ipsam. | [3] Si autem carta^ ipsa producta ad 
placitum que probatur falsa, fuerit patris vel avi vel antecessorum suorum, 
tunc qui eam producit defendat se per manus undecim hominum secum 
jurantium, quod cartam^ illam nescivit esse falsam, nec fecit eam, nec 



Liber VI, cap. VI— XIII. 129 

argumentavit illam, et perdat placitum tantnm. | [4] Si autera probaretur 
fecisse cartam^ illam vel jurare iion poterit, paciatur^^ peuam superius 
comprehensam. 

' E. his - E. chartam, cartam ' C. D. E. Qui * C. D. E. utilitate adduxerit 
' E. iperperos " D. quadraginta ^ E. dexteram ^ E. facere ^ E. charta, carta 
^" E. patiatur. 

X. 

De furtis vinearum. 

Intrans in viiieam alicujus si uvam rapuerit, vel aliquod^ aliud dara- 
pnum^ fecerit-^, reddat dampnum et"* perdat yperperos^ quinque; quod si 
non habet unde possif^ solvere, fustigetur. 

* E. aliquid ^ £;_ aliud fecerit ' C. omisit verba: „fecerit, reddat dampmim 
et" * D. E. omittunt verba: „reddat dampnum et" ■' E. iperperos ''' E. posset. 

XI. 

De hiis^ qui incidunt arbores. 

[1] Si quis incideret^ arborem alicujus sine voluntate patroni illius 
arboris puniatur in yperperos^ duodecim, cujus pene medietas deveniat ad 
comune* et alia medietas ad patronum arboris, | [2] si patronus ipse'' de 
hoc fuerit conquestus. | [3] Si autem d. comes ex suo officio^ sine laraenta- 
cione^ patroni hoc inquisierit, totura ipsura bannura deveniat ad coraune*. 

^ E. his 2 B. incideret (correctum), C. D. E. inciderit ' B. C. D. yppr., E. iper- 
peros * E. commune ' D. patronus de •■ C. offitio ^ C. E. lamentatione. 

XII. 

De eo qui percusserit^ vicarium. 

Quicunque^ percusserit vicariura seu^ rippariura* suura officiura exer- 
centera condempnetur'' in duplum, et duphcem penam subsisteat" quara 
subsisteret^ veP conderapnaretur^ si alium hominera percussisset. 

' E. percussit '^ E. quicumque, quicunque ^ E. seu, vel * E. riparium ^ E. 
condemnetur • B. C. subsisteat (sic), D. substineat, E. sustineat ' D. substineret 
E. austineret ■* E. et ^ E. condemnaretur. 

XIII. 

De eo qui fraudat dacium^ in aliqua civitate, unde venit 

dampnum- Ragusio^. 

Qui eitra Ragusium in aliquo loco fraudaverit aliquod dacium' vel 
abstulerit ah(piid, nisi otfendendo inimicos nostros, et propter hoc aliquod 
dampnum''* aliijuo* Raguseo evenerit, dampnuni* ipsum illi^ eomponat, rel 
vadat ad terram" ul)i dampnnm* fecit et faciat racionera'. 

' D. £. datium ^ E. damnum '^ D. Ragusii * E. alicui ' E. ille " £. terras 
C. D. K. rationem. 

liOMUM. HI8TOR. JUR. IX. ^ 



X30 Statuta Bagusii. 



De blasfemantibus^ Deum. 

Qui blasfemaverit^ Deum et sanctos suos, solvat pro banno yperperum^ 
ununi, quem'"* si solvere non poterit''. ligetur ad palum. 

1 B. XV, et inde usque ad libri VI finem semper imo numero plus quam ca- 
pituli 0. D. E. 2 E, blasphemantibus -^ E. blasphemaverit * E. iperperum ' E. 
quod " D. potterit. 

XV. 

De hiis^ qui inprestant^ ludentibus. 

Qui alicui ludenti ad datos^ vel ad alios ludos, cum pignore vel sine 
pignore, inprestaverit* solvat pro banno yperpera duo'\ et reddat^ debitori 
pignus sine aliqua peccunia'. 

^ E. his 2 Q j), E imprestant ' C. D. E. dados * 0. D. E. imprestaverit 
^ B. D. yppr. duo, C. ypp. dnos (s postea additum), E. iperpera duo '^ D. redat 
^ E. pecunia. 

XVI. 1 

De sale. 

[1] Qui salem portaverit in Ragusio, sive sit extraneus sive civis, dis- 
carcare"-^ salem ipsum vel vendere non possit, nisi comuni'^ Eagusii, sine 
voluntate et* licencia^ d. comitis. | [2] Qui si cum comuni^ concordare*^ non 
potest, nec habere licenciam^ a predicto d.^ comite vendendi salem ipsum 
alteri quam comuni^, possit portare salem ipsum^ ubicunque^^ voluerit extra 
Ragusium^^ | [3] Si autem extraneus aliquis sine licencia^ d. comitis ven- 
diderit salem alicui Raguseo, solvat pro banno yperperos^^ decem, et Ra- 
guseus qui comparaverit^^ solvat pro banno yperperos decem^*, et insuper^*^ 
perdat salem. | [4] Additum est quod quicunque^^ tam Raguseus quani fore- 
sterius, exoneraverit salem in Ragusio, solvat dictum bannum et perdat salem. 

^ B. VII. (sic!) 2 B. C discarcare (sic\ D. discargare, E. discaricare ^ E. 
communi * E. Racusii, sine licentia •' C. D. E. licentia " C. D. concordare cum 
comuni ' C. D. E. licentiam ^ E. a predicto comite ^ D. salem ubicunque ^" E. 
ubicumque, ubicunque '^ B. Kaguseum (sic), C D, Ragusium ''^ B. D. yppr., C. yppos, 
E. ipp. '-^ E. comperavit '^ D. omisit verba: „et Raguseus qui comparaverit .... 
yperperos decem". ^^ D. et perdat "^ E. quicumque, quicunque. 

XVII. 

Quod nuilus vendat salem in Ragusio. 

[1] Nullus Raguseus in Ragusio vendat saleni alteri Raguseo vel 
extraneo, ad minutum neque in grossum, sine licencia^ d. comitis, et qui 
contra lioc fecerit, perdat totum salem, et det^ pro banno ypnrperos^ sex : 
quod si solvere non poterit^, fustigetur. | [2] Ki (pii a capite Oomari'^ 
versus" Ragusium, et a Budua versus" Ragusium vendiderit salem, det pro 
banno yperperos'' viginti sex, et perdat preciura' salis quem** vendidit. 
[3] Eodem modo puniatur qui salem cum suo ligno vel cum ligno extra- 
neorum ad naulum, vel quocunque" alio modo vel ingenio, portaverit ad 
vendendum infra loca predicta. 



Liber VI, cap. XlV-XVm. 131 



[4] M°ccc**viiii^^, die vi^^ augusti, tempore d. Andree Dauro, comitis 
Ragusii, per miuus et majus coiisilium et in^^ publica coucioue^^ additum 
fuit huic statuto : (^uod iiuUus Kaguseus vel foresterius, cujuscunque^* con- 
dicionis^"^ sit, audeat emere vel vendere in Ragusio vel districtu saleni ab 
aliqua persona, nec contractum^" mercati, uec mercatum de sale facere per 
se vel per alium, ali({uo modo vel ingenio, sine licencia^' d. comitis et 
sui rainoris consilii. Et qui contrafeeerit, solvat pro banno yperperos^ x^**, 
et perdat salem vel valorem salis, tam qui emerit quam qui vendiderit. 
[;")] Et simili pena puniatur mediator illius mercati^^ | [6] Et qui accusa- 
verit habeat raedietatem. | [7] Et quilibet officiahs^^ personaliter teneatur^^ 

accusare. 

C. 

[8] M°cccc**viii^^, die vi^^ mensis 
junii, tempore d. Alovisii de Gocis^*, 
rectoris, in raajori conscilio^"^ ad so- 
uum campane more solito congre- 
gato, in quo consilio fuerunt consi- 
liarii lxi^", captum fuit per quinqua- 
ginta tres^^, quod adatur^^ prescripto 
statuto salis hec aditio'^^ videlicet: 
quod barcha^^ vel aliud lignum que 
vel quod inventus^^ (sic) fuerit portare 
sal in contrabando^^ ad loca vetita, 
coraburatur omnino, et quod patronus, 
cura raarinariis navigantibus cuni 
ipsa barcha^^, stet in carceribus co- 
raunis per tres raenses^* continuos, 
non obstantibus aUis statutis et penis : 
que statuta et pene reraaneant in sua 
firraitate. 

' C. E. licentia ^ p. solvat ^ B. C. D. yppr., E. ipp. * D. potterit •' „Co- 
raari-' codices omues " E. usque ' D. E. pretium ^ D. quod ^ E. quocumque, 
quocuucjue '" E. 1300 " E. 6 '- D. im '^ C. D. coutioue '* E. cujuscumque, 
cujuscuuque '' C. D. E. conditionis '** B. contractu (sic). '"^ C. D. E. licentia '"^ E. 
decem •» D. merchati 20 q offitialis -' D. teueatur perftonaliter " ^. i^Qg 
2' E. 6 24 p]. Goziis, Gozziis ^' d. E. consilio -'« E. 61 27 e. 53 " d. e. addatur 
" D. E. additio ^" D. E. barca ""' E. inventum »2 £. contrabanno " E. barca '* E. 
tres menses, menses tres. 

XVIII. 
De hiis' qui elliguntur in officiis^. 

[1] Ellectus^ in ambaxatorem* vel ad alicpK^d aliud officium, si ire vel 
ofticium ipsum facen* noluerit, solvat pro banno yperperos'' vigiuti quinque. 
[2J Nisi justum habeat imppdimentum in" persona sua, de quo irapedi- 
uicnto crfdatur »*llecto' iu ambaxatorcm* juranti'*: | [;5] aliis^ autem nui). 
uisi pr()b»Mit ipsum impedimeutum : tuuc enim nichiP^ solvant. | [4J Ad- 
dituui est quod ellectus iu" amba.\atorem*, si poterit'^ probare legittime** 
quod ceperit viagium'^ antequam fuerit electus^*, aut si poterit^* proliare 
quod patcr vel mater, fratHr aut uxor vel filius sive filia sit impe(htus vel 



132 Statuta Ragusii. 



impedita gravi infirmitate corporea, vel eciam^^ si poterit probare, quod sit 
paratiis^^facere nupcias^*' filii vel filie, videlicet ad tale tempus quod non 
possit redire de ambaxaria^^ ad quam fuerit electus^*, vel ad tempus illud 
in quo ordinavit facere nupcias^^*. | [5] Si poterit^^ probare legittime^^ ali- 
quod ex dictis inpedimentis^^, jurando eciam^'' quod ipse non remanet 
propter aliud, nisi propter aliquod ex inpedimentis^® predictis : | [6] tunc 
non compellatur ire in dictam ambaxariam^^ nec penam aliquam solvere 
teneatur. 

[7] Tempore egregii militis d. Marini Badoarii, comitis Ragusii, ad- 
ditum est huic statuto : quod infrascripti officiales non solvant penam : su- 
perstans arsenatus, comites insularum et astaree, officiales^^ cere. 

^ E. iis 2 B, in margine additum manu recentiori: ,,vel ambasa(rias)". ^ E. 
electus, ellectus ^ E. ambassatorem •' E. iperperos •■' D. im " E. ellecto, electo 
8 B. iurantem (sic), C. D. E. juranti ^ C. alliis ^" E. nihil '^ D. potterit '^ d, 
E. legitime ^^ E. viaggium '* C. D. ellectus, E. ellectus, electus ^^ C. D. E. etiam 
'^ C. D. E nuptias '"^ E. ambassaria ^* C. D. E. impedimentis ^•' E, ambassariara 
^^ E. astaree et officiales cere. 

XIX. 

De minoribus commitentibus^ maleficia. 

Infans minor, videlicet quatuordecim^ annorum, si aliquod maleficium 
commiserit^, sit in* providencia^ d. comitis et sue curie punire eum, ha- 
bito respectu ad etatem suam. 

^ C. D. comittentibus, E. commitentibus, committentibus -^ D. quattuordecim 
^ D. comisserit * D. im '^ C. D. E. providentia. 



XX. 

De hiis qui vadunt post tercium^ sonum campane. 

Inventus post tercium^ sonum campane sine lumine, solvat pro banno 
yperperum^ unum, nisi veniret de vinea, vel iret ad succurendum^ navem, 
quando est tempestas maris et venti, quod sit in* providencia^ d. comitis 
et sue curie. Si vero inventus portaverit lumen, sit in* providencia''' d. co- 
mitis qui habebit respectum ad famam illius. 

' D. E. tertium ^ g iperperum ' E. succurendum, succurrendum * D. ira 
^ C. E. providentia. 

XXI. 

De hiis^ qui vendunt Dalmisianis. 

Raguseus qui vendiderit navem vel aliud lignum in Dalmisio, solvat 
pro banno yperperos^ centum, et perdat precium"^ ligni. 

* E. iis 2 E. iperperos ' E. pretium. 

XXII. 

De hiis qui comparant^ a Daimisianis. 

[1| Qui scienter comparaverit''^ lignum ah'quod^ ;i Dalmisianis* vel ab 
aliis piratis, solvat pro banno^ yperperos" viginti quinque, et lignum illud 



Liber VI, cap. XIX— XXVI. 133 

incendatur. | [2] Additum est : quod si patronus dicti ligni apparuerit, illud 
lignura reddatur^ patrono ipsius ligni. | [3] Et eciara^ reraaneat in^ provi- 
deneia^*^ d. coraitis et sue curie ad incendendura dictuni li<inura, vel te- 
nendura illud, ut raelius videbitur, si non^^ apparuerit aliquis patronus 
ligni predicti. 

' E. comperant "^ E. comperaverit ' E. lignum a * D. Damisiauis ' D. bano 
« B. C. D. yppr., E. ipp. ^ D. redatur » C. D. E. etiam ^ D. im '" C. E. provi- 
dentia " D. si appamerit. 

xxm. 

De hiis^ qui prohiciunt^ savornam in^ portu*. 

Si quis projecerit, id est jactaverit, in^ portu saornara^ aut ros^ vel 
brecias. sive inmundicias^ sine raandato d. coraitis, solvat pro banno yp<'r- 
pera^ duo, quod si solvere non poterit, fustigetur; et ille qui hunc niani- 
festaverit, habeat quartam partera banni. 

^ E. iis * C. D. prohitiunt, E. projiciunt ^ D. im * E. portum ■' C. D. im 
" E. savornam ^ B. C. D. ros (sic), E. res ^ j), ^ immunditias ^ B. C. D. yjjpr., 
E. ipp. 

XXIV. 
De portantibus arma per civitatem. 

Qui portaverit cutellura' feritoriura vel aha arraa facta ad offendenduni 
per civitateni''* in die, solvat pro banno yperpera^ duo, qui autem in nocte, 
solvat yperpera* quinque, et perdat arma*\ 

' E. cultellum ^ B. ciciuitatem (sic). ^ E. ipp. * B. yppra, E. ipp. ^ C. in 
margine: «Proclamatum per Symonem preconem die 14 febr. 1437. Proclamatum per 
Ziuchum Vrtich riverium communis die 28 jan. 1460." 

XXV. 

De foresteriis portantibus arma. 

Foresterius comorans^ in civitate Ragusii, non tamen* hal)itans ibi) 
si^ arraa fraudulenta* portaverit, solvat pro banno yperperunr'^ ununi; sit 
tamen hoc^ in' providencia® d. coraitis. 

* E. commorans 2 c. D. tantum ' B. sed (sic), C. D. E. si * E. fraudolenta 
* E. iperperum « C. sit tamen in prouidentia hoc domini comitis ' D. im * C. 
D. proviaentia, E. prudentia. 

XXVI. 
De tabernis vendentibus post tercium^ sonum campane. 

Taberna (pie post tercium^ sonum campane inventa fuerit aperta, v(.'l 
in (jua vendptur vinum post ipsum ttTciura^ sonum^ campane aliis quam 
capitaneo cum custodibus civitatis illius noctis, solvat pro banno yper- 
perum^ unura, cujus medietas sit comunis* et alia medietas custodura'' 
illius noctis. 

' D. E. tertium -' E. post ipsum sonum campanc * E. iperperum * E. com- 
munis * C. cugtodium (eic). 



134 Statuta Ragusii. 

XXVII. 

De victualibus que possunt' haberi^ in^ burgo. 

Oum post construccionem* nLuri burgus pro civitate^ habeatur, sta- 
tuimus : quod habitantes in^ burgo possint ibidem tenere victuulia, vinum 
autem ibidem habere non possint, nisi habentes^ domos lapideas, id est de 
petra: illi enim possint habere vinum ad voluntatem suam. 

' B. posst (sic), G. D. E. possunt 2 d. habere ^ d. im 4 (j, d. e. con- 
structionem * C. D. per civitatem ^ D. non habentes, E. nisi habitantes. 

XXVIII. 

De injuriis. 

Super injuriis quas viri vel mulieres dixerint inter se, vel judicibus 
aut consiUariis, super comminacionibus^ et aliis maledictis, d. comiti damus 
arbitrium, ut in^ providencia^ ipsius sit punire omnia supradicta, cum isto 
tamen temperamento^ quod, sicut minus injuriosum est dictum quam factum, 
sic^ dicti quam facti minor sit^ pena. 

^ C. D. E. comminationibus 2 d im 3 q j). providentia, E. prudentia * C. 
D. moderamine ^ C. D. sit ^ D. „sit" hoc loco punctis subnotatum. 

XXIX. 
De contumacibus^ super maleiiciis. 

[1] Vocatus ad curiam ter per ripparium^ super aUqua injuria dicti, 
vel facti, vel raaleficio^ si* contumaciter venire contempserit, pro\judicato 
super ipsa injuria habeatur, et veniens postea super hoc non audiatur. 

[2] Tempore egregii miUtis d. Marini Badoarn^, comitis Ragusii, cur- 
rente' anno domini m°cc*^lxxxxiii^ de mense marcU^, per ipsum d. co- 
mitem, cum voluntate minoris et majoris consiUi et laudo popuU additum 
est: quod quicunque^^ accusatus fuerit de aUqua injuria dicti, vel facti, 
vel maleficio^^ habeat terminum trium dierum, infra quem venire debeat 
ad racionem^^, et elapso termino pro judicato habeatur. 

[3] Item, eodem tempore d. Marini Badoarii, comitis Ragusii, cur- 
rente^' mOcc^lxxxxiii^*, mensis marcii^^ per ipsum d. coraitem, cum vo- 
luDtate minoris et majoris consiUi et laudo popuU, additum est: quod si 
aUquis accusatus fuerit de aUquo homicidio, et non venerit ad mandata 
d. comitis infra terrainum constitutum, et contumax fuerit, dictus accusatus 
quandocunque^*^ fecerit pacem et concordium cura parentibus mortui, quod 
ei contumacia^^ remittatur^^, et possit venire ad racionem^^ coram d. co- 
raite et sua curia, et tunc procedatur contra eura secundum precepit^" 
ordo juris. | [4] Et nichilominus^^, tempore accusationis, d. comes per sa- 
cramentum inquirere teneatur testes super dicto maieficio^^ diUgenter. 
|5J Et inteUigantur isti parentes, cum quibus debet fieri pax predicta, 
pater, raater, fiUi et fratres et sorores; et si predicti non fuerint, tunc 
inteUigantur^^ aUi propinquiores^^. 

' C. contumatibuH •^ E. riparium * C. D. E. maleficii * B. omisit verbum „si" 
^' C. D. et * B. Baduarii, correctum in: Badoarii ^ D. E. in anno " C. millesimo 



Liber VI, cap. XXVII— XXXII. 135 



ducentessimo nonagesimo tercio, (D. nonagessimo tertio), E. 1293 " C D. E. martii 
^" E. quicumque " C D. vel maleficii '- C. D E. rationem " D. curente '* C. 

millesimo ccLXXXXiii. D. millio cc*'LXXXXlii°, E. comitia Racusii et predicto mil- 
lesimo et mense '^ D. martii '* E. (luandocumque '^ C. contumatia '^ D. remi- 
tatur. E. remmittatur '•* E. precipit -'* E. nihilominus •^' E. raaleficio, maledicto 
22 D. intelliguntur -' In margine B. adacriptum manu receutiori: „Pro termiuis 
datis pro horaicidijs inuenies retro additio (sic B. C.) scripta post tercium (D. ter- 
tium) capitulum 6. (C, D. sexti) libri'. Eadera leguutur iu C. et I)., aed ibi literis 
rubris scripta sunt in ipso contextu operis, id est in fine capituli. In E. autem ad- 
ditio, quam C. habet supra in fine cap. III, inserta est hoc loco, quasi § 6 hujus 
capituli XXIX. 

XXX. 

IJe Katjuseo qui fecit injuriam foresterio. 

[1| Raguseus si foresterium percusserit vel verberaverit, aut ei aliquani 
aliaui injuriam fecerit, de banno, quod propter hoc Raguseus ipse solverit, 
nicliil^ hal)eat foresterius, sed totum deveniat ad comune^. | [2] Idem est 
de viris et muHeribus percucientibus^, injuriantibus vel verl)erantibus se 
ad inviceuL | [3] Hoc idem* statuimus, si ibresterius percusserit aut verbe- 
raverit Raguseum, vel ei ahquam aliam injuriam fecerit. 

' E. nihil ^ e. commune ^ D. E. percutientibus * E. Hec eadem. 

XXXI. 
De Raguseo vendente blavam in domo sua. 

NuHus Raguseus nec tbrensis vendat aliquam bhivam in domo neque* 
in aliquo k)Co, nisi in fundico^ sine licencia^ d. comitis, sub pena yper- 
perorum* quinque; et quicunqne'' accussaverit" hal)eat medietatem, et co- 
mune' aham medietatera. 

' E. nec '^ E. funtico ' C. D. E. licentia * E. iperperorum ^ E. quicum(n)- 
que * C. D. E. accusaverit ^ E. commune. 

XXXII. 
De hiis^ qui fregerit^ crucem vel sigillum. 

Si per d. comitem et suam curiam fuerit posita crux in vinea, vel 
in navi aut alio ligno^, sive in aliqua quacunque* re alicujus, vel domus 
aut stacii»'' sigilata'' occassione' dandi aptagi**, et ille in cujus re crux est 
posita, vel domus aut stacio^ sigillata, dejectaverit vel dejectari® fecerit**' 
crucem et*^ frangerit^^ aut*^ frangi fecerit sigillum per fraudem : quod si^* 
probari po.ssit, solvat pro Itanno yperpera^'^ duodecim, que yperpera*'^ de- 
veniant ad coraune^' Ragusii'^ 

' E. iis * E. fregerint ' D. iu alio ligno * E. quacumque ' C. D. E. statio 
* C. D. E. mgillata. D. E. sigillata fuerit ^ ('. D. E. occasione » C. D. aptagy » C. D. 
E. dejactavorit vcl dcjactari '" K. feccrit et fregerit " I). vel '•' E. fregerit " E. 
vel '« 1). E. nibi '•' B. yppra, C. yppr., E. i|)erpera '• E. commune '• E. „Rt- 
gusii- decst. 



X36 Statuta Ragusii. 



xxxm. 

De hiis^ qui intrant in domos aliorum, et faciunt eis injuriam. 

[1] Si aliquis intraverit in domum alterius, et verberaverit vel per- 
cusserit patronum vel patronam ipsius^ domus, vel fecerit ei^ aliquod for- 
cium*, vel aliquid^ vi, id est*^ per forcium*, inde abstulerit, solvat pro 
banno yperpera*^ viginti quatuor®, videlicet duodecim pro intratica domus, 
et duodecim pro exitu; de quibus verberatus vel verberata habeat medi- 
etatem, si lamentacionem^ coram d. comite de hoc fecerit. | [2] Si autem 
lamentacionem^^ non fecerit, sed d. comes ex suo officio processerit, ver- 
beratus vel verberata nichiP^ habeat, sed tota condempnacio'^ deveniat^^ 
ad comune^*. | [3] Si autem dictum maleficium fiat de nocte, et probari 
non possit per testes masculos, valeat super hoc testimonium mulierum^^ 
a duabus supra, ita tamen, quod ille qui condempnari^^ debeat in yper- 
pera' viginti quatuor^, si per masculos probaretur^^, condempnetur^^ in^^ 
duodecim tantum, videlicet sex pro^^ intrata et sex pro exitu, quando per 
muheres probatur. 

0. 

[4] Anno domini millesimo tre- 
centesimo sexagesimo sexto^^ indi- 
cione^'^ quarta, die vigesimo^^ septimo 
mensis augusti. Nos Petrangna^^ de 
Bonda rector comunis^^ Eagusii, cum 
voluntate minoris et majoris consihi, 
et cum laudo popuh sono campa- 
narum more sohto congregati, con- 
siderantes quod per^^ fragihtatem et 
mahciam^^ servitiahum^^ muha enor- 
mia pericula accidere possunt vel^^ 
possent, ponendo homines in do- 
mum^° patronorum vel^^ patronarum, 
statuimus et ordinamus: | [5] quod 
si qua^^ servitialis a modo in antea 
ponet ahquem hominem in domum 
patroni vel patrone, sine hcentia pa- 
troni vel patrone^^, quod dicte ser- 
vitiah nasus amputetur de vuhu. Et 
si quis homo capietur^* in dorao ah- 
cujus patroni vel patrone qui intra- 
verit domum''*, sine hcentia patroni 
vel patrone, ad servitialem^^ ah- 
quam, stare debeat menses sex in 
carceribus inferioribus ; qui si aufu- 
gerit de carceribus, antequam com- 
pleverit menses sex, si^' postea ca- 
pietur, vel de sua voluntate reverte- 
retur ad carceres, quod tunc sohira- 
modo^® terminus dictus^^ currere*" 
incipiat. | [6] Et si non posset capi 



Liber VI, cap. XXXHI— XXXV. 137 



in domo, vel non posset sibi probari, 
tunc sit in discretione*^ d. rectoris, 
qui esse debeat cum omnibus judi- 
cibus ad punieiidum illnm vel illos 
qui fuerint accusati intrasse domum 
alicujus patroni vel patrone ad ser- 
vicialem*^ aliquam; qui d. rector 
debeat se adlierere voluntati majoris 
partis omniura judicum, et ipsam 
executioni raandare in*^ puniendo 
illum vel illos qui iutravissent do- 
raum ad aliquam servicialem*^, et 
non fuissent capti, vel eis probari 
non posset**. 

' E. iis ' E. illius * D. fecerit aliquod * C. D. fortium, E. forzium ' D. 
aliquod ' C. D. omittunt verba: ..vi id est" " E. iperperos * D. viffinti quattuor 
^ C. D. E. lamentationem, D. lamentationem de hoc coram d. comite lecerit. '" C. 
D. E. lamentationem '^ E. nibil '^ C. D. condempnatio, E. condemnatio '^ B. de- 
vaniat (sic). '* E. commune '•'• D. testimonium (supra lineam additum: „mulieribus") 
a duabus '^ E. condemnari '' E. probetur '^ E. condemnetur '•' D. in yppr. duo- 
decim ■^" D. sex intrata ^i j) millesimo trecentessimo sexagessimo sexto, E. 1366 
22 D. inditione, E. indict. 23 d vigessimo, E. 27. 24 d ^ Petragna 25 e. com- 
munis 2« j) quod fragilitatem, E. propter 27 g malitiam '-- D. servicialium 29 e. 
accidere possent ^" E. domos ^' E. et '2 g^ q^e 33 g; ^gjne licentia patroni vel 
patrone" omissum -^* E. capiatur ^^ D. in domura ^^ D. aervicialera ^' D. et 
'^ D. tunc terminus ^^ E. predictus *" D. curere *' D. discrecione *'^ E. servi- 
tialem *^ D. im " E. possit. 

XXXIV. 
De maleficiis de nocte. 

[1] Qui extra donmm in^ platea vel in campo de nocte ptjrcusserit 
vel verberaverit aliquem, et per testes masculos probari non possit, valeat 
in lioc testimonium raulierum a^ duobus'^ supra. | [2] Ita tamen, quod qui 
condempnari* debet, non possit condempnari* pro testimonio mulierum, 
nisi medietatem de eo quod condempnaretur^ si probatum esset per testes 
raa.sculos. ] [3] Et intelligatur nox in istocasu: pulsato tintinabolo^ tercio' 
usque ad diera. 

' D. im 2 c. ad ' C. D. E. duabus * E. condemnari ' D. E. condemna- 
retur * E. tintinabulo, tintinnabulo ^ D, E. tertio. 

XXXV. 

Ue vino de ioris non portando. 

[1] Prohibemus quod nullus Ra_ij:useus portet vinum d»' foris in' Iva- 
gusio* causa vendendi, vel donandi illud, aut portandi^ ad doraum suam, 
ultra illud quod ordinatum est per d. coraitem et coraune* Ragusii in ca- 
pitulari de vino : et qui contra'' hoc fecerit, solvat yperporos" xxv pro l)anno. 
et totum vinura superliuurn stampanetur: si autera fuerit toresterius qui 
contra hoc feeerit, perdat vinum ipsum. | [2] Eo salvo, quod fratres predi- 
catores et minores possint recipere vinum pro eiemosina^ ab omai persona 



138 Statuta Ragusii. 



que venit in Ragusio, non emendo illud. | [3] Et possunt eciam® adducere 
vinum de foris, undecunque^ voluerint, pro eorum sustentacione^^. Et qui- 
cunque*^ accusaverit contrafacientera, habeat^^ medietatem supradictorum 
yperperorum^^ de pena, si per ejus accusam^* veritas poterit^-^ reperiri. 

[4] Anno domini mcccxx'", indicione^' tercia^^, die xiiii^^ februarii, 
tempore d. Ugolini Justiniani^^, comitis Ragusii^^ per ipsum d. comitem 
cum voluntate sui minoris et majoris consilii. et cum laudo populi sono^^ 
campane^^ moresolito congregato^*, statutum fuit et hordinatum^'^ : quod de 
cetero nullus foresterius^^', cujuscunque^^ condicionis^^ existat, portet vinum 
de foris in Ragusium^^, causa vendendi vel donandi aut portandi domui^^ 
sue habitacionis^^ sub pena xxv perperorum^^ et totum vinum stampetur^^, 
et accusator^* habeat medietatem banni, si per ejus accusam^* poterit re- 
periri^^. 

^ D. de foris Ragusium - C. in Ragusium '^ C. D. donandi vel illum autem 
portandi * E. commune •"' D. extra " E. iperperoa ' C. helemosina, D. ellemo- 
sina ^ C. D. E. etiam ^ E. undecumque ^^ C. D. E. sustentatioue ^^ C. E. qui- 
cumque '^ E. habeat, perdat ^^ E. iperperorum '* D. accuxam '^ D. potterit 
'6 E. 1320 '' D. inditione, E. indictione '^ D. E. tertia '^ C. D. quartodecimo, E. 14. 
2» B. C. D. Justin, E. Justini 21 q. D. Ragusini 22 g ^^^^ (gic). 23 d e. campa- 
narum 24 £, congregati 25 q j) j^ ordinatum ^c q feresterius (sic). ^v q^ j) ^. 
cujuscumque ^s q f) £ conditionis ^y j) Jn Ragusio, E. de foris Racusium ^" E. 
domum '^^ E. habitationis ^^ q^ jy XXV yperperos, E. iperperorum viginti quin- 
que, 25 ^^ E. stampanetur ^* D. accuxator ^^ D. „veritas" alia manu insertum, E. 
veritas poterit reperiri. 

XXXVI. 

De hiis^ qui adducunt vinum de foris ad vendendum. 

Raguseus qui adduxerit vinum de foris et fecerit portum ad vendendum 
illud, a portu^ Budue usque ad capud^ Oomari^, perdat vinum illud^ et 
solvat pro banno yperpera" duo^; vinum autem de Ragusio extractum qui- 
libet possit in omni loco vendere sine dampno'^ et pena. 

' E. iis 2 E. porta ^ d. E. caput * B. E. Comari (sic), C. Comai '' D. illum 
•^ B. yppra, C. D. yppr., E. ipp. ^ E. duos, duo •* E. damno. 

XXXVII. 

De hiis^ qui cum vino veniunt^ in portu^ Ragusii. 

[1] Si aliquod lignum Raguseorum* vel foresteriorum venerit^ ad por- 
tum Ragusii cum carico*^ vini, justiciarii ordinati super facto vini, vel d. 
comes si ipsi non fuei'int, jurari faciet^ patronum illius vini, vel naucle- 
rium et quatuor*^ de marinariis, si patronus non esset, quod in Ragusio 
vel districtu ejus non vendent, nec donabunt nec discaricabunt^, nec vendi, 
nec discaricari^^ facient^^ aliquid de ipso vino, sine licencia^' d. comitis 
et sui consilii*^ | [2] Et donec lignum illud'* steterit in^''' portu Ragusii. 
d. comes dabit duos homines pro corauni^", qui vinum ipsum custodiant, 
ad expensas patroni vel illorum qui sunt in ligno, si patronus non esset. 

' E. iis 2 ],;_ veniunt cum vino * E. portum * C. D. Ragusenorum (sic), E. 
Racuseorum, Rhacuseorum ■' D. veniret " D. caricho "^ D. faciat " D. quattuor 
' C. discarcabunt, D. discargabunt '" C. discarcari ^^ D. nec discargari nec vendi 
facient '2 q j^ y^ licentia '" E. sui parvi consilii '* E. istud '-' D. im '» E. 
communi. 



Liber VI, -cap. XXXVI-XLI. 139 



XXXVIII. 

De hiis^ qui tenent vinum in'-^ burfjo. 

Quicuiiiiiio'^ iu^ Imriio t<Miuerit vel vendiderit viiium. exc-eptis illis (]ui 
liaberit douios lapideas. id est de petra, solvat yperpera'^ duo pro baiiuo. 
et vinum ipsum stampanetur, cujus hanni medietatem habeat accusator. 

' E. iis - D. im ^ E. quicum(n)que * B. yppra, C. D. yppr., E. ipp. 

XXXIX. 
De acceto^ 

Accetura^ in Ragusio^ Raguseus vel foresterius causa vendendi por- 
tare* non possit. Pro utilitate autem domus sue, Raguseus usque ad me- 
dium quingum'' portare possit ad voluntatem^ suam. Et Raguseus qui contra 
lioc fecerit, solvat pro l)anno yperpera^ duo, et accetum"^ superliuum stam- 
panetur, et medietas banni sit accusatoris^; si autera fuerit foresterius, 
perdat accetum^ ipsura. 

^ B. C. acceto (sic), D. E. aceto - B. C. Accetura (sic), D. E. Acetum ^ B. 
C. Raguseo (sic). ^ D. portari ' E. quinquum '^ C. D. E. utilitatem "^ E. ipp., 
ippa ^ C. E. acetum ^ E. stampanetur; si autem. 

XL. 
De molc^a^ 

Mol^am^ ad vendendum tacere nemo possit, et qui fecerit solvat pro 
l>anno y|)erpera'' duo, et tota illa moI(;a* stampauetur: et qui accusaverit. 
Iiabeat medietatem banni. Ad bibendum autem in domo sua^, quilibet possit 
facere molranr'^. 

' E. molza - E. Molzam '^ E. ipp. * C. D. mulya, E. molza •' E. sua, suo. 

XLI. 
De vino insularum. 

[IJ Damus lieenciam* insulis lupane'^ Dalafote-'^ et Calamote, ut* vi- 
num quod nascitur in ((ualil)pt istarum insularum. ])0ssit in eadeni insula 
vendi ad tabernam: de una autem insula ad aliam. viuuiii illud'' ad ven- 
dnudum p(U-tari uon possit. Ille tameii, (jui liabet vineas in aTuiua pre- 
dictarum insularum, possit ibidem de vino in ea natum" ad suam voluntatem 
dimittere, et^ si voluerit, vendere ad tab»^rnam. | 12] Sed si aliquis voluerit 
fxtrabere vinum de civitate Ragusii, et portare ipsum ad ali(piam ipsarum 
insulanmi. causa V(*nd»'Fidi ipsum in taberna. faciat boc cum licfncia^ d. 
comitis, dicendo ei (piantitalt.-m ipsiiis vini. | [.'ij (^ui auteni contra liuc 
fecerit, solvat yperpera" duo pro banno, et vinuni adductuui^^ de foris 
stampanetur. 

' C. 1). E licentiam ^ C D. .hipane. E. .Tuppane ' D. Dalafodc, E. Delafote 
* D. E. quod ' D. vinum ad " H. C. D. natum (aio, K. nato ■ I'. Hti>iin " C. D. 
E. liceutia ^ E. ipp. ''^ D. aductum. 



140 Statuta Ragusii. 



XLIL 
De percussionibus servorum. 

[1] Si servus vel ancilla alicujus percusserit aliquem francum, seu 
nmlierem liberam, de quocunque^ seu cum qualibet re cum qua potest 
percuti, et percussus seu percussa de hoc fecerit lamentacionem^, et probet 
se a servo vel ancilla percussum^, possit d. comes condempnare* illmn 
servum vel ancillam in banno dimidie vendicionis^ videlicet in yperpera 
(sic) tribus^, que yperpera^, si patronus vel patrona pro ipso servo vel an- 
cilla® solvere noluerit, servus ipse vel ancilla^ per totam civitatem fustiga- 
bitur^ et postea reddibit^^ ad domum patroni vel patrone, in servitute 
sicut fuerat ante. | [2] Si vero percussus vel percussa a servo vel ancilia 
ex ipsa percussione moriatur, d. comes secundum justiciam^^ condempnet^^ 
ipsum servum vel ancillam ad mortem. Yolumus quod, antequam^^ de eo 
vel ea fiat justicia'*, comune^*^ Ragusii solvat patrono vel patrone ipsius 
yperpera^" duodecim, qui servus et ancilla ad aliam penam, quam ad mortem 
condempnari''^ non possit. | [3] Et totum mobile quod habuerit, sive in 
domo patroni, sive alibi, sit patroni vel patrone ipsius, et d. comes et curia 
non possit super ipsis rebus pignorare^^ vel molestare patronos. 

^ C. D. de quacunque, E. de quocumque (quacumque) vel qualicunque re, qua 
potest. 2 E. lamentationem ^ D. E. fore percussum * E. condemnare ^ C. D. E. 
venditionis ^ B. yppra (sic) tribus, C. D. yppr. tribus, E. ippis tribus ^ E. iperpera 
s D. ancila ^ C. D. fustigebitur ^" D. redibit ^^ E. justitiam ^^ e. condemnet 
^^ D. ante de eo ^^ D. E. justitia ^^ E. commune '^ E. iperperos '^ E. condem- 
nari '® D. pignerare. 

XLIIL 
De hiis^ qui verberant servos alienos. 

Si quis servum vel ancillam alterius verberaverit vel percusserit, et 
patronus ipsius servi vel ancille lamentacionem^ de hoc fecerit, soivat pro 
banno yperpera tria^. Si vero patronus vel patrona ipsius lamentacionem* 
non fecerit, nichi]/^ solvat. 

^ E. iis 2 E. lamentationem ^ g. iperpera duo * C. D. E. lamentationem 
•• E. nihil. 

XLIV. 
De servis fugitivis. 

[1] Si servus vel ancilla aUcujus fugerit vel se absconderit, possit 
patronus vel patrona ipsius querere vel queri facere illum vel illam ad 
voluntatem suam; et si invenerit, portare et facere^ portari, capere et fa- 
cere capi, verberare et facere verberari, et facere de eo vel de ea quic- 
quid^ sibi placuerit. Et d. comes propter hoc ahquod banimm vel penam 
ei^ inponere* non potest. | [2J Que omnia facere potest, sive cum licencia^ 
d. comitis sive sine licencia^, sicut sibi phicuerit. 

' B. fecere (sic). 2 e. quidquid, quicquid ^ D. eis * D. E. imponere ^' C. 
D. E. liceotia. 



Lib. VI, cap. XLII-XLVn. 141 



XLV. 

De servis et aiicillis liberliciis^ 

[1] Servus vel ancilla liherticii^ liberati, videlicet a servitute dorai- 
rioriim, et filii ipsoruin angariam facere non teneantiir. | [2] Et si ipsi^ 
servi liberticii* se vel iilios suos regere, vel maiiutenere non possint, et 
voluerint se vendere vel in ' pignus dare, vel sine precio" se dare in ser- 
vitutera, patronus vel patrona qui ipsos vel ipsum liberavit, et filii et filie 
ejus, et primi nepotes ipsius, reducant illum vel illos in servitutera, pro 
illo precio" quod de se poterit' se^ habere, vel sine precio*, si sine precio^*^ 
se voluerit vel voluerint dare. | [3J Et si jain se veudidit, patronus vel 
patrona possit eura vel eos rediraere, pro illo precio^^ quo se vendidit. 

' D. E. libertitiis ■^ C. D. E. libertitii ^ O. D. Et sibi (sic) servi * D. E. 
libertitii '' D. im "^ E. pretio ' D. potterit ^ E. poterit babere ^ D. E. pretio 
'" C. D. E. pretio " C. E. pretio. 

XLVL 

De hiis qui expellunl servos suos de domo. 

[1] Si aliquis vel aliqua servum suuin vel ancillara de doino expul- 
lerit^ vel fecerit eos ire"^ male vestitos vel raale pastos, ad hoc ut servus 
ipse vel ancilla corigatui-'^ vel emendetur de aliquo vicio* quod habet in 
se, patronus ipse vel patrona potest servuin illum vel iincillam ad domura 
reduceiv ud voluntatem suam. | [2] Sed-' si aliquis homo frauchus" vel 
mulier fraucha^ stTvum suum^ ipsum vel ancillam expulsum**, sine iicencia^^ 
patroni vel patrone, receperit et de servo ipso vel ancilla aliquod dampnura^^ 
contigerit, vel raoreretur, vel fugerei, servum ipsuin vel ancillam^*^ patrono 
vel patrone tenebitur emendare, et dare pro persona ipsius yperpera^-^ duo- 
decini, secunduni antiquara consuetudineni; et omnes dies quibus^* eum 
tenuit, videlicet pro quolibet inense, yperperuin^^ unuin. Si autein servura 
ipsuin vel aiieillam^'' cuin voluntate patroni receperit, tunc propter pre- 
dictas causas nulluin senciat^' dampnuin^^ vel penam. 

' C. expellerit, E expulerit ^ D eos male * C. cnrigatur, E. corrigatur * C. 

D. vitio •' D. E. Et « C. E. francus ^ C. E. franca » E. servura ipsum '• B. C. D. 

E. expuleum (sic). '" D. Vj. licentia " E. damnum "^ B. ancilla (sic). '"^ E. iper- 
peros '* D. quos '' E. iperperum "' B. aucilla, C. D. E. aucillam '^ D. E. sentiat. 

\LVII. 

De hiis^ que servi liberticii^ facere tenentur dominis suis. 

[1] Servus liberticius doiuino qui euin liberavit, uxori ejus, heredibus 
ipsius, filiis et filiabus ip.sius, primi.s nepotibus f^t neptibus infrascripta 
servicia^ facere teneautur'*: videlicet tempore vindemiarum vogure barcham'' 
de Gravosio'' in Ragusio' sine precio^, si propter tempestatem teraporis^ 
barca**^ steterit il)i. | [2| Et si hoinin«*s Ragusii iverint cuni arniiK in Ver- 
gatum, vel ad alium locum, ad honortnn ♦•t utilifaftMii civitatis per terram, 
liberticius^' ipse teueatur portare arma po.st unumqucinque preiiictorum. 
[3] Et si alicjuis de^* predictis iverit ad aliquo(i placitum in ali<piem locum 
Dalinacie*^ libcrticius^' ipse teneatur ire cnni eo et vogare l)archam'*, et 
lacere^'^' sibi omnia servicia^" sine precio", dummodo ille det sibi corae- 



142 Statuta Ragusii. 



dere et bibere, donec erit in dictis serviciis^^ | [4] Si aliquis eciam^^ de^" 
predictis captus fuerit vel detentus in carcere in aliqua parte, et filius 
ejus qui captus est vel doininus liberticii^^ voluerit ipsum mittere ad vi- 
dendum et sciendum locum ubi ille captus est aut detemptus^^ vel quid'^^ 
de eo factum sit, teneatur liberticius^^ ipse ire ad expensas illius domini 
sui ad lociim ubicunque^* sit captus; possit tamen^^ alium loco sui mit- 
tere ad expensas suas, si diceret se ire' uon posse. | [5] Si vero alterum 
istorum facere noluerit, possit patronus vel patrona, aut Jieredes ejus ipsum 
reducere in servitutem. | [6] Si eciam^Miberticius^^ laboraverit aut^^ voluerit 
laborare in vineam aut terram^^ alterius, ad precium^^ in^^ partibus Ea- 
gusii, et aliquis de supradictis ipsum ad suum servicium^^ habere voluerit 
pro illo precio^'^ quod ab alio receperit, teneatur ipse liberticius^^ dimittere 
omne laborerium alterius et ire ad eum, et si jam^^ receperat^^ precium^^ 
iilud restituere sine dampno^^. | [7] Et si aliquis de^* predictis faceret^''* 
nupcias^^ et propter hoc voluerit mittere frumentum ad molendina, te- 
neatur ipse liberticius^^ ire ad molendina cum ipso frumento, et eciam^^ 
ad inquirenda ligna cum barca^^ et ad piscandum occasione^'' ipsarum 
nuptiarum^^ et servire in nuptiis si vocatus fuerit. | [8] Que omnia cum 
fecerit, teneantur^^ predicte persone dare ei comedere et bibere. | [9] Ad 
que omnia teneatur eciam^^ ancilla liberticia^^, secundum quod servi te- 
nentur. Teneantur eciam^^ facere omnia servicia^^ in nupciis^^ que perti- 
nent ad mulieres. | [10] Si vero predicti servus vel^^ ancilla ad mandatum 
predictorum servicia*^ ipsa facere noluerint, possint supradicte persone 
verberare vel eciam*^ percutere illum vel illam, sine aliquo*^ dampno^*^ 
vel pena. 

^ E. iis 2 j), E. libertitii '^ 0. D. E. servitia * D. teneatur, E. teneatur, te- 
uenntur ^ E. barcam *^ E. Gravosio, Gravoso ' B. C. D. Ragusio (sic), E. in Racu- 
sium 8 D. E. pretio ^ D. tempestatem barcha ^" C. D. barcha ^^ D. E. libertitius 
'2 E. ex '3 C. D, E. Dalmatie '^ D. E. barcam '•' B. C. faceret (sic), sed in C. 
t erasum. "^ D. E. servitia ''^ C. E. pretio '^ D. E. servitiis '^ C. D. E. etiam 
20 C. etiam predictis, D. etiam ex, E. de, ex 21 d. e. libertitii 22 q p g. detentus 
23 B. q(ui)c (sic), D. quod -^ E. ubicumque 25 ]). autem 26 ^, ^^i 37 c D. E. aut 
in terram 28 p j^ pretium 29 X)_ jna '^® D. E. servitium ^' D. et si receperat 
•^2 E. receperit ^^ E. damno '^* E. ex ^-^ B. facere (sic). ^^ C. D. E. nuptias 
^■^ D. occassione ^^ B. D. E. nuptiarum, C. nupciarnin ^^ B. teneatur (sic). ^" D. 
E. libertitia ^^ C. D. E. servitia *2 d e. nuptiis ^» e ^t ** D. E. servitia *^ C. 
D. vel percutere, E. vel et percutere ^•^ E. alicujus. 

XLVIIL 

De servis sine voluntate dominorum suorum uxorem 
francham^ accipientibus. 

[1] Si sine vohmtate domini vel domine sue'-^ aliquis servus muHerem 
francham' acceperit in uxorem, omnes heredes quos ille servus cum sua 
uxore habuerit, sint domini vel domine servi ipsius; possit eciam*^ dominus 
vel domina servi ipsius toUere, quicquid invenerit in domo ipsius^ uxoris, 
de''' hiis^' que pertinent ad servum predictum, et possit hoc facere sine 
nuncio'^ curie. | [2] Si autem servus ipse de voluntate domini vel domine 
receperit ipsam uxorem, ita videlicet, quod ad preces mulieris patronus vel 
patrona dederint^ graciam*^ mulieri recipiendi servum in virura, oranes 



Liber VI, cap. XLVIII-Ll. 148 

heredes, quos siniuP" habueriiit, erunt coniunes^^ inter patronum vel^- 
patronam ilHus servi et uxoris^^ ejusdem. | [3] Si ven» patronus ipse vel 
patrona^* matrimouium^'' ipsum cum'" tali jKicto conseiisprit'", ut omnes 
heredes cjuos siimil fecerint sint liheri, omnes heredes eorum (juos siinul 
habnerint, liheri erunt. 

* D. E. francam - E. omisit ..sue" '^ E. etiam * C. D. E. domo uxoris ■' D. 
uxoris, que " E. hiis. ijs ' C. D. E. uuntio ** C. dederit •' D. E. gratiam '" D. 
insimul '' E. communes '-' E. vel, et '"^ E. uxorem ^* D. patroua patrimoniuni 
'* C. D. patrimonium "^ D. patrimonium cum '^ E. consenserit, consenserint. 

XLIX. 

De francho^ qui accipit ancillam alterius sine voluntate 

patroni. 

[1] Si homo franchus^ ancillam alterius sine voluntate patroni vel 
patrone^ ipsius ancille acceperit in uxorem, omnes heredes quos habuerit 
cum ea, erunt patroni vel patrone ipsius ancille. | [2] Sed si cum volun- 
tate patroni vel patrone ipsius eam acceperit in uxorem, et quesierit ei 
graciam* ut heredes quos'" Deus^' dederit ei, sint liberi, sit in potestate' 
ipsius patroni vel patrone liberare tot heredes dicte ancille, quot voluerit, 
et tot retinere ad voluntatem suani. 

' E. franco - C. D. E. francus -^ E. omisit verba: „vel patrone". * D. E. 
gratiam ' E. quos, quod " E. Domiuus ^ C. D. omiserunt verba: „8it in potestate' 

L. 

De servo accipiente ancillam alterius sine voluntale palroni. 

[1] Si servus cum voluntatp domini sui vel domine ancillam alterius, 
sine voluntate patroni vel jmtrom^ ipsius aucille acceperit iii uxoivin, omnes 
heredes quos simul habuerint, erunt patroni vel patrone ipsius ancille. 
[2] Sed si servus ipse, vel aliquis pro eo, quesieril^ ipsam a patrono vel 
patrona ipsius ancille, ut oinn«*s heredes (luos siinul habuerint, dimittat- 
liberos, vel partem eorum'^, in* potestate sit patmui vel patrone ipsiiis 
ancille dimittere tot heredes liberos, quot voluerit, et tot retinere. | [3J 
Idem sit dc ancilla ad servum. 

' E. quesiverit, quesierit * E. dimmittat, dimittat -^ D. ipsorum * D. ira. 

Ll. 

De ancilla babiQa^ 

[1] Servus si ancillam liabicam- uxoris patroni sui, seir' uurus pa- 
troni, aut alteriiis acceperit iii uxorein, omnes hercdes, qnos serviis ipse 
cum illa* ancilhr' habuerit, erunt patroni ipsius ancille. | [2] Patrona autnm 
ipsins ancille ba))i«;e" in vita siia ipsam. vel hen-des ejns sine voluntate 
viri sui v»'inlprH non potcst, iii iiiort»' autt*m sua potnst ancillam illam l»a- 
Itiram- lib»'rare. | |3J Heredes aut«'m ipsiiis aiicill»* reiiianebiint viro ipsiiis" 
domin»', donec posaederit"* lectuin uxoris sue ; eo autem aecipiente aliam 
u.xorem, heredes diete ancille babice" erunt tilioruni vel tiliarum domine 



144 Statuta Ragusii. 



nominate. | [4] Que si cum viro suo heredes non habuerint^, potest in^^ 
morte sua heredes ipsius ancille babi^e^ liberare. 

^ E. babiza ^ £, babizam •' B. se sic), C. D. E. seu * E. cum ancilla ^ D, 

quos servus ipse habuerit ^ E. babize ^ D. ipsi ^ B. posederit, C. possederint, D. 
E. possederit ^ B. C. habuerint, E. habuerit ^^ D. im. 

LII. 

De matrimoniis servorum, sine voluntate dominorum. 

Servus vel ancilla sine voluntate et consensu patroni et^ patrone ma- 
trimonium contrahere non potest, et si contraxerit, iUud raatrimonium non 
est firmum. 

1 D. vel. 

LIII. 

De heredibus qui nascentur^ ex ancilla. 

Qui jacuerit cum ancilla alterius, si ipsam ingravidaverit, omnes he- 
redes qui ex ea nascentur, erunt patroni vel patrone ipsius ancille^. 
' D. nascuntur ^ j). ancelle. 

LIV. 

De hiis^ qui adducunt bannitos. 

Qui adduxerit bannitos pro homicidio in Eagusio vel in districtu, 
solvat pro banno yperpera xxv^. 

^ E. iis 2 B. yppa xxve, C. D. yppr. viginti quinque, E. ipp. viginti quinque 

LV. 

De caligariis^ 

Nullus caligarius possit facere seu coquere ad ignem cum caldariis 
conciam pellium sive corriorum infra muros civitatis ; circa castrum autem 
nulla concia^ pellium possit fieri. Et qui contra hoc fecerit, solvat pro 
banno yperpera^ viginti quinque*. 

^ D. calligariis ^ g. „concia" correctum ex ,,concio", C. D. nulla concina (sic), 
E. concia ^ B. yppra, C. D. yppr., D. yppos, E. ipp. * B. uiginti quinque, C. vi- 
ginti quatuor, D. viginti quattuor, E. viginti quattuor, quatuor. 

LVI. 

De domibus factis in loco leprosorum. 

Statuimus quod domos', quas conciatores pelhum fecerunt^ vel facient*^ 
sibi extra civitatem, in loco ubi consuerunt^ morari ieprosi, sint eis firme, 
nec super ipsis possint'^ a comuni*^ vel ab aliqua alia persona molestari. 
Et leprosi non possint morari ibi, sed longius a civitate vadant ad ha- 
bitandum. 

' C. E. domus '^ B. C. fecert, D. fecerunt, E. fecerint ^ E. faciunt * C. con- 
sueuenint, E. consueverant '' E. possit, posset ^ E. communi. 



Liber VI, cap. Lll— LX. 145 



LVII. 
De paleariis. 

Domos^ de palea iiitVa nuiros civitatis nulliis facere possit. 
' C. D. E. domus. 

LVIII. 
De hiis^ qui vadunt Dalmisium. 

[1] Ragiiseiis fjiii sine lieeneia^ d. eomitis iverit Dahnisiuni. solvat pro 
bartno yperpera-^ viginti quinque, que si solvere non poterit, perdat unum 
occulum*. I [2J Si autem aliquis derobatus fuerit extra Ragusium a Dal- 
misianis'^, et amiserit in ipsa robaria a decem yperpera*' supra, possit ire 
Dalmisium' pro reeuperandis rebus ipsis antequam reddeat® Ragusium ; 
verumtanien non possit ibi morari nisi per duos menses, | [3] nec iterum 
rf*dire sine licencia' d. comitis sub banno predicto. | [4] Qui autem cum 
eis iverit in cursum, solvat dictam^ penani, et nunquam sit Raguseus. 

^ E. ijs 2 Q. £>. E, licentia ' E ipp. * C. E. oculuin ■' C. Dalmasinis (sic). 
" B. C. yppra, E. ipp., ippis "^ C. in Dalmisium " C. reddat, D. redat, E. redeat 
* D. solvat penam. 

LIX. 

De facientibus mercatum^ cum^ Dalmisianis^. 

Nullus Raguseus possit, ubicunque* sit, mercimonia'"' aliqua emere a 
Dalmisanis'*, vel mereatum aliquod cum eis facere', quod qui fecerit, perdat 
illa mercimonia''' et suam veritatem, et solvat pro banno yperpera** quin- 
quaginta; et ille qui eum accusaverit, habeat medietatem banni, et non 
possit reddere vel donare illam medietatem, sub pena dupli. 

^ D. merchatum * B. ,.cum' additura manu recentiori ^ E. „cum Dalraisinnis" 
deest * E. ubicumque * D. mercemonia " C. Dalraasinis, D. Dalmisiuis, E. Dalmi- 
sianis ^ C. D. facere cum eia " B. yppa, C. D. yppr , E. ippos. 

LX. 

De accusantibus quod coniraxerint cum Dahnisanis^ si non 

probatur. 

Qui* fuerit appellatns sive calumpniatus^ fecisse mercatum* cum Dal- 
raisianis, et ei probari non poterit'^, si sibi saeramenta adjucheentur, vo- 
lunius (juod d. eomes cuni sua euria d»'t illa saeramtMita illis hominibus 
de consanguineis aecusati, quos ipsi elig«'rint", et calumpniato" nulla detur 
fides; et si ealumpniatus"* ipse ceciderit, accusator habeat medietatem 
banni, eum condicione^ predicta. 

' E DalmiHiauiH ' B. . ui (Q raiuiatum dee.st in lacunaV * D. merchatum 
^ D. potterit * D. elliperint, E. elegerint ^ D. callurapniato, E. calumniato " D. 
caUurapniatus, E. caluraniatus ' C. D. conditione, E. condictione, conditione. 

.MO.NUM. HI8TUU. JUK. IX. lU 



146 Statuta Kagusii. 



LXL 

De accusantibus^ qui faciunt mercatum cum Dalmisianis. 

Quilibet Eaguseus per sacramentum teneatur aceusare omnes^ illos 
quos sciverit fecisse mercatum^ cum Dalmisianis. 

^ D. achuxantibus ^ D. homines ^ D. merchatum. 

LXIL 

De furtis que fiunt in insulis. 

Dampna^ et furta que pro tempore fient in insulis Jupane^, Dala- 
mote^ et Oalafote^ tam in^ barcis^ quam in vineis, quam in omnibus aliis 
locis ipsarum insularum, quorum malefactores scire' non poterunt, volumus 
quod ab habitantibus ipsarum insularum, secundura coiisriHtndiriem civitatis 
Eagusii, debeant resarciri; et comites ipsarum insuiarum, si de civitate 
non fuerint, dampna^ ipsa pro duabus partibus solvere teneantur^ 

^ E. damna ^ j)^ e. Juppane ^ Dalamote (sic codices omnes). ^ B. C. D. Oa- 
lafote, E. Calamote ^ D. im ^ E. in tabernis ' E. sciri ^ B. C. teneatur, D. E. 
teneantur. 

LXIIL 

De advocatoribus pro Sclavis. 

Statuimus quod nullus Eaguseus pro aliquo Sclavo^ veP Sclava, tam 
in Eagusio ante d. comitem et^ coram magna et parva curia, quam eciam* 
in stanico, audeat advocare; et si quis contrafecerit, solvat pro banno''^ co- 
muni*^ Eagusii yperperum' unum, et dictum ejus pro nichilo^ habeatur 
in placito illo. 

^ D. schlavo 2 j]. seu^ yei 3 ^ j^ Racusio coram magna * C. D. E. etiam 
^ B. bano ^ E. communi "^ E. iperperum ^ E. nihiio. 

LXIV. 

De hiis^ qui non reddunt reditum^ savorne. 

Si aliquod lignum exierit extra portum Eagusii, et homines illi qui 
per tempora fuerint ad exigendum redditum savorne eis dacium^ illud pe- 
cierint^, et solvere recusaverint^ ante quam exirent de portu, solvant pro 
banno comuni*^ Eagusii quartum plus de eo quod solvere debebant. 

^ E. ijs 2 D. E. redditum ^ D. E. datium * D. E. petierint ^ D. recussa- 
verint ^ E. communi. 

LXV. 

Anno domini millesimo trecentesimo quinquagesimo octavo^ 
inditione^ x^ die xxiiii* mensis octubrisl 

[1] Quia cupimus et continue vigi- 
lamus ad augmentum et servationem 
comunem^ statuimus ft ordinamus: 
quod qui aduxerit^ vinum de Stagno 



Liber VI, cap. LXI— LXV. 147 

vel de Funta® Ragusium vel in di- 
strictum, perdat partem suam tam 
Stagni quam Punte*. Et qui accusa- 
verit contrafacientem habeat medie- 
tatem partis illius qui contrafecerit, 
et alia medietas sit comunis^^ si per 
ejus accusationem veritas poterit re- 
periri, et nunquam possit illa sibi 
restitui. Et qui non haberet partem 
in Punta® vel in Stagno, et aduce- 
ret^^ vinum de Stagno vel de Punta^*, 
solvat yperperos^* quingentos pro 
banno, de qua pena medietas sit accu- 
satoris et alia medietas^* comuuis^*^. 
Et si non haberet unde solveret^**, 
stet uno anno in carceribus. | [2] Et 
omnes barche^* venientes de Stagno 
vel de Punta^ possint aducere^^ pro 
qualibet barcha^** quingum^^ unum 
vini, pro tota comunitate'^ cujusque 
barche, sine banno. | [3] Et de om- 
nibus*^ aliis vinis forensibus similis 
pena esse debeat^*. | [4] Et si essent 
archiepiscopi, episcopi, clerici, ab- 
bates aut monaci contrafacientes huic 
ordini, quod nulhis laycus^' laboret 
possessiones eorum, vel vendat vinum, 
nec ahud servicium^* faciat. Et qui 
laboraret vel faceret eis aUquod ser- 
vicium'*, cadat ad penara supra- 
dictam^*^. [5] Intelhgendo quod bar- 
cha^^ que aduceret^* vinum contra 
hunc ordinem, debeat comburi, et ma- 
rinarii ipsius cadant*"ad penam ordi- 
natam et consuetam. | [6] Et de om- 
nibus istis dampnis^' et penis nulla 
gratia fieri possit ; et qui arengaret** 
vel nominaret (piod <rratia del)eret 
fieri, cadat de yperperis centum co- 
muni''^ I [7] Mercatores'^ vero ve- 
nientes de aHquo viagio'^ possint^* 
aducere^' vinum, secundum capitu- 
lare justiciariorum^'. | [8] Et quilil)et 
habens partem in Stagno vel iu'* 
Punta'*, aducere^' possit Ragusium'* 
canestros duos uvarum pro quahbet 
parte. 

* D. milleflimo trecenteHsimo (luinquageDteBsimo (sic) octavo, £. 1358 ' R indic- 
tioue ' 1). X*, E. 10 * Ei. 24 '^ D. E. octobris • E. oommunem ^ E. adduxent 



j[48 Statuta Ragusii. 

8 E. Puncta » D. E. Puncte ^'^ E. communis ^^ E adduceret ^'^ D. E. Functa '^ E. 
iperperos '* D. medietas sit ^'' E. solvere ^^ D. barce ''^ E. adducere ^^ D. E. 
barca '» E. quinquum 20 g. communitate ^i e. Et omnibus -- E. debet '-' E. 
laicus 24 D j;; servitium -'' D. E. suprascriptam ^^ D. cadat (B. C. E oraiserunt). 
Etiam in reformatione ipsa (Monumenta Ragusina II, p. 247) legitur: „marinarius 
ipsius cadat ad penam' etc. '-^^ E. damnis. Monum. Rag. 1. c. : „de omnibus istis 
banpnis nuUa gratia" etc. ^s ^ arengaret, arrengaret '^^ E. iperperis centum 
communi ^° D. merchatores ^' E. viaggio ^^ D. possit ^^ E. justitiariorum ^* E. 
vel Puncta ^^ D. Ragusii. 

LXVL 

De pena illorum qui habent partem de navigio cum forensi, 
et non habent tot marinarios quot partes liabent^ in ipso. 

Rubrica LXVP. 

MccoLviii^ die xxiv* inensis octiibris. 

IJt marinere^a^ JRagusii que erat 
amissa*^ possit reffici' et recuperari, 
statuimus et ordinamus: quod qui- 
libet Eaguseus qui haberet partem 
cum foresterio de aliquo navigio de*^ 
tempore preterito, aut qui fecisset 
societatem usque ad presens Me na- 
vigio cum aliquo forensi, teneatur et 
debeat ponere super dicto navigio 
tot marinarios de habitantibus Ra- 
gusii et tocius^ districtus ejus, quot^^ 
partes habebit in ipso^\ sub pena 
yperperorum^^quingentorum pro quo- 
libet contrafacienti^^. Et qui accu- 
sabit aliquem contrafacientem, ha- 
beat medietatem banni, si per ejus 
accusani^* veritas poterit reperiri, et 
tenebitur de credentia. 

' B. D. E. habet (sic). 2 in e. deest: „rubrica LXVI". -^ D. m"ccc"lviii», E. 
1358 * E. 24. •'' D. marinareya, E. marineriza *^ E. amissa, ammissa ' E. refici 
8 D. navigio tempore ^ D. E. totius ^" D. quod '^ D. dicto '- E. iperperorum 
'^ E. contrafacienti ^* D. accuxam. 

LXVIL 

De pena illorum qui habent partem de navigio cum forensi. 

Item statuimus et ordinamus : quod 
ab hodie in antea nnllus Raguseus 
nec qui pro Raguseo appellatur, possit 
habere partem nec dare partem de 
navigio alicui forensi, iu^ pena yper- 
perorum^ quingentorum pro quolibet 
contrafaciente nt pro qualibet vice. 
Et qui accnsabit aliquem (*ontrafa- 
cientem, habeat medietatem pene, si 



Liber VI, cap. J.XVI-LXVIII. 149 

per ejus accusara veritas poterit re- 
periri, et tenebitnr de crederitia^. 

• D. im - E. iperperorum ^ C. in margine: iii octobris 1459 (proclam)atu8 
per Luxam riverium. Cf. Monumenta Ragusina III, p. 248. 

LXVIII. 

De modo et ordine servando in^ peticionibus^ et gratiis 
condempnatorum^. Rubrica LXVIII. 

[1] Nos Johannes^ de Grade*, 
rector Ragiisii, cuin voluntate et ei- 
presso consensu minoris et majoris 
consilii, et cum laudo populi im^ 
publica contione'^ ad soiium campane 
more solito congregato^ conside- 
rantes quod gratie, aleviationes^ seu 
comutationes'^ penarum et banno- 
rum'^ delinquentium, aliquando so- 
lent dare causam quod plurima fa- 
cinora comittantur^^ sub spe rerais- 
sionis seu gratie obtinende, quod Deo 
displicet, virtutibus bonisque moribus 
contradicit, atque existit justicie^^ 
disonura^*. | [2] Pro bono statu ju- 
stifico ac conservatione pacifica et 
augmento^"''' civitatis nostre Eagusii, 
statuimus et ordinaraus : quod si ali- 
quis condempnatus^^ vel sententiatus 
fuit vel fuerit in posterura de ali- 
quibus raalleficiis^', fallis^'*, inobe- 
dientiis veP^ contrabanuis per d. 
rectorera et judices, seu per majus 
consiliuin aut per ininus consilium 
vel rogatoruin, ex arbitrio eidem con- 
silio niinori vel rogatorum j)ertinente, 
aut ex arbitrio concesso et atributo^^ 
seu concedendo a dicto raajori et ge- 
nerali consilio, petiverit^^ gratiam 
aliquam, remissionera vel cornuta- 
tionera^^ pene vel penarura seu ban- 
norura, non possit nec debeat fieri 
nisi per modum et ordiiiem infra- 
scriptuiii ; videlicet: si facta fuerit 
aliqua peticio^' rainori consilio de 
portando et proponendo majori con- 
silio, (luod alicui .seiiteiitiato vel con- 
dempiiato**, ut supra dictuin est, fiat 
aliqua gratia, remissio vel coraniu- 



150 Statuta Ragusii. 



tatio^^, talis peticio^^ non habeat 
locum, nisi fuerit approbata^^ et con- 
firmata et capta^' per tres partes 
omnium duodecim consiliariorura rai- 
noris consilii. Et dicta peticio^^ ob- 
tenta et capta in rainori consilio, 
prout dictura est, proponatur et pre- 
sentetur in consilio raajori; in quo 
consilio majori ad rainus sint et esse 
debeant consiliarii sexaginta; et de- 
beat^^ dicta gratia, reraissio seu co- 
rautatio^^ approbari per tres partes 
oraniura consiliariorum qui presentes 
fierent veP^ fuerint in dicto consilio, 
ecciara (sic)^^ si excederet^^ dictura 
nuraerum sexaginta consiliariorum, 
expulsis vero prirao oranibus con- 
sanguineis illius vel illorura condera- 
pnatorura^^ pettentiura^* predictas 
gratias de dictis consiliis, tara de 
rainori quara de majori, secundum 
forraara statuti. Tunc illa gratia, re- 
missio vel comrautatio^^ que vide- 
bitur, approbari seu capi debeat per 
tres partes illorura qui reraanserint 
in dictis consiliis. | [3] Et ut pre- 
dictura statutura veJ ordinationes^" 
raelius et efficatius^' observentur, 
etiara ordinaraus: quod quicunque^^ 
rector Eagusii fecerit contra predictos 
ordines, incidat in^ penara ducatorura 
ducentorum, et quilibet consiliarius 
tam parvi quara raagni consilii con- 
trafaciens vel arrengans^^ contra pre- 
dicta, solvat pro pena ducatos cen- 
tura, et peua soluta, nichilominus*^ 
predicti ordines et statutum*^ de- 
beat*2 observari. | [4] Et nullus au- 
deat vel presumat rurapere, revocare 
vel retractare dictura statutura vel 
predictas ordinationes^', sub dicta*^ 
pena ; nisi interveniente consensu et 
voluntate** rainoris et raajoris con- 
silii, secundura nuraerum consiHa- 
riorum et raodura^suprascriptum*^. ! 
[5] Et advocati coraunis** teneantur 
per sacramentura eorura denunciare, 
accusare et placitare contrafacientes, 
cura ad eorura pervenerit noticiam*', 



Liber VII, cap. I— II. 151 



et habere debeant medietatera pe- 

nariiin predictariim. Qiiod si advocati 

comunis*'^ non accusaverint, quelibet 

alia persona possit accusare et de- 

nunciare contrafacientes, et habere 

debeat*^ raedietatem penarum dicta- 

rum accusatorum*^. Si vero advocati 

comunis*^, simul et eodem tempore, 

cura aliis accusatoribus accusaverint 

aliquera vel aliquos contrafacientes, 

tunc ipsi advocati, quia sunt offi- 

ciales coraunis*^ habeantur pro accu- 

satoribus, et habeant predictara rae- 

dietatem ; alii vero accusatores in tah 

casu nichil^^ habere debeant. 

' D. im - D. E. petitionibus ^ E. condemnatorum ^ E. Joannes '' E. Gradi 
^ C. D. ira, E. in "^ E. concione * E. congregati ^ D. aleviaciones, E. alleviationes 
'" E. comrautationes ^' D. banorum '^ -£ comraittantur '-^ E. justitie '* E. dissonura 
''• E. augumento ^^ D. E. condemnatus '^ D. E. maleficiis "* D. falsis '^ E. vel, 
et 2' E. attributo -^ E. petiverit, petierit -^ D. corautacionem, E. corarautationera 
2-' D. E. petitio '^* E. condemnato 2'' j)_ corautacio '-*' D. aprobata -" D. confir- 
raata per '" E. debeat, debet ^^ D. E. commutatio ^'^ E. qui presentes fuerint 
^' I). E. etiani •^- E. excederent ^^ E. condemnatorura ^* E. petentium -^^ D. 
corautacio •*'• D. ordinaciones " E. efficacius ^^ E. quicuraque '^ D. arengans 
*" E. nihilominus "*' E. statutum, statuta *'^ E. debeat, debeant " D. predicta 
^* E. consensu minoris *■' D. supradictum ^•^ E. communis ^"^ E. notitiam *^ E. 
debet *" E. accusator ^" E. nihil. 

Explicit liber sextus, incipiunt capitula libri 

septimi (B. D.). 

(Explicit liber sextus, capitula libri incipiunt septimi C.) 
(Finis libri scxti statatorum E.) 

Liber septimus. Capitulum primum (B). I. 
Qualiter patroni tenentur aptare naves suas. 

Statut^ntes statuimus: quod omnes patroni debeant^ suas naves^ exi- 
l>ere^ hene* aptatas et calcatas de foris, et parietes, et coopertam, et har- 
cam, et ({uod quelibet^' navis vei lignum palmicetur secunduni quod patroni 
fiierint concordes cuin naulicatis*', ad expensas patronorum'. FA cum navis 
vadit ad partes, brusca** esse debeat de comuni^ mariuariorum et navis^^, 
et expense omnes de accutis^S stuppa et pice fieri d^beat^- a patronis. 

' I). E. habeant - E. navea suas ^ E. exhibere * E. tamen • E. qualibet 
" E. nauii/Jitis ' E. putronum, patronorum •* E trusca, brusca ' R commuui 
'" E. et nnutiH " D. acutis, E. avuti» '•^ E. debeant. 



I)e navibus que debent* habere scribanum. 

[IJ Statuimus quod omne lignum a modiis sexcentum supra habere 
debeat unum scribanum. | [2J Qui scribere teueatur omnes raarinarios, tam 



152 Statuta Ragusii. 



euntes ad partem, quam ad marinaric^iam^, et pueros vel conductos, et 
merces omnes per singulum, et enteo-as. | [3] Qui scribanus per patronum 
navis vel ligni assignari debeat comiti et consilio minori ad jurandum. | 
[4] !Si vero ipsum lignum scribanum non habuerit, solvere debeat naucle- 
rius cum societate yperpera^ sex, et navis nichil* solvat, medietatem cujus 
banni habeat accusator*^, et aliam comune''. | [5] Si autem fuerit^ lignum 
a modiis mille supra, et scribanum non habuerit, solvere debeant predicti 
yperpera^ viginti ; et si iret ad marinariciam'^ ipsum bannum solvere de- 
beat patronus vel patroni ligni. 

^ C. D. debet ^ C. marinariciam, E. marinaritiam ^ B. yppa, C. D. yppr., 
E. ippos * E. nihil ^ D. accuxator '' E. commune ^ B. fuierit (sic). ^ B. C. ypp., 
D. yppri, E. ipp. ^ E. marinaritiam. 

III. 

De coredis et afisis^ navium. 

[1] Ordinamus quod navis de miliariis^ quadraginta usque ad sexa- 
ginta, habere debeat: canapos novos in corhinam^ tres, endegarios novos 
tres, ancoras* quinque, canapos veteres tres, tejas duas et presam unam 
de passibus lxx^. | [2] Et navis de milliariis^ sexaginta usque^ ad centum, 
habere debeat: canapos novos quatuor**, endegarios^ novos quatuor^, canapos 
veteres quatuor^, ancoras sex, tejas duas et presas duas, antimonam^^ ma- 
jorem de bambasio, et velonum de canevacia". | [3] Et navis de miliariis^^ 
centum usque ad centum^^ quinquaginta, habere debeat: canapos novos 
quinque, endegarios novos quinque^^, ancoras septem, canapos veteres 
quinque, tejas duas, presas duas^'' de passibus octuaginta^^ | [4] Et navis 
de miliariis^^ ducentis habeat: canapos novos sex, endegarios novos sex, an- 
coras octo, canapos veteres sex, tejas duas, et^'^ presas duas de^^ passibus 
octuaginta^^. | [5] Et totum navigium a mihariis^^ centum supra, habeat: 
artimonium majorera, ter^arolum^^ de bambasino^^ et velonem'^^ unura de 
bambasino, et unum^^ canevacii^*, et omnia ista vella^^ sint conveniencia^^ | 
[6] Item navis de mihariis^^ ducentis usque ad trecentos^^ habeat: canapos 
novos octo, endegarios novos octo^*^ et canapos convenientes duodecim, 
quihbet de passibus sexaginta, presas tres, duas novas et unam veterem, 
quahbet^^ de passibus lxxx^^ ancoras decem, artimonum^^ majorem, ve- 
lones^^ duos, ter^arolum^* unum, omnes de banbasino^'^ et voltarolum de 
canava^a'^ | [7] Et navis de mihariis^' trecentis'"^^ usque ad quadringentos, 
habeat: canapos novos decem de passibus lxx^^ endegarios novos decem, 
et alios canapos convenientes quatuordecim*^, presas tres, novas duas et 
veterem unam, ancoras duodecim, artimonum*^ majorem, velones^^ duos, 
ter^arolum*^ nnum, et omnes de banbacio^^ voltarolum unum de cane- 
vac^a**. I [8] Et si navis esset ultra de miliariis*^ quadringentis, erescere 
debeat**' per racionem*^, sicut crescit*^ navis de mihariis*'' trecentis^"^ usque 
ad^'' quadringentos. | [9] Et hoc intelligatur, quando navis exif^^ de Ra- 
gusio. I [10] Et si adveniret quod navis aliqua velet"'''^ exire de Ragusio 
non habendo suum coredum, ut dictum est, integre preparatum, ob de- 
fectura'^^ non^'-^ invenirent in Ragusio ad comparandnm'^* vel ad inpre- 
stitura '"'"', patronus vel patroni venire debent ad coraitera et consilium mi- 
norem-'", et illud quod coraiti et majori parti eorura''' videbitur, pro sua 
varnicione'® facere teneantur. 



Liber VU, cap. ni— VI. 153 



^ C. afixis, D. affixis, E. afilis (sic). ^ e. milliariis ' E. conchinas < E. an- 
coras, anchoras "' C. D. E. septiiaginta '^ D. miliariis "^ E. sexaginta ad centura 
** D. quattuor '■^ D. entegas '" E. antimonura " C. D. canavatia '- C. E. railli- 
ariis, D. miliaribus '-^ E. centum et quinquaginta '* E. novos, ancoras '• C. omisit 
verba: «presas duas'*, D. omisit: „tejas duas, presas duas" '^ E. octuaginta, octoginta 
'■^ E. duas, presas '® D. ex '• C. D. octaginta ^o d £ terzarolum ^i q ban. 
basino, D. barabaxino, E. bambasio *- D. vellonem 23 j) q^ vellonem canevatii 
2< C. D. canevatii, E. conovacii, canovacii '^'' E. vela '-''^ C. D. E. convenientia 
-^ C. railliariia, E. mi(l)liariis '-"* C. D. trecentura, E. trecentos, tercentos -^ C. D. 
oraittunt: ..octo' ^" E. quilibet, qualibet ^' C. D. octoginta, E. octuaginta, octo- 
ginta ^'^ B. artiraonum, C. E. artimoniura '^^ D. vellones ^* D. ter^iarolum, E. ter- 
zarolum '' B. C. banbasino, D. barabaxino, E. barabasio, bambasino ^^' D. cana- 
vatia, E. canevaza ^^ D. railiaribus, E milliariis ^^ D. tercentis, E. tercentis, tre- 
centis -^^ C. D. E. septuaginta *" D. quattuordecim *^ C. artimonem, E. artirao- 
nium *^ E. terzarolum *^ C. D. E. barabasino " C. D. canavago, E. canevaza 
*^ E. railliariis *^ E. debeat, debet ^^' C. D. E. rationera *^ B. cresit (sic). *'^ D. 
ad miliarios ^" E. erit ■''■ C. D. vellet, E. velit ^^ q jy^ defectu '"^ E. quod non 
■'* E. comperandum ^^ C. D. E. impre.stitum ''" B. C. D. minorem (sic), E. minus 
^^ C. D. E. omittunt verbum: „eorum' '"^ E. varnitione. 

IV. 

De hiis^ qui vadunt patroni navium. 

[1] Voluinus quod quilibet qui ihit patronus super aliqua nave"'^ vel 
Ijtrno, jurare debeat observare^ statuta. | [2] Et si plures essent patroni in 
una navi vel ligno, unus eorum jurare debeat* tantura. | [3] Qui autem 
cum ip.sa navi vel ligno exiret de Ragusio, et non haberet integre coredum 
suum, et sibi aliquid deficeret"\ pro quolibet coredo, tam canaporum quam 
ancorarum^ solvere debeat comuni^ nostro yperpera^ tria, et pro quolibet 
velo^* yperpera** quinque. 

^ E. ijs - D. E. navi ^ d. servare * C. D. debet ■' E. de(f)ficeret ^ D. an- 
chorarum ^ E. communi ^ E. iperpera '•* D. vello. 



De navibus euntibus in viagium^ sine mercatoribus. 

Decernimus quod si aliquis patronus navis vel iigni ire velet in via- 
gium^ sine mercatoribus', et navis ipsa vel lignum non esset coredata 
secundum statutum, ipse patronus venire debet ad comitem et consilium 
miuorem^ hostendendo* eius'^ defectum, et tunc facere teneatur sicut eidem 
fuerit ordinatum. 

' E. viaggium 2 jy^ inerchatoribus ^ C. E. consilium minuH, D. minus consi- 
lium • C. D. E. ostendendo "' E. oi. 

VI. 

De dampnis' qui! tiveniunt mcrcibus 111 iiavi. 

fl) Ordiiiamus quod si daiupiiiinr- ali((U(Kl evenerit in* m^^rcibus ali- 
cujus navis vel ligni, propter iiialam calcaturam*, | [2] et patronus cum 
marinariis HJusdem, qui vaiiuiit ad part«'S, non possuut proliare quod ipsum 
(lain|)innu- evenerit per fortunam temporis, ipsum dampnum^ in eis'* mer- 
cil)ns liai)itum restitui debeat per patronum et marinarios. | [3J Et si miaus 



154 Statuta Ragusii. 



de mereibiis inveniretur, ad extrahendum de nave^ vel ligno, de eo quod 
scriptum fuerit per scribanum, ipsum dampnum^ eciam^ restitui debeat per 
patronum et marinarios. | [4] Et si navis iret ad marinariciam^ et dampnum^ 
haberet superius denotatum, restitucionem^^ faciat patronus vel nauclerius 
vei superpositus^S de habere^^ proprio pertinenti ad navem vel lignum. 

^ E. damnis ^ e. damnum ^ D. im * C. calaturam, D. callaturam, E. caval- 
caturam (sic). ^ B. in eis, C. in eius (in parte hujus paginae rescripta), D. E. ejus 
^ C. navi (item in loco rescripto), E. navi ^ D. etiam dampnum ^ c. D. E. etiam 
^ D. E. marinaritiam ^^ C. E. restitutionem '^ E. suprapositus '^ D. havere. 

Vll. 

De dampnis^ qae eveniunt navibus in arboris^ et antendis^. 

[1] Si ahquod dampnum^ aUcui navi vel ligno advenerit, quod Deus 
advertal^, de arboribus, antendis^ velis^, ancoris, temonibus, barca, vel de 
quolibet alio coredo, restitucio' dampni^ fiat de comuni'' habere navis, et 
eciam^^ de ipsa nave^\ appreciando dictam navim vei lignum, et prohi- 
ciendo^^ ipsam tercium^^ minus. | [2j Sed si ipsa res de supradictis, de 
qua dampnum^* habitum fuerit, reparari poterit decenter, tanta fiat resti- 
tucio'^ dampni^, quanta videbitur res ipsa minus valere. | [3] Si vero ad- 
veniret quod navis per fortunam temporis allebaretur, vel dampnum^* ali- 
quod haberet per cursarios, totum dampnum^* debeat restitui per vaream^^ 
de habere^' invento in ipsa nave^^ et eciam^^ de ipsa nave^^ appreciando 
eam^® tereius^^ minus. 

^ E. damnis ^ E. arboribus ^ E. antennis ^ D. E. avertat ^ C. antemnis, D. E. 
antenuis " D. vellis, E. omisit verba: „veli8, aucoris" ^ C. E. restitutio ^ E. damni 
^ E. communi ^° C. D. E. etiam '^ E. navi '- E. projiciendo '^ C. E. tertium '* E. 

damnum ^^ C. D. E. restitutio '^ C. D. avaream, E. variam '^ C. „hre'*, sed in 
margine: „auere', D. avere '^ E. etiam, eam "^ D. E. tertium. 

VIll. 

De concordia^ que lit inter patronum navis et mercatores^. 

[1] Ordinamus quod omnes naves que nauli^antur^ tam in Ragusio quam 
extra cum mercatoribus^ Ragusii, patronus vel suprapositus debet esse in 
coneordia cum eisdem, tam de marinariis vel^ temonibus, arboris", antendis^, 
quam de aliis coredis, que concordia^ scripta esse debeat^ per scribanum 
navis. | [2] Que hostendi^^ debeat comiti et consiliariis infra dies octo, cum 
venerit ad exeundum de Ragusio, et si aliquid deficeret^^ secundum con- 
cordiam quam inter se habuerint, comes ciim majori parte consiiii mi- 
noris, constringere debet^^ patronum adinplere^^ secundum concordiam ha- 
bitam inter se. | [3] Et si patroniis non adimpleverit concordiam ipsam, et 
navis exibit de Kagusio, quod patronus solvere debeat yperperum*'' unum 
pro miliare'* de eo quod portat navis ipsa, de quo banno medietas sit 
comunis^'*, et altera medietas^' mercatorura^*^. | [4] Si vero mercatores^ 
ipsi, postqnam venerint*'' Ragusium, non lamentarentur infra dies octo^*^, 
iiichil^^ iride in antea liabeant raeionis^'-^, et de ipsis pactis nuihim dam- 
pnuni''^'^ substineat^'^ antedictus patronus. | [5] Kt si extra Ragusium ahqua 
navis Ragusina acordaretur'*''' cum mercatoribus* Ragusinis^^ de marinariis 



Liber VII, cap. VII— XI. 155 



et coredis, ut diximus supra, et iion attenderetur per patronura, si raerca- 
tores conqueri voluerint corara coraite, scribanus teneatur hostendere^' 
concordiara comiti^** et consilio, infra dies octo postquain Ragusiuin intra- 
verint; et si ipsi laraeutacionem"® non fecerint infra dictos^^ dies octo, 
nichiP* inde in antea habeant racionis^^ 

* D. credentia - D. merchatores ^ E. naulizautur • D. raerchatoribus ^ D. 
m^jrinariis, temonibus ** B. C. D. arboria (sic), E. arboribus ^ E. antennis ® B. 
Quam concordiam (sic). ' E. debet '" D. E. ostendi " E. defficeret '- C. D. 
aebeat '^ C. D. E. adimplere '^ E. iperperum '^ D. E. milliare '^ E. coramunis 
'^ E. medietas sit raercatorura '* D. raerchatorura '' D. venirent "^ E dies octo, 
octo dies ^' E. nihil ^' C. D. E. rationis 23 e. damnum 24 c. D. E. sustineat 
2-' D. E. accordaretur "^e g Rag., C. Ragux., D. Ragusinis, E. Racusinis " q j) 
E. ostendere -'s g comiti ^j c. E. lamentationem ^" D. infra dies octo. 

IX. 

De mercibus non portantibus^ supra cohopertam^. 

[1] Nulla^ navis de uua cohoperta*, naulic.-ata'' in Ragusio, audeat 
ferre aliquas merces super^ cohopertara^; et qui contrafecerit' solvat co- 
inuni^ pro banno duphim ejus quod recepit pro naulo de ipsis raercibus 
de super'' cohoperta*. | [2] Et scribanus teneatur raanifestare coraiti et 
consilio ipsas raerces, et si raanifestare conteinpserit ipsas inerces, ipse 
de suo proprio solvere debeat coinuni® nostro yperperos^ quinque^^; | [3] 
preter raerces que vadunt in casellis^^ que non debent aliquara penam 
.sustinere. 

^ B. C. D. portantibus (sic), E. portandis 2 c. E. coopertam ' D. Si ulla * C. 
E. cooperta ^ E. naulizata ^ D. E. supra ' C. contravenerit (in loco rescripto) 
" E. communi » B. C. ypp., D. yppr., E. ipp. ^° C. v '^ C. cassellis. 

X. 

De pueris mercatorum^ 

NuHus^ pner mercatorura^ audeat portare casseUam in aliqua nave^ 
exeunte de Ragusio, que nauH^ata* fuerit per mercatores'' Ragusinos^ 

' D. merchatorum 2 jy^ gj uHus ^ g, nayj 4 g naulizata ■' D. merchatores 
^ B. C. Rag., D. Ragusii, E. Racusinos. 

XI. 

De naucleriis et marinariis non valentibus relinquere lignum 

extra Ragusium. 

[1] Nauclerius et niarinarii euntes ad partes cura ahqua navi vel Hgno 
et exeuntes de Ragusio, non valoant reHnquorp navein v«.'l Hgnura ipsum 
iii aHquo loco^ iiisi ess^^nt in conconHa cuin |»a(rono vel superposito'"^. Et 
qui fecerit contra, solvat yperpera^ viginti quiiique, medietatem quorum 
habeat comune* nostrum, aUeram habeat navis cum nauclerio et marinariis. 
Va qui navim'' ipsam in Ragusio sine voHintate patroni vel superpositi'^ 
dimiserit, solviTf debeat yperperos decem ; nuMHetas sit comuni.^*, rt aHpra 
navis cum nauclerio et marinariis. | [2] Salvo si haberent justum inpedi- 
mentura^ quod cognosci debeat per comitem et ejus curiaiu. 



156 Stiituta Ragusii. 



^ 0. „loco" additum manu recentiori, E. in aliquo, nisi 2 j) superpossito, E. 
supraposito ^ B. G. ypp., D. yppr., E. ippos, ipp. * E. commune ■' E. navem 
^ E. suprapositi ^ C. D. E. impedimentum. 

XII. 
De marinariis qualiter tenentur complere viagium^ 

[1] Omnes marinarii qui vadiint ad marinari^iam^ et ad viaginm\ te- 
neantiir ipsum viagium^ explere, eundo et reddeundo^, caricando et disca- 
ricando. | [2] Et si patronus vel superpositus* vellet^ in aliquo loco disca- 
ricare" a raedietate carichi citra, id est inferius, vel caricare^ alias^ res, in 
utilitate sua sit ei*^ licitum facere, si vadit sine mercatoribus'^. | [3] Et si 
vadit cum mercatoribus'^, ipse patronus vel superpositus^^ sit in concordia 
cum eisdem. | [4] Et marinarii teneantur explere viagium^ totum, ut dictum 
est; et si aliquis eorum contrafecerit et navem relinquerit^\ ipse teneatur 
restituere totum in duplum quod susceperit, vel quod suscipere deberet 
pro marinaricia'^ ipsi patrono vel superposito^* navis. | [5] Si vero patronus 
vel superpositus* ad statutum terminum raarinariis paccamentum^^ non 
fecerit, ex tunc in antea teneatur ipsura paccamentum^'' restituere ipsis 
marinariis in duplum. 

^ E. viaggium ^ q e. tnarinadtiam ^ C. D. E. redeundo ^ E. suprapositus 
^ D. velet ^ D. discaricliare ^ D. carichare ^ E. alias, aliquas ^ E. ei, eidem 
^" D. merchatoribus ^^ E. suprapositus '^ E. reliquerit '^ D. E. marinaritia '^ E. 
supraposito ^' E. pacamentum. 

Xlll. 
De nauclerio et marinariis quod non audeant vendere navem. 

Decernimus eciam^: quod nullus nauclerius vel marinarii audeant ven- 
dere aliquam navem vel lignum, sine voluntate domini vel dominorum 
navis vel ligni. Et si nauclerius vel marinarii venderent ipsam navim^ vel 
lignum, solvere debeant totum quod dominus vel domini voluerint facere 
suum dampnum^ per sacraraentum, in duplum; et medietas dupli sit co- 
munis*, et altera sit dommi vel dominorum ipsius navis vel ligni. 

* C. D. E. etiam '-^ E. navem ^ E. damnura * E. communis. 

XIV. 

De patronis volentibus vendere navem suam. 

[1] Quilibet patronus vel superpositus^ navis vel ligni habeat liberam 
potestatem vendendi navem vel lignum, ubicunque^ sibi placuerit, sine 
contradicione^ marinariorum, tam euncium* ad partes quam ad marinari- 
ciara"''': | [2] preter quara ad ista loca, videlicet in terra Saracenorura^ Tar- 
tarorum^, Dalmisii^. | [3] Et si navis vel lignum venderetur intra Culfum, 
patronus vel superpositus' dare debeat^ pro quolibet marinario, causa ve- 
niendi Ragusiura. yperperum^^ unum. | [4| Et si venderetur in Romania 
vel Cicilia'', habere debeat unusquisque yperpera^^ duo; et si venderetur 
in ultramarinis partibus, habeat quilibet yperpera*^ tria, ut dictura est, 
causa veniendi Ragusiuni, pro expensis. 



Liber VU, cap. XII— XVII. If^T 

[5] Si vero aliquis inarinarius remanere velet^'' in aliquo loeo, ubi 
iiavis vel lignum vendita^^ fuerit, habeat potestatem remanendi ad suam 
voluntatem, et nichiP" habeat pro expensis: et hoe intelliiiatnr^^ si navis 
vel lignum venderetur ibresteriis. | [6J 8i autem venderetur Ragusinis, et 
patronus velet^*^ in se tenere unum quarterium, vel quintum vel aliquam 
partem dicte navis vel ligni, nichil '' detur, sicut dictum est, marinariis 
pro expensis, causa veniendi Raousiuin, sed teneantur totum viaiiiuni^'* 
complere, sicut fuerint in coneordia euin patronis. j [7] Et si niajor pars 
patronorum velet^** vendere naveni vel Jignum, vel inter se incantare, minor 
pars eorum nequeat contradicere. | [8] Si vero navis vel lignum venderetur 
ad dicta vetata-^ loca, dare'^^ deheat patronus. vel superpositus^ terciuni-"^ 
de eo quod vendita esset. | |9J Si autem veiideretur in l)aliiiisio, perdat 
precium^^ illud. 

' E. suprapositus - E. ubicumque ^ C. D. E. cootradictione * C. D. E. euntiuin 
^ D. E. mariuaritium '■ B. rieracenoriun (sic). ' B. Tataie (sic). ^* C. D. ec Dalmisii 
>* E. debeat, Hebet '" E. ippum " E. Cilicia f-ic . '^ B. ypp., C. D. yppr., E. iper- 
pera '* B. C. yppra, D. yppr., E. ippa '^ D. E vellet " E. veuditn, venditum 
^ E. nihil '^ E intelligitur '« D. E. vellet '^ E viaggium -'• E. vetita loca 
2' E. loca, debeat 22 d, £ tertium -3 j). E. pretium. 

XV. 

De pactis inter patronum navis, et^ naucleriuin et marinario?. 

Si patrouus alicujus navis vel hgni extra Ragusium dederit navem 
suam vel hgnum nauclerio et marinariis, sive sit comparata^ extra Ragn- 
sium, sive sit propria, sciendum est quod omne pactum. quod patronus 
navis vel ligni fecerit cum nauclerio et marinariis, est hrinum habendum. 

' D. navis, nauclerium ^ e, comperata. 

XVI. 
De patrono navis qui vadit cum ea marinarius. 

Patronus navis vel ligni qui vadit cuni ipsa marinanus, non possit 
in aliquo precipere in ipso ligno, nisi quantumcunque* pertinet in^ parte 
sua: sed in^ partibus aliorum nicliil^ valeat precipere, nisi haberet licen- 
ciam''' ab aliis patronis. salvo quod bene possit precipere de coredis, sicut 
dictum est in^ presentibus statutis. 

' E. quanturacumque ^ q^ d, im .1 j) jm * E. nihil ^ C. D. E. licentiam. 

XVII. 

De expensis necessariis^ in navi. 

|1J Atlirmamus quod 6\ expendium aliciuod necessarium* esset in ali- 
(pia nave^ vel ligno, et major pars patronorum essnt in concordia faciendi 
illud expendium, et minor pars noh't^ (jiiod »'Xpendium illud lieret, scien- 
diiiii cst (jiiod major pars vincit ininorem. ( [^J Et si minor pars \icta 
diceret (piod iioii lial»eret ali(piid, iinde possit facere expendium aut nolet*, 
sciendum est quod alii socii po.ssunt accipere denarios ad lucrum supra 



158 Statuta Hagusii. 



partes navis vel ligni, videlicet supra partes illorum qui noluerint facere 
expendium illud, sicut melius poterunt^; et eciara'' possunt precipere nau- 
clerio, ut eos accipiat in . entega vel infra navem, vel ad quodcunque' 
lucrum eos invenire possit. | [3] Et si aliquis de patronis velet^ ire mari- 
narius cum ipsa nave^ vel ligno, alii patroni non possunt contradicere ei, 
nec tenere eum quod non vadat. 

^ E. neccessariis ^ g^ neccessarium ^ E. navi ^ D, E. nollet ^ E. poterint 
6 C. D. E. etiam ' E. quodcumque * 0. D. E. vellet ^ E, nave, navi. 

XVIII. 
De faciendo nauclerio. 

Cum patroni alicujus navis vel ligni venerint ad elligendum^ et fa- 
ciendum nauclerium, sciendum est quod major pars patronorum debet vin- 
cere minorem partem^ patronorum, et qualemcunque^ hominem major^ 
pars patronorum eligerit^ in nauclerium, ille debet esse nauclerius. 

^ E. eligendum ^ D. minorem patronorum ^ E. qualemcumque * B. minor 
(sic), C. D. E. major ^ C. elligerit, D. ellegerit, E. elegerit. 

XIX. 
De servis qui vadunt marinarii. 

Servi qui vadunt marinarii cum navibus vel lignis Ragusii^, vadant 
pro liberis; et si servus aliquis qui iret in ipsis navibus vel lignis mari- 
narius, fugeret vel captus esset, donec ipsa navis vel lignum venerit Ra- 
gusium, pars ejus debeat laborare doraino servi illius^ et nichiF aliud 
recipere pro eo, et ita laborare debeat uni alii libero, si caperetur. 

^ B. C. D. Rag, E. Racusij 2 e. servi, et ^ e. nihil. 

XX. 

De servis qui vadunt conducti. 

[1] Sancimus quod omnes servos patronorum navis^ vel ligni, quos 
ipsi in sua nave vel ligno ponere voluerint, seu mittere, nauclerius debeat 
recipere^ eos pro servis, et non pro liberis. | [2] Et sciendum est^ quod 
patroni habent* potestatem ponendi in illo ligno servum suum pro con- 
ducto, quando illud lignum fuerit paratum. Et nauclerius qui eos servos 
susceperit, habet^ potestatem verberandi et percuciendi*^ servum vel servos 
patronorum, et corrigendi eos, cum navis ipsa vel liguum in viagio^ fuerit. j 
[3] Et si ipse servus vel servi pro ipsis verberibus fugerent vel perde- 
rentur, sciendum est quod nauclerius aut comunitas^ ejus nichiP tenetur 
emendare pro servo ilio vel servis, verumtamen pars ejus navigare debet, 
ut dictum est. 

^ C. D. navi (sic). 2 q j). e. accipere ' E. Et est sciendum * E. habeut, 
habeant ^ E. habet, habeat '' C. D. E. percutiendi ' E. viaggio *f E. communitas 
'• E. nihil. 



Liber Vn, cap. XVII[-XXIV. 159 

XXI. 

De conduclo qui lugit. 

Si conductus alicujus pat?*oni navis vel lig-ni fiigerK, sciendum est 
quod pars illius conducti navigare dehet doniino suo, ac si conductus esset 
in nave vel ligno; aut nauclerius ligui debet ponere aliuni conductuni pro 
tanto precio^ quanto* illud fuit, qui fugit^, positus, vel debeat tollere con- 
ducturam, et ponere eam in coraunitate^ navis vel ligni. Et dominiis qui 
ante posuit dictum conductum, debet paccare^ conducturara illam, quantam'^ 
ipse dederat primo conducto. 

' C. D. E. pretio - E. quantum ^ D. fuit * E. communitate '• E. pacare 
^ E. quantum. 

XXII. 

De termino mavinariorum qui complent non finito viagio". 

Si aliqua navis vel lignura cepisset viagium^ et haberet nauclerium 
et marinarios ad marinariciam^, ^t terminus finiretur, ad quem eos ret-e- 
pis.set, viagio^ non completo, volumus quod ipse nauclerius et marinarii 
totum viagium^ complere teneantur, si patronus vei superpositus* hoc vo- 
luerit; ita tamen quod tantum recipiat quihbet ex eis pro superfiuo'^ quod 
steterit, ad racionem® quantum antea receperant, facta computacione' dierum. 

^ E. viaggio - E. viaggium ' C. D. E. niarinaritiam * E. auprapositus ^ Fv 
,.pro superfluo • omi.ssum. '■ C. D. E. rationem "^ C. E. computatione. 

XXIII. 

De marinario ad partem qui infirmatur. 

[1] Cum aliqua navis vel lignum ceperit viagium^ in Ragusio ad 
eundum ad partes, si antequam exierit de Ragusio aliqiiis marinarius intir- 
maretur^, uichil^ teneatur ipsi navi vel ligno. | [2] Et si navis exisset de 
Ragusio, et marinarius aliquis infirmaretur extra Ragusium, et remaneret 
in aliquo loco infirmus, in ipso viagio* pars debeat eidem lucrari toto ipso 
prinio^ viagio*, sicut ipse esset presens; et eciam*' debeatMiabere expensas, 
quantum unus de*^ marinariis habet. | [3] Si vero navis ipsa vel lignuni 
reverteretur ad civitatem, vel locum in quo'-* dimisisset ipsuni infirmiim, et 
inveniret eum sanum, si ipse marinarius velet^^ ascendere et venire cum 
nave vel ligno, sit ei licituni facere : | [4] salvo si navis vel lignum lia- 
br-ret alium marinarium loco^^ ejus. 

' E. viaggium - E. iutirmatur ^ E. nihii * K. viaggio ' C. D. iprio viagio 
• C. D. E. etiam ^ D. debet « D. ex •' D. qua '" D. E. vellet '» D. in locum. 

XXIV. 

De marinario ad marinariciam' qui infirmatur^. 

[1| Volumus eciam^ quod si navis aliqua vel lignura iret ad niarina- 
riciani^, et aliquis marinarius inlirmaretur in Ragusio, si acceperit raari- 
nariciani*. ipsara reddrre debeat patrono vel superposito'', et non teneatur 
navi vel hgno inde in antea. | [2] Et si ipsa navis vel iignuni exiret de 



160 Statuta Ragusii. 



Ragusio, et marinarius aliquis infirmaretur et remaneret ad aliquem locum 
vel civitatem, habere debeat de marinuricia'^ tantum, quantum ipse servi- 
verit^ ipsi navi vel ligno. 

' E. marinaritiam 2 g infirimatur (sic). ^ d. E. etiam ^ q j) e. marina- 
ritiam ^ E. supraposito « E. marinaritia ^ E. serviverit, servierit. 

XXV. 

De marinario qui moritur. 

Ordinamus^ quod si aliqua navis vel lignum navigaret ad marinari- 
ciam^, et aliquis de marinariis moreretur ante complementum marinaricie^ 
volumus quod solvatur sibi per racionem^ de eo quod serviverit ipsi navi 
vel ligno; et si navigaret ad partes, et unus de marinariis moreretur vel 
plures, de ipso solo viagio^ sibi pars debeat laborare. 

^ In cod. B. O miniatum, in quo avis cum cauda longa sicuti psittacus. ^ q_ 
D. E. marinaritiam ^ C. D. E. marinaritie ^* C. D. E. rationera ^ E. viaggio. 

XXVI. 

De discordio super numero parcium^ inter patronum et 

marinarios. 

Si patronus navis vel ligni dederit ipsam navem vel lignum ad partes, 
et discordium aliquod erit inter ipsum patronum^ et nauclerium et mari- 
narios de numero parcium^, et super hoc non essent testes, volumus quod 
credenciam* habeat patronus ipsius navis vel ligni. 

^ C. D. E. partium 2 g^ patronum ipsum ^ E. partium * C. D. E. credentiam. 

XXVII. 

De conducto, quod possit esse testis. 

Sciendum est quod quilibet conductus navis vel ligni bene potest esse 

testis, preter nauclerium et marinarios^ et eciam^ inter nauclerium et 

marinarios et mercatores^ potest conductus testificari; salvo quod ipse 

conductus non sit servus, qui testis examinari debeat, et ejus testimonium 

esse in* providencia''' illorum qui judieaturi sunt inter ipsos. 
ci 
^ B. marinarios (sic). 2 q_ e. etiam, D. ,,et eciam — mercatores" oraisaum 

3 D. merchatores * D. im ^ C. E. providentia. 

XXVIII. 

De illis qui volunt dividere lucrum extra Ragusium. 

[1] Si nave vel ligno existente extra Ragusium, velent^ ipsi.de nave 
vel ligno dividere lucrum quod fecissent, et dividerint ipsum lucrum^ scri- 
batur per scribanum navis vel h'gni quelibet pars per se, sicut fuerint re- 
cepte^. I [2] Et si dampnum* aliquod adveniret'' dicte navi vel ligno, 
dictum dampnum* restitui debeat de ipso hicro: quihbet per se restituat, 
sicut receperit. Et si de ipso lucro plus*^ divisissent quam dampnum^ esset', 
non debeant nisi tantum restituere, quantum fuerit dampnum* ; et si divi- 



Liber VII, cap. XXV-XXXII. 161 

sissent minus eo quod esset dampnum®, ipsi non teneantur restituere, nisi 
de eo quod lucri susceperint. 

' D. E. vellent ^ d. et dividerint, scribatur ^ E. fuerit recepta * E. damnum 
* C. advenerit ' E. plus, prius " C. essent ** C. dapnum (sic), E. damnum. 

XXIX. 

De paraspoclia non extrahenda. 

Nulla^ navis vel lignum que navigat ad partes, possit extrahere para- 
spodiara de comunitate^ navis vel ligni; et si aliqua res poneretur in ipsa 
per aliquem marinarium vel conductum, debeat poni de voluntate patroni 
vel nauclerii, ita ut sciat scribanus de qua solvere debeat naulum, sicut 
alie res solverint que in ipsa nave^ vel ligno fuerint. 

^ D. Si ulla '^ E. communitate ' E. navi. 

XXX. 
De honorificencia^ nauclerii. 

Ordinamus quod nullus nauclerius vel marinarius aliquam honorifi- 
cenciam^ habeat, nisi tantum nauclerius qui habeat duas partes, sicut sibi 
pertinet, et non plus. De omnibus rebus qne remanent de mensa tam de 
strossa, quam eciam^ de ahis rebus, nichil^ debeat nauclerius recipere, 
sed totnm remaneat in comunitate'' sua. 

^ C. D. E. honorificentia 2 c. D. E. honorificentiam » C. D. E. etiam * E. 
nihil •'• E. communitate. 

XXXI. 

De marinariis captis. 

[1] Si aliqua navis vel lignum in aliquem portum ierit vel alium locum 
ubi non esset civitas, et aliquis de marinariis vel conductis iret in terram 
non pro servicio^ navis vel liffni, et caperetur ab aliquo, dampnum^ quod 
sibi evenerit sit in fortuna ejus; et similiter intelligatur de raercatore^ et 
qualibet alia persona. 1 [2] Si vero marinarins aliquis iret in terram de 
voluntate patroni vel nauclerii, et sibi dampnum'* aliquod acciderit, ipsura 
darapnura^ restitui debeat de comunitate* navis vel ligni. | [3] Et si mer- 
cator*^ iret in terrara pro utilitate mense sue vel aliarura^ et dampnura' 
reciperet^ ipsum darapnum^ restitni debeat per suam mensam, vel per 
aUos pro quibus iret. 

^ C. D. E. servitio - E. damnum ' D. merchatore * E. communitate ^ EX 
merchator • C. D. E. aliorum ' D. vel aliorum, ipeum dampnum. 

XXXII. 

De eo qui capitur occassione^ pignorum. 

Si navis vel lignum irnt ad aliquain civitatem que haberet pignora* 
super homines Ragusii, et aliquis mercator' vel marinarius vel aliqua per- 
sona ipsius navis vel hgni caperetur pro* ip.sa pignora, et darapnura* aii- 
quod ibidem haberet, ipsura dampnura'^ restitui debeat per coraunitatem'* 

MONU.M. HISTOR. JUK. IX. H 



1(52 Statuta Ragusii. 



iiavis vel ligni, salvo si dictus mercator^, marinarius vel alia persona 
captus esset pro suo proprio debito clare facto. 

^ E. occasione, ocassione ^ g, pignoram (sic). ^ D. merchator * E. per ^ E. 
daranum ^ E. communitatem. 

XXXIII. 

De navibus captis a cursariis. 

[1] Si navis vel lignum caperetur a cursariis, vel pignoraretur ab ali- 
quo, vel per forcimn^ a dominatore aliquo teneretur, et aliquis Eaguseus 
sine voluntate patroni illius navis vel ligni recuperaret eam, patronus ligni 
possit et debeat eam vel eum accipere sine aliquo precio^ Et iile qui 
pactasset^ lignum pro recuperacione* perdat pfecium'^ quod pro ea solvisset, 
et patronus ligni possit eum accipere, ubicunque*^ eum invenerit. | [2] Et 
si ille qui ipsum lignum recuperaverit extra Ragusium in quocunque^ loco, 
patrono** ligni sine questione reddere^ nolet^^, quod ipse illud in Ragu- 
sium^^ salvum cum omnibus viagiis^^ que dictum Iignum fecerit, postquara 
patronus pecierit^^. illi qui ipsum recuperaverit^^ reddere teneatur. 

^ C. D. fortium, E. forzium ^ q^ ^ pretio ^ q d paccasset, E. pacasset, 
paccasset * C. D. E. recuperatione ^ D. E. pretium ^ E. ubicumque, ubicunque 
■^ E. quocumque, quocunque ^ B. patroni (sic), C. D. E. patrono ^ D. redere ^^ E. 
nollet ^^ B. iu Rag., D. Ragusio, E. in Racusium ^^ E. viaggiis '^ C. E. petierit 
'^ D. E. recuperavit. 

XXXIY. 

De obediencia^ debila nauclerio a marinariis. 

[1] Marinarii navium que^ vadunt in viagiiim^ teneantur obedire* 
nauclerio, dum ipsum viagium^ durat. | [2] Et non possint dicere nauclerio 
vel superposito^: „revertamur Ragusium" ; et nullum viagium^ perturbari^ 
possint, quod facere velef^ ipse nauclerius vel superpositus^. Et qui ipsum^ 
turbare voluerit, solvere debeat yperperos^^ deeem; medietas sit comunis^^ 
et alia patroni vel superpositi^^. | [3] Et scribanus navis vel ligiii teneatur 
manifestare comiti et sue curie ipsum turbatorem vel turbatores infra dies 
octo, postquam Ragusium venerit^^; et si non manifestaverit, ipse solvere 
debeat yperperos^^ decem. 

^ C. D. E. obedientia ^ j) qui s ^. viaggium * D. teneantur nauclerio •' E. 
omisit: „vel superposito" ^ E. perturbare ' C. D. E. vellet ^ E. suprapositus 
^ D. eum ^" E. iperperos ^^ E. communis '^ E. suprapositi '^ E. venerit, venerint 
'* B. ypp., C. yppr., E. iperperos, ipp. 

XXXV. 
De afflaturis. 

Si navis vel lignum inveniret aliquam afflaturam, vel caperet aliquam 
navem vel lignum inimicorum, totura habere inventura in ea vel in eo in 
quatuor^ partes debet dividi ; unani partem habeat ipsa navis vel lignum, 
unam aliam habeat ipsum habere quod erit in nave vel ligno ipso, reli- 
quas duas partes habeant raarinarii et raercatores equaliter inter eos^. 

^ D. quattuor ^ jj, ge. 



Liber VII, cap. XXXIII-XXXVIII. 163 

XXXVI. 

De Raguseo^ quod non possit^ nauli(;are^ lignum foresteriorum. 

Nullus Raguseus possit naulioare^ aliquod ligiium foresteriorura, sub 
pena dupli de eo quod daret pro naulo ipso, quod bannum esse deheat 
nostri coraunis''; excepto quod navera Venetoruni bene possit nauli(^re^. 

^ b. Rag., D. Raguseis, E. Racuseo ^ g g, possit, D. possint ' E. naulizare 
"* B. naulicare (sic), D. E. naulizare ' E. communis. 

XXXVII. 

De mercato quod fit de naulo et arris. 

[1] Mercatores qui nauli^are^ voluerint navem aliquam vel lignura, 
debent dare^ ununi folaruni^ pro arris, in* presencia'^ scribani navis, quod 
mercatum sit firraum, et scribanus teneatur scribere ipsas^ arras et pacta 
omnia que in simul fecerint. | [2] Et si mercator vel raercatores^ velenf* 
diraittere ipsara navera vel lignunj, eraendare del)eat patrono totura naulura 
de quanto ipsi habuerint nauli^atura', quihbet pro parte sua. | [3] Si vero 
darent pro arris ab uno folhiro supra, patronus navis se tenere debeat ad 
arras. | [4] Et si aUquis illorura qui nauh^^^assent^^ naveni vel hgnum, 
raoriretur^^ antequara poneret in nave et arras dedisset, nichiP^ debeat 
satisfacere patrono de naulo. | [5] Et si aliquid in* nave posuisset, voluraus 
quod solvere debeat secundura racionera^^ nierciura que intus fuerint posite. 

' B. naulicare (sic). ^ j) debent unum * C. D. E. follarum * D. im '• C- 

D. E. presentia " E. omnes "^ D. merchatores ^ D. E. vellent ^ B. naulicatum (sic), 

E. naulizatum '" E. naulizasset " B. moraretur, C. «moriretur- correctum ex ,.mo- 
raretur'", E. moreretur '"^ E. i)ihil '^ C. D. E. rationem. 

XXXVIII. 

De peciis^ pannorum, quod^ debent esse^ per ballam^ 

Ordinaraus quod pecie^ de santillarensibus" esse debeant decera octo^ 
pro balla. Itera scarlede raagne pecie vi pro balla^. Itera* pecie^^ fosta- 
gnorura^^ quinquaginta pro balla. Itera tlorentini et terlise^^ pecie^* octo 
pro balla. Iteni'"* raostaroli^''' pecie^^ octo pro balla. Itera^** staraforti*^ de 
Mediolaoo pecie^^ octo pro balla^'. Iteni staraforti^^ de ra^o^^ pecie'^ sei 
pro balla. Itera scarhite parve pecie*^ septera pro l)alla*^ Itera ypre*^ 
pecie septera^^ pro halla. Item (^alaoni''^ pecie^' sex pro balla. Itera caniore 
pecie*^ septera pro balla. Item belvasi'*'* et oliveri'^-' pecie^° sexdecim pro 
balla. Item sanguiuiti et vacete'*'' pecie'" octo pro balla. Iteni saje pecie'^ 
octo pro balla. Itera raatarelli*^ et alodini braea*'* de Veneciis^® cccl'° pro 
balla. [tera canevaca^* et panus'- de lino bra(,*a^'* de Hagusio'' mdc^* pro 
halla. Linum dehet naulieari^'"' ad railiariura'"' grossura de Veneciis*'*. Iteni 
ferrum lahoratum milaria^' duo ad grossum de Veneciis^^ pro lialla. Item 
ferrum non laboratum railearia*'* tria pro halhr^^ et rarae** lal)oratuin 
inediura railiare*' grossum pro balla. 

' C. D, E. petiis ' D. E. quot ^ D. esse debeant * E. pro balla '■ C. 
npretio", correctura manu recentiori stipra lineolam iu „peci«i**, D. E. petie •• D. 
(^antilarensibuA, E. sentellareoMJbuR, sentellaribus ^ C. D. decem pro bjilla, EL lacuna: 



164 Statuta Ragusii. 



„debeant .... pro balla". ^ B. „Item scarlede magne pecie vi pro balla" adscriptum 
infra in margine, C. D. omittunt haec verba, E. autem haec eadem habet infra, v. notam 
20. 9 E. balla. Petie, ^° D. petie, E. peti§ ^^ E. fustagnorum '2 E. tarlis^ '^ g, peti^ 
'^ C. „Item — pro balla" hoc loco deest ^^ E. mostaroli, mostraroli '^ D. „Item 
stamforti pro balla'-' omissum '^ C. nunc sequitur supra omissum: „Item mostaroli 
pecie octo pro balla" '^ E. stanforti, stranforti ^^ E. Eacco, Raco ^o jy gcarlata, 
E. ,.Item scarlatt^ magn^ sex peti^ pro balla. Item scarlatt^ parv§ septem peti^ 
pro balla" *' E. ipr^ ^2 ^ septem peti^, peti§ septem 23 j^ zaloni, zalloni ^* E. 
telvasii ^5 e, olivorii ^e ^ vacett^, vacetg ^t ^ mattarelli, matarelli '^^ E. brachia 
29 D. E. Venetiis ^^ E. 350 ^' C. canavaya, D. canavaza, E. canevazo ^^ q pannus 
33 E. Racusa 34 c. Mille DC, D. mille sexcentum, E. 1600 ^s ^, je, naulizari ^e e. 
milliarium ^^ C. miliaria, E. milliaria ^s q d^ e^ milliaria 39 e. omisit „pro balla"^ 
^^ B. C. rume (sic). *^ D. E. milliare. 

XXXIX. 
De mercibus, qualiter debent ponderari. 

Statuimus quod de mercibus omnium parcium^ quas Eagusei^ portant 
Venecias^, tam de cera quam becunis^, moltaiinis^ lana, agnelinis*^ et 
chorio', debeant ponderari ad pondus Veneciarum^ ad grossum. Leporine 
autem sint^ duo milia^^ pro uno miliario^', mille vulpes pro uno miliario^^ 
duo milia^'"^ foine pro uno miliario^^. Schilate'* sexdecim milia^^ pro^^ uno 
miliario^^, grana^^ et seta unum miliare^' Veneciarum^'* subtile^*^ pro uno 
miliare^^. Item coria^^boum^^ sicca^^ quadraginta pro uno miliario^^. Ooria^* 
agnopasti^^ quinquaginta pro miliario'''^ coria'-^^ de cervo sexaginta pro mi- 
liario^^. Item becune^^ et^' moltoline agnopaste^^ cl^^ pro miliario^^,. 
coria^^ de buffalo^^ duodecim pro miliario^^, et^^ coria catablati sexaginta, 
pro miliario^^. 

^ C. D. E. partium 2 g. c. Rngusei, E. Kagusini 3 j) Venetiis, E. Venetias. 
* C. D. pecunis ^ E. moltolinis ^ E. agnellis "^ D. E. corio ® D. E, Venetiarum 
9 E. autem duo ^" D. E. millia ^^ D. milliario, E. pro milliari uno '2 D. E. milliario 
'3 D. milliaria, E. millia '* D. scilate ^^ C. D. sexdecim pro '^ E. grano '"^ D. E. 
milliare '^ B. C. Venec, D. Veneciarum ^^ E. subtile de Venetiis 20 0. D. choria 
2' E. bovum, boum 22 j) sicha 23 D. Choria 24 ^. omisit: „Coria agnopasti .... 
de cervo sexaginta pro miliario" 25 j) miHiario 26 q j) pecune 27 g^ jtgm moltoliu^ 
28 E. agropast^ 29 q^ J)^ £^ centum quinquaginta 3o q buffallo ^^ E. omisit „et"., 

XL. 

De mercibus que debent poni in navi ad pondus. 

[1] Statuimus quod omnes merces que portantur de Ragusio Venecias^ 
debent ponderari, et per pondus poni in nave^ | [2] Et scribanus teneatur 
scribere oranes merces per singulos^ per sacramentum, et si non faceret\ 
solvere debeat^ yperperos^ quinque. | [3] Si vero navis vel lignum nauli- 
^ata' esset ad eundum in® Marehiam Anconitanam, et aliquis poneret in 
navem ultra numerum de eo quod nauli^atum'' haberet, solvere debeat 
naulum duplum de eo quod superfluum intus poneret. | [4] Et si aliquis 
mercator^^ nauli(^avisset^^ tam ad Venecias^ quam ad Marchiam, et de 
mercibus ejus remanerent'^ in terram vei totum vel partem*^ patronus vel 
superpositus^* emendare debeat eidem mercatori^*"' tantum, quantura vide- 
bitur comiti et majori parti consilii rainoris. 

^ D. E. Venetias 2 e. navi ^ e. singulas * D. non, solvere ^ C. debet ^ E. 
ippos, ipp. ' E. naulizata ^ D. im ' E. naulizatum *" D. merchator ^^ D. nauli- 
yasset, E. naulizasset '2 E. remaneret " B. C. partem (sic), E. pars '* E. supra- 
positus ^^ D. merchatori. 



Liber VII, cap. XXXIX— XLIV. 165 

XLI. 

De mercibus que portantur in Marchiam. 

Merces que portaiitur in^ Marchiara Ancontanara'' taliter naulioentur^, 
videlicet: quod nauli^f^lur^ centenariura pro centenario, tara de beconis* 
quani de^ nioltolinis^ et unura centenariura de olioris' pro duobus de be- 
cunis®, et libre mccc^ de cera^^ ad pondus Ragusii pro uno centenario de 
becunis, et coria catablati cxxv^^ pro uno centenario coriura'^ et unum 
railiare^' de lana inbojata** pro uno centenario de pellibus, et centura 
sclavine^'' duplices pro uno centenario coriura^^ 

* D. im 2 B. C. D. AncontaDam (sic), in D. correctum in -nit-, E. Anconitanam 
' E. naulizentur * E. becunis * E. omisit ^de" ^ E. montolinis, moltolinis ^ B. 
C. olioris (sic), E. cauriolis ^ C. D. beconis ^ E. 1300 ^^ E. omisit verba „de 
cera^' ^^ E. 125 •« D. chorium, E. coriorum " D. E. milliare '♦ C. D. E. imbo- 
jata ^^ D. salavine. 

XLII. 

De pecunia^ que vadit cum navi. 

Moneta sive pecunia^ que vadit cum nave^ vel ligno Ragusii^ que vel 
quod* vadit per Culfum cura entegis^, ire debeat ad fortunara dominoruni 
ipsius monete, maris et gentis clare factara ; et de toto prode quod inde 
Dominus dederit de dicta moneta, et eciam^ de naulo eundo et reddeundo^ 
et de aliis utilitatibus quas habere possit ipse navis vel Hgnura, duas 
partes hicri habeat navis et raarinarii, et terciam*^ partera ipsa moneta 
habere debet. 

^ D. peccunia ^ £), e. navi " B. C. D. Rag., E. Racusij * D. etiam vel que, E. 
vel quod, que vel quod ■' B. entigis (sic). ^ C. D. E. etiam "^ C. D. E. reaeundo 
« D. E. tertiam. 

XLIII. 

De navibus que exeunt de Culfo. 

Si navis^ vel lignum Ragusii'-^ exiret de Culfo cura entegis de volun- 
tate dorainoruni raonete^, ire debeat ipsa raoneta ad fortunani dorainorum, 
maris et gentis clare factam. Et de toto prode quod habebunt, entege* 
predicte habeant raedietatem Uicri'^, et alteram medietatem habeat navis 
cura raarinariis. 

* D. Si vero navis * B. C. D. Rag., E. Racusii ' E. voluntate dominorum 
maris et * C. D. omittunt verba: ,.entege predicte habeant" '* D. in margine alia 
manu additum: „habeat ipsa moneta". 

XLIV. 
De navibus que vadunt cum entegis. 

Naves vel hgna que vadunt curn^ entegis, tam per Cuhiini qnani extra 
Culfura, tani dnnarii quani raerces qui sunt ad nomen enteiraruin, debeant 
habere unain comuneni* fortunam, et si darapnuin^ aliquod adveniret, quod 
absit, maris vel gentis chire factuin*, danipnura^ ipsuin e.sse del^et*^ domi- 
norum entegarum comuniter''. Kt si aliqua persona vtdet' mitter»^ ahquas 
suas merces ad vendendum cum Hgno quod vadit cum entegis, oausa po- 



166 Statuta Ragusii. 



nendi merces ipsas® in entegis, dicte merces vadunt ad fortunam illius^ 
qui eas mittit, sed postquam vendite fuerint merces^^, pecunia^^ earura 
venire debet^* et poni cum aliis entegis, que postea venire debet*^ ad co- 
munem^* fortunam cum omnibus aliis. 

^ E. cum entegis, in entegis ^ E. communem ^ E. damnum * C. clara (gic) 
factum ^ E. debeat ^ E. communiter ^ D. E. vellet ^ E. merces ipsas, merces 
suas ^ E. illius, ejus ^^ E. omisit „merces" ^^ C. D. pecunie '^ C. debent (cor' 
rectum ex „debet'), D. debent ^^ C. debent (correctum ex „debet") " E. communem. 

XLV. 

De entegis que debent scribi per scribanum navis. 

Navis vel lignum que vel quod exibit^ de Ragusio, tam per Culfum 

quam extra^ cum entegis, omnes^ ipse entege scribantur* per scribanum 

in quaterno navis vel ligni, et eciam^ a quibus personis ipse entege fuerint 

recepte, tam a patronis quam ab aliis. Et est^ sciendum quod omnis cre- 

dencia^ est scribani. 

^ E. exibunt ^ ^ extra Culfum '-' E. communes * E. scribi debeant ^ C. 
D. E. etiam ^ E. Et sciendum est "^ C. D. E. credentia. 

XLVI. 

De' manifestacione^ facienda a nauclerio et marinariis patronis. 

Ordinamus quod si aiiqua navis vel lignum voluerit exire de Ra- 
gusio cum entegis, antequam exeat, nauclerius et marinarii manifestare 
debeant patrono vel patronis navis vel ligni et eciam^ dominis entegarum, 
que vadunt in ipsa, ita quod sint omnes insimul, vel major pars eorum, 
quid et quantum portant cum eodem ligno. Et si de Eagiisio exirent et 
non facerent ut diximus, dictus nauclerius cum marinariis solvere debeat 
comuni* nostro yperpera^ viginti quinque, de quo banno nuUum dampnum^ 
substineat^ lignum vel domini entegarum, nisi solummodo^ nauclerius cum 
marinariis^ Et scribanus teneatur manifestare eos comiti et consilio, et 
si non manifestaverit, solvere debeat comuni* nostro yperpera^ quinque. 

^ E. De iis, qui reccipiunt entegas infra Culfum (— XLVIII) ^ C. manifesta- 
tione ^ C. D. E. etiam * E. communi '" E. ippos, ipp. ^ E. dananum ^ C. D. E. 
sustineat ^ D. solumodo ^ C. D. vel marinarii. 

XLVIL 

De navi que patitur naufragium. 

Affirmamus, quod si aliqua navis vel lignum que iret cum entegis et 
naufragium pateretur, ipsa navis vel lignum debeat emendari de prode quod 
ipsa fecisset et de prode ipsarum entegarum^ sed de capitali earum non. 

^ C. antegarum (sic). 

XLVIIL 

De hiis^ qui recipiunt entegas^ infra Cuifum. 

Ordinamus, quod si aliquis nauclerius cum marinariis acciperent* 
entegas* causa navigandi infra Gulfum, quod ipsi^ non possint^ exire de 



Liber VII, cap. XLV-LI. 107 



Oulfo sine voluntate raajoris partis dominorum quorum sunt entege. Et 
si irent' extra Culfum sine ipsorum** voluntate, et aliqua pars monete 
perderetur, quod absit, totum solvere debeant nauclerius et marinarii^, et 
rauneta^^ nuUum darapnum^^ sustineat. 

^ E. iis 2 B. entigas sic). ^ E. icciperet * B. antegas (sic). ■' C. ipsa non, 
D. ipsa navis non •* D. poseit ' E. iret ^ D. sine voluntate * B. et marinariis (sic). 
*" B. C. D. muneta (sic), E. moneta ^^ E. damnum. 

XLIX. 

De hiis^ qui perdunt de entegis. 

Statuimus quod oranes naves vel ligna que vadunt cum entegis de 
horainibus Ragusii et perdunt de denariis qui sunt entegati, et eciam^ 
tam de raercibus quara de blado, vel de quolibet alio quod esset ente- 
gatura, sicut ipsi debent habere partera de prode, ita voluraus ut ipsi 
debeant portare dampnura^ in restitucione^, quilibet per^ se, tam navis 
quam marinarii. 

^ E. iia * C. D. E. etiam ^ E. damnum * C. E. restitutione ^ E. pro se. 

L. 

De hiis^ qui accipiunt cologancias^ intra Culfum. 

[1] Si Raguseus accipit in coUoganciara' tam denarios quam merces 
ab alio Ragusino^ causa navigandi intra Culfnra, ipsos denarios seu raerces 
debent'' habere ad fortunara ejus cnjus sunt clare facte. | [2] Et de lucro 
quod habebit dominus denariorum vel merciura^ debet habere duas partes, 
et ipse habebit terciara'; | [3] salvo si ipse dorainus paetura aliud cum 
eo fecisset. | [4] Ef* est sciendiim quod ipse non debet exire de Culfo 
sine voluntate ejus, et si exiret sine ejus voluntate et aliquid deveniret de 
denariis^, totum periculum raaneat super eura et super bona sua. 

* E. iis 2 B_ cologancias (aic), C. D. collogantias, E. collegantias ' C. D. 
collogantiam, E. coUegantiara * B. C. D. Ragusino, E. Racuseo ' D. debeat, E. 
debet ^ D. mertium "^ E. tertiam » E. Et etiam est '•' E. damnis. 

Ll. 

De hiis^ qui accipiunt^ aliquid in colegancia^ et amittunt de eis. 

Si aliquis Raguseus accipit in colleganciam* tara denarios quam 
raerces et ipse amitteref^ de ipsis denariis vel mercibus, et dorainus ino- 
nete vel merciura velef^ recipere ipsara, licituiu sit ei facere: et ille qui 
perdiderit de eo, nulluin dampnuni^ substineaf*. Si vero dominus dena- 
riorum voluerit'' ipsos dimittere eidem, ille tenetur ipsos denarios tenere 
et cum eis navigare, donec satisfacere poterit^^ dampnuin^ ipsum. Et hoc 
intelligatur de raercatore^^ et non de nave, salvo si aliud pactuin esset 
inter eos. 

* E. iis ' E. accipiunt, amittunt ^ C D. collegantiam, E. collegantia * C. 
D. E. collegantiam '' C. D. amraitteret, E. amitteret, ammitterot * D. E. vellct 
^ E. damnura ** C. D. E. sustiueat * C. D. domiuua denariorum ipsos dimittere 
eidera voluerit, ille tenetur '• D. potterit *' D. merchatore. 



168 Statuta Ragusii. 



LII. 

De marinario qui mittitur cum denariis a sociis^ suis. 

Si marinarius, a suo nauclerio cum societate sua et suorum marina- 
riorum, mitteretur cum denariis ad aliquem iocum per caricum navis vel 
ligni vel per repustura^ aut per^ tramessam vel per aliquem modum, 
marinarius ille* habet credenciam'* de denariis et factis illis pro quibus 
missus fuerit, contra nauclerium et dictos marinarios suos; salvo quod 
inter se haberent jdoneos^ testes, qui habere debent credenciam^ 

^ D. sotiis 2 B^ Q repustura (sic), D. restitura, E. repusturam ^ E. aut tra- 
messam * D. ipse ^ C. D. E. credentiam ^ E. idoneos '^ D. E. credentiam. 

LIII. 

De hiis^ qui non investiunt omnes denarios. 

Sciendum est quod^, si in aUqua nave^ vel hgno extra Ragusium re- 
manserint denarii* de entegis, et incipit investire de ipsis denariis et non 
investit omnes, et marinarii per voluntatem nauclerii investiunt denarios 
suos in aliquibus mercibus, quos marinarii habent*^ de paraspodio, et per 
voluntatem nauclerii ipsi ponerent merces illas^ in nave ad naulum, et 
illa navis vel lignum veniret Ragusium cum salute, cum^ illis mercibus 
et cum® denariis qui remanserunt eis de entegis, patronus ipsius ligni qui 
stetit in^ Ragusio et non ivit cum eo, habet^^ potestatem tenendi se ad 
tantam investicionem^S quanta^^ remansit de dictis entegis in denariis 
qui non fuerunt^^ investiti in eo quod pertinet ei de suis partibus, et 
denarii debent remanere ilhs hominibus de quibus ipsi fuerunt, 

^ E. iis 2 E. lacuna pro „si in" ^ E. uavi * D. de denariis ^ E. habent, 
habeant ^ D. suas ^ C. D. salute vel illis ^ E. et denariis ^ E. in Racusio, cum 
Racusio ^^ E. habet, habeat ^^ D. E. iavestitionem '^ E. quantum '' C. fuerint. 

LIV. 

De eo qui ponit in navi rem calumpniosam^ 

Si marinarius poneret in ligno rem de calumpnia^ vel rem^ vetatam, 
absconse a nauclerio vel patrono ipsius ligni, qui esset in eo aut* extra, 
mariuarius ille debet emendare omne dampnum^ quod pro^ ipsa re de 
calumpnia^ vel vetata deveniret. Et sic intelligendum est de patrono et 
nauclerio, sicut dictum est de marinario. 

^ E. calumniosam ^ jg calumnia ■'' E. vel vetatam * E. aut, vel ^ E. damnum 
* E. quod de ipsa. 

LV. 

De rogancia^ 

[1] Quicunque'' recepit^ aiiquid pro* rogancia^ sciendum est quod 
ipse non debet dividere nec separare a se et*^ suis rebus illud quod ipse 
recepit^; et si separaret a se et a suis rebus illud quod recepit pro ro- 
gancia®, et dampnum^ aliquod adveniret de eo vel perderetur, ille qui 
eum^° portavit et recepit tenetur emendare illad illi persone a qua rece- 



Liber VII, cap. LII— LIX. 169 



pisset; | [2] salvo quod, si inter se feeissent aliud pactura, secundum illud 
pactum iile recepisset coram ydoneis^^ testibus rem illam. 

^ C. D. rogatia, E. rogantia ^ D. E. Quicumque ^ E. receperit * E. pro, de 
* D. rogatia, C. E. rogantia ^' C. E. a se, nec a suis ^ C. D. E. receperit ^ C. D. 
E rogantia ^ E. damnum ^'^ E. id ^^ E. idoneis. 

LVI. 
De strina vel pedocia^ 

Volumus quod si aliqua navis vel lignum, in quo essent mercatores, 
dederit aliquid alicui pro strina vel pro^ pedochya^ vel aliquid aliud de 
voluntate majoris partis illorum qui sunt in ipsa nave* vel ligno, pro sa- 
lute ligni vel navis, et de^ suo habere quod est in ipso ligno, quod illud 
debeat restitui et paccari*^ de toto habere quod est m ipso per vaream'. 

^ D. pedotia * E. vel pedocia ^ B. C. D. pedochya (sic), E. pedocia * E. navi 
* E. et 8uo • E. pacari, paccari " B. C. E. vaream, D. avaream. 

LVII. 
De hiis^ qui non habent denarios pro faciendo carico suo. 

Si aliquis nauclerius cum suis marinariis non haberet tot denario 
quod posset facere caricum sui ligni, licitum est^ ei eum marinariis ac- 
cipere denarios a quocunque^ ipse potest, ad partem de lucro scalumniato*. 

^ E. iis * E. sit ' D. E. quocumque * C. D. scalumpniato. 

LVIII. 
De hiis^ qui prohiciunt^ aliquid de navi in^ mari*. 

Decernimus quod si aliquis presumeret prohicere'^ aliquid in raare de 
nave vel ligno, sine voluntate nauclerii et majoris partis illornm qui sunt 
in ligno ilio, ille qui projecerit tenetur emendare totum illud quod pro- 
jecisset. 

* E. iis * E. projiciunt ^ D. im * E. mare ■' E. projicere. 

LIX. 
De hiis^ qui accipiunt ligna ad nauluin sine marinariis. 

[1] Ordinamus quod quelibet persona que accipit uavera vel lignuni 
vel barcam ad naulura sine marinariis, ipsa navis, lignum vel barea ire 
debet ad fortunam illius qui eam acceperit: | [2] salvo si aliud paetum 
facerent^ inter .se. | [3] Omnes vero barce^ que vadunt pro vino, tempore 
vindemiarum, eundo et reddeundo* esse debent ad fortunara dorainorura 
suorum, quorum sunt ipse barce'. 

' E. iis « D. fecerint ' E. barch.; * C. D. E. redeundo. 



170 Statuta Ragusii. 



LX. 

De hiis^ qui accipiunt barcas ad naulum ad partes. 

[1] Ordinamus quod quicunque^ qui accipit barcusium^ vel barcam 
vel ladiam ad naulum ad partes, cum licencia*, | [2] vel sine licencia*, 
conduxerit lignum illud in^ portum Kagusii completo viagio**, et traxerit 
eum^ in terram tantum, quod homo transire possit inter aquam et lignum 
non tangendo aquam, si lignum ipsum perderetur inde in antea, ille qui 
eum' acceperat non tenetur aliquid emendare pro ipso ligno. 

^ E. iis 2 D. E. quicumque ^ D. barchusium * C. E. licentia ^ D. im 
•5 E. viaggio ' E. illud. 

LXI. 
De hiis^ qui accipiunt lignum sine licencia^ patroni. 

Quicunque^ acceperit barcusium vel aliud lignum sine licencia* pa- 
troni ligni^ et ipsum lignum perderetur, ille qui ipsum^ receperit tenetur 
emendare ipsum lignum patrono cujus fuerit, et insuper omni mense ro- 
manatum unum. 

^ E. iis 2 c. D. E. licentia ^ jy e. Quicumqne * C. E. licentia ^ E. pa- 
troni, et ipsum ^ E. ipsum, ipsum lignum. 

LXIL 
De hiis^ qui accipiunt barcam pro vindemiis. 

[1] Statuimus quod quicunque^ qui accipit barcusium, barcam vel 
londrum ad naulum in omnibus vindemiis, sciendum est quod potestatem 
habet^ ille qui dicta h'gna accipit, vindemiandi eam^ cum eis, et habet 
potestatera dandi ea aliis ad vindemiandum^, et potest servire cum dictis 
lignis usque ad festum s. MichaeUs. | [2] Et post omnes vindemias potest 
ipse facere viagium*' unum cum dictis Hgnis ad tollendum aquam, et 
viagium unum ad tollendum ligna. ] [3] Et infra dictum terminum si 
contingeret quod dampnum^ ahquod adveniret de predictis h*gnis vel orna- 
mentis^ eorum, totum dampnum^ est patronorum iilorum lignorum. 

^ E. iis 2 D^ E. quicumque ^ q j) habeat * B. ea, C. eam; E. „eam" 
deest ^ D. vindemiandi ^ E. viaggium ' E. damnum ^ B. ornamentis (sic), C. 
D. E. ordinamentis. 

LXIIL 
De ligno quod^ inprestatur^ aUcui sine precio^. 

Et* quecunque^ hgna inprestantur^ ahcui persone sine precio^ si 
contingeret quod ipsa hgna perderentur, totum dampnum® debet esse pa- 
troni ligni; et si questio esset inter eos et non haberent testes, tota 
credencia" est in^^ patrono dicti hgni. 

^ D. qui, E. quod, qui 2 p, £, imprestatur ^ q^ J), e. pretio * D. E. Ut 
'"' E. quecumque, quecunque ''' E. imprestantur ^ E. pretio ^ E. damnum ^ C. E. 
credentia ^^ D. im. 



Liber VII, cap. LX-LXVIl. 171 

LXIV. 

De hiis^ qui accipiunt lignum ad vindemiam in certo loco. 

[1] Si aliquis acceperit aliquod lignum causa vindemiandi ad certum 
locnm vel ad certum portum, et de illo loco iret ad alium locum vel 
portum et vlndemiaret alibi, ille debet paccare^ naulum pro duobus vjag;iis^ j 
[2] Et est sciendum^ quod tota Juppana est unus portus. Totum Dalafotnnr^ 
est unus portus. Totum Caiamotum*^ est unus portus. Maltium^ cum Pal- 
llcio® est unus portus. Tota Umbula® usque ad aquam que dicitur Cur- 
vella^^ est unus portus. Totum Juncetum^^ est unus portus. Totum Gra- 
vossium^' cum Lapido et s. Martino nst unus portus. Totum Brenuin et 
Subbrenum^^ et Molina est unus portus. Totum Belemum^^ est unus portus. 
Civitas Vetera est unus portus. 

^ E. iia 2 E^ pacare ^ E. viaggiis ^ E. Et scieadum est ^ E. Delafotum 
« D. Callamotum ^ C. D. E. Malfum ^ e. Pellicio (sic). » D. E. Umbla '" Sic: 
B. C. D. Curuella, E. Curvella ^^ C. D. Junchetum, E. Juuchettum '^ E. GravoRium 
" C. D. sub Brenum »* Sic B. C. D. E.: Belemum. 

LXV. 

De eo qui discaricat vinum de una barca in alia^ 

Si aliqnod de predictis lignis datum esset ad viagium^ in vindemiis, 
et evacuaret vinura de ipso ligno, ille qui eum aceepit^ et poneret eum 
in* lignum alterius in eodem portu, et iterum caricaret eum in ipso portu 
de vino, sciendum est quod ipse debet paccare'"^ pro duobus viagiis". 

^ C. D. E. aliam ^ e^ viaggium ^ C. D. accipit * C. eum lignura ^ E. pa- 
care • E. viaggiis. 

LXVl. 

De eo qui non potest caricare lignum in vindemiis. 

Si aliquis accepit aliquod lignum ad viagium^ in vindemiis, et non 
poterit^ caricare liguum illud de suo vino. et receperit vinum alterius in 
dictum lignum, sciendum est quod totum naulum, quod^ ipse receperit 
de alio vino, debet devenire ad patronum illius ligni. 

* E. viaggium ^ d, potterit * B. quia (qz). 

LXVII. 

Sacramentum scribani navium. 

[1] Juro ad evangelia^ sancta Dei quod, bona fide sine fraude »^t 
malo ingenio, scribam omnes merces (pias mercatores^ ponent^ in navi, 
tam pro domino navis quam pro domino mercium*: et omnes ille merces* 
(jue posite fuerint in navi et fuerint signate, signum illarum faciam in 
quaterno meo. | [2] F^t tercia® die postquam exiverimus' de portu ubi car- 
caverimus'^ vhI ante, dabo in scriptis cnilil)et mercatori'* niHrces suas cum 
suo signo, secundum quod scriptum fuHrit in (|uaterno meo. | [3] Et si 
patronus navis vel nauclerius faceret aliquod pactum vel concordiura (Mim 
raercatoribus vel cum raarinariis, et ipsi per voluntatera aml)arum parciura'^ 



172 Statuta Ragusii. 



venirent ad me et velent^^ ut pactura illud sive^^ concordium scriberem 
in quaterno raeo, scribam legaliter sine fraude. 

^ B. euua(n)g(e)lia, C. euangelia, D. evangellia ^ d merchatores ' B. po- 
nentur (sic), G. D. E. ponent ^ D. mertium ^ C. D. E. Et omnium mercium que 
^ D. E. tertia ^ D. exiverim ^ B. C. D. carcaverimus, E. caricaverimus ^ D. mer- 
chatori '<> D. E. partium " D. vellent, E. ad me, ut pactum '^ C. E. seu. 

Parva CUria» (S- sic^ sequuntur ruhricae lihri VIII). 

Explicit liber septimus. Incipit tabula sive capitala 

libri octavi. 
Parva curia. Incipit liber octavus (C. D.). 

(Finis libri septimi statutorum E.) 

I. 

Sacramentum militis qui sedet in^ parva curia. 

[1] Juro ad evangelia s. Dei^ quod, booa fide, sine fraude et malo 
ingenio, cum judicibus judicabo orania placita que ante me placitanda 
erunt de quinque yperperis^ inferius, secundum formam et modum* parve 
curie. | [2] Et non accipiam, nec accipi faciam, precium^ pro placitis a me 
judicandis, et si acceptum fuerit pro me ab aliquo, et ego sciero, faciam 
iliud reddi bona fide sine fraude. | [3] Et omnia que mihi*^ d. comes pre- 
ceperit quod teneam in credencia^, tenebo illa^. | [4] Et non ibo ad bi- 
bendum vel comedendum^ cum aliquo vel cum aliqua, modo aliquo vel^^ 
ingenio, qui vel que ante me placitum^^ habuerit, donec placitum finietur; 
et nec amicum juvabo, nec inimico nocebo per fraudem. | [5] Et judicabo 
secundum usum civitatis Ragusii, salva^^ forma statuti parve curie. | [6J Et 
illud placitum quod^^d. comes noster interdixerit mihi^* pro bono civitatis^^ 
tenebo illud, donec ipse preceperit^^ mihi^ | [7] Et sedebo omni die cum 
judicibus ad judicandum. | [8] Et die dominico sedebo ad tenendum pla- 
citum et facere racionem^' illis de insulis, cassalibus^® et foresteriis soluni- 
modo. I [9] Et in nulla carta^^ me mittam pro testimonio, | [10] nisi in 
illis sentenciis^^ quas dedero cum judicibus, donec cum eis in curia exti- 
tero. I [11] Et quibus^i data fuerit^^ occassio^* coram me, et exierif^* per 
racionem^"^, faciam sibi fieri cartam sentencie^^ si pecierit^^ eam. 

^ D. im 2 B. euuangelia sancta dei, C. D. sancta dei evangelia, E. evangelia 
S, Dei 3 B. yppr., C. yppos, D. yppris, E. iperperis * D. modum et formam 
^ E. pretium ^ D. michi ^ C. D. E. credentia ^ E. omisit ^illa" ^ D. ad come- 
dendum vel bibendum ^" B. omisit ,.vel" " D, placitum ante me '^ B. salvo (sic), 
'^ D. quod michi '^ E. interdixerit pro ^^ E. civitatis Ragusii '^ C. precepit 
1' C. D. E. rationem '8 E. casalibus '^ E. carta, charta 20 d e. sententiis 
2' E. quibuscumque, quibuscunque 22 q j) fuerit data 23 j). occasio, E. occasio, 
ocasio 24 £) extiterit 25 j) sententie, E. sententi^ 26 q j) e. petierit. 

II. 

Sacramentum judicum parve curie. 

[1] Juro ad evangelia^ s. Dei quod, bona fide, sine fraude et malo 
ingenio, cum milite^ d. comitis judicabo omnia placita que ante me placi- 



Liber VIU, cap. I— IV. 173 



tanda erunt de quinque yperperis^ inferius, secundum formam inferius 
declaratam. | [2] Et non accipiam nec accipi faciam precinm* pro placitis 
a me judicandis, | [3] excepto quadragessimum'^; et si acceptum fuerit 
pro me ab aliquo et sciero, faciam illud reddi bona fide sine fraude. | 
[4] Et omnia que mihi^ d. comes preceperit quod teneam in credencia^ 
teuebo illa. | [5] Ef^ non ibo ad bibendum vei comedendum cum aliquo 
vel cum^ aliqua, modo aliquo vel ingenio, qui vel que ante me placitura 
habuerit, donec finietur. | [0] Et nec amicum juvabo. nec inimico^^ per 
fraudem nocebo^^ j [7] Et judicabo secundum usum civitatis Ragusii, salva 
forma inferius denotata. | [8] Et illud placitum quod d. noster comes^* 
interdixerit mihi" pro bono civitatis, non^^ teneam illud, donec ipse pre- 
ceperit mihi. j [9] Et sedebo omni die cum milite d. comitis et aliis meis 
sociis^* vel sine mihte, si d. comes voluerit, ad judicandum. | [10] Et die 
dominico sedebo ad tenendo'^ placitura et facere racionera^^ illis de insulis, 
cassalibuji'^ et foresteriis solummodo. | [11] Et in^* nulla carta^^ me raittam 
pro testimonio et judice; | [12] nisi in illis sentenciis'*^ quas dedero cum 
sociis^* meis, donec judex ero ; et quibuscunque^^ coram me data fuerit 
occassio*^ et exierit per racionem^^ faciam ei^^ fieri cartam^* sentencie^% 
si eara pecierit^^ nichiP' recipiendo. 

^ B. euua(n)g(e)lia, D. evangellia ^ j) millite ^ E. ippis * D. E. pretium ^ C. 
E. quadragesioium ^ D. michi ' C. D. E. credentia ^ C. omisit verba: „Et non 
ibo ad bibendum .... donec finietur" ^ E. vel aliqua ^" D. iniraicum ^^ C. E. 
nocebo per fraudem ^^ D. comes noster '^ D. „non- erasum '* D. sotiis '"' B. C. D. 
tenendo (sic), E. tenendum "^ C. D. E. rationem '^ E. casalibus '^ C. D. Et nulla, 
E. „Et in nulla-', „Et nulla" '» E. carta, charta 20 j) £ sententiis 21 E. quibus- 
cumque, quibuscunque -^ E. occasio, ocasio ^s g. sibi ^* D. cartham, E. cartam» 
chartam ^^ E. sententie ^e j)^ petierit, E. si petierint eam ^7 g nihil. 

III. 

De eligeiK^is^ tribus judicibus. 

Statuiraus quod omni anno tres judices elligantur^, qui cum socio* 
d. coraitis audiant et diffiniant* orania placita a quinque yperperis'' citra, 
id est iuferius, secundura forraara statutorura et sui capitularis. 

^ D. eliigendis * E. eligantur ' D. sotio * E. definiant ^ E. iperperis, ipp. 

IV. 

De quibus judices parve curie judicant. 

[1] Judices qui per terapora in^ parva curia elligentur'*, judicare de- 
beant' omnia cum milite* d. comitis. \ [2] Et si questio fuerit de vineis, 
terris et maceriis existentibus extra civiiatem, valentibus usqne ad decem 
yperpera^ teneantur ire extra ad videndum*' et judicandum: | [3J et quic- 
quid' ipsi judicaverint, sit firraura. | [4] Et ipsi de eo habeaut quadra- 
gessiniura^. | [5] Et qui perdiderit placitum, solvat omnes eipensas, [ 
nisi voluntarie de ipsis inter se concordaverint. 

' D. im 2 E. eligentur ' E. debeant, debeat * D. millite ' B. yppra, E. 
ippa, ipp. " E. audiendum ^ K quidquid, quicquid • E. quadragesimum. 



174 Statuta Ragusii. 



V. 

De advocatoribus parve curie. 

[1] Statuimus quod duo advocatores elligantur^ in^ parva curia, unus 
quorum placitare et advocare debeat pro una parte et alius pro alia. | 
[2] Et nullus ipsorum pro placito, super quo advocator^ missus fuerit, 
accipere valeat nisi medium grossum pro quolibet placito; et donec pla- 
citum fuerit non bibant nec comedant cum aliqua parcium^ donec lis' 
finiatur. | [3] Et advocabunt legaliter omnia placita in quibus missi fuerint 
pro advocatoribus*^, et non sustinebunt^ quod aliquis faciat falsum jura- 
mentum^ vel aliquis falsos testes introducat. 

^ E. eligantur ^ j) jm s q advoccator ^ D. E. partium ^ C. D. donec illis 
{sic). ^ D. advochatoribus "^ B. ^substinebunt", sed primum h erasum ^ D. sacra- 
mentum. 

VI. 
De induciis^ que dantur in^ parva curia. 

[1] Yocatus vel vocata ad placitura pro uno yperpero^ vel inde 
inferius, nullum inducium habere possit, sed in continenti respondere 
teneatur. | [2] Ab uno autem yperpero^ usque ad duo habeat inducium 
trium dierum, quibus completis nullum inducium habere possit. | [3] A 
duobus autem* usque ad quinque inducium habeat octo dierum, quibus 
finitis nuUum possit habere inducium; habeat eciam^ Ucenciam^ refutandi^ 
unum de judicibus, si eum suspectum habuerit, ita tamen quod ahi ju- 
dices cum miUte'^ d. comitis in placito ipso procedant. | [4] llle vero^ 
qui aUum vocat pro quantitatibus supradictis, aliquem de judicibus refu- 
tare^" non potest. 

^ D. indutiis ^ d jna s g. iperpero * E. A duobus usque '" D. etiam, E. et 
* C. E. licentiam ^ D. reffutandi ^ d. millite ^ D. autem ^^ D. reffutare. 

VII. 
De muliere vocata super debito quod ipsa contraxit. 

Si muher maritata vel vidua super debito quod ipsa contraxit, seu 
f5uper eo quod ipsa fidejussit^ a quinque yperperis^ inferius, vocetur ad 
placitum, secundum formam superius traditam respondere teneatur, et aliud^ 
inducium habere non possit, nec de foris advocatorem aliquem expectare. 

^ E. fidejusisset ^ e. iperperis ^ D. alium. 

VIII. 
De muliere vocata pro debito viri sui. 

Muh'er maritata, si vocetur ad placitura pro debito viri sui, respon- 
dere noa teneatur, nisi ipsa fuerit pro ipso debito obhgata. 



Liber \1U, cap. V-XIII. 175 



IX. 

De muliere vocata super debito quod ipsa nou contraxit. 

Vidua miilier vocata ad placitum pro^ duobus yperperis^ usque ad 
quiiique super debito quod ipsa non contraxit, veP fidejussor non fuit, 
si habuerit* patrem, filium, tratrem'^ seu generum, et aliqueni illorum in 
advocatorem pecierit^ detur eidem terminus ad expectandnin ipsum a 
duobus mensibus citra, id est inferius, secundum arbitrium judicum. 

^ D. a 2 E. iperperis ^ C. D. vel si fidejussor * E. haberet ^ E. ut supra, 
in aliie exemplaribus: ^fratrem seu generum*', „8eu generum aut fratrem" ^ C. D. E. 
petierit. 

X. 

De vocato qui jam cepit viagium^. 

Qul postquam viag-ium^ ceperit, vocetur ad placitum et non de pre- 
senti viagio^ et dabitur sibi a curia terminus, antequam ipse terminus^ 
compleatur ire possit ad viagium supradictum, et in reversione ipsius* 
viagii respondere omnimode^ teneatur. 

* E. viagffium 2 e^ viaggio ^ D. terminus ipse "* D. reversione viagii ^ B. 
C. D. omnimode (sic), E. omnimodo. 

XI. 

De hiis^ qui non possunt reffutare^ curiam. 

Super placito usque ad qninque yperpera^ nuUus possit curiam ref- 
futare*, nec prohicere'' se in terram. 

' E. iis « C. E. refutare ^ B. D. yppra, C. yppa, E. ippa * D. E. refutare 
^ C. proicere, D. proycere, E proicere, projicere. 

XII. 

De judicibus, quod non comedant nec bibant cum placi- 

tantibus coram se^ 

Ad suspicionem quamlibet^ evitandam statuiraus: ut judices, donec 
in officio fuerint, non vadant ad manducandura nec ad bibendum, aliquo 
modo vel ingenio, cuin eo vel ea' vel subraissa persona, qui vel que lia- 
buerit placitura ante eos, a die quo incipietur placituni donec tiuiatur. 

* C. D. : . . . coram se. Cassum est per majus comilium, propter hoc non est 
scriptum * B. qualibet (sic), E. quamlibet ' B. uel eo (aic). 

Xlll. 

De eo quod debent recipere^ advocatores. 

Advocatores magne curie nuilo modo vel ingenio recipiant ab aliqua 
pHrsona })ro placito aliquo, nisi denarium unum grossum. Advocatores 
autem parve curie non nisi mediura grossura, nec possint coraedere nec 
bibere cum aliqua persona habente placitura corani judicibus. 

' C. D. E. accipere. 



176 Statuta Ragusii. 



XIV. 

De officialibus qui vadunt in viagium*. 

[1] Ne ex deftectu^ officialmm jus hominum dilatetur et pereat, sta- 
tuimus : ut si aliquis habens officium iverit in Durachium^ vel ultra, in 
Apuleam* vel ultra, Spalatum^ vel ultra, in Eassiam^ vel Bosinam^, perdat 
officium, et alius in loco ipsius ad ipsnm officium elligatur®. 

[2] Die xvi^ decenbris^^, millesimo trecentesimo quinto^^ indicione^^ 
iii*^^^, per nobilem virum d. Bellectum Fallerium'^ comitem Ragusii, cum 
voluntate sui minoris et majoris conscilii^'^, cum laudo populi in^^ publica 
concione^' sonitu campane congregati, aditum^® fuit huic statuto de offi- 
cialibus, captum fuit et firmatum: quod quicunque^^ fuerit eiectus^^ judex 
per d. comitem in majori curia, iverit extra districtum^^ Ragusii inter^^ 
confinia, sicut in superiori capitulo continetur de officialibus, steterit per 
unum mensem completum de diebus xxx^^, sit extractus ab illo officio^* 
judicatus, et ahus judex in loco illius^^ fuerit^^ eligatur^^ | [3] Et eciam"-* 
ipse judex electus^^ debeat jurare ad s. Dei evangelia^^ quod non exibit 
extra Ragusium causa exeundi de officio pro uno mense existendo, nisi 
occasione^^ pro suis negociis^^ faciendis. 

^ E. viaggium ^ q^ x)_ e, defectu ^ E. Dyrachium, Durachium * E. Apuliam 
^ E. „Spalatum vel ultra" omissum ^ In B. „Rasiam" correctum in „Ea8siam", C. D. 
Rasciam, E. Rassiam ^ E. Bossinam ^ E. eligatur ^ C. D. sextodecimo, E. 16 
10 C. E. decembris ^' C. mcccv, D. m^ccc^^v^ E. 1305 ^^ p, inditione, E. indictione 
'3 D. tertia, E. 3» ^* E. Fallerium, Falerium ''^ C. E. consilii '« D. im '^ C. D. 
contione ^^ C. E. additum '^ E. quicumque, quicunque ^o jy ellectus, E. ellectus, 
electus 21 B. districtu (sic). 22 e. intra " q e^ triginta 24 d. judicio 25 j) ejus 
26 E. qui fuerit, qui fuerat 27 q elligatur, E. elligatur, eligatur 28 jy £ etiam 
29 D. ellectus, E. ellectus, electus ^^ B. euu(an)g(e)lia ^^ E. occasione, ocasione 
32 E. negotiis. 

XV. 

De hiis^ qui possunt dejactari. 

Si quis^ placitnm habuerit, possit dejectare^ patrem, filium, avun- 
culum ex parte patris et matris, consobrinum, cugnatum*, nepotes, vide- 
licet filios fratris^ et sororis, socerum et generum. 

' E. iis 2 c. D. aliquis ' C. D. E. dejactare * E. cognatum ^ D. fratris filios 

XVI. 
De duodecim denariis pro uno yperpero^ 

Sancimus quod a modo in antea duodecim denarii grossi curant'' pro 
uno yperpero^ et centum viginti milarienses-^ pro uno yperpero. Et nullus* 
dictos foUaros pro uno yperpero^ valeat reffutare^ sub pena unius grossi 
pro yperpero^. 

1 B. C. D. yppro, E. ippo 2 c. E. currant =* B. C. milarienses (sic), D. railia- 
renses, E. milanenses, millianenses * E. nuUos, in aliis exemplaribus: nul et lacuna 
-' H refutare. 



Liber VIII, cap. XIV— XX. 177 

XVII. 

De arris. 

Si aliquis fecerit inercatiim cum aliquo et pro ipso mercato^ dederit 
arram uuum follarum, mercatum ipsum sit omnimode^ firmum, et peni- 
tere non possit. Si autera dederit duos follaros vel plures, vel aliquid aliud 
pro arra, possit penitere, teneatur tamen arras restituere^ duplicatas. 

^ D. merchato ^ B. C. omnimode (sic), D, E. omnimodo ^ E. reddere. 

XVIII. 

De superstantibus^ super laboreriis comunis^. 

D. comes qui per tempora fuerit, cum minori consilio, quolibet anno 
statuat tres superstantes^ super laboreriis comunis^ quibus dare teneatur 
annuatim yperpera* quingenta'^ de denariis doane^ donec compleatur murus 
civitatis. 

' E. supraatantibus * E. communis ^ D. E. suprastantes * E. iperpera ^ B. 
nquingenta", correctum ex: quinquaginta '"• E. dohane. 

XIX. 

De hiis^ qui expelluntur a consilio, cum tractatur speciale factum. 

Decernimus quod quocienscunque^ fit consiliura super facto alicujus 
specialis persone quod, tam ipse ad quera factura pertinet quara consan- 
guinei ejus^ illi videlicet qui a testimonio repelluntur, expellantur de ipso 
consilio, et coraes* eos expellere teneatur. 

' E. iis - E. quotiescumque, quotiescunque ' E. consanguinei, et illi * E. 
et communiH (sic) eos. 

XX. 

De ordinamentis, qualiter possint rumpi. 

Statuta et ordinaraenta que per terapora fient, rurapi vel revocari non 
possint, nisi eo modo (juo fuerunt firmata et ordinata, hoc est: que fient 
per raajus consiliura, non possint^ nisi per raajus consilium revocari, que 
per arengum^ non nisi per arengum'-^ disolvatur^. 

' E. possuut ' E. arrengum ' E. dissolvantur. 

Post liltri VIII cuput XX codex B. singulornm capitum numeros et inscri})tionef 
non exhibet eodem modo, qu^ supra. Cupitum conspectus exordio hnjus libri prue- 
misstis in IL explicit rubricu ejusdem cupitis XX. (^ui post cup. XX leguntur numeri 
in margine appositi, scripti sunt munu recentioris aevi numerorum notis arubicis. Cu- 
pitu ipsu disposita sunt terno ordine. Qauedum eorum omni titnlo curentes conspicua 
sunt solummodo primu literu mujori miniutu. Aliu vero incipiunt unno, indictione 
et die, literis ru^tris scripto ; post eu sequitur cupituli ipsius inscriptio. item colore 
rubro scriptu. Deinde leguntur utrumento scriptu: ^S^os*^ {X miniutum), nomen 
comitis et ceteru omniu quue in ipso capitis contextu continentur. Sunt pruettrea 
alia cupitulu, titulo instructu sicat in priori purte, sed sine capituli numero. 

Codex C. et omnes codices recentiores habent cupitulorum mscriptiones cum 
numeris eorum compositas eadem ratione atque in tota libri statutorum parte, quue 
hucusque pruecedit. 

MO.MI.M. ni.SToK. JUR. IX. 12 



178 Statuta Ragusii. 



XXI. 

De^ judicibus minoris curie, ut^ non possint sedere nec con- 
sulere super eo quod peteret^ ab aliquo etc* (C. D. E.). 

Nos Paulus Maurocenus^ comes Ragusii, cum voluntate minoris et 
majoris consilii, et cum laudo populi in*^ publica^ concione^ ad sonum 
campane in platea more solito congregata, statuimus et firmamus: quod 
si de cetero aliquis judex de minori curia petet aliquid vel movebit 
questionem supra^ aliquem in minori curia, vel si quis petet^^ aliquid 
vel movebit questionem supra'^ aliquem judicem de minori curia, ille judex 
qui petet vel supra quem petetur, non debeat sedere ad judicium^^ nec 
consulere cum milite^'^ d. comitis, nec cum aliis judicibus in illa questione. 
Et tam ille qui petet supra illum judicem, quam judex supra quem pe- 
tetur, non possit refutare^^ aliquem de aliis^'^ judicibus in ilia questione. 

^ B. sine titulo, incipit magno N rubro: „No8" ^ ^. quod ^ E. peterent * E. 
omisit „etc." ^ C. Palus (sicl) Maurocenus, D. Mauroceno "^ D. im ^ C. puplica 
® C. D. contione ^ E. super ^^ D. si quis aliquid vel movebit („vel" punctis sub- 
notatum) ^^ E. judicandum '^ D. millite '■^ D. refFutare '* E. aliis, iilis. 

XXII. 

De^ credenciis^, ut debeant fieri per cartam^ notarii^, et de 

pena contrafacientium^. 

Anno Domini m°^ ducentesimo septuagesimo quinto^ indicione tercia^, 
die viii^ mensis junii. 

Nos Petrus Teup(u)lus^^, illustris d. ducis filius, comes.Ragusii, cum 
voluntate parvi et magni consilii, et cum laudo populi in^^ pubiica con- 
cione^^ congregati ad sonitum^^ campane^*, ut moris est, statuimus et 
ordmamus: quod de omnibus et singulis mercatis que fient in credencia^^ 
ad certum terminum, in civitate et districtu Ragusii, de quibuscunque^'^ 
mercacionibus" a decem yperperis^^ supra, teneatur ille qui recipiet cre- 
denciam^^ facere illi qui vendet cartam notarii, infra octo dies postquam 
factum fuerit mercatum^^ predictum. Et ille qui vendiderit mercaciones^^ 
in credencia^^, teneatur facere sibi fieri^^ dictam cartam^* notarii infra 
dictum terminum. Et qui contrafecerit, tam emptor quam venditor, solvat 
pro quolibet''^^ et qualibet vice pro banno yperpera-'^ decem, cujus medietas 
sit comunis^'^, et aiia medietas accusatoris. 

^ B. : ^Anno domini M^ ducent(esim)o septuag(esimo) quinto, indic(ione) tercia, 
die VIII mensis iunii. De credenciis ut debeant fieri per cartam not(arii) et de pena 
contrafacientium. Nos Petrus Teup(u)lus" etc. C. D. E. : . I)e credentiis — contra- 
fucientium. Anno domini" etc. - C. D. E. credentiis ^ E. cartam, chartam "* D. 
nottarie ^ E, „et de pena contrafacientium" omissum ^ C. D. miliesimo "^ E. 1275 

« D. tertia, E. 3a ^ C. D. oct(av)o, E. 8 '^ B. C. D. Teupius, E. Teupolus 
*' D. im '2 C. contione '-^ C. D. E. sonum '^ E. campanarum '* C. D. E. cre- 
dentia "^ E. quibuscuraque. quibuscunque '" C. D. E. mercationibus "^ B. ypperis 
(sic), C. yppis, D. yppr., E. iperperis ^^ C. D. E. credentiam ^o j) merchatum 
2' (3. E. mercationes, D. merchationes ^^ E. credentia '-* C. D. facere sibi dictam 
2* E. cartam, chartam ^o q p,.Q quilibet (sic). "•* B. yppr., D. yppros, E. ippa, 
iperperos *^ E. communis. 



Liber VIII, cap. XXI— XXIV. 179 

XXIII. 

De' dampnis^ que fiunt per animalia et per^ bestias. 

[1] Volentes super dampnis^ que fiunt in terris et vineis, tani in 
insulis quam in aliis locis in districtu Ragusii*, providere, statuimus: quod 
si dampnum aliquot-'^ factum fuerit per animalia vel per aliquas" bestias 
in aliquibus terris et^ vineis laboratis, | [2] et patronus ipsarum terrarura 
et vinearum poterit^ capere dicta animalia vel bestias in suis terris vel 
vineis, aut poterif* ipsum dampnum^ legittime'^ probare, patronus dictorura 
animalium vel bestiarum teneatur et debeat satisfacere de dampno^^ pa- 
trono terre vel vinee, et solvere pro banno qualibet vice yperperos^^ duos, 
cujus banni medietas sit comunis^^ et alia medietas patroni terre vel 
vinee. | [3] Si autera non poterit sciri^* cujus sint dicta animalia vei 
bestie, tunc illi qui habitabunt^^ in illo casali^^ qui fuerit proximior^' 
illi terre vel vinee, in qua dampnura^ factura fuerit, videlicet illi habi- 
tantes qui habuerint aniraalia vel bestias, teneantur et debeant satisfacere 
de darapno*^ patrono terre vel vinee, et solvere pro banno qualibet vice 
yperperos^^ duos, cujus banni medietas sit coraunis^^ et alia niedietas 
patroni terre vel vinee^® in qua darapnura datura fuerit. | [4] Que orania 
dampna^^ debeant exstiraari^^ per ))onos homines, quos d. coraes cura 
sua cnria voluerit eligere. 

^ B. C. D. E. habent hunc eundem titulum, C D. E. addito numero: XXITI. 
2 E. damnis ' D. et bestias * E. Racusino ^ C. D. E. aliquod ^ E. alias ^ D. vel 
** D. potterit ^ E. damnura ^" C D. E. legitime ^' E. damuo ''^ E. iperperos '^ E. 
communis '* D. scribi '^ B. habitabunt, C. D. E. habebunt (sic). *^ C. cassali '" C 

D. quod fuit proximus ille terre '^ C. uine (sic), ^'^ E. damna ^o jj extimari, 

E. existimari. 

XXIV. 

De^ dampnis^ datis in vineis^, arboribus et fructibus. 

[1] Ut super vineis de cetero raajor custodia habeatur, vohiraus et 
ordinaraus: quod si darapnura* aliquod factum fuerit, tam in insulis quam 
Astarea et toto districtu Ragusii, in vineis, fructibus et arboribus, tam ca- 
salini quam illi qui laborant terras'' et vineas ad partem. illi videlicet 
qui habitant in contrata illa ubi darapnum* factum'^ fuerit, teneantur et 
debeant manifestare illos (]ui fecerint' dictum dampnura*: quos si non mani- 
nifestaverint, teneantur satisfacere** totuni darapnura* patrono cm darapnum* 
datum fuerit, secundum extiraacioneni^ bonoruni*^ hominum. quos d. comes 
cum sua curia duxerit eligendos^^ | [2] Quod dampnum^, si factura fuerit 
in Civitate Vetere^^ Belera^^ et usqne ad Mohna, emendptur per homiues 
illius contrate. Si in^* Breno^'^, Subbreno et Chivaci^^ danipuum* eraen- 
df^tur per homiues illius contrate. Si in Juncheto^" et Vergato*^ dampnum' 
eniendetur per liomines illius contrate'". Si in (iravoxio^o. dauipuum* emen- 
detur per homines illius contrate. Si in Umbula^*, dampnura* eraendetur'* 
per homines illius contrate. Si in^* Malfo et Pallica^', dampnum* emen- 
detur per bomiues illius contratf^**. Si in ali(jua insularum, (himpnuni* 
emendHtnr per homin»iS illius insule in qua dampnum'* datum fuerit. Que 
omnia dampna*** emendari debeant per casahnos et laboratores. si non 
nianifestaverint illos*** qni fecerint darapiiura*. ut superius est distintura*'. 



180 Statuta Ragusii. 



[3] Die x^'"'^ intrante mense februarii^^ m^ trecentesimo^*^, indicione^' 
tercia deciraa^^, per honorabilem virum d. Andream Dauro^^, comitem 
Ragusii, et per suum minus et majus consilium et in^* publica^* concione^^ 
laudatum fuit et firmatum^^: quod cum multa dampna* et furta fierent 
in districtu Ragusii, in lignamine de capannis et pergulis, de quibus 
dampnis^^ et furtis nunquam poterat veritas^^ reperiri, nec ipsis dampnis^^ 
nulla^^ restauracio*^ habebatur, quod a modo in antea omnia dampna^^ 
data in lignamine platearum et in furtis pergularum et lignaminum*^ 
emendari debeant per omnes homines illius contrate ubi dicta dampna 
data fuerunt^^ sive facta, secundum modum et formam statuti facti super 
dampnis^'^ datis in vineis et terris de districtu Ragusii, sicut in^* pre- 
senti statuto superius continetur. 

^ B. C. D. E. exhibent hunc eundem titulum, sed B. sine numero ^ e, damnis 
^ B. ueis (sic). ^ E. damnum ^ E. terram ^ D. datum '^ B. fecerit (sic). ^ B. 
satisface (sic). ^ C. D. E. extimationem ^" B. post ,.bonorum" erat scriptum „ho- 
norum", sed deletum est ^^ C. D. elligend'S, E. eligeudos, elligendos '^ D. Veteri 
»3 B. C. E. Belem (sic), D. Bellen '* D. im '^ C. D. E. Breno et S. "^ B. Chiuaci, 
C. D. Chiua§io, E. Chivacio '^ E. Junchetto '^ E. Vergato, Vergatto '» D. „si 
in Juncheto .... coutrate" omissum ^o ^ Grauoxio, C. D. E. Gravosio ^i e. Umbla 
22 D. si in Umbula, emendetur 23 g q \) Palli^a, E. Poliza 24 jy constitutiones 
sequuntur hoc ordine: „Si in Malfo et Palliga, emendetur per homines illius con- 
trate; si in Umbula, emendetur per homines iJlius contrate" 25 £^ damna 2^ jy qq^ 
27 C. D. E. distinctum 28 q j), decimo 29 e. februario ^^^ C. D. m«CCC^ E. 1300 
3' D. inditione, E. indictione ^^ d. tertia decima, E. 13 ^^ D. Daure ^* C. puplica 
3^ C. D, contione ^^ C. D. E. confirmatum ^^ E. damnis ^^ D. veritas poterat 
39 E. nulla, ulla ^^^ D. E. restauratio *' C. D. lignamine *2 g^ fuerint. 

XXV. 

Quod^ aliquis non possit ire extra Ragusium^ pro placitando. 

Anno Domini millesimo ducentesimo septuagesimo octavo^ indicione* 
sexta^, mense marcii^ 

[1] Nos Marcus Justinianus, comes Ragusii, cum voluntate minoris et 
majoris consihi, et cum laudo populi congregati ad sonitum campanarum 
in' publica concione^ ut moris est, nolentes pati ulterius quod honor re- 
gimini civitatis Ragusii deditus^ alteri tribuatur, statuimus etordinamus: | 
[2] quod aliquis Raguseus vocatus ad curiara ab alio Raguseo, de cetero 
non possit pro aliquo placito ire extra civitatera Ragusii ad ah'quara aliara 
civitatera vel locum, sed teneantur omnes in Ragusio respondere et com- 
plere racionem^^, cum omnibus ahis consuetudinibus in statuto contentis. 

^ B. : „Anno domini — marcii. Quod aliquis — placitando. Nos Marcus Ju- 
8tinianu&-' etc. 2 c. Raguxium ^ C. D. mcc* septuagesimo octa^o, E. 1278 ^ D. 
inditione, E. indictione ^ E. 6 ^ D. E. martii "^ D. im ^ C. contione ' E. debitus 
^" C. D. E. rationem. 

XXVI. 

Qualiter^ solvere debeant ilii qui simul vadunt in^ viagium^. 

Anno doraini m^cc'^ septuagesirao octavo*, indicione^ sexta^ die xxni^ 
mensis jnlii^. 

[1] Nos Marcus Justinianus, comes Ragusii, cura voluntate minoris 
et raajoris consilii, et cura laudo popuH congregati in* pubHca concione'^ 



Liber VIII, cap. XXV— XXVII. 181 

ad sonitum carapanarum^\ ut moris est, statuimus Pt ordinamus: quod si 
plures^^ homines euntes in via^Lrium^', qui omnes sint in una carta^* 
notarie, se alicui fecerint debitores, et aliquis eorum, unus vel plures, 
venerint Ragusium, teneantur pro omnibus aliis soeiis*^ suis*^ respondere 
et solvere^' et complere racionem'*^, si creditores voluerint, nec aliquis 
eorum possit solvere pro parte sua, sed totum id quod quilibet solverit 
sit pro tota societate. | [2] Et ille vel illi qui solverint, babeant eandem^^ 
racionem*'* super^^ socios^^ suos pro parte ipsorum, quam habebant cre- 
ditores. | [3] Salvo si dicti debitores fuerint robati ita quod sit clare factum, 
tune quilibet teneatur respondere solummodo pro parte sua. 

^ B. „Anno — julii. Qualiter — uiagium. Nos" etc. ^ E. in, ad ' C. D. 
navigiura (aic), E. vi;iggium * E. 1278 •' D. inditione "^ E. 6 ' C. D. vigesimo 
tertio, E. 23 ^ D. jullii ° D. im ^" C. D. contione ^' C. D. sonum campane 
*2 B. ^.pleres", correctum in „plures'' ^' E. viaggium ** E. carta, charta *' D. 
sotiis '^ E. aliis sociis respondere ^" E. respoudere et complere rationem et sol- 
vere, si ^^ C. D. E. rationem ^^ C. eadem (sic). -" E. supra -' D. sotios. 



XXVII. 

Quod' nuUus possit mutuare ad usuram, et de pena 

contrafaciencium ^. 

Anno Domini m^^cclxxviih', indicione* \n'\ die viiii*' januarii. 

[1] Nos Marcus Geno'. comes Ragusii, cum voluntate minoris et 
majoris consilii, et cum laudo populi in^ publica concione^ ut moris est^^, 
per sonitum campanarum^^ congregati, considerantes quod usura vorax 
boiia civium et niaxime'^ pauperum substanciam^^ devorat et consumit, | 
\2\ propter quod Deus^^ offenditur, proximus leditur et bonus status rei 
publice^*'"' minoratur, volentes tante obviare malicie^'', statuimus et precise 
firmamus: j [3] quod de cetero aliqua persona in Ragusio nullo modo ad 
usuram debeat mutuare, et qui contrafecerit, qualibet vice comuni^^ yper- 
peros^^ viginti pro banno persolvat*^, et insuper perdat totum id quod 
mutuaverit ad usurani; cujus banni medietatem, si legittime^^ probari 
poterit, habeat accusator. | [4] Et judices et consiliarii de parvo consilio, 
qui per tempora fuerint, accusare per sacramentum teneantur omnes, quos 
ad usuram sciverint mutuare. | [5] Nec est inteiicioiiis^i nostre quod presens 
statutum aliquod prejudicium fa<Mat cartis^^ notarie"^^ factis et faciendis, 
continentibus penain vel usuram de quinque in sex per aiinum, sed omnes 
carte^* notarie^^ in capitali et pena sive'^'' usura de quinque in sex per 
annum perpetuam obtineaiit firmitatem. 

' \\. „Anno . . . . januarii. Quod — contrafaciencium. Nor-' etc. ^ D. E. contra- 
facientium ^ C. D. M"CC"lxx"IX'», E. 1279 * D. inditione ^ C. D. seplima. E. 7 
•■' C. D. die nono, E. 9 " E. Zeno " D. im ^ D. contione "^ D. contioue per . . . 
" C. D. carapane ''^ D. et pauperum '^ D. E. subetantiam '* E. Dominus ''' D. 
rei puplice '** D. malitie, E. maliti^ '"^ E. communi ''' E. iperperos '* I>. per- 
solvalur ». C. e legitime " C. D. E. intentiouis " E. cartis, chartis " B. C. 
not., F,. notarifj ^i j^ cart»;, chartfj -'' D. aine. 



\g2 Statuta Ragusii. 



XXVIII. 

Qualiter^ debeant fieri raciones^ de avere^ comunis*, et per 
quos debeat expendi moneta comunis*. 

[1] Volentes ut raciones^ comunis ordinate^ procedant, et omnis su- 
spicio^ que possit oriri toUatur, statuimus et firmamus: quod d. comes, 
qui per tempora fuerit, et judices et consiliarii de parvo consilio debeant 
in kalendis"^ cujuslibef* mensis, infra tercium^ diem intrante mense, audire 
raciones^ de introitu et exitu camarariorum^^ comunis*. | [2] Et totum 
avere^ comunis^ debeat expendi per manus camarariorum^^ comunis*. | [3] 
Et duo ex judicibus vel consiliariis de parvo consilio^^, simul cum cama- 
rariis^^ comunis^, debeant ab his^^ qui recipient et expendent de avere^ 
comunis^ recipere raciones^. | [4] Et quicunque^^ ex Judicibus sive consi- 
liariis aut camarariis^^ vocatus fuerit per campanam vel per nuncium^^ d. 
comitis, et non venerit ad recipiendas raciones^ predictas, qualibet vice 
comuni'^ pro banno denarium grossum unum^' solvere teneatur. | [5] Salvo 
si justo inpedimento^^ fuerit excusatus, quod inpedimentum^^ per d. co- 
mitem^^ cognoscatur. 

^ Idem titulus in B. C D. E., sed in B. sine numero ^ j), q^qyi debent ra- 
tiones, C. D. E. rationes ^ E. havere ^ E. communis ^ B. ordinare (sic), C. D. E. 
ordinate ^ C. D. auspitio ^ E. kalendis, calendis ^ D. cuilibet " D. E. tertium 
^^ D. E. camerariorum '^ C. D. consilio et simul '^ j)^ e. camerariis '^ D. hiis 
^* E. quicumque, quicunque ^^ D. nuntium '^ E. communi '^ E. denarium grossum 
unum, denarium unum grossum '^ D. E. impedimento '^ D. E. impedimentum 
2° C. D. omittunt „comitem". 

XXIX. 

Quod^ aliquis ante etatem legittimam^ non possit^ facere* testa- 
mentum, et ad quos deveniant bona etatem legitimam^ non 

iiabentes^ 

Anno Domini m^cclxxx^^ indicione^ viii^^, die xi^^ julii^^. 

[1] Nos Marcus Geno^^, comes Ragusii, cum voluntate minoris et 
majoris consilii, et cum laudo populi in^^ publica concione^^ per sonitum 
campanarum congregati, ut moris est, statuimus: | [2] quod^^ aliqua per- 
sona ante etatem^^ iegittimam^^ videlicet masculus^^ ante quartum decimum 
annum, femina vero ante duodecimum annum, nullo modo possit facere 
testamentum nec de suis bonis aliquid ordinare. | [3] Et hoc idem intel- 
ligimus eciam^^, si aliqua mulier iverit cum corona vel sine corona in 
domum viri sui^^, quod ipsa ante etatem legittimam^^ non possit facere testa- 
mentum, nec aliquam ordinacionem^^ | [4] sed omnia bona cujuscunque^^ 
persone que ante legittimam^^ etatem^* decessit^^ deveniant ad propin- 
quiores ; et intelligimus propinquiores in isto et^^ quolibet alio casu, qui 
fuerint ex illa videlicet linia^^ parentele^®, unde exierint^^ dicta bona de- 
functi; | [5] salvis semper ordinamentis sive testamentis et obligacionibus^^ 
factis per antecessores defuncti^\ quorum dicta bona fuerunt. 

' B. ,.Anno — julii. Quod — hahentes. Nos Marcus Geno" etc, ^ (j. i). E. 
legitimara ^ D. possint * B. facerere (sic). •' B. ligitimam (sic). ^ D. habentis, 
E. habentium "^ D. mill(esim)o ducenteasimo ** D. iuditione ^ C. otava (sic), I). 
octava '^ C. D. undecimo, D. jullii " E. ,,Anno doraini .... julii" oraissum ''^ E. 



Liber VIII, cap. XXVIIl— XXXII. 183 



Zeno " D. im '* D. contione ''* E. „quod'', „quod si" "^ D. ante etatem (..etatem' 
additum in margine) legitimam " E. legitimara "* D. maschulus " D. E. etiam 
'^^ D. iverit cum corona in domum viri sui, vel sine corona ^i q_ legitimam 22 q_ 

D. E. ordinationem *' E. cuju8cumque, cujuscunque *^ D. etatem legitimam •^^ E. 
decesserit 26 g^ ^t in " C. D. E linea " D. parentelle " D. exiverint ^" C. D. 

E. obligationibus ^' C. D. E. defunctorum. 

XXX. 

Qualiter^ debeant^ detineri debitores. 

[1] Volentes nt creditorum intenciones^ melius compleantur, statuimus : 
quod si quis fuerit debitor iilicui et non habuerit bona que sufficiant ad 
satisfaciendum creditori, d. comes qui per tempora fuerit personam dicti 
debitoris assignare* debeat creditori, si ipsam creditor^ recipere*^ voluerit. 
' [2] Et si creditor ipsam nolet^ recipere, d. comes ipsum detinere debeat 
in castello, quousque solverit debitum vel fuerit in concordia cum credi- 
tore. I [3] Qui debitor si de castello aufugerit^, d. comes ipsum debitorem 
faciat in una caraara'' detineri'^, quousque solverit debitum vel fuerit in 
concordia cum creditore de debito supradicto. | [4] Si autem ipse debitor 
de dicta camara^ fugeret, d. comes debeat ipsum debitorem in carcere^^ 
detinere, quousque debitum solutum fuerit, vel fuerit in concordia cum 
creditore de debito memorato. 

^ B. C. D. E. habent hunc eundem titulum, B. sine numero - C. debeat ^sic). 
2 D. E. intentionee * C. D. assignari, E. assegnare ' E. ipsam recipere ^ C. D. acci- 
pere ^ C. D. Et si ipsum creditor nolet ^ C. auffugerit •' D. camera '" E. de- 
tinere " D. carcerem. 

XXXI. 

Qualiter^ debeat lieri solucio^ his^ qui vendunt possessiones*. 

[1] Ut venditorum intencio'^ non fraudetur, statuimus: quod si aliqua 

persona vendiderit domum vel vineam aut terram, sive aliquam possessionem 

stal)ilem, emptor solvere venditori ad terminum constitutum precium" rei 

vendite sine uUo inducio teneatur. | [2] Qui si non solverit, volumus quod 

de possessionibus emptoris vendantur^ per bonos homines, quos d. comes 

cum sua curia elegerit^ in tanta quantitate quod venditori de precio^ rei 

vendite integre satisliat. | [3] Et si possessiones non sufficerent ad sohici- 

onem'*^ predietam, persona emptoris detineatur^^ in castello quou.-^que 

satisfecerit. | [4] Et si ipse emptor^^ fugerit de castello, debeat emptor 

per d. comitem in carcere detineri, quousque venditori fuerit integre^^ 

satisfactum. 

^ B. C. D. E. cum hoc titulo, sed B. sine numero 2 q j) e solutio ' C. D. 

hiis, E. iia * E. posessiones '• D. E. intentio " D. E. pretium, precium ^ E. ven- 

datur * D. ellegerit * C. D. E. pretio '" C. D. E. solutionem " C. deteneatur 
isic). '2 D. emptor ipse '^ D. integre fuerit. 

XXXIl. 

Quod^ mulier in^ potestate viri constituta se^ non possit ad 
aliquod* debitum a quinque yperperis^ superius oldi^jare^ 

[1] (,Miia sepius solet accidere (piod viri inducunt^ uxores ad debita 
contrah^mda, ideoque statuimus: | [2| quod de ceWro ahqna muhHr in^ 



184 Statuta Ragusii. 



potestate viri constituta se non possit ad aliquod debitum a quinque yper- 
peris^ superius aliquo modo, | [3] tam si vir consenserit, quam si non 
consenserit^^, obligare. | [4] Et si aliqua obligacio^^ fiet a quinque yper- 
peris^ supra^^ per aliquam mulierem^^, vivente viro suo, nullum ei per 
hoc in suo perchivio^^ et bonis ipsius mulieris prejudicium generetur. 

^ B. C. D. E. Quod — ohligare, sed B. sine numero ^ d_ jui s j) consti- 
tuta non ^ D. ad debitum ^ E. iperperis ^ E. obligari, obligare ^ E. inducant 
^ D. im ^ E. iperperis ^" D. si vir consenserit obligare ^^ C. D. E. obligatio 
'- C. super (sic) ^^ D. mullierem '* D. parchivio. 

XXXIII. 

Vocatus^ super aliquo testamento, quod inducium possit habere^. 

Yolentes ut decedencium^ intenciones^ ad effectum velociter perdu- 
cantur, decernimus, quod si ahquis vocatus fuerit ad placitum super aliquo 
testamento non possit habere inducium'^ nisi octo dierum tantum, quibus 
completis respondere omnimode^ teneatur. 

^ B. C. D. E. habent hunc titulum, sed B. sine numero '^ C. D. habere possit 
^ C. D. E. decendentium * D. E. intentiones ^ D. aliquod inducium " C. D. E. 
omnino. 

XXXIV. 

Quod^ vicarius non habeat yperperum^ a comitibus insularum. 

Dicebatur quod antiqua consuetudo erat quod comites, qui erant in 
insulis per comune^ Eagusii, dabant* vicario yperperum^ unum; quam 
consuetudinem revocantes ex toto, statuimus: quod comites qui per tempora 
fuerint per comune^ Eagusii, tam in insulis quam in Astarea, nichil^ dare 
vicario^ teneantur. 

^ B. C. D. E. habent eundem titulum, B. sine numero - E. iperperum ^ E. 
pro communi ■* E. debeant ■' E. commune ^ E. nihil ^ B. vicario (correctum in 
rasura), D. vicario, C. E. vicariis. 

XXXV. 

De' combustionibus capannarum^, qualiter debeant emendari 

et solvi^. 

[1] Si capanna^ ahqua fuerit combusta per districtum Eagusii, tam 
in insulis quam Astarea^ et malefactores qui ignem posuerint sciri non 
poteruat^ statuimus: quod dampnum^ quod evenerit de capanna* et rebus 
existentibus in capanna^, et de arboribus et vitibus circa capannam*^, emen 
dari debeat per homines illius contrate | [2] Quod dampnuni'^ extimari 
debeat per extiraatores^^ quos d. coraes cum sua curia duxerit eligendos, 
I [3] ita tamen, quod quelibet capanna^^ ^.^^1 rebus intus habitis non debeat 
a quinque yperperis'^ superius extimari^*. | [4] Quod danipnura^^si factnni 
fuerit in aliqua insularura, eraendetur per homines illius insule in qua 
factum fuerit. Si autem in Oivitate Veteri et Belen et usque ad Molen- 
dina, dampnura^ eraendetur per homines illius contrate. Si in^^ Breno et 
Sul^breno^" et Chivaci^^ darapnum" emendetur per homines iilius contrate. 
Si m Vergato^'^ et**^ Joncheto''^", (lampnura'-^ eraendetur per lioraines illius 
contrate. Si in Umbla, darapnuni^ eniendetur per horaines illius contrate. 



10 



Liber VIII, cap. XXXIII— XXXVII. 185 

Si in^^ Malfo et Palli^a^^ dampnum® emendetur per homines illius contrate. 
Si in Gravossio'^^, dampnum^ per liomines illius contrate^^ debeat emendari. 
[5] Currente^* anno Domini millesimo tercentesimo^^ mense sep- 
tembri^^ indicione^' tercia decima^^, in festo S. Micliaelis, per honora- 
biiem virum d. Andream Dauro'-^ comitem Ragusii, cum^^ vohintate sui 
minoris et majoris consiiii, cnm^^ laudo popuh in^^ pubhca concione^^ 
sonitu campane congregati, additum fuit huic statuto de capannis: quod 
si a modo in antea aliquod furtum factum fuerit in ahquo hgnamine ca- 
pannarum, vinearum et pergularum in toto districtu civitatis Ragusii, quod 
iliud dampnum^ totum debeat emendari per homimfs ihius contrate, | [6] 
si latro non poterit inveniri, secundum formam capituh de capannis su- 
perius denotati. 

^ Idem titulus in B. C. D. E., sed in B. sine numero ^ C. D. capanarum 
' D. emendari et solvi debent * C. D. capana ' E. quam in Astarea ^ C. po- 
tuerunt ^ D. E. damnum ** C. capanam, D. capana ^ E. damnum '" E. existi- 
mari ^^ E. existimatores '- D. capana '^ E. iperperis '* E. existimari, extiraari 
^^ D. im '^ B. 6ubreno '^ B. Chiuaci, C. Chivatio, D. Chivayio, E. Chivacio 
'8 E. Vergatto '^ C. D. et in 20 j^ Jonchetto 2. c. D. Pallifi (C. in loco re- 
Bcripto), E. Palizza 22 j^^ Gravosio ^s £ damnum emendetur per homines illius 
contrate ^* D. curente '^'' C iMCCC, D. M'JCCCo, E. 1300 -" D. septembris, E. 7mbri, 
7bri, septembri 27 j) inditione, E. indictione ^s d tertia decima, D. 13 ^9 q 

D. dauron (sic), E. Daurum ^° B. omisit „cum • ^' E. et cum ^- D. contione. 

XXXVI. 
Infra^ quod^ dies debeat ahquis aiium accusare^. 

Anno Domini m^cc^lxxxi"*, indicione'"' viiir'^ die xxvi^ januarii. 

[1] Nos Nicholaus'* Maurocenus^, comes Ragusii, cum voluntate mi- 
noris et majoris consihi, et cum laudo populi in^^ publica concione^^ 
congregati per sonitum campanarum, ut moris est, statuimus et firmaraiis: 
quod si quis vohierit alium accusare de aliquo malelicio, tam in omnibus 
malefactis et injuriis, quam dampnis^^ furtis et robariis factis in civitate 
Ragusii, debeat facere accusam*^ infra tercium*'* diem postquara sciverit 
illud maleficium factura fuisse. | [2] Si aiitem dictum maleticium factnm 
luerit ftxtra Ragusium per districtum Ragusii, debeat facere accusam iiifra 
octo dies postquam sciverit dictum maleticium factum fuisse; et qui- 
cunque^'^ infra dictos terminos tacuerit, nec accusam fecerit, ab inde in 
antea non audiatur. | [3] Tamen d. comes cum suis judicibus possit in- 
quirere omnia malelicia, quandocunque^** et quocienscunque^' sibi placunrit. 

' B. „Anno — januarii. Infra — accusare. Nos" etc. - E. quot ^ D. accu- 
xare * E. 1281 •• D. inditione « C. D. ix», E. 9 "^ D. xvio, E. 26 ^ D. E. 
Nicolaua ^ B. Mauricenus (sic). '** D. im " C. contione '* E. damnis '' D. 
accuxam '* D. E. tertium "^ E. quicumque, quicunque " D. E. quandocumque 
'' D. quotienscumque, E. quotiescumque. 

XXXVII. 

IniVa^ quot dies possit quilibet petere racionem^ suam super 
laborerio facto de petris et calce. 

[1] Nolentes^ quod propter tran.scursum* tein|)oris in^ alicujus ex 
ignorancia'" pereat, statuimus: quod si quis in domo vel territorio* suo 



136 IStatuta Ragusii. 



laborerium iecerit de petris et calce, per quod laborerium fit prejudicium 
alicui, ille qui habet petere racionem^ in dicto iaborerio, possit interpellare 
et petere racionem^ suam infra terminum octo dierum, postquam sciverit 
illud laborerium factum fuisse, ae si laborerium illud factum non esset. | 
[2] Et si quis infra dictum terminum tacuerit, nec racionem^ suam^ pe- 
cierit®, non possit ulterius petere aliquod jus in laborerio supradicto. 

^ Idem titulus in B. (sine numero), C. D. E. 2 c. D. E. rationem ^ D. E. 
Volentes * D. trascursum ^ C. D. E. ignorantia ^ D. teritorio '^ D. petierit suam 
8 C. D. E. petierit. 

XXXVIII. 

De^ pena illorum qui non veniunt coram d. comite et sua 
curia ad preceptum eis factum. 

[1] Volentes illorum obviare maliciis^ qui jus alterius dilatare nituntur. 
ut unusquisque ad perfeccionem^ sui juris velocius veniat, statuimus: | [2] 
quod si alicui preceptum fuerit, ut veniat ad respondendum alicui persone 
coram d. comite et suis judicibus, si contumax fuerit pro primo precepto 
ei facto, solvat comuni* pro banno denarios grossos duos. | [3] Et pro 
secundo precepto, si contumax^ fuerit, solvat comuni* pro banno denarios 
grossos quatuor^ | [4] Si autem fuerit in minori curia, solvat contumax 
pro primo precepto comuni* pro banno follaros quindecim, et pro secundo 
precepto, si fuerit contumax, solvat comuni* pro banno denarium grossura 
unum. I [5] Ad tercium^ vero preceptum, tam in majori curia quam in 
minori, si ille cui preceptum fuerit contumax erit, contra eum secundum 
formam statutorum et consuetudines Ragusii mediante justicia^ procedatur. 

^ Idem titulus in B. (sine numero), C. D. E. ^ j). e. malitiis ^ C. D. E. per- 
fectionem * E. communi ^ C. D. Et si pro secundo precepto fuerit contumax, 
solvat ^ D. quattuor "^ D. E. tertium ^ E. justitia. 

XXXIX. 

De^ inducio^ trium dierum dando super societate. 

Anno Domini m^cc^lxxxu^^, indicione* x'''^, die xin^'^ januarii. 

Statuimus: quod si aliquis vocatus fuerit ad placitum super aliqua 
societate facta in Eagusio, si dicta societas fuerit de re mobili, non possit 
habere inducium ad respondendum nisi trium dierum tantum, quibus 
completis respondere omnimode' teneatur. 

^ B. „Anno — januarii. De — societate. Statuimus" etc. ^ q_ indutio ^ E. 
1282 * D. inditione, E. indictione -^ C. D. decima, E. 10 « E. 13 ^ E. omnimod^. 

XL. 

De^ mercato facto sine termino nulium habeatur inducium. 

Aliquis vocatus ad curiam super aliquo mercato facto sine terinino 
nullum inducium habere possit ad respondendum, sed in continenti debeat 
respondere. 

' Idem titulus in B. (sine numero), C. D. E. 



Liber VIII, cap. XXXVIII-XLII. 187 

XLI. 

Vocatus^ ad cuviam super expulsione uxoris, fiiie aut sororis 

sue, quod inducium habeat. 

Ordinamus quod uxor alicujus vel filia seu soror, si fuerit de donio 
expulsa, et vocaverit ad placitum illum vel illam qui vel que ipsam ex- 
pulerit^, vocatus vel vocata nou possit habere inducium ad respondendum, 
nisi octo diernm tantum, quibus completis teneatur omnimode respondere. 

^ Titulus idem in B. (sioe numero), C. D. E. - E. expullerit, expulerit. 

XLll. 
De^ pupillis et eorum bonis et tutoribus eorundem. 

[1] Volentes super bonis eorum qui ab intestato decedant^ ad pu- 
pillorum utilitatem per presens providere statutum, ordinamus: quod si 
quis habens uxorem decesserit intestatus, duo jurati judices cum notario^ 
comunis* vadant ad domum defuncti et scribant omnia sua'*^ bona mobilia 
et inmobilia^ ubicunque' iavenientur, singulariter et distincte sicut fuerint, 
in uno libro, qui liber semper debeat esse in** manibus thesaurariorura 
ecclesie^ S. Marie Majoris. | [2] Et si aliquo tempore invenientur de bonis 
dicti^^ defuncti, semper scribantur in dicto libro^S ut predictura est. | [3] 
Et dicta uxor defnncti, corara dictis judicibus et notario, jurare debeat quod 
manifestabit omnia bona dicti viri sni. | [4] Scriptis autem dictis l)onis, 
ut supra dictum est, si dictus defunctus habuerit heredera vel heredes 
masculos, d. comes Eagusii qui per tempora fuerit, cum parvo consilio 
eliget duos tutores^^ raeliores et utiliores qui videbuntur. | [5] Qui tutores, 
facto sacramento de faciendo officio^^ tutorie^'* legaliter sine fraude, intro- 
mittent omnia bona niobilia defuncti, cum predicta uxore ejus^''' simul. | 
[6] Que uxor predicta debeat esse sirailiter tutrix cum eis ad^^ orania fa- 
cienda, et dicta bona mobilia debeant custodire et salvare et augmentare^^ 
suo posse. ad utilitatem heredum defuncti. | [7] Et quando aliquis »'x 
dictis heredibus, nnus vel plures'^ venerint ad etatem legittimam^'* quatuor- 
decim^^ annorum, debeat esse siraul cura dictis tutoribus^^ ad niini- 
stranduni^'* dicta bona, quousque ipsa bona ad manus suas pervenerint, 
ut inferius est distinctum^^. | [8J Et dicti tutores^'-^ debeant facere de 
omnibus predictis bonis rectara et justara racionera^* heredibus sive heredi 
defuncti, cura dicti ht^redes, unus vel plures, venerint ad etatera decera et 
octo annorum, | [!)] si d. comiti et dicto consilio videbitur. quod dicti 
heredes, unus vel plures, sint tales quod possint vel possit^'' bene mini- 
strare dicta bona. Si autera videbitur d. coraiti et dicto consilio quod dirti 
heredes, in etate predicta consistentes, non sint tales quod possint bene 
rninistrarH dicta bona, dicti tutores'^ debeant ipsa bona tentTe, (juousqu^^ 
d. coraiti et consilio predieto vid^^bitur. | [10] (^)uam racionem"-'' predictam 
dicti tutores^* legaliter facere debeant per sacramenturn dictis her^edibus, 
ut est dictum. salvo si dicti heredes poterunt pi-obare contrarium per in- 
strumenta vel p»*r legitimos^' testes. | [11] Et eandem racionem*'* tencantur 
dicti lipredes, unus vel pluivs, qui ceperint dicta l)ona, facere aliis herc- 
dibus, cura venerint ad etatem predictam decem et octo annorum, curn 



1^8 Statuta Kagusii. 



omnibus condicionibiis-^ suprascriptis^^. | [12j Quecunque^^ vero supra 
scripta sunt de tutoribus^^, locum habeant, excepto si tempore raortis dicti 
viri fuerint heredes masculi, unus vel plures, etatis predicte decem et octo 
annorum, et d. comiti et predicto suo consilio videbitur, dicta bona sibi 
debeant assignari cum omnibus condicionibus^^ suprascriptis ; et tunc in 
isto casu noii eligantur^^ tutores^'^. Si autem ipsi heredes non videbuntur 
convenientes d. comiti et predicto consiho ad ministrandura dicta bona, 
tunc debeant eligi tutores^^ qui teneantur in omnibus facere ut est dictum^*. i 
[13] Et omnia predicta intelligenda sunt, si fuerint heredes mascuU. | [14] 
Verumtamen, si fuerint heredes femine, soluramodo^^ dicti tutores^^ de- 
beant dicta bona intromittere et tenere, quousque dicte femine fuerint 
maritate, que cum consuetudine Ragusii debeant maritari. | [15] Addimus 
eciam^^ quod dicti tutores^^ non possint aliquara cartam^^ notarie^^ facere 
de dictis bonis, nisi contineatar in dicta carta^\ quod sit nomine et vice 
dictorum heredum. | [16] Et si dicti heredes, unus vel plures, decesserint*^ 
ante etatem legitiraam^^, videlicet raasculus usque ad quatuordecira*^ annos, 
femina vero usque ad duodecim, vel si dicti heredes habentes etatera le- 
gittiraara^^ decesserint intestati, dicta bona deveniant ad eos, ad quos de 
jure veuire debent per successionera^l | [17] Et tunc dicti tutores ipsis 
successoribus et dicti successores unus alteri in oranibus, ut supra dictura 
est, facere teneantur. | [18] Nec est intencionis'^^ nostre quod dicta bona*^ 
debeant extrahi de Eagusio, quousque dicti heredes vel successores mas- 
culi*^ venerint ad etatem legittiraara^^ quatuordecira^^ annorum. | [19] 
Pervenientibus autera uno vel pluribus ex ipsis heredibus ad hanc etatem 
quatuordecira-^ annorum, si eis et dictis tutoribus^' videbitur quod dicta 
bona sive denarii portentur per dictos heredes vel successores, vel mit- 
tantur per ahos extra Ragusium, debeant venire ad d. coraitera et consiliura 
supradictura, et sicut ipse d. coraes cura dicto consiho ordinaverit, sic 
fiat. I [20] Si autem ahquis ex dictis tutoribus^^ moreretur antequara faciat 
racionem''*^ de dictis bonis, heredes vel successores tutoris*^ defuncti dictam 
racionem^^ de predictis*^ bonis per sacraraentura facere debeant et cora- 
plere, salvo quod isti heredes vel successores tutoris defuncti faciant 
dictam racionem^^ per sacraraentura, secundura eorum bonam*^ conscien- 
ciam^^. I [21] Et quicunque^^ fuerit electus^^ tutor, refutare non possit 
sub pena viginti quinque yperperorum^^ pro quoiibet corauni*^* Eagusii^^ 
persolvenda. 

[22] Ourrente'^^ anno Doraini mOccc^xxxiiii"^^ indicione*^^ secunda^^ 
die xxviii^^ mensis madii^^ per nobilem et potentem virura d. Marchura*^'^ 
Justinianura*^^, honorabilera coraitera Ragusii, de voluntate et expresso 
consensu sui minoris et majoris consih, et cum laudo populi in** publica 
concione sono carapanarura more solito congregato^*, declaratum et ad- 
ditura fuit huic statuto de tutoribus^^: quod a modo in antea, tutores pu- 
pillorura et pupillarura vocati ad placitnra teneantur*^''' omnibus respondere 
de jure pro dictis pupillis et pupillabus®^ et satisfacere de bonis pupil- 
lorura, si a curia^' sentenciabitur*'®. 

' Idem titiilus in B. (sine numero) C. D. E. ^ D. E. decedunt ^ D. notario vadant 
^ E. coramunis ■' C. D. omnia bona •■' E. iraraobilia " E. ubicumque, ubicunque 
* D. im =• C. D. eclesie '" D. de bonis defuncti '^ E. ..libro", .,loco-' '^ D. tuttores 
'" C. offitio '■< D. tuttorie '^ D. ejus uxore ""• C. cum eis et omnia, D. cura eis 
et dicta bona '" D. E. augumentare '" B. pleres (sic). '•' E. legittiraara, legitimam 



Liber VIII, cap. XLIII. 189 



2" D. quattuordecim ^' D. tuttoribus ^^ g ^d adininistrandum ^^ E. eat dictum 
^* C. E. rationem '^'' D. quod possiut bene -" C. D. E. rationem *" C. legittimo8, 
E. legittimos, legitimos -^ B. eadem (sic) racionem, C. D. eandem rationem, E. 
eadem ratione -^ C. D. E. conditionibus ''^ D. supradictis ^' E. qui-cumque. que- 
cunque ^^ D. tuttoribun '•' D. eliguntur ^* E. dictum est ^' D. solumodo ^^ C. D. 
E. etiam ^^ D. cartham, E. cartam, chartam ^^ B. C. not, D. nottarie ^^ E. carta, 
charta *° E. deccesserint, decesserint *' E. quatuordecim, quatuor et decem *'- D. 
legitimam, E. legittimam, legitimam *' D. sucesnionem ** C. D. E. intentionii 
*'" B. boua uon (..non** in margine) *^ D. sucessores venerint ^"^ D. tuttoris ** E. 
dictis *^ E. eorum conscientiam ^^ C. D. E. conscientiam ^' E. quicumque, qui- 
cunque ^- E. ellectus, electus ■'' E. iperperorum ^* E. communi -" E. Rhacusino, 
Racusij ••6 D. curente '''' E. 1334 "^ D. inditione •» E. 2 <'•'' D. xxviiio, E. 28 
"^ E. maij "^ C. D. E. Marcum ^^ E. addit .,de Venetiis-' in quibusdam exemplia 
'^* D. E. congregati ^^ B. teneatur (sic). '^ D. pupilabus '"^ D. accuria "^ C. D. 
E. sententiabuntur. 

XLllI. 

De^ muliere que bona viri sui possidere^ debeat post obitum 

dicti viri sui. 

[IJ Quia volumiis quod mulier possidens lectura viri liabere debeat 
quod est justum, statuimus: quod mulier^ possidendo lectum viri, possideat 
omnia hona stabilia dicti viri sui pro vita sua habenda. | [2] Tamen ipsa 
non possit vendere nec donare nec alienare, neque* aliquam obligacionem'^ 
tacere de bonis dicti viri sui. | [3] Que bona si non sufticerent ad vitam 
ipsius mulieris convenienter habeiidam, vel si non essent bona stabilia, 
sed soluni mobilia, tunc tutores, si fuerint, vel commissarii*^ sive pitropi 
viri sui debeant ip.si muHeri addere vel dare de mobili, pro vita ipsius 
mulieris convenienter habenda, si ipsi cum dicta rauliere poterunt con- 
cordare. | [4] Si autem dicti tutores^ vei coinraissarii'* sive pitropi cum 
ipsa muliere concordare non possent^, d. comes cum parvo consiHo, con- 
sideratis omnibus condicionibus^^ mulieris, faciet ei addi vel dari de mo- 
bili pro vita sua, ut videbitur convenire. | [5J Tamen si non fuerint nisi 
bona stabilia tantuin, et ipsa bona essent in tara modica quantitate, quod 
d. coraiti et dicto consilio videatur, qnod dicta raulier de redditibus ipsoruin 
bonoruni stabilium non possit vitara suara convenienter habere, in isto 
casu voluinus quod ipsa^^ niulier possit vendere de bonis stabilibus pro 
vita sua habenda, secundum quod^^ per comiteni et dictuin consiliura 
fuerit ordinatuin. | [6] Addiinus eciani'^ quod quecunque** inulier posse- 
derit lectura viri sui, debeat vineas juste et fideliter incidere et laborare 
cura consuetudine Ragusii. | [7] De boiiis autem raobilibus sic ordinaraus: 
quod quilibet hoino in suo testaraento possit de dictis bonis inobilibus 
secundum consuetudinera Ra»rusii ordinare et ipsa diinittere in manibus 
cujuscunque^'^ voluerit ad utilitatera hereduin suoruin, si heredes habuerit, 
conservanda. Si autem non habuerit heredes, possit de suis bonis ordinare 
et dare ad voluntatfin suaiii, secundum civitatis Ragusii^*' consuetudines 
et statuta. 

' Idem tituluM in B. C. D. E, adjecto in C. D. E. numero ' C D. E. viri 
possidere ' E. (juod possidendo * E. nec aliquam * C. D. E. obligationem • C. 
commeHsarii, 1). {'omissarii, E. commiHsarii, comissarii ' D. tuttores "^ D. comisflarii, 
E. commissarii, comis.sarii •' E. poterunt " C. D. E. conditionibus " E. dicta 
mulier '^ C. D. «ecundum per " C. D. E. etiam '♦ K. quecumque, quecunque 
'* E. cujuscumque, cujuscunque '* R Racusii, Racusiot;. 



190 Statuta Raguaii. 



XLIV. 

Quod^ aliquis, tam advocatus quam alius, non possit recipere 
pro aliquo placito ultra unum denarium grossum, et de pena 

contrafaciencium^. 

Anno Domini m^ccl.\xxiii"^, indicione* xi^, die xxv*^ julii^ 
[1] Nos Johannes^ Georgio, comes Ragusii^ cum voluntate minoris 
et majoris consilii, et cum laudo populi in^^ publica concione^^ per so- 
nitum carapanarum, ut moris est, congregati, volentes quod in questionibus 
sive causis in curia ventilandis unusqaisque sine inordinatarum expensarum 
gravamine consequi valeat jura sua, cum semper eligantur advocati curie 
de melioribus et utilioribus civitatis, statuimus et ordinamus: | [2] quod 
aliqua persona nullo modo vel ingenio dare debeat vel recipere, occasione^^ 
placitandi vel dandi consilium in nostra curia, ultra unum denarium 
grossum'^ pro quolibet placito. | [3] Et advocati curie teneantur per sacra- 
mentum d. comiti dicere, si sciverint aliquam personam facientem contra 
predicta. | [4] Et si aliquis, exceptis advocatis curie, voluerit placitare vel 
consilium dare pro ulla persona in^^ placito aliquo, teneatur affirmare per 
sacramentum quod non recepit nec sperat recipere aliquo modo vel ingenio, 
per se nec per alium, aliquid ultra unum denarium grossum pro dicto 
placito. ] [5] Et similiter illa persona pro qua ille placitare vel consilium 
dare voluerit, teneatur affirmare per sacramentum quod non dedit nec 
dare debet, per se nec per alium, aliquo modo^* vel ingenio pro dicto 
placito ultra unum denarium grossum. | [6] Et ut predicta^^ melius ob- 
serventur, ordinamus: quod quicunque^^ fecerit contra predieta, tam in 
dando quam recipiendo^', solvat qualibet vice^^ comuni^^ pro banno yper- 
peros^^ quinquaginta pro quolibet. | [7] Si autem fuerit advocatus curie 
qui faciat^^ contra predicta, solvat qualibet vice comuni^^ pro banno yper- 
peros^^ centum pro qualibef-^^ et dictus advocatus non possit habere ulterius 
aliquod officium. | [8] Et quicunque^'^ accusaverit contrafacientem, si po- 
terit^^ Jegittime^^ probari, habeat medietatem dictorum bannorura, et te- 
neatur in credencia^^ accusator. 

^ B. „Amio — julii, Quod — contrafaciencium. Nos" etc. ^ Q. j). E. contrH- 
facientium ^ C. millesimo ducentesimo octuagesimo tercio, D. mill(es)i(m)o ducen- 
tessimo octuag(esim)o tertio, E. 1283 ^ D. inditione -' D. XV'*, E. 11 *■" E. 25 
' D. jullii 8 B. Johes, C. D. Johanes ^ C. Raguxii ^" D. im ^^ C. D. contione 
*- E. ocasione, occasione ^^ D. denarium unum grossum, E. grossum denarium 
unum ^* B aquo modo (sic). ^^ C. D. dicta ^^ E. quicumque, quicunque ^" D. 
E. in recipiendo ^*^ E. „qualibet vice", ..pro qualibet vice" '-* E. communi ^" E. 
iperperos ^i ^ contrafaciat contra -- E. quolibet ^s j)^ potterit '^^ E. legitime, 
legittime ^6 q^ j) jt; credeutia. 

XLV. 

De^ judicibus, ut non recipiant aliquid, et de pena illorum^ 

qui contra hoc^ faciunt. 

[1] Statuimus ut aliquis judex non del^eat aliquo modo vel ingenio, 
per se vel ppr alium, recipere aliquid pro aliquo placito ab aliqua persona; 
et qui contrafecerit, solvat quilibet pro banno yperperos* centura qualibet 
vice, et non possit plus habere aliquod officiura. | [2] Et quicunque'^ accu- 



Liber Vm, cap. XLIV-XLVII. U)l 

saverit contrafacieiitem, si poterit" legittiine^ prol)ari, lialjeat rnedietateni 
(iicti banni^ et teneatur accusator in credencia. 

' Idem titulus in B. C. D. E., sed iu B. sine numero ^ E. pena, qui contra 
hoc ^ C. D. oraittunt ..hoc' * E. iperperos •' D. K. quicumque '^ D. potterit 
' C. D. E. legitime ^* C. D. bauni predicti. 

XLVI. 

De^ avere- comunis^ qualiter debeat conservari, et de ra- 
cione* facienda per eos qui recipiunt de moneta comunis^ 

[1] Ut introitus coinunis^ melius et utilius procurentur et comune^ 
velocius babeat jura sua, statuimus : quod quicunque^ fuerit electus' ad 
aliquod officium comunis^, debeat totam monetani et res pertinentes co- 
muni^ custodire et salvare, et nulli debeat^ de ipsa moneta vel rebus 
comunis^ mutuare nec in suam^^ vel aliorum utilitatem convertere. | [2] 
Et quandocunque^^ ei requiretur racio^- per d. comitem vel per receptores 
racionum^^ comunis^ de mandato d. coraitis, teneatur juste et fideliter fa- 
cere racionem^* et assignare camarariis^'' comunis^ totum id quod perti- 
nebit^*^ comuni^ infra tercium^^ diem, postquam ex parte d. coraitis fuerit 
requisitus. | [3] Et qui contra predicta fecerit, solvat comuni'^ pro banno 
quartum plus, et postea^"^ non possit esse in aliquo officio comunis^, de 
quo possit aliquam utilitatem habere. | [4] Si autem predictus officialis 
noluerit esse contentus dicta racione^'', sed negabit de pecunia vel rebus 
comunis^ et probabitur legittime^^ et convincetur^^ per racionem'* in 
cnria quod habeat de^^ denariis^^ vel rebus comunis^, restituat comuni^ 
totum illud de quo probabitur vel convincetur, in quadruplum pro furto. 
Et ab inde in antea non possit habere aliquod officium comunis^. 

' Idem titulus in B. C. D. E., sed in B. sine numero - E. havere ^ E. com- 
munis * C. E. ratione '' E. commune " E. quicumque, quicunque ^ E. ellectus, 
electus ** E. communi ^ D. nulli de ^° D. sua ^' P^. quandocumque, quaudo- 
cunque ^- C. D. E. ratio '^ C. D. E. rationum '* C. D. E. rationem '' C. D. E. 
camerariis '® C. D. E. pertinet '"^ D. E. tertium "* E. preterea '•* C. D. ratione 
2"* E. legitime -' D. convicetur 22 q ]) (jgu ^qq^^ a \) denarios. 

XLvn. 

De^ sale comunis^. 

[1] Super sale comunis^ providere volentes. ut introitus dicti salis ad 
profectus^ comunis^ utilius procuretur*, statuimus: quod totus sal et quan- 
titas^' ipsius salis, tam cum recipietur quara cum dabitur, in libro coinunis- 
scribatur. | [2] Et claves stacionum*^ dicti salis debeant stare in capsella 
camarariorum' comunis^ | [3] Et quocieiiscunque'^ recipietur vel dabitur 
de sale comunis^ duo ex doaneriis^ qui tuiic temporis fuerint, illi vide- 
licet duo^*^ qui illo die non stabunt iu doana*^ accipiant dictas claves 
salis a camarariis^* coinunis'': et debeant esse ad recipiendum vel dandnm 
dictum salein'^. et debeant stare anil>o presentes ad taliam. quousquH sal 
receptus fuerit sive datus. | [4] Et quolibet die debeant facere scribi per 
scril)anura doane** quantitatein salis que recipietur et a quo, et quanti- 
tateni^'^ salis que dabitur et cui. | [0] Et quando sal totus receptus fuerit 



192 Statuta Ragusii. 



aut datiis, in coiitinenti reddant claves stacionum^'^ salis camarariis^'* co- 
munis^ ad conservandum eas^^ ut predictum^"* est. | [6] Et de sale eo- 
munis^ non possit vendi^^ pro faciendis expensis necessariis^^ pro sale^\ 
set-^ omnes dicte expense solvantur per camararios^' comunis''^. | [7] Et 
quolibet mense, quando doanerii^^ facient'^^ racionem^^ doane^^ teneantur 
eciam^^ facere racionem^^ salis dati sive recepti, in'-^^ presencia^^ d. comitis 
et consiliariorum de parvo consilio, et quantitas^^ dicti salis dati sive re- 
cepti quolibet mense^^ scribatur^^ in dicto libro comunis^. I [8] Et ut dicti 
doanerii^* possint substinere^^ laborem, volumus quod quolibet die, quo 
stabunt ad recipiendum vel dandum de sale comunis^, habeant a comuni^^ 
pro suo salario^*' denarium grossum unum pro quolibet, et eciam^^ habeant 
pro quolibet ligno in quo portabitur sal venditus comuni^^ duos modios 
sahs, ab illo qui vendet dictum salem comuni^^ 

^ Idem titulus in B. C. D. E., sed in B. sine numero ^ e^ communis ^ E. 
profectum * E. procurentur '' 0. E. quantitates ^ C. D. E. stationum ' E. came- 
rariorum ^ D. quotienscumque, E. quotiescumque ■' C. D. E dohaneriis ^" E. illi 
duo videlicet ^' C. D. E. dohana '^ j^ camerariis ^^ D. sale ^* C. D. dohane, 
E. dohane ^^ C. quantitate (sic). ^^ E. stationum ^'^ D. ad conservandum, ut 
^^ D. dictum ^^ C. D. E. dari ^o £ neccessariis, necessariis 21 -^^ gali 22 q d^ 
E. sed 23 E. caraerarios 24 q jy e. dohanerii 25 j) faciunt ^e q d e, ralionem 
27 C. dohaue, E. dohant^ 28 q jy^ e. etiam 29 d, [j^ 30 q jy presentia. E. pre- 
sentia ^'^ C. D. E. quantitates ^2 e omisit „quolibet mense" '^ E. scribantur 
3^ D. E. sustinere *^ D. comunis, E. communi ^*^ E. solario. 

XLVIII. 

De^ pena illorum qui faciunt^ contra commissiones^. 

[1] Multociens* accidit quod aliqui homines fecerunt contra com- 
missiones^ sibi per d. comitem et comune^ factas, nec contra eos aliquid 
determinatum erat; ideo statuimus: quod si aliquis^ ambassiator® vel alius 
horao qui iverit pro negociis^ comunis^^, contra commissionem^^ sibi factam 
ire presumpserit, vel aliquid obmiserit^^ de commissione^^, et^* propter 
hoc comune'^ Eagusii dampnum^^ aliquod habuerit^^ de moneta, perdat 
salarium^^ suum et comuni^^ satisfaciat dictum dampnum^\ i [2] Si autera 
in aho casu, | [3] excepto in^^ moneta, fecerit contra comraissionem^^ 
vel obmiserit^^ de commissione, advocati comunis^^ de raandato d. coraitis 
debeant illum qui contrafecerit placitare in consilio rogatorum. | [4] De 
quo consiho expeUantur^^ ille qui placitabitur et parentes e.jus, secundum 
formara statuti, et ibi debeat poni pars cura busuhs^^ et ballotis*^ sl 
fecit'-** contra^^ coraraissionera^^ vel non. | [5] Et si videbitur d. coraiti et 
raajori parti consihi rogatorura quod fecerit contra coraraissionem^\ debeat 
iterura placitari per advocatores^*^ coraunis^^ in^® raajori consiho. , [6] De 
quo eciara^' consiho expehantur ipse qui placitabitur et parentes ejus, ut 
predictura est, et ibi debeant poni partes cura busuhs^"* et baUotis^** de 
quantitate conderapnacionis^^, et iUa pars que capietur in dicto raajori 
coQsiiio, sit firraa, et d. coraes debeat ipsara conderapnacionera^^ exigere 
et facere quod veniat in coraune" Ragusii. 

^ Idem titulus in B. (sine numero), C. D. E. 2 q^ fatiunt ' D. comissiones, 
E. commissionem * E. multotie^ ■' D. comissioneH '> E. coramune ^ E. quis ^ D. 
arabasiator, E. ambasaator, ambassiator ^ D. E. negotiis ^" E. communis ^' D. 
comissionem '2 d. oraiserit, E. oraiserit, ommiserit ^' D. comissione '* C. D. „et" 



LiberVm, cap. XLVIII-LI. 193 

deest. '^ E. damnura ^^ D. aliquod de moneta '^ C. E. solarium (sic) ^* E. com- 
muni '^ D. im "^'^ D. omisserit, E. omiserit, omraisserit -^ E. expellatur, expellantur 
22 E. bussolis -^ E. ballotis, balottis 21 e. fecerit 25 d j'q^.[^ comissioiiera ^? j^ 
aduocares (sic). 27 q q £ etiara 28 j) busullis, E. bussolis 29 g, ballotis, ba- 
lottis, ballottis ^" C. D. conderapnationis, E. conderanationis '^ C. D. conderapua- 
tionem, E. condemnationem. 

XLIX. 

Infra^ quod tempus vinee et terre vendite possint repassari^, 
et quod dicte vinee et terre^ non passentur"^ nisi cum pertica^. 

[1] Ordinamus qiiod omnes qui de cetero vendent aut eraent vineas vel 
terras, possint faeere repassari eas quandocunque^ eis plaeuerit infra ununi 
annum, eomputando a die quo vendieio' facta fuerit et preeonicata^. | 
[2] P]t si invenietur plus vel minus. nnus alteri refundere teneatur. | [3] Et 
quicuncjue^ infra dietum terminum non feeerit repassari, a dicto uno'^ 
anno in antea non audiatur. | [4] Et oranes vinee et terre debeant deineeps 
passari cura pertiea^ comunis^^ et non eum tungnis^^. 

' Titulua idera in B. (sine nuraero) C. D. E. - D, repasari ^ D. terre et vinee 

* D. pasentur '' D. partica ^ E. quandocuraque, quandocunque "^ C. D. E. venditio 

* D. preconizata, E. preconizata ^ E. quicuraque, quicunque ^" E. a dicto anno 
^^ E. communis ^^ jg^ tugnis. 

hi B. sequitur initium cujusdum capituli, cancellatum et dcletum : ., . os (X 
miniatuin omissum) Michael Maurocenus, comes Bagusii, cum voluntate minoris et 
majoris consilii, et cum laudo populi in puhlica concione congregati per sonitum 
campanarum, ut moris est'. Cetera desunt. Michael Maurocenus erat comes Ragusii 
1-^84 — 12S6. In toto statutorum libro nulla invenitur consiitutio ejus tempore pro- 
mulgata. 

L. 

De^ barcis non dandis Sclavis et de pena contrafaciencium-. 

[1] Quia sepius accidebat quod Sclavi^ cum lignis et bareis* hominura 
de Ragusio infestabant venientes Ragusiuni cum victualibus et aliis raer- 
cacioniijus^, | [2] quod erat valde dampnosum" civitati Ragusii', nolentes'* 
hoc de cetero tolerare^, statuimus: I [3] quod aliqua persona de civitate 
et toto districtu Kagusii non audeat dare^^ ad nauliim, nee vendere, nee 
donare, neque aliquo modo vel ingenio dare alicui Selavo gondulara 
aliquara, nec barcani, neque barcusiuni, nec aliquod lignura a tribus reniis 
supra; et quicunque^^ contrafecerit, solvat qualibet vice comuni^^ pro banno 
yperperos^^ viginti quinque^'*, cujus banni medietatem habeat aeeu.sator, si 
per ejus aceusam veritas poterit indagari. 

' Titulus idem in B. C. D. E., sed iu B. aine niimero 2 q_ d g^ contrn- 
facientium '' B. Scalui (sic). ♦ E. barcis, barchis ' C. D. E. mercationibus ^ E. 
daranoMum "^ i). Kagusine " E. voleutes '^ D. tollerare, E. tollere (sic). '•* R ad 
naulura dare " D. qui, E. (juicumque, «|uicunque *2 £_ comrauni '^ B. yppo.s, 
C. D. vppr., E. ipp. '♦ C. xxv. 

LL 

De^ marangonibus et calofatis, ut non vadant ad laboranduin 
in^ barcis Sclavorum, et de pena illorum qui contra hoc faciunt. 

[1] Ut interdicatur Sclavis copia barearum et aliorum lignorura, 
cura quibus dampniticare* solent sepius naviL^antes per mare, ordinaraus: ' 

MONUM. HISTOR. JUU. IX. 13 



]94 Statuta Ragusii. 



[2] qiiod aliquis marangonus vel calofatus, de civitate et toto districtu 
Eagusii, de cetero non debeat ire ad laborandum vel aptandum seu re- 
ficiendum aliquam barcam vel aliquod lignum alicujus Sclavi. Et qui- 
cunque* contrafecerit, solvat qualibet vice comuni^ pro banno^ yperperos^ 
decem, et accusatori, si per ejus accusam scietur veritas, debeat dicti 
banni medietas exhiberi^. 

' Titulus idem in B. C. D. E,, sed in B. sine numero: LI. ^ D. im ' E. 
damnificare ^ E. quicumque, quicunque ^ E. communi ^ D. pro banno comuni 
■^ B, yppos, C. yppros, E. ippos, ipp. ^ D. exiberi. 

LII. 

De^ libertate concessa omnibus ducentibus bladum in Ra- 
gusio^, et quod additum est vicario, pitantario et ripariis de 

salario^, occasione predicta*. 

Anno Domini m^cc^lxxxxii°^ die xxii^ madii^ 

[1] Nos Andreas Dandulo*^, ciare memorie condam^ d. Johannis^^ 
Danduli, illustris ducis Veneciarum^^ filius, de mandato d. ducis Vene- 
ciarum'^ comes Eagusii, cum voluntate minoris^-^ et majoris consilii, et 
cum laudo populi in^^ publica^^ concione congregati ad sonitum^® campa- 
narum, ut moris est, et cum voluntate et consensu reverendi patris d. 
Bonaventure, Dey^^ gracia^^ archiepiscopi Eagusini, et tocius^^ capituli 
ecclesie Eagusine, | [2] considerantes quod statutum^^ factum: quod Ea- 
gusei, qui veniunt Eagusium cum frumento et blado, et portant partem 
ecclesie s. Marie majoris, tenentur^^ de ipso frumento et blado dare et 
redere^^ certam partem d. archiepiscopo, sacristario, ripariis et pitantario^^ 
comunis^* Eagusii, prout in ipso statuto distincius^^ reperitur, est multum 
honerosum^^ contrarium et molestum illis qui veniunt Eagusium cum fru- 
mento, et contra salutem et bonum statum civitatis Eagusii, et forte ah- 
qui dicta de causa cessant dicta victuaha Eagusium^^ aportare^^: | [3] Idcirco 
nolentes amplius tolerare^^, quod ubi franchicia*'^^ esse debet, servitudo 
ahqua procedatur et speciahter iUis qui volunt Eagusium conducere^^ 
victuaha, statuimus et ordinamus: quod statutum illud quod loquitur de 
predictis, specialiter^^ de frumento et blado dando d. archiepiscopo, sa- 
cristario, ripariis et pitantario, a modo in antea sit cassum et vanum et 
Dulhus valoris^^ et in^* perpetuum remaneat^* revocatum. | [4] Addentes 
insuper, quod riparii comunis^^ habere debeant annuatim a comuni^^ yper- 
perum^*^ unum pro quolibet, ultra salarium decem yperperorum^', quod 
habebant hactenus^^. \ [5] Et pitantarius comunis^* similiter habeat yper- 
pera^^ quinque annuatim, uhra suum salarium stabihtum. 

' B. : „Anno — madii. De lihertate — predicta. Nos Andreas Dandulo" etc. 
2 B. C. Rag., E. in Racnsio ^ E. solario ^ E. ,.occasione predicta" deest ^ E. 1292 
6 D. XXIIo, E. 22 ' D. maji, E. maii » C. Daldulo (sic). ^ C. D. E. quondam 
^" D. Johanis, E. Joannis ^^ E. Venetiarum '^ C. D. filius, comes; E. „filius — 
ducis Veneciarum" deest '^ D. sui minoris '^ D. im '^ C. puplica ^^ C. D. sonum 
'' C. D. E. dei '^ D. E. gratia '» D. E. totius 20 B. statututum (sic). 21 c. D. 
E. teneantur 22 q £ reddere 23 q pintantario (sic). 24 £ communis 25 q g 
distinctius, D. distintius ^n j^ onerosum ^t y> l^agusii ^s j^ apportare 20 q tol- 
lerare ^o g franchitia ^' E. conducere, adducere ^2 ^ de prcdictis, de frumento 



Liber VIII, cap. LII-LIV. 195 



'"^ C. D. valloris ^» D. im perpetuura revocatura ^' E. communi ^^ B. ypp., C. 
ypprum, E. ipperperum ^t £ iperperorum ^* C. D. actenus ^^ B. ypp., C. yppr., 



E. iperpera. 



LIII. 
De salario vicarii^ 



[1] Item statiiimus et ordinamiis: (jiiod vicarius qui eligetur per tem- 
pora a proximo fpsto s. Michaelis- de septembri^ iri antea, non debeat 
habere mocaticum^ de frumento, nec de ali(|UO blado a foresteriis, et sta- 
tutum quod lo(iuitur in hac parte sit cassura et vanum et nuUius valoris. | 
[2] Volumus tamen quod vicarius habeat annuatira a comuni'* Ragusii*^ 
pro suo salario' yperpera^ quadraointa, videlicet yperpera^ xvii^^ a comune^^ 
predicta, ultra yperperos^^ xxiii^^ (juos^* habebat hactenus^^ pro salario^i 
[3] Preterea ordinamus: (juod foresterii qui ducent^'' frumentum vel aliud 
bladum Ragusium ad vendendum. a dicto tempore in antea solvant co- 
muni^ Ragusii pro mensuris de quolibet centenario stariorum frumenti et 
bladi milliarenses^' noveni, secundum quod solvunt Ragusini. | [4] Et 
officiales comunis^^ supra^*^ fundicum dictum dacium^^ recoligere^^ te- 
neantur. 

• Titulus idera in B. C. D. E., sed in B. sine nuraero * B. Machaelis (sic). 
•'* C. setembris, E. septembri, Trabri, 7bri •• E. mozaticum •'' E. corarauni ^ D. Ra- 
giisii, E. Racusino, Rhacusino " E. solario ^ B. ypp-, D. yppros, E. iperperos, ipp. 
'"^ b. C. ypp., D. yperperos, E. ipp., ippa ^^ E. 17, decem et septem " D. yper- 
peros XVII predicta, E. occasione, ocasione predicta •- B. ypp., C. yppr., D. yppros, 
E. ippos, ipp. " C. D. viginti tres, E. 23, tres et viginli " D. quas ^^ D. acteuus 

"^ D. ducunt '■' B. C. D. milliar., E. railliarenses '"^ E communis '^ D. super 
2" E. datium ^i d. colligere, E. recolligere. 

LIV. 
De^ revocacione^ dacii^ vini. 

[1] Item nos jam* dictus comes, cum voluntate minoris^ et majoris 
consilii, et cum laudo populi congregati in eadem publica*' concione ad 
sonum carapanarum more solito^ considerantes quod statutum dacii^ vini 
multum gravabat personas et homines de Ragusio, tam clericos quara 
laycos^ et monasteria civitatis, et forte exinde multa liebant perjuria, et 
cum magno labore et tedio poterat recoligi^ et parvus exinde procedebatur 
introitus: | [2] Eciam^^ quia d. archiepiscopus et capitulum ^^ccle.si».^^^ Ra- 
gusine, ({ui dictum^* daciura^^ solvere tenebantur^*, | [3] laudaveruiit et 
consencientes^*^ fuerunt revocacioni^'' statuti^^ superius norainati de blado. 
Idcirco ad Dei honorein et pro salubri et bono statu civitatis Raiiusii*'*, 
statuinms et ordinainus : | [4J (juod statutum dicti dacii^ vini sit al» liodii^*® 
in antea revocatum, et in*" perpetuum irritum^* remaneat atque-- vanuin. 

' Titulus idem in B. C. D. E , in B. sine uumero - C. D. E. revocatione 
' D. E. datii * C. D. jara nos •'' E. majoris et minoriH " C. pu|»Hca ' D. campa- 
narum, considerantes " E. laicos ' E. recolligi '" C. D. E. etiain " C. eclesie 
'- B. ^dictum'* bis scriptum '•"• E. datium '* D. tenebatur '' E. consentientes 
""■ B. revocac. (sic), C. D. E. revocare (sic). '• ..statuti* codices omnes '• E. Racu- 
aine '" D. a modo, E. iude -" D. im " D. irituiu '* B. adque (»ic), C. D. E. atque. 



196 Statuta Ragusii. 



LV. 

De falsis follaris et grossis^ 

Anno Domini m^cclxxxxiiii^ 

[1] Nos Marinus Badoarius miles, comes Ragusii, cum voluntate rai- 
noris et majoris consilii, et laudo populi congregati sonitu campanarum 
more solito, videntes quod folari^ falsi in^ magna quantitate per civitatem^ 
cotidie^ discurebant', et de foris multi'^ eciamMucebantur^^, unde dampnum^^ 
et contrarium generaliter omnibus accidebat; nolentes hoc^^ amplius tolle- 
rare^^ sed ipsam falsam raonetam consumare penitus diligentes, statuimus 
et firmamus: quod nulla persona debeat de aliquibus partibus ducere in^* 
Ragusium nec ejus districtum folaros^^ falsos, sub pena et banno yperpe- 
rorum^^ centum pro quolibet et qualibet^^ vice, et araitendi^^ folaros^^ 
ipsos; quod si soivere non poterit, perdat raanura dexteram, et accusator 
qui contrafacientem accusaverit habeat medietatem dicte pene, si per ejus 
accusam poterit veritas^^ reperiri. | [2] Itera quod^^ aliqua persona non de- 
beat^^ in Ragusio nec in suo districtu expendere nec uti falsos folaros^"^, 
sub pena et banno unius denarii grossi pro quolibet falso folaro^^. Et qui- 
libet possit accusare contrafacientem. et habeat medietatera dicte pene. | 
[3] Et ille cui datum fuerit falsum folarum^*. teneatur in continenti accii- 
sare illum qui dedit ei falsum foilarum, et habeat in hoc credenciara'^^ 
per totam diem^^ qua sibi datum fuerit, et si de nocte datum fuerit, ha- 
beat credenciam^^ per diem sequentera. | [4] Itera quod^"* tabernarie, si 
domino seu""^^ patrono vini falsos folaros^^ aportabunt^^, teneatur ille pa- 
tronus seu dorainus in continenti ipsos falsos folaros^-'' consumare, et ta- 
bernaria ipsa eidem domiuo bonos folaros^^ assignare teneatur. | [5J Et 
ut hec omnia bene observentur volumus : quod omnes de majori consilio et 
omnes officiales comunis^"^ per sacraraentura teneantur accusare contrafa- 
cientes, et habeant raedietatera pene. Teneantur eciam^ dicti de majori con- 
siUo et officiales sacramento, ubicunque^^ viderint et invenerint grossos 
falsos non existentes de argento, incidere. | [6] Istos volumus cognosci et 
haberi pro falsis folaris : 

Stamenos de Dyrachio^* et Romania; 

Folaros^^ de Armenia et Turchia, novos et veteres; 

Folaros^^ factos de peciis^^ de rame, sine hteris^^ vel^^ figuris; 

Folaros^*^ incisos; 

Folaros^^ qui dicuntur capucie ; 

Et generaliter oranes folaros novos factos et facturos in formam ve- 
terem^®. 

^ B. : „Anno — mocclxxxxiiii. De falsis — grossis. Nos" etc. 2 q, d^ mocco 
noDag(esim)o quarto, E. 1294 =* C. E. follari * D. im ^ B. civitate (sic). ^ C. D. 
cottidie, E. quotidie "^ E. discurrebant ^ D. etiam multi '•♦ C. D. E. etiam ^^ E. 
deducebantur ^^ E. damnum ^^ x). nolentes amplius ^^ E. tolerare ^* D. ducere 
Rag. ^^ C. D. E. follaros ^^ E. iperperorum '^ B. qualibus (sic). ^^ E, amittendi 
^'■' D. E. follaros ■^•^ D. veritas poterit 21 b. C. D. Item si «^ C. D. habeat 23 q. D. 
E. follaro '^* C. D. E. follarum '^'' C. D. E. credentiam ^e g. per totam diem se- 
quentem. Item ^t q_ j)^ credentiam '^^ D. Item tabernarie ^o e. geu, vel ^" E. 
follaros ^^ E. apportabunt '^^ E. communis ^^ E. ubicumque, ubicunque ^* C. 
D. Durachio, E. Dyrrachio, Dyrachio ■'•■' D. E. petiis ^^ D. E. litteris ^^ E. et 
^^ C. veterum. 



Liber VIII, cap. LV— LVI. 197 



LVI. 

(De^ personis parcium- Sclavonie servientibus et complacen- 
tibus comuni^ vel singularibus personis Ragusii et de offen- 

dentibus. C. D. E.) 

Anno Domini niillesimo tereentesimo in^*, indicione^ prima^, die nono 

decimo' mense® novembris^. 

[1] Nos Marinus Badoarius miles, comes Ragusii, in tercio^^ regimine 
sui comitatus. cum voluntate minoris'^ et majoris consilii, et cura laudo 
populi congregati sonitu eampananim ut moris est, ordinatum et firmatum 
fuit: qnod cum dignum et justum sit reddere unicuique secundum opera 
sua, I [2] videlicet bona facientibus retribuantur bona, et offendentibus re- 
spondeatnr justa^- offensiones^^ suas, | [i5] quod cuilibet persone de par- 
tibus Sclavonie, que de cetero serviet et complacebit eomuni^ seu singulari 
persone de Ragusio, reddatur^'^ premium et meritum per comune^"^ Ra- 
gusii, loco suo et tempore, sicut conveniens fuerit, juxta servicium^'^ quod 
feeerinf pro comuni^, vel indiviso. | [4] Ne vicium^^ ingratitudinis co- 
muni^ Ragusii vel singularibus personis possit inpingi^^. | [5] Item quod 
cuilibet persone de dictis partibus Sclavonie cujuseunque^'' eondieionis^^ 
existat, que de cetero offensionem faeiet^^ vel injuriam'^^ comuni^ Ragusii 
vel speciali^^ persone, reddatur meritum justa^" offensiones illatas, ita quod 
nullus''**^ possit de sua malicia^' gloriari. | [6] Item quod ad perpetuam^** 
memoriam fiat liber unus qui vocetur: liber meritorum, in quo libro scri- 
bantur nomina personarum que servient et complacebunt comuni^ Ragusii 
spu singularibus pnrsonis Ragusii, et servicia-''^ et beneplacita facta per 
tales personas pro*^'' comuni\ vel in specialitate. Item quod in eodem libro 
seribantur nomina omnium^^ personarum que de cetero^^ offendent vel 
iniuriam faeient eomnni'^ Ragusii seu singulari persone Ragusii per ho- 
mines de aliquibus partibus Selavonie, et insuper omnes offensiones et 
injurie illate per eos comuni'^ vel in specialitate, ita quod suo loco et 
tempore per comune^'* Ragusii, tam servientibus comuni'^ et singularibus 
personis de Ragusio, quam offendputibus eomune^'^ et speeiales personas 
ejusdem^^, reddatur premium et meritum per comune^'^ et singulares per- 
sonas, sicut unusquisque meruerit, tam in serviendo quam \i\ offendendo. | 
[7] Qai liber stare et manere debeat^* penes camerarios comunis^'^ Ragusii 
qui per tempora-^'' fuerint in civitate predicta. 



* In B. sine titulo; incipit „Anno' etc. In raargine vero additura est raanu 
recentiori : ..hic defficit rubrica ista, videlicet: l)e personiw** etc. '' l). E. partium 
^ E. communi * C. D. M"CCC«ilil", E. 1303 * D. inditione, E. indictione ^ D. 
tertia, E. la ^ C. D. xviill. E. 19 •* E mensis " D. novembri '" D. E. tertio 
*' D. 8ui minoris '* B. C. iusta (sic). In D. antea erat Hcriptum «justii", E. juxta 
'" E. responsiones '♦ C. D. <ie RMgusio loco suo et tempore, sicut cooveniens fuerit, 
reddatur pr»'mium et meritum per commuue HagUHii '' E. commune "^ D. E. ser- 
vitium '" E. fecerit "* E. vitium '•* D. E. impingi *" D. E. cujuscumque " C. 
I>. conditiouis "'^ E. faceret -^ B iniuria (sic) " C. spetinli ^' B C. iusta, D. 
E. iuxtA '* B. nullius (sic). " E. malitia *• E. perpetuam rei memoriam •• D. E. 
servitia "'" D. per tales personaa. Item " E. Domina personarum " E. pro: ..de 
cetero otrendeni vel injuriam facieut comuni Ragusii- legitur: ..tju<; servient et 
complacebunt communi Kacusii' ^' D. eisdem ** E. stare debeat et manere *^^ K. 
Cfunmuius "' E pro tempore. 



198 Statuta Ragusii. 



LVII. 

Qualiter^ ordinate sunt vie et domus^ in^ burgo, tempore 

civitatis combuste. 

[1] Cum nemo valeat* diviiiis resistere^ judiciis, ortus est iguis in 
civitate Eagusii^ qui ferre^ totum burgum et majorem partem eivitatis 
antique incendio consumavit^. \ [2] Quod quidem incendium fuit anno na- 
tivitatis^ Domini millesimo ducentesimo nonagesimo sexto^^, indicione^^ 
nona^^, die Jovis de nocte, xvi°^^ intrante^^ mense augusti^*^. Idcirco nos 
Marinus Maurocenus^^, de ducali mandato comes Eagusii, ad ipsius civi- 
tatis retifficacionem^^ et statum vigili solicitudine intendentes. et specialiter 
ad constitucionem^® domorum ac^*^ stratarum sive'^'^ viarum ipsius civitatis 
et burgi, anno sive millesimo supradicto, die vero^^ vigesimo tercio''*^ in- 
trante mense septembris, congregato minori et majori consilio et laudo 
populi, congregati^^ ad sonitum campanarum more solito, statuimus et 
ordinamus: | [3] quod ante domos comunis^^ Eagusii in quibus est consti- 
tuta doana^^ dimitatur''^^ una via latitudinis passorum quatuor^^ que cum 
dicta latitudine vadat usque ad ecclesiam^^ s. Nicole"'*''^ de Oampo. i [4] lu 
circuitu vero muri civitatis, a parte interiori, dimitatur-^^ via una^^ latitu- 
dinis passorum quinque. | [5] Item in costeria burgi, incipiendo circa eccle- 
siam^" s. Nicole, transire debeat via una^^ latitudinis passorum trium per 
teritorium^^ comunis^^ eundo per ponentem usque ad murum civitatis. | 
[6] Item in dicto burgo debeant^^ hedifficare^* domos^^ super stratam co- 
munis^^, incipiendo a parte^*^ levantis eundo in parte^^ ponentis, et que- 
libet domus sit latitudinis passorum trium^'^, et totidem in longitudine, et 
cadant inter ipsas domos^^ gotales in spacio^^ palmorum trium de canna. | 
[7] Dimitatur^^ eciam^"^ vie inter dictas^^ domos iatitiidinis palmorum decem 
de canna pro qualibet via. Que quidem vie cum eadem^* latitudine*^ con- 
tinuentur et vadant^*^ usque ad murum civitatis ex parte montis. Et tali 
modo et ordine continuari debeant domos^*^ cum suis gotalibus et viis 
usque ad murum civitatis porte de Pilis^^ | [8] ita tamen quod aliqua 
persona nullum solarium*^, scalam nec aliquod laborerium in^ predictis 
nec supra predictis viis facere possit. | [9] Preterea ex altera parte burgi 
ordinamus quod una via latitudinis palmorum decem de canna dimitatur*^ 
et vadat per teritorium^^ comunis^*, incipiendo a domibus illorum de Vol- 
casio*^ a parte levantis, et transeat a latere dictarum domorum et a latere^^ 
domus Ursacii^^ Oereve et domus Mathie^^ Mencii. Et sic continuando 
discurat^^ usque ad viam que transit inter domum Triphonis^^ Georgii et 
teritorium^^ archiepiscopatus Eagusii^^; que quidem via, cum dicta latitu- 
dine et longitudine aperta et disocupata, remaneat in^^ perpetuum, nec 
possit in ea aliquod hedifficium^^ laborari. | [10] Est autem sciendum quod 
predicta''® via tota est in coraunis^* Eagusii territorio, excepto quod in fine 
sui termini^^ ex parte ponentis predicta via perintrat in teritorio^^ Tri- 
phonis'"'^ Georgii palnios quinque, et in teritorio*^^ Martoli Oereve perintrat 
palmos decem ab uno capite, et sic finitur in dictis palmis quinque terri- 
torii^^ norainati Triphonis^^, et ita remanet terminus territorii"^ comunis^'* 
in loco territoriorum^^ dictorum Triphonis^^ et Martoli^-'^ passos duos et 
dimidium. | [11] Ordinantes insuper quod iili qui habent^'^ posessiones^'*, 
unde predicta via vadit, solvere debeant annuatim illud quod per dictum^" 



Liber VIII, cap. LVII. 199 



d. comitem et consiliiim extitit ordinatum, prout iu libro aflictuum et ter- 
ritoriorum^^ coniunis--^ plenius continetur. j [12] Geterum ordinamus super 
dictara®^ stratam comunis'^^ domus taliter tabricari, hoc vero ordine : qiiod 
incipiendo a parte levantis a domo illorum de Volcasio"^ in duodecim 
passis et dimidium'^^ heditticentur'" domos quatuor^^ cum suis gotalibus 
pahnorum trium pro gotale, et in hne illius termini^^ dimitatur^^ via una 
pahnorura decera in latitudine, | [13] Que quidera via transeat inter terri- 
toriura monasterii s. Marie de Mehta et domum Ursacii Oereve et intret 
per portam hedifticatara^^ in^ ranro, | [14] per quani intratur ad territoria^-* 
illorura de Gondula''\ et tahter^" discurat^^ usque ad murum civitatis ve- 
teris. I [15] A predicta autem via in antea usque ad capud^' territorii*^^ 
Stancii'" Sub esse debeant domus*^^ due in^ passibus vi cum gotah pal- 
morura m^^ Et inter territorium*^^ dicti Stancii'** et territorium"^ Damiani 
Gondule^^ dimitatur^^ via una latitudinis palmorum octo, et vadat recta^* 
usque ad murum civitatis veteris. A predicta autem^^ via usque ad capud'^ 
subsequentis territorii*^^ Mathie*^* Mencii*^^, hediflicari^'' debeant domus due 
cura gotale'^^ consueto, prima quarum habeat passos tres et pahnos septem, 
aha vero passos tres et palmos sex pro termino. Et inter territorium"^ et 
domura dicti Mathie*^* vadat via consueta hititudinis pahnorum novem, que 
vadat recta usque ad portam muri civitatis, per quam intratur ad domura 
Martoh^^ Cereve. Et a predicta via in antea usque ad aliud capud^' ter- 
ritorii*'^ dicti Mathie^* qui confinat cura territorio^" Triphonis^'* Georgii, 
hedifficentur^'' domos^^ sex in termino pa^sorura viginti, et unaqueque^^ 
domus habeat terminum passorum trium, et gotales modo prescripto^^. 
Et inter territorium'*^ dicti Mathie*^* et territorium'^^ Triphonis''"^ Georgii 
transire debeaf* via una^'' hititudinis pahnoruni decem, et vadat recta^*^ 
usque ad murum civitatis veteris. Item a predicta via in antea discur- 
rendo^' totum territorium"^ Triphonis''^ Georgii''^ et territorium'*'^ Martoh'^' 
Cereve, heditficentur"^^ domos^^ quinque in termino passorum sexdecim 
cura gotalibus consuetis. Et in capite dicti termini, inter domura dicti Tri- 
phonis"''*et territorium''^ archiepiscopatus Ragusii, vadat via consueta, que 
discurat'^^ cum eadeni hititudine qua^^ acthenus'^'' consuevit. Preterea a 
predicta via in antea discurendo^' totum territorium*^^ archiepiscopatus 
Ragusii, in terraino passorura triginta octo, hedifficari'^^ debeant donios^'* 
decera cura suis gotahl)us palmorum triuin pro gotale. Et inter predictas 
domos discurere^^^ debeant vie quatuor^^^, palmorum decem pro^'^^ via in 
latitudine, que quidem discurant^*^*^ per territorium"^ archiepiscopatus Ka- 
gusii usque ad viam que vadit ad ecclesiam'*'* Omniura Sanctorura. Via vero 
que transire videtur a latere monasterii Pulcelarum^^''', remaneat in suo 
statu actenus^'^'^ consueto. Item a putheo^^^ comunis''*, qui est ante mona- 
steriura^"^ Pulselarum^®'*, vadat via^^'* consueta per territorium'* dicti archi- 
episcopatus, que quidera via venit usque ad doniura Sersii et de inde aute 
castellum, et cum sua latitudine permaneat sicut actenus*'^*'^ consuevit. Alia 
quidem via que vtMiit ab ecclesia^^'^ Omniuiu Sauctorum et a latere*^^ 
domus Dimitri'^^ de Vilano^^^, debeat cura sua latitudine in antiquo statu 
et consuetudine permanere. Et via que vadit a porta fundici et ante sta- 
ciones^'* Johannis relipe'^*^, permaneat et vadat usque ad doraura Pasque'^'' 
Picurarii cura latitudine consueta. | [!()] (^ue qui<lem vie omiies superius 
anotate*^^ disocupate et aperte perpetualiter debeant pennanere, et nemo 



200 Statuta Ragusii. 



in eis nec super eas possit facere scalam, nec archivoltutn veH^^ sola- 
rium*®, ita quod seraper cum dicta latitudine sint aperte. | [17] Nec in 
dicto burgo aliquis de cetero facere debeat nec liabere privatum, nisi in 
domibus propriis in quibus habitant^^^; et illos privatus faciant sub terra, 
ita quod inmundicia^^^ non discurat^^ in^ predictis viis et gotalibus ordi- 
natis. I [18] Patroni vero, unde predicte vie vadunt per sua territoria'^, 
dimitere^^^ debeant dictas vias et retfundere^^^ unus^^^ alteri, prout po- 
terunt ad invicem convenire. Et si concordare non possent ad invicem, 
d. comes cum minori consiUo debeat eligere^^^ tres bonos viros, qui de- 
beant determinare^^^ illud quod sibi justum videbitur. Et quicquid^^*^ ipsi 
determinaverint, firmum et ratum habeatur. | [19] Statuta autem et ordi- 
namenta^^^ qu^ sunt contra hunc ordinem, nuHus^^^ valoris irrita revo- 
camus^^^ 

^ Titulus idem in B. C. D. E., in B. sine numero - B. domos (sic). ^ D. im 
^ E. valet ^ E. resistere divinis '^ D. in civitate, qui '^ E. fere ^ e. consumpsit, 
consumsit ^ E. anno domini ^*^ C. T>. mocc^lxxxxvi, E. 1296 ^^ E. indictione 
^2 E. 9 ^3 E. 16 ^* E. intrante augusto ^^ E. augusto '^ E. Mauroceno ^^ B. 
retifficacionem, C. retifficationera, D. redifficacionera, E. rectificationera ^^ C. E. 
constitutionera ^^ E. et ^" D. ac ^^ D. oraisit „vero" ^' D. vigesirao tertio, E. 
vigesima tertia ^s jj^ populi ad sonitum ^i e. communis ^^ C. D. E. dohana 
2' C. E. diraittatur 27 j), quattuor ^s q eclesiara 29 e. Nicolai ^o ^ una via 
^^ B. viam unara (sic). ^2 q^ e territoriura ^^ E. debeat ^* C. hedificari, D. edi- 
ficari, E. gdificari ^^ E. domus ^^ D. a porte ^^ C. D. a porte ponentis (sic), E. in 
partera ^^ D. passorum et ^^ E. domos ipsas ^° D. E. spatio *^ B. C. dimitatur, 

D. dimittantur, E. dimittatur *2 q jy etiam, E. et ^^ D. ipsas ** C. D. eandem 
(isic). ^^ D. latitudinem ^^ D. continuantur usque ad ^^ E. Pillis ^^ E. solariura, 
sollariura ^^ E. Volcassio ^^ D. et a domus -"^ E. Orsacii ^2 e Matthie ^^ E. 
discurrat ^* E. Trifonis ^^ D. Ragusini ^^ C. im ^" C. hedificium, D. edificium. 

E. td- ^^ D. dicta ^^ B. terminis (sic). ^o q £^ territorio ^^ D. teritorii ^2 jj ^q. 

ritoriorum ^^ D. Martholi ^* B. hant, C. habeant, D. habebant ^^ C. E. possessiones 
^•^ B. quod p dcm, C. per predictum (correctum ex uno p) ^^ E. supradictara ^^ D. 
Volcassio, E. Volcassio, Volcasio ^^ E. diraidio '° C. hedificentur, D. edificentur, 
E. §d- '^' B. illius terrainus (sic), C. termis '2 £ dimittatur '^'■^ D. E. edificatam 
'* D. teritoria ^^ C. D. Gondola, E. Gundula "^" D. et discurat ^' E. caput "** D. 
Stantii Sub esse, E. Stanii (sic), B. C. E. subesse "^^ B. domos (sic). ^" C. tres, D. 
E. trium ^i e. Gundule ^2 e. et vadat usque ^s p. quidera »* E. Mathie, Maithie 
8^ C. D. Mentii 8« D. edificari, E. ^d- «^ E. gotali «s d. Martolice «^ D. edifi- 
centur, E. ed- ^^ B. C. doraos (sic), E. doraus ^' D. unaquaque ^2 e. supradicto 
^^ C. inter territorio (sic). ^* C. debeaot ^' B. C. viam unam (sic). ^^ C. rectara 
^"^ E. discurrendo '•^^ g Gregorij, C. Gregorio ^^ E. qug ^*^" C. D. actenus, E. ha- 
ctenus ^"^^ E. discurrere '"^ D. vie palraorum "^^ D. „pro latitudine", loco: „pro 
via in latitudine" '°* E. discurrant ^^'^ D. Puncellarura, E. Pulcellarum '"^ C. D. 
E. puteo "'^ D. monasterio '"^ g. q. pulselarum D. pulsellarum, E. Pulcellarura 
'^'9 C. D. E. oraittunt „via" ''"* C. eclesia ''' D. allatere "^ D. Diraytri "^ C. D. 
E. Villano "* C. E. stationes "^ C D. E. Celipe "« D. Pasqualis "" D. anaotate, 
E. anotatp, annotat^ "» C. nec "^ E. habitat '^^ D. E. immunditia '2' C. D. 
E. dimittere '22 C. refundere '2' B. uni, C. ex „uni" correctum ,,unus", D. unus 
'2^ D. elligere '25 ^ terminare '^^ B. quicquic (sic), E. quidquid '^^ B. ordina- 
meta (sic). '28 q nullius '^^ C. D. revoceraus. 

[20] Anno^ Domini millesimo tercentesimo quarto^, indicione^ secunda*, 
die vicesimo^ intrante mense aprilis. 

Nos Marinus Badoarius miles, comes Ragusii, in tercio^ regimine sui 
comitatus, cum vohintate sui minoris et majoris consilii, ordinatum et fir- 
malum fuit: quod a modo in antea nulla novi^a' que vadif^ ad maritum, 



Liber Vlir, cap. LVm. 201 



non aiideat nec debeat se ligare nec portare corna^ secundnm antiqnam 
consuetudinem, sub pena yperperuruni^^ decem |)ro qualibet contrafaciente. 
Clamatum fuit hoc publice per loca solita per Matheum'^ preconem co- 
munis^^. 

^ In codd. omnibus sine titiilo speciali. Vide Monumeuta Raorusina (Mon. 
spectantia historiam Slavonira meridionalium vol. 29) V, 71. - C. D. .M*^ccC''iiiio, 
E. 1304 ^» D. inditione ^ E. 2 ^ C. vicessimo, D. vig(esim)o, E. 20 « C. D. E. 
tertio " E. novizza '^ B. vadat. C. D. E. vadit " B. corna, sicut Mon. Rag. V, 74; 
C. D. cornua, E. corona, corna "^ E. iperperorum " E. Mattheum, ^NIatht^uin '-' E. 
communis. 

LVIII. 

De pena vrasde^ 

Millesimo trecentesimo octavo^, indicione vi^, die xxix* septembris. 

[1] Antiqua consuetudo fuit per omnes reges et homines Sclavonie et 
tocius^ regnaminis cum omnibus comitibus et homines Ragusii, quod si 
aliquis Raguseus interiiceret'^ aliquem de Sclavonia et de toto regnamine^, 
quod solveret pro vrasda perperos'^ quingentos, et e contrario^ facerent ho- 
mines de Sclavonia et de regnamine^ | [2] Tempore vero nobilis viri d. 
Belleti'^ Falletro^^ tunc comitis Ragusii, casus contigit, quod per Ragu- 
seum interfectus fuit quidam Sclavus, et dictus d. comes noluit senten- 
tiare^* dictam consuetudinem, sed vokiit procedere secundum statuta d. 
Johannis*^ TeupoH. ad que servanda dicebat se per sacramentum^* esse 
astrictum^"'''. Et ex hoc fuit discordia inter dictum d. comitem et homines 
Ragusii. Et super hiis"' per ipsum comitem^^ et homines Ragusii missum 
fuit ad d. ducem et comune^^ Veneciarum^'-'. Quibus questionibus et contro- 
versiis auditis, d. dux et comune*'* Veneciarum-" mandavit quod dictus d. 
comes-^ tunc procederet in dicto casu secundum^- dicta statuta. | [3] Tem- 
pore autem nobilis viri d. Andree Dauro'-^^ comitis Ragusii, successoris 
dicti d. Belleti^^ in dicto comitatu Ra^usii. missi fuerunt soilempnes** 
ambaxatores^-' ad d. ducem et comune^^ V^eneciarum-^ pro parte d. comitis 
et comunis""^ Ragusii, supplicando-' reverenter et requirendo''^'*, quod ei 
placeret, quod de cetero^^ dicta^^ antiqua consuetudo vrasde servaretur. | 
[4] Quibus ambaxatoribus^^ per d. ducem et comune^^ Veneciarum^^ fuit 
vesponsum, et per ducales literas^^^ d. comiti et comuni^^ Ragusii scriptum 
i n^* mandatis: quod deljerent mittere ad d. regem L'rosium^\ et eum re- 
quirere et instanter rogare quod ei placeret ju^Jticiam''^, que Deo et horai- 
nibus et toti^' mundo amal)ilis est, servare, ita quod si aliquis''^ de suis 
hominibus et de toto regnamine'^^ interticeret aliquem Raguseum, quod 
psum homicidium*^ mortis supplicio*' puniret: quod si facere vellet, d. 
comes et homines Ragusii parati erant facere similem justiciam*'\ si ali- 
quis Ragiiseus interficeret ali<piem Sclavum**. Et si dictus rex non esset 
cuntentus et non vellet facere dietam justiciam'", silicet*-'^ punire mortem*' 
pro morte, sed vellet omnino .servare dictam*^ consuetudinem vrasde, quod 
d. coraes et horaines et coraune"* Ragusii eandeni vrasdara*" et ipsani*' 
consuetndinnm*'* vrasde*-' servare tennatur''" et fae»'re dicto d. regi, et 
hominibus Sclavoiiie ^t tocius'"' regnaminis'*, non ol)stanlibus in hoc casu 
statutis et capituli-^ d. Johannis*' Teupoli. | [5] Unde visis et intellectis 



202 Statuta Ragusii. 



dictis literis^^ d. ducis, ipse d. comes et comane^=^ Ragasii miserunt sol- 
lempnes^* ambaxatores^^ juxta mandatum d. ducis ad dictum^^ regem, 
supplicantes^^ reverenter et eum requirentes^^ instanter, ostendendo eciam*'^^ 
ei^^ iiteras^'^ predictas d. ducis, qaod ipse faeeret justiciam^' de suis ho- 
minibus et tocius^ regnaminis secundum modum supradictum, si casus 
contingeret^^ quod Deus avertat, quod si facere vellet, d. comes et ho- 
mines Ragusii parati erant de suis Raguseis ei^^ facere illud eidem^^] 
[6J Quibus auditis, dictus d. rex respondit quod in hoc nullo modo assen- 
tiret et quod nolebat*^* spargere sanguinem suornm, sed volebat^^ servare 
et tenere antiquam consuetudinem vrasde predecessorum suorum et suam, 
et quod aliud non faceret aliquo modo, quia hoc eciam^'* hrmaverat per 
sacramentum. | [7] Et quod Ragusei facerent*^^ de suis Raguseis quicquid^^ 
vellent, sed ipse aliud^'' non faceret de suis hominibus, nisi secundum 
dictam consuetudinem vrasde. Et hec omnia lirmavit sacramento dictis'^^ 
ambaxatoribus^^ nostris, et dedit eis pro comuni^^ Ragusii autentica^^ et 
sollempnia^^ privilegia^''. | [8] Unde nos Andreas Dauro^^, comes Ragusii, 
cum nostris minori'^ et majori consiiiis, cum laudo popali in cunccione''^ 
publica in'^^ platea comunis^^ ad sonum^^ campanarum more solito con- 
gre-gata^^ volentes hteras^^ et mandatum domini nostri, d.*^^ ducis reve- 
renter servare, bono statui hominum et civitatis Ragusii sollicite providere^^S 
statuimus et firmamus: quod si aliquis Raguseus de cetero aliquem de 
Sclavonia vel de toto regnamine interfecerit. solvat perperos^^ qaingentos 
pro vrasda, secundum dictam antiquam consuetudinem vrasde, et si dictam 
vrasdam non solvet, sit in^^ banno civitatis et districtus Ragusii, donec 
dictam vrasdam integre soluerit. 

^ B. : .,MiUesimo trecen(te)si(m)o octavo, indicione \i2i, die xxixo setembris. D? 
pena urasde. Antiqua" etc, C. vrafde ^ q £> Millesimo cccoviiio, E. 1308 ^ C. 

D. sexta, E. 6 * C. D. vicessimo nono, E. 29 ^ D. E. totius ^ E. interfecerit 
■^ E. regimine ^ E. iperperos ^ D. eccontrario, E. e contra ^" E. Belletti ^' C. D. 

Fallatro, E. Falletro, Falerto (sic). '^ B. seniare (sic), C. sententiare, D. sntiare, E. 
servare '^ E. Joaanis '* C. sacramentum tunc ^^ E. adstrictum '^ E. his '" E. 
ipsum et homines '^ E. commune ^^ D. E. Venetiarum ■^" E. Veuetiarum ^^ E. 
dictus comes 22 ^ servandum, secundum 23 j) Daure '^* C. D. solempnes, E. 
solemnes 25 j^ ambassatores ^g j] communis ^t q guplicando, E. supplicando, 
suplicando ^^ E. requirendo et instmter rogando ^^ D. E. omittunt: „de cetero*' 
^'^ D. quod antiqua ^' E. ambassatoribus ^- E. litteras ^^ E. communi ^* D. im 
'^ D. Uroxium, E. Uroscium ^^ E. justitiam ^^ E. toto, toti ^^ E. quod si quis 
'9 E. omisit: „et de toto regnamine" *^ E. homicidam ^' C supplitio, D. suplicio, 

E. supplicio, suplicio ^^ D. Sclaum ^^ E. scilicet *^ E. morte pro raorte ^^ C. 
D. servare consuetudinem ^'^ B. usradam (sic). ^^ D. et consuetudinem ^^ B. con- 
suetudine (sic). *^ B. usrade (sic). ^" D. teneantur ^^ C. tocius, correctum in : 
totius, E. totius ''"^ E. regirainis ^^ E. litteris '""■ B. sollepnes (sic). ^^ E. miserunt 

arabassatores ^*' E. dictum d. regem •''' D. suplicantes ^^ C. D. omittunt: „et eum 
requirentes" ^^ C. D. E. etiam ^^ E. ei etiam ^' E. contigerit ^"^ E. facere ei 
«» E. idem «i c. noUebat «^ C. voUebat 6<' B. C. faceret, D. E. facerent ^^ B. 
D. quicquid (sic), E. quidquid '^^ D. sed ipse non ^^ E. „dictis*' deest ''" E. auten- 
tica, authentica ^' C. solempnia, E. solemnia ''- D. privillegia '^^ B, C. Daur., D. 

Daure ^* C. D. minoris et majoris ''■' B. cuccoe, C. D E. coutione, D. im publica 
coutione "'^ C. ira '^^ E. communis '^* E. sonitum '^ E. congregati ^" C. D. nostri 
ducis *' C. D. omittuut: providere ^- B. ppos, C. yppr., D. yppros, E iperperos. 



Liber Vm, cap. LIX. 203 



LIX. 

(De justicia^ facienda de illis qui occiderint Sclavos et- C. D. E.) 
tenor^ literamm d. ducis Veneciarum^ super pena vrasde. 

Petriis Gradoiiiciis'\ Dei gracia*' Veneciarum^ Dalniacie^ atque Cliroacie^ 
diis, domiuus^^ quarte^^ partis et dimidie tocius^- imperii Roinanie, nobili 
et sapienti viro Andree Dauro^^, de suo mandato comiti Ragusii, et uni- 
versitati civitatis ejusdem, fidelibus suis diiectis, salutem et dileccionis^^ 
affectum. 

[1] Ad nostram venientes presenciam^^ nobiles viri (Jrsacius^** de Bo- 
da^a^', Marinus de Dersa^^ et Nicola de Gundula^'', ambaxatores^*^ vestri, 
nobis pro parte vestra liumiliter supplicarunt, I [2] quod cum in commis- 
sione-^ comitis vestri contineatur inter alia, quod qui interticit-- alium 
debet mori, et rex Urosius^^ suos Sclavos qui vestros interficiunt^* Ra- 
guseos, mori non faciat, sed eos solvere facit d yperperos^-^ pro maleficio 
commisso nec penam aliam paciantur'^*^. | [3] Et dignaremur vobis conce- 
dere de gracia*^ speciali quod in hoc ceteris ad similem condicioneiu'*" 
cum Sclavis predictis, non obstante commissione^^ comitis vestri predicti, 
scilicet'-^^ quod si aliquis Raguseus aliquem Sclavum occiderit^^ solveret 
penam predictam d^^ yperperos et penam aliam iion haberet. | [4] Super 
quibns prudencie^^ vestre scribimus per nos et nostra consilia, minus et 
majus, vobis precipiendo mandantes^^, quatenus mittere debeatis > ad d. 
regem Raxie^^ quem^^ faciatis requiri et instanter rogari. | [5] quod cum 
quehbet lex divina et humana precipiat et sic per raundum^^ servetur, 
quod qui interficit alium moriatur, pro conservanda justicia^ placeat ei 
esse contentura^^ justiciara^^ que tantura Deo et honiinibus placeat^^, ser- 
vare a?^^ facere de suis Sclavis, qui occideret*^ Raguseos, sirailiter facere 
eos raori, cura vos parati sitis, sicut esse debeatis, ipsain justiciain^^ ser- 
vare"^^ et*'^ facere eos inori. | [6] De quo si ipse rex erit contentus vos sic 
observare et justiciain^^ facere, ut dictura est, inviolabiliter observetis : si 
autera ipse rex de ipsa facienda justicia*^ nollet esse contentus, sed vellet 
se tenere et servare predictani consuetudinera d** yperperoruin*''', tunc in 
arbitrio vestro relinquiraus servandi^"^ in^^ predictis sirailein consuetudineni 
vel consuetudines erga Sclavos, quas ipsi erga vos servabunt, [ [7J noii 
obstante puncto coinraissionis*^ predicte vestri coinitis quod, quantuni iii 
hoc, duxiinus revocanduin. 

Datuin in nostro ducali palacio^^, die viii°^'^ inensis aprilis, vie''^ in- 
dicionis-'*^. 

' E. justitla 2 E. oinisit ^et** ' B. ^Tenor — vrwide'' literis rubris * E. 
litterarum d. ducia Venetiaruiu ^ E. (JradeQicus ^ 0. D. E. pratia ^ E. Vene- 
tiaruin » E. Dalmatie » d^ Crovatie, E. Croatie ^* C. D. E. dux, quarte '' B. 
quartete (sic). '- C. D. E. totius '* D. Daure ^* C. D. E. dilectiouis ^^ C. D. 
h. presentiain '« C. D. E. Ursatius '^ C. D. Budaya, E. Budazza, Budaza "* D. 
E. Daraa ''^ D. Gondula ■''" E. ambasciatores, ambasaatores '^^ D. comissioDe '^ E. 
interfecit, interficit '' E. Uroscius, Ursocius(l) -'' B. C. D. interticit Raguseos, 
E. interticiunt *•' B. yppos, C. D. yppr., E. iperperos -* E. patiuntur " C. E. cou- 
ditionem '^'^ C. D. silicet ^" E. occideret ^" C. DC (c additum inauu recentiori), 
D. quingentorum yperperorum, E. quingentos iperperos " C. D. prudentie, E. pru- 
denti^ •** D. mandamus " E. Rasci^, Ra88i»i ** B. que, C. E. quem. D. quod *^ B. 
mudum (sic) "^ C D. conteutum deo et '^ E. iustitiam '" E. placet ^' E. et 
*" E. occiderint *' C. Hervari *^ C. D. ac facere dfe vestris Raguseis. «lui occiderent 
8U09 Sclavos, similiter facere eos mori *' C. E. justitia *' D. E. quingentorum 



204 Statuta Ragusii. 



*'' E. iperperorum ^^ B. C. seniandi, D. sentenciandi, E. servandi ''^ D. im ^^ D. 
comissionis *'^ D. pallatio, E. palatio '"'^ C. D. viiii-J, E. 8 ^^ D. vi^', E. 6 ■'- D. 
via indicione m"ccc'^xviiio, E. indictione. 

LX. 
De igne^ 

Auno Doinini m^ccc^ nono^ indicione^ septima*, die sexto'' intrante ja- 
nuarii^ tempore d. Andree Dauro', comes^ (sic) Ragusii. 

[1] Nos Andreas Dauro", comes Ragusii, incessantis^^ sollicitudinis^^ 
studio intendentps ad conservacionem^^ et salutem hominum et civitatis 
Ragusii, considerantes, quod ex incautela^^ multarum personarum de in- 
provisione^* ignis posset grande et generale periculum civitati Ragusii 
inminere^^, de voluntate et expresso consensu nostrorum rainoris et ma- 
joris consilii^*^, et cum laudo populi in cunccione^^ publica^^ ad sonum 
campanarum in^^ platiaea^^ congregata^\ ut moris est, statuimus et fir- 
niamus : | [2] quod si aliquo casu contingeret, quod Ueus avertat, quod 
ignis incenderetur in aliqua domo, in civitate Ragusii vel in^^ burgo, quod 
omnes"-^ liomines de civitate et burgo Ragusii teneantur currere'-^^ ad suc- 



2 6 



curenduni"'^'^ et extingiiendum ipsum ignem, cum manariis''*^ vei cum ga 
letis vel cum mastellis aque. | [3] Et quod nulia mulier, cujuscunque'' 
condicionis''*' et status sit, audeat vel presumat in illa hora, sive in die 
sive in nocte sit, exire domum, nec ire ad locum illum ubi esset dictus 
ignis, in^-^ pena de perperis'-^^ quinqne pro qualibet et qualibet vice. i 
[4] Et si mulier^^ illa fuerit maritata, quod maritus solvat dictam penam ; 
et si est^" vidua, ipsa solvat de dotibus et bonis suis ; et si non est^'' ma- 
ritata et habeat patrem, pater teneatur solvere dictam penam, vel mater 
vel fratres, si non habet-^''* patrem, vel ipsa de bonis suis, si est heres. 
Et si sit alterius condicionis"^^ quod ipsa de bouis suis solvat sine ahqua 
remissione; et accnsator habeat medietatem. si per ejus accusacionem^^ 
veritas poterit^* reperiri^-^ | [5] Exceptis bajulis, sclavis et ahis servici- 
alibus^*^ nobihum de Ragusio, que tenentur^' omnes currere^^ cum galetis 
et mastellis aque, in pena de perperis^"^ v pro qualibet^^ | [6] Item quod 
oranes calligarii*" et pelh^arii"^^ teneantur currere cum suis mastehis cum 
aqua ad locura ubi esset dictus ignis, et raarangoni'^^ et calafati*^ cura 
eorura raanariis, et priraia^i** cura raastellis*^ vel galetis^" aque, in^^ pena 
de perperis*^ v pro quolibet et pro*^ qualibet vice. | [7] Itera, si dictus 
casus occurreret*^ de igne'^^ quod diruatur una doraus, vel plures, si opor- 
tnerit''^ a qualibet parte ilhus doraus in qua esset dictus ignis, et quod 
ille'^^ doraus que diruentur'^ iha de causa, emendentur*^* per comune^^ 
Ragusii, secundum extimacionera'^*^ justara trium vel quinque bonorum 
hoininum"^' vel raajorera partera ipsorura, qui ad hoc deputati fuerint per 
d. coinitera et ejus consiliura. | [8] Itera quod eraantur per coniune'''® in 
quolibet sexterio raanarie^'^ xx, que deputentur"^ certis bonis hoininibus 
qui curn manariis^^ illis teneantur currere ad dictura locura ignis, occurente 
easu, in^"-^ pena de v perperis^'** pro quolibet et quahbet vice. Et predicti 
quibus deputate fuerint dicte raanarie^^ non possint^^ eas donare nec ven- 
rlere, prestare, alienare, vel de doino sua relaxare, raodo aliquo vel ingenio, 
in^'* pena de perperis'''^ duo"* pro quolibet et pro*"* qualibet vice. 



Liber VIII, cap. LX-LXII. 205 



^ B. : r,Anno - R-uiuf^ii. De iyne. Nos** etc. - C MCCCix, D. Mocccoixf^, E. 
1309 3 D. iriditione ^ E. 7 "^ E. 6 « E. januario ' D. Daure, E. Dauri » b. C. 
comes (aic), D. E. coraitis ^ E. Daurus ^" C. D. incensantis, E. incensantis, iuces- 
santis '^ E. sollicitudinis, solicitudinis ^^ q D. E. conservationem '^ D. incautella 
^* E. improvisione '^ C. E. imminere ""' E. consiliorura ^^ C. D. E. concione 
"* C. jiuplica ^^ D. im ^o (j £> £ platea ■" E. congregati -^ E. quod horaiues 
^^ D. curere •* E. succurrendum ^^ E. marinariis ='" B. cuiciinque (sic), E. cujus- 
cumque, cujuscunque '^' C. E. conditionis -* C. D. yppr., E. iperperis '^^ B. Ec 

similiter (sicj, C. K. Et si rauiier, D. sirailr correctura in: simulr ^" D. vidua est 
3^ E. esset ^- E. h«beat ^^ C. D. E. accusationem ^* C. D. reperiri poterit '^^ D. 
potterit •"'^ E. servitialibus ^' D. teaeantur '^ C. de ypp., D. de yppr.. E pena 
iperperorum ^^ B. (luilibet (sic^ *'^ C. E. caligarii ^' E. pellizarii *'^ E. marnn- 
gonii *'^ C. D. calofati ^' B. C. primiayi (p^miafi), D. primiaci, E. preraiazi *'^ E. 
matellis, mastellis ••" D. galletis ^' B. pp., C. D. yppr., E. iperperis *>* C. D. E. 
et qualibet *' D. occureret, E. occurreret, occurerit ''" D. igiii '^' D. opportuerit 
^■'^ E. illa domus ^^ E. diruetur ''* E. emendetur ''^ E. comraune ^^ C. D. E exti- 
mationem ''' E. virorum bonorum ''^ D. coraune Ragusii ''* E. raanare ^^ E. de- 
putautur '■■' E. raarinariis, manariis ^'- B. pp , C. D. yppr., E. ippis "^' B. C. possit, 

D. E. possint "^* C. D. duobus (in C. correctum ex: duoj. 

LXI. 

De^ tercia^ parte doane^ danda pro inpromtis*. 

Anno Domini m°ccc°ix°,^ indicione*^ srptima', die xvi^ setembris^ tem- 
pore^^ d. Andree Dauro'^ eomes (sic)'^ Eagusii. 

[1] Xos Andreas Dauro^^, comes Eagusii, cum voluntate et consensu 
minoris et majoris consilii, et cum laudo populi in^^ publica concione^^ 
ad sonum campanarum more solito in^* plathea^^ congregato^', statuimus 
et tirmamus : quod pro impromptu^'* de perperis'^ m.mclxx''^^ quod-^ iit 
in^* presenti, et pro omnibus impromptis'^'-^ que de cetero tient^^ comuni^* 
per homines Eagusii, deputetur et sit deputata tercia'"^ pars doane^. | [2] Et 
quod nulhis comes de cetero possit inlringere presens statutum, nec in 
ahquo immutare, nec possit per se vel jjer ahum proponere^' in aliquo 
consilio ad revocandum vel immutandum^'* hoc statutum, in^* pena sui 
sacramenti. | [3] Et quod nulla persona audeat vel presumat arengare^' 
vel proponere in aliquo consiho ad revocandum vel immutandum presens 
statutum, in^* pena de perperis'^"* xxv pro qnohbet et pro^^ quahbet vice. 

' In B. „l)e fercia — comes Jiagusii' colore rubro -' D. E. tertia ' D. E. 
dohane * C. improratis, D. impromptis, E. iraprontis •' E. 1301) '' D. inditione, 

E. indictione " E. 7 » E. 16 '' C. D. E septerabris '" E. oraisit verba: ..tempore 
d. Andree Dauro, comes Ragusii' ^' D. Daure '^ B. C. comes, D. comitis " E. 
Daurus ** D. im ^^ C. contione "» C D. E. platea '^ E. congregati '* E. im- 
prontu '9 B. pp., C. ypp., D. yppr., E. iperperis -^^ E. 2170 -" B. (luo (sic), C. D. 
E. quod ■--' C. impromiis, E. improntis -' E. fierent -* E. communi '^'' D. ponere 
■'^'' E. ad revocandum hoc statutura '■'" E. arrengare ■-" C. de ypp-, E. iperperorum 
^^ E. et qualibet vice. 

LXII. 

(De personis parciurn^ Dalniatie- superioris obhfjalis per cartam 
notarii^ Hajusini^ quod teneantur respondere C. D. E.) 

Tempore'' d. Bartholomei Gradonici, comitis Eagusii**. 

Curreute' anno Domini millesimo ccc°ix"®, indicione^ septima^^ die 
xviii"*^ decembris, tempore nobihs viri d. Bartholomei (iradanici^*, comitis 



'jOO Statuta Ragusii. 



Eagusii, iri minori et majori consilio, et cum laudo populi in publica^^ 
concione^' in^" platbea^*^ ad sonum campane^' more solito congregato^^, 
statutum fuit et firmatum: quod omnes persone de Dalmacia^^ superiori, 
videlicet^^ de omnibus et singulis civitatibus et locis de Dalmacia^^ su- 
periori a Ragusio superius versus orientem^^, que de cetero facient vel 
contrahent^^ aiiqnod debitum"-^ vel debita in Ragusio'^^ quacunque^^ ra- 
cione''^^ vel causa cum carta^^ notarii^^ vel scriptura quaterni, vel ydoneis^^ 
testibub, teneantur de ipso debito veF^ debitis respondere coram d. comite 
Ragusii et sua curia, si inventi fuerint^^ Ragusii^^ et^* per suos credi- 
tores requisiti, et satisfacere de dictis debitis, si per d. comitem Ragusii 
et suam curiam fuerint sentenciati^^ non obstante aliquo statuto comunis^^ 
Ragusii hinc retro facto. 

^ D. E. partium 2 j), Dalmatie ^ C. not., D. notarie, E. deest ■* C. D. Ragus., 
E. in Racusio ^ In B. ^Tempore com tis JRag."' colore rubro ^ C. D. E. verba 
,.Tempore ~ Ragusii" omissa ' D. curente » C. D. Mocccoixo, E. 1309 ^ E. in- 
dictione ^» E. 7 ^^ E. 18 '^ g, Gradan., C. D. Gradoc., E. Gradenicensis ^^ b. 
pubica (sic), C. puplica '^ C. contione ^^ D. im "^ C. D. E. platea '" E. campa- 
narum ^^ E. congregati ^^ C. E. Dalmatia 20 g^ „videlicet — Dalmacia superiori" 
omissum ^i q. Dalmatia 22 y,. a Racusio supra orientem versus ^-j Yj. facieat ali- 
quod debitura 24 ^ dibitum (sic). ^o q^ d aliquod debitum Ragusii -^ E. qua- 
cumque, quacunque -" E. ratione -^ E. carta, charta 29 g. q. not., D. nottarie, 
E. notarii, notarie '^^ E. idoneis ^^ D. debito respondere ^- B. fuerent (sic); item 
in C, sed ibi correctum in -int ^^ E. fuerint Racusium ^^ D. „et" alia manu ad- 
ditum ^^ D. E. sententiati ^^ E. communis. 

LXIII. 

(De^ sale iion portando- ad loca proibita^. C. D. E.) 

Currente* anno Domini m^ccc^^xi^^ indicione nona^ die penultimo mensis 

marcii^. 

[1] Nos Bartholomeus Gradanicus^, comes Ragusii, cum voluntate et 
expresso consensu minoris et majoris^ consihi, et cum laudo popuh in^^ 
publica cunccione^^ in^^ plathea^^ ad sonum campanarum, ut moris est. 
congregata^^, statuimus et firmamus : quod nulhis Raguseus de cetero a 
capite de Cumaro^* versus^^ Ragusium et a Budua versus^^ Ragusium, 
de suo vel de aheno ligno, sive Raguseorum sive forestariorum^^ nec in 
terra nec de terra, audeat vel presumat caregare^' vel discaregare^^ salem, | 
[2] nec^^ de hgno in hgnum, causa ducendi vel mittendi'^^ ad ahquam 
partem, nisi Ragusium, in^^ pena que in statuto de sale continetur. 

' B. sine titulo: „Curente" etc. In margine manu recentiori: „R(ubric)a: De 
sale non portanda (sic) ad loca prohibita" ^ q. „portando'- correctum ex „portanda" 
■^ D. E. prohibita * D. curente ^ C. D. Mocccoix», E. 1311 ^ D. inditione, E. in- 
dictione, D. ix'», E. 9 ' D. E. martii "* B. Gradanic, C. D. Gradoc, E. Gradenicus 
^ E. maijoris, majoris ^° D. im ^^ C. cunctione, D. E. coucione '- C. D. E. platea 
'^ E. congregati ^^ B. C. Cumar, E. Cumaro ^•' E. usque "* B. C. forestariorum, D. 
E. foresteriorum '^ E. cargare '« B. discare (sic), E. discargare '^ C. D. „nec" 
deest 20 Y>^ mitendi. 



Liber VIII, cap. LXIII-LXV. 207 

LXIV. 

(De' navigiis euntibus in conserva^. C. D. E.) 

Millesimo ccc*^ undecimo'^, indicione* nona'^'. die decimo septimo^ mensis 

jnlii'. 

Nos Bartholomens Gradonicns'^, comes Ragnsn', cum voluntate et 
expresso cousensu minoris et majoris consilii^ et cum laudo populi in 
publica^^ concione^^ ad sonum campanarum in^^ platbea^^ ut moris est, 
congregata'\ stntuimus et Hrmamus: quod omnia bgna et naves que de 
cetero per d. comitt^m. qui est et qui per tempora erit, et suum minus con- 
silium mittentur, et ponentur in conserva et sub ordine capitanei ad 
eundum ad aliquas partes, debeant esse sub tali ordine, quod si aliquod 
dampnum^"''' per corsarios^^ eveniret^' in dictis lignis sub aliquo eorum, 
quod totum illud dampnum^* emendetur per avaream de toto avere^^ 
dictorum lignorum et de ipsis lignis, apreciando^^^ ipsa ligna tercium*^ 
minus. 

^ B. sine tiliilo : .iMiJlesimo'' etc In maririne manii recentiori: ^Ru^brilca: De 
navigijs'- etc. - E. conpervara ^ B. Mill(e8im)o ccc xx undecimo (xx in rasura); 
C. D. Millesimo cccxx" undecimo; E. 1311 * D. inditione, E. indictione ^ E. 9 
« D. xviio, E 17 ■ D. jullii ^ B. Gradoni^., C. D. Gradoc., E. Gradenicus » B. 
cosilii (sic). ^^ C. puplica ^' C. D. contione '- D. im '^ q j) £ platea " E. 
cougregati '"^ E. damnum "^ C. corpareos '' D. evenerit '^ C. E. illud emendetur 
'^ D. E. havere ^o £, appreciando, apreciando ^' D. E. tertium. 

l.XV. 

(De^ sale qui^ fiet in districtu Ragusii, quo feri^ possit. C. D. E.) 

Currente* anno Doinini m^ccc^ tercio decimo-', indicione'' undecima^, die 

nndeciraa^ mensis marcii^ 

[1] Nos Bartholoroeus^^ Gradonicus^S comes Ragusii, cum voluntate 
et expresso consensu minoris et majoris consilii, et cum laudo populi ad 
sonum campane'^ in^^ plathea^^, ut moris est, congregata puljlica con- 
cione*^; statuimus et firmamus: quod omnes persone que de cetero facient 
vel fieri facient salem in districtu Ragusii, debeant quolibet anno coudu- 
cere vel facere conduci Ragusium totum salem quem fecerint, ad kalendas^*^ 
augusti. Et aliuin salem quem facient postea per totum mensem augiisti, 
faciant conduci Ragusium usque ad kalendas^^ setembris^^ tunc sequeritis. 
Et alium salem, quem postea facient, condiicant vel conducl faciant Ha- 
gusium usquH ad ultiminn dieni, qua^'^ cessabunt facere salein quolil.Ht 
aiino. Et dictum salem in Ragusio vel districtu^'-* vel in aliquo loco pro- 
hibito aliciii persone, modo aliquo vel ingenio, vendere iiou possint in 
grossum vel ad minutum, nisi coinuni^o Ragusii vel comerclo^i. | [2] Et si 
cnin corauni"'^^ vel coinerckV-^^ concordare iion poterunt'"^^, possint ipsuin 
salein conducere ad loca non prohibita. | [iij Va si ipsum salein discare- 
gare^* voluerint*^ in Ragusio, possint discaregare^* ita (juod claves ipsius 
salis designentur et dentur in^^ manibus camararioruin^*^ comunis*', et 
detur eis in scriptis quantus sit ille sal. | [4] Et postea dictum saleni 
pnssiut caregare^"* et portare ad loca non prohibita, si cuni comune^'-' 
Kagusii vel eora conierclo^" non poterunt concordare. | [5] Et quicunque'^ 



208 Statuta Ragusii. 



fecerit contra predicta vel aliquid^'-^ predictorum, solvat comuni-^ pro banno 
perperos^-* xxv qualibet vice, et salem vel valorem salis. Et accusator^* 
babeat medietatem banni, si per ejus accusam^^ veritas poterit inveniri. 

' In B. sine titulo : „Currente" etc. In margine addita est manu recentiori 
eadem rubrica ^ e. quod ^ E. ferri * D. curente ^ D. xMocccf>xiiio, E. 1313 
6 D. E. indictione ' D. xi», E. 11 ^ E. 1 1 ^ D. E. martii '" E. Bartolom^us, Bar- 
tholomeus , ^^ Sicut in cap. 64 nota 8. ^^ c_ j)^ e. campanarum ^^ D. im '* D. E. 
platea '^ C. contione '■^^ D. kallendas ^'^ C. D. septembris, E. Tmbris, 7bris '' E. 
quo ^^ D. districtum ^o j^ communi ^i q^ camerclo (sic), D. camarelo, E. came- 
rario ^^ E. camerario '^^ E. poterint ^4 q discargare, E. discarigare ^^ ^ voluerit 
2*5 D. E camerariorum ^7 j^ communis '^^ D. caricare, E. caricare, carigare -^ E. 
commune ^" C. comerelo (sic), D. camarelo, E. camerario ^' E. quicumque, qui- 
cunque ^- D. aliquod '^ B. pp., C. D. yppr., E. iperperos ^* D. accuxator '^^ D. 
accuxam. 

LXVI. 

(De^ dohaneriis- vel fontecariis^ qui stant extra districtum* 

Ragusii. C. D. E.) 

Currente^ anno Domini m^ trecentesimo tercio decimo*^, indicione unde- 
cima'^, die undecima*^ mensis marcii^ 

Nos Bartholomeus Gradonicus^^ comes Ragusii, cum vobjntate et 
expresso consensu minoris et majoris consilii, et cum laudo populi in^^ 
publica concione in^^ platea, ut moris est, ad sonum campanarum cou- 
gregata, statuimus et firmamus : quod si aliquis ex doaneriis^^ vel^^ ex fan- 
degariis^* de cetero steterit extra districtum Ragusii quindecim diebus 
continuis, quod perdat officium suum et alius loco ejus eligatur^^. 

^ B. sine titulo : „Currente'* etc, sed in margine u'anu recentiori adscripta est 

eadem rubrica - B. in margine : doaneriis ^ B, in margine : fondechariis, D. fon- 

decariis ' C. D. districtus ^ D. curente ^ C. Millesimo ccco tercio decimo, D. 

' Moccco tertio decimo, E. 1313 ^ E. 11 ^ p. x^', E. 11 ^ d. e. martii "" B. Gra- 

donic, C. D. Gradoc, E. Gradenicus ^^ D. im ^- C. D. E. dohaneriis ^^ E. vel 
fondegariis '* C. D. E. fondegariis ^^ C. elligatur. 

LXVIT. 

(De^ emptore rei stabilis non solvente^ precium^ ad terminum. 

C. D. E.) 

Nos Paulus Maurocenus, comes Ragusii, cum voluntate minoris et 
majoris consilii, et cum laudo populi in* piiblica concione^ ad sonum 
campane*^ in piatea, ut moris est, congregata^, statuimus et firmamus : 
quod si de cetero aliqua persona emet aliquam possessionem stabiiem'^ et 
non solverit preciuni'' ad terminum statuti vel ad terminum ordinatuni 
inter venditorem et emptorem, quod possit vendi de bonis stabilibus et 
mobilibus emptoris et de possessionibus quas tunc emisset, et quod*^ per- 
sona emptoris detineatur in castelio ad voluntatem venditoris usque ad 
pienara satisfacionem^" tocius^^ precii^^ dicte possessionis vendite, et nulla 
consuetudo vel statutum hactenus factum valeat contra istud statutum. 

^ B. sine titulo : „Nos Paulus Maurocenus" etc Titulus additus est in margin<^ 
manu recentiori - C. solventes, D. solventis ^ D. E. pretium ^ D. im •' C. D. 
contione '^ D. E. campanarura ' E. congregati ^ C. stabillem '■* B, et quod pars (?) 
persona (ps jpsona) ^" C satisfationem, E. satisfactionem ^^ D. E. totius '^ q jy^ 
E. pretii. 



Liber VIII, cap. LXVI— LXX. 209 

LXVIII. 

(De^ denuncialione^ fienda^ confinatoribus. C. D. E.) 

Item, qiiod queciiuqiie* persona de cetero vendet aliqnani possessionera 
stabilem^, teneatur facere denunciare** illis personis que confinant cuni illa 
possessione vendita, que^ erunt in Ragusio, et illa denuuciacio!^ scribatur 
in quaterno comunis^. 

^ In B. sine titulo: „Itein quod" ete. Rubrica vero adscripta est in margine 
raanu recention. ^ g_ Jq raargine: denunciatione, C. denuntiatione, D. nuntiatione, 
E. denunciatione ' E. facienda * C. quicunque, E. quf^curaque, quf^cunque ■' C. 
stabillera *^ D. denuntiare ^ C. D. qui ^ C. E. denunciatio, D, denuntiacio ^ E. 
coramunis. 

LXIX. 
(De^ personis detentis in castello occasione^ debiti. C. D. E.) 

Currente^ anno domini millesimo trecentesimo octavo decimo*, indicione® 

prima^ die xxviiii"'' marcii^. 

[1] Nos Paulus Maurocenus^, comes Ragusii, cum voluntate et con- 
sensu minoris et majoris consilii, et cum laudo populi in^^publica concione^^ 
ad sonum campanarum^^ in^^ platea comunis^^, ut moris est, congregata, 
statuimus et ordinamus : quod si aliqna persona fuerit detenta in castello 
ad peticionem^* alicujus pro aliquo debito, nullus alius creditor dicti debi- 
toris detenti, qui haberet cartam^''' vel debitum magis antiquum illo pro 
quo detentus fuerit, possit ipsum extrahere de castello, set^*^ pro omnil)US 
creditoribus suis debeat in castello permanere, | [2] dummodo^^ primo 
solvatur creditori, de bonis dicti'^ debitoris, et sic^^ successive uni^^ post 
alium; | [3] salvo semper statuto de presenti viagio^^ 

^ In B. sine titulo: „Currente" etc. ; eadem rubrica adscripta est in margine 
manu recentiori. ^ £_ occasione, ocasione ^ D. curente, E. ..Currente . . . raartii'', 
in altero exeraplo adest, in altero deest. * C. D. m°ccc'^xviii", E. 1318 •' D. indi- 
tione, E. indictione •'• E. 1 ^ D. xxix^, E. 29 » d. E. martii ^ B. Maurecen. 

(sic), C. D. Mauro, E. Maurocenus ^** C. contione '^ C. D. campane '- D. im 
" E. communis '* D. E, petitionem ^•' E. cartara, chartara "^ E. sed '^ D. du- 
modo '* D. de bonis debitoris '■* B. sicut successive, C. D. E. sic successive ^o q^ 
D. unum ^i £. viaggio. 

LXX. 

(Quantum^ comes^ cum parvo consilio expendere possit de 

avere^ comunis*. C. D. E.) 

Curreute'^ anno domini m° trecentesimo nono decimo^ indicione secunda 

die secundo mensis junii^ 

Tempore nobilis et potentis** viri d. Ugolini Justiniani''*. honorabilis 
comitis Ragusii, in'^ majori consilio sono campane more solito congregato, 
in (juo quid«in^^ consilio interfuerunt ixxxxi'^ consiliarii, posite fuerunt 
due partes : una, quod d. comes cum suo minori consilio, qui nune est 
vel pro tempore^^ fuerit, possit de avere^ cumunis* presentare personis 
dignis in civitate vel districtu sive prope districtum Kagusii venientibus, 
secundum dignitatem condicionis** et statura dictarura persouarura, in'° 

MONUM. HISTOK. JUR. IX. 14 



210 Statuta Ragusii. 



pane, vino et aliis rebus^^ coraestibilibus, usque ad decem perperos^® et 
non plus ; et alia luit, quod non. Et^* capta^® fuit pars per lxxxx^^ ipsorum 
consiliariorum^^, quod d. comes cum suo minori consilio, ut supra dictum 
est, possit expendere de avere^ comunis^ modo supradicto^^ usque ad x 
perperos^^. 

^ In B. sine titulo: ^Currente" etc. Eadem rubrica addita est in margine manu 
recentiori. ^ d^ (J_ comes ^ E. havere * E. communis ^ D. Curente ^ C. Mille- 
simo ccc^xviiii, D. m°ccc*^xviiit", E. 1319 ^ E. .indictione 2, die 2 mensis junii", 
in aliis exemplaribus „indictione 1., die 29 maitii^' (ex cap. 69) ^ E. nobilis viri 
9 B. C. D. Justin., E. Justiniani, Justin. '^ D. im ^^ D. in quo consilio '^ e. 91 
'* D. per tempora ^* C. E. conditionis ^^ C. D. E. aliis comestilibus '^ B. pp, 
C. ppos, D. yppros, E. iperperos '^ D. Et captum fuit per lxxxx '^ B. capta tram 
(sic) fuit '^ E. 90 20 g consiliorum (sic), item in C, ubi supra lineolam additum 
est „ari'* ^' C. T> E. predicto. 

Lxxr. 

(De^ judicibus majoris^ curie, petentibus aiiis personis vel^ alie 

persone* cum^ eis. C. D. E.) 

[1] Nos Paulus Maurocenus, comes Ragusii, cuin voluntate et con- 
sensu^ minoris et majoris consilii, et cum laudo populi in' publica^ cun- 
cione^ ad sonum campanarum^^ in' plathea^^ more solito congregata^^, 
statuiraus et firraaraus: quod si de cetero ab*quis judex de raajori curia 
petet aliquid vel raovebit questionera in judicio^^ supra aliquara personara, 
vel si aliquis petet vel movebit questionem supra aliquem judicem de ma- 
jori curia, ille judex qui petet, vel supra quera petetur, non debeat sedere 
ad judiciura, nec consulere cura d. coraite nec cum aliis judicibus in illa 
questione. | [2] Et tara ille judex de majori curia qui petet, quam ille qui 
petet supra judicera, possit^* refutare^^ pro quolibet unura de aliis judi- 
cibus in illo placito, si sibi placuerit. | [5] In omnibus aliis factis antiqua 
statuta reraaneant^^ in sua firraitate. 

^ In B. sine titulo: „Nos" etc. Rubrica adscripta est in margine manu recen- 
tiori. 2 c D, majoris, E. minoris ^ E. „vel etc." (cetera desunt) * B. in margine: 
alie persoe (?), C. alie ps, D. persone ^ D. chum ^ D. cum voluntate minoris "^ D. 
im ^ C. D. puplica ^ C. D. cunctione, E. concione ^° C. D. campane ^^ C. D. E. 
platea ^^ q^ j) congregato '^ C. juditio '* E. possint ^^ D. reffutare '^ C. rC' 
maneat. 

LXXII. 

(De^ hiis^ qui habent jus in re stabili vendita, et sunt absentes 
tempore preconiQationis^. C. D. E.) 

Ourrente* anno Domini m^ccc^ vigesimo^, indicione quarta^ die xvi^ mensis 

novenbris^. 

Nos Bartholomeus Gradonicus^ comes Ragusii, cura voluntate nostri 
minoris, ma.joris et generalis consilii^^, et cum laudo populi sono campa- 
narum more solito congregato^^ in^^ platea comunis^^, statuiraus et ordi- 
namus: quod omnes persone, tam cives quara foresterius^^ cujuscunque^^ 
condicionis^'^ existant, que terapore alicujus vendicionis^' et preconi^a- 
cionis^® fiende per aliquem seu aliquos alicui persone de aliqua possessione 
vel re stabili, essent absentes de Ragusio, habeant terminum a die preco- 



Liber VIII, cap. LXXI-LXXIII. 211 

ni(;acionis^® possessionis vendite ad duos annos proxinios^^ ad^*^ presen- 
tandum, agendum et prosequendum jus suum contra emptorem super re 
vendita, tam pro dibito (sic)^^ quam pro propinquitate; qui si tacuerint^^ 
elapsis dictis duobus annis, tam si venerint Ragusium, quam non, non 
possint agere vel petere aiiquod jus supra emptorem de re per ipsum empta. 

' In B. siDe titulo: „Currente'* etc. Manii recentiori addita est eadem rubrica 
in margine. 2 ^ ijg 3 g prejconizationis * D. curente ^ C. D. m"ccc"xx<', E. 1320 
« E. 4 7 D. xvi^ E. 16 8 C. E. noverabris, D. t^eptembris ^ C. D. Gradoc, E. 
Gradenicus ^° C. minoris et majoris generalisque consilii, D. consiliique generalis, 
E. et generalis consilii, concilii ^' D. E. congregati '^ D. im ^^ E. communis 
'* B. C. D. foresterius (sic , E. foresterii '^ E. cujuscuraque, cujuscunque "^ C. D. 
E. conditionis '^ C. D. venditionis '® C. D. preconiyationis, E. pr^^conizationis 
'^ B. C. prox., E. proxirae '^^ D. annos ad se, E, proxime ad se 21 g dibito (sic), 
C. D. E. debito 22 E. tacuerit. 

LXXIII. 

(Quod^ nullus Raguseus audeat pastinare ad confines Scla- 
vorum, et de pena contrafaciencium^. C. D. E.) 

Currente^ anno Domini m^'ccc° vigesimo primo*, indicione quinta^, die 

nii^ julii'^. 

[1] Ver d. Bartholomeiim Gradonicum^, comitem Ragusii, et suum 
parvum, majus ac^ generale consilium^*^, et cum laudo populi sono campa- 
narum in^^ platea comunis^^ more solito congregati^^, statutum et ordi- 
natum fuit ad hoc, ut in^^ posterum omnis materia discordie, litis et que- 
stionis inter homines eivitatis Ragusii et sui districtus et^* Sclavos Scla- 
vonie cessetur^"^ et pax vigeat^** inter eos: quod a modo in antea nulla 
persona civitatis Ragusii vel districtu^^ audeat vel presumet^®, modo aliquo 
vel ingenio, pastinare seu pastinari facere terram vel terras que confinent 
cum Sclavis, | [2] nisi primo veniat coram d. comite et suo minori consilio 
ad faciendum suam peticionem^^: | [3] Qualiter intendit pastinare terram 
que conlinat cum Sclavis, et ubi et quantum. | [4] Qui d. comes, audita 
peticione'''^ volentis pastinare et visis juribus suis, dabit ei tres de suo 
minori consilio qui vadant ad videndum ubi pastinare intendit, expensis 
pastinatoris'^ | [5] Et visa relacione^^ dictorum^^ de minori consiho, 
postea prout placuerit d. comiti et suo minori'-^"* consiUo, ita procedatur. 
[6] Et qui*^ contrafecerit puniatur pro qualibet vice in yperperis^*^ quin- 
quaginta, et accusator habeat medietatera banni, si per ejus accusara po- 
terit veritas^' reperiri, et teneatur ei credencia^"^. Et eciam^^ d. comes 
cum suo minori consilio teneatur semel in anno mittere tres de suo rai- 
nori consilio, ad videndura si quis contrafecerit. | [7] Et quod a modo in 
antea nullus officialis elligatur^^ supra^^ pastinis. 

' In B. sine titulo: ..Currente- etc. Manu recentiori apposita est eadem rubrica 
in margine. ^ jj. jn margine: contrafacienciura, C. contrafacientera (sic), D. E. con- 
trafacientium • D. curente * C Millesimo ccc"xxi', D. M«ccc\\xi", E. 1321 
•' E. 5 ^ C. D. die quarta, E 4 ^ 1). jullii ^ B. C. D. Gradonic, E. (iradenicum 
• E. et "* B. orai^it ..consilium" " D. ira '* E. coraniunis " B. congregat., C 
D. congregatn, E. congregati '* C. D. districtus, Sclavos '' K. ce^set ^ B. vige- 
geat (sic). '' H. districtu (aic). '* E. pr^suraat '" D. E. petitionem '^^ D. petitione 
volentes (sic), E. petitione " B. pastinacionis, C. D. E. pa.stinatoris " C. E. rela- 
tione " B. dictorura «jue de minori ** E. oraisit «minori" *' D. quicunque " E. 
iperperis *^ D. veritas poterit *» C. D. E. credentia =*» C. E. etiam, D. Et d. comes 
^" E. eligatur " E. super. * 



212 Statuta Ragusii. 



LXXIV. 

(De hiis qui se presentant alicui possessioni vendite et rece- 
dunt infra tres menses, non dimisso procuratore etc. B. in 

margine manu saeculi XIV — XV.) 
(De hiis^ qui se presentant venditionibus^ et vadunt extra Ra- 

gusium. C. D. E.) 

Ourrente^ anno Domini m^ccc^ vigesimo primo^, indicione quarta^ die iiii"^ 

mensis julii'. 

Nos Bartholomeus Gradonieus^, comes EagMisii, eum voluntate nostri 
minoris^ majoris ac generalis consilii, et cum laudo populi sono campa- 
narum in platea comunis^^ more solito congregato^S quod curn muiti se 
presentent^^ vendicionibus^^ que fiunt^* de possessionibus, dicentes et^^ 
asserentes se habere jus in re vendita^*^, et sibi obligatam fore pro debito, 
vel ad eum spectare pro^^ propinquitate : et facta dicta presentacione^*^ 
discedunt a Eagusio, propter quorum separacionem^^ remanet impedita^^ 
et non potest effectui^^ mancepare, quod est periculosum tam venditori'^^ 
quam emptori, statuimus et ordinamus: quod a modo in antea quecuaque''^^ 
persona se presentaverit alicui vendicioni^^, non possit se absentare de 
Eagusio, nisi dimittat procuratorem, qui pro eo^^ utatur juribus suis super 
re vendita^*^ cui se presentaverit^'^. Et si se absentaverit infra tres menses 
a die preconi^acionis^^ facte de re vendita^^ vel elapsis dictis tribus men- 
sibus, non dimisso procuratore qui utatur jure suo, ipsa presentacio^^ sit^^ 
cassa et vana et nullius valoris. 

^ E. his 2 J3^ vendicionibus ^ j), curente '^ C. D. m^^ccc^xxi», E. 1321 
5 E. 5 6 c. D. die quarta, E. die 4 ^ D. jullii « C. D. Gradoc, E. Gradenicus 
9 E. minoris et majoris ^^ E. communis ^^ B. C. D. con^regato, E. congregati ^^ E. 
presentant ^^ C. E. venditiouibus ^^ E. fient ^^ D. dicentes se habere ^^ B. ve- 
dita (sic). ^'^ C. omisit „pro" ^^ C. E. presentatione ^^ C. E. separationem ^o d 
impedita dicta vendicio ^i q^ d, affectui (sic). 22 g veditori (sic). ^s q jy que- 
cunque, E. qugcumque, qu^cunque 24 g venditori (sic), C. E. venditioni, D. ven- 
dicioni ^o e. eo, ea ^e ^. pr^sentavit ^^ C. D. preconiyationis, E. pr^conizationis. 
28 C. D. presentatio, E. pr^- 29 b. sint. 

LXXV. 

(De^ hiis^ qui aducunt^ salem Ragusium*. C. D. E.) 

Currente anno Domini millesimo trecentesimo vigesimo secundo^, indicione 

quinta, die vigesimo^ mensis julii^. 

[1] Nos Lodoycus^ Maurocenus, eomes Ragusii, cuni voluntate minoris 
et^ majoris consilii comunis^^ Ragusii^^ et cum laudo populi in^^ publica 
concione^^ congregati ad sonum campanarum^^ in^^ piatea comunis, ut 
moris est^^ considerantes quod statutum comunis^^quod loquitur: qui salem 
portaverit Ragusium, sive sit extraneus sive civis, discaricare^*^ salem ipsum 
non possit vel vendere, nisi comuni^^ Ragusii, sine licencia^^ d. comitis, 
ut in ipso capitulo^^ distincius^^ continetur, est multum honerosum^^ con- 
trarium et molestum hominibus de Ragusio volentibus conducere, exho- 
nerare^^ et incanevare^*^ salem in civitate Ragusii. | [2] Idcirco nolentes 
amplius tolerare^^ quod ubi franchigia debet esse, molestia aliqua proce- 



Liber VIII, cap. LXXIV— LXXVI. 213 

datur, et specialiter hominiljLis de Ragusio volentiljus eoiiducere, exhone- 
rare et incanevare^' salem iii civitate Ragusii-*^, statuimns et ordinamus:| 
[3] quod dictum statutum quantum est, quod nullus Kaguseus possit*' dis- 
caricare^^ salem in eivitate Ragusii sine licencia^^ d. comitis, sit cassum. | 
[4J Et quod a modo in aiitea quilibet de Kagusio sine pena et banno 
possit discaricare^^ et incanevare^^ salem in Kagusio, cum hac condicione^^: 
quod antea qnam incipiat exhonerare^^ salem, teneatur denunciare mas- 
sariis comunis^'^ deputatis super salem, qualiter ipse vult discaricare et 
incanevare^^ in^'^ Kagusio salem, sub pena xxv^^ yperperoruni^*^ pro 
quolibet et quahbet vice. | [5] Et massarii comunis^^ teneantur ponere 
super ligno^"'' unum bonnm hominem, expensis iUius cujus fuerit sal, qui 
scribat per ordinem : cnjus fuerit sal et quantum erit et in qua domo 
incanevatur^'^. | [6] Et exhonerata^' et incanevata^"* dicta^^ sale, ille cujus 
fuerit sal teneatur dare claves dicti salis raassariis coraunis^^. | [7] Et 
(juandocunque*^ sibi placuerit, possit extrahere de civitate Ragusii ipsam*^ 
salem, et navigare eum sohimmodo cura lignis de Ragusio, denunciando 
primo d. comiti et suo minori consilio, et ipsum vendere ubi ei placuerit^- 
ultra confinia conteuta^' in statuto. | [8] Et de quohbet ligno quod aducet** 
a vc*'' modiis magnis^^ supra et exhoneraverit*^ eum*^, massarii^^ coraunis^^ 
debeant"'"'*^ habere quahbet vice modia tria. | [9] Et si quo terapore de dicto 
sale indegeret'"'^ corauni''^ possit accipere de ea"^ quantura indigeret'"'* sibi^^, 
accipiendo a quohbet pro rata, secundum quod habuerit, | [10] pro jper- 
peris'^*' XII per^" centenario; et coraune''''^ teneatur solvere dictura preciura'^^, 
prout solvit ahis habentibus salera in comuni'^. | [11] AUa vero contenta 
in dicto statuto et ahis firma et rata consistant et perraaneant. 

* B. sine titiilo: „Curreate" etc. Rubrica addita est manu receDtiori in mar- 
gine. 2 £ ijig 3 ■£ adducunt * C. Rag., D. Ragusium, E. salem Racusii ' C. D. 
M'^ccc"xxii «^ E. 20 ^ D. jullii ^' E. Ludovicus '•* B. omisit: «et" '" E. communis 
'' E. consilii et cum '* D. im '•' C. contione '* C. campan., D. campane '' E. 
„et cum laudo populi sono campanarum in platea communis more aolito congregati" 
'* E. discaricare, discarigare '^ E. comniuni '" C. D. E. licentia '^ E. capite 
^° C. D. E. distinctius ■^' C. D. bonorosum, E. oneronim -'-' D. E. exonerare -^ D. 
E. incanavare ^* D. toUerare ^5 q j^ omittunt: „et incanevare'', E. incanavare 
'* E. Racusina -"' D. non possit ^** D. discaricbare '" D. E. liccntia ^" C. E. con- 
ditione *' B. ,.incanovare" correctum ex ..incanevare", E. incanavare ^^ g^ ^jn" 
omi.ssum '' D. yppr. xxv ^* E. iperperorum ^' C. D. super lignum *' B. .,inca- 
novatur' correctum ex ..incanevatur", C. incanevatur ^' C. exhonerato, D. E. exo- 

nerato ^** B. incanevata (sic), C. D. E. ^et incauevata-' deest '^ B. dictus (dcs), 

C. D. E. dicto *" E. quandocumque, quandocunque *' B. ipara, C. D. ipra, E. ipsum 
salem *2 £ phicuerit ei *^ D. conlinia in ** E. adducet *^ E. a quingentis (sic). 
*^ E. magis (sic). ^^ B. exboneraverit, C. exboueraverint, D. exoneraverint, E. ex- 
oneravit, exoneraverit *•* B. E. cum, C. D. eum *^ B. C. raassarii, E. raassariis 
^" E. debeat ^^ C. D. E. indigeret ^'^ E. comraune ^^ C. D. E. eo ••* E. indiguerit 
" D. de sibi ''^ E. iperperis '•* D. E. pro "^ E. pretiura. 

LXXVL 

\\)v mensuris non justis. C. D. E.)^ 

Anno Domini m*^ trecentessinio tricessimo sexto*. indicione (iiiana , die 

xvi* januarii. 

[1] Nos Nicolaus Falletro^ comes Ragusii, cum nostro minori^ majori^ 
et generali^ consiho' dicte civitatis*^, et cum laudo popuH sono campa- 



214 Statuta Eagusii. 



narum^^ more solito coiigregato'^, statuiraus et ordinamus: quod cum multa 
pocdera, cum quibus ponderaiitur mercaeioiies^^ et alie^ res sint noii justa, 
et eciam'* multi braciulares^^ cura quibus raensuratur^*^ drappum, tara lane 
quara linei^^ et eciara^* multe mensure, tam vini quara olei, reperiantur 
non justi^^ quod debeant eligi tres nobiles horaines omni anno, quoram^^ 
officium sit scruptare^^ per civitatem de ponderibus non justis et non bul- 
latis'^^ et de braciolaribus^^ et raensuris'^^ non justis, et de hiis^^ qui pon- 
derant et raensurant falsura, et de hiis qui vendunt aliquid, ultra quam 
debent secundura forraara statuti. | [2] Et de oranibus quos invenerint 
conLra predicta vel aliquid^' predictorura facientera^**, habeant raedium 
bannum. 

^ Id B. sine titulo: „Anno etc." Manu recentiori addita est iu margine eadetn 
rubrica: ,.De — iustis etc." 2 c. D. M«ccc«xxxvi, E. 1336 ^ e. 4 * E. 16 ^ E. 
Faletro, Falerto ^ E. cum voluntate minoris ^ E et majoris ^ E. „et generali' deest 
^ E. consilii ^'^ E. omittit: „dicte civitatis" ^^ E. campanarum in platea '^ E. con- 
gregati ^'^ C. D. mercationes, E. mercanti^ '* C. D. E. etiam ^^ D. bra^iolares 
^^ E. mensurant '^ E. lini ^^ C. E. juste "^ B. quorum per (sic) officium ^o q 
D. E. scrutare ^' C. bulatis 22 £ bracciolariis ^s j) et de mensuris ^i £_ \^{^ 
25 D. aliquod ^e c. D. E. facientes. 

LXXVII. 

(De^ argento, cera et aliis mercanciis^ ponderandis, et ponde- 
ribus quolibet anno justandis^ C. D. E.) 

[1] Item statuiraus et ordinaraus: quod quelibet persona, cujuscunque* 
condicionis-''' et status^ existat, volens vendere aut eraere in civitate Ea- 
gusii aurura, argentura, cerara' seu aliquas alias raercaciones^ tam ad 
pondus grossum, quam ad pondus subtiie, et tam mercaciones^ grossas'^ 
quara exiies, tenentur^^ ipsa pondera facere sagomare et justificare omni 
anno cum ponderibus comunis^^, et ipsa facere buUari^^ bulla S. Blasii. | 
[2] Cum quibus ponderibus'* sic justatis^^, sagomatis et builatis, tene- 
antur^*^ et debeant^^ ponderare oranes mercaciones^ que venduntur per 
eos^^ I [3] Et quod nulla persona possit liabere vel tenere in sua domo 
seu'^ stacione aliquod pondus non bullatum bulla''^^ S. Blasii, sub pena 
yperperorura^^ quinque pro quolibet-^ contrafaciente^^ et quaiibet vice. | 
[4] Et cuicunque^^ fuerit repertura aliquod pondus non justura, sive sit 
bulatuni''*^ sive non, incadat pena'-^*^ corauni^^ Ragusii pro quolibet pon- 
dere et qualibet vice de yperperis-*^ v'''^. | [5] Et quod aurum, argentura 
et perle debeant ponderari^^ ad pondus subtile. | [6] Oera, seta, ^aifara- 
nura^^ et oranes alie specciarie^^ cujuscunque* raaneries^^ existunt^^ de- 
beant ponderari ad pondus grossum, sub pena^^ pro quolibet et qualibet 
vice. I [7] Et quod^^ nullus speciarias-'^', volens vendere ceram, ^afaranura^'^, 
setara^'* seu aliquas alias speciarias^^, audeat vel presumat modo aliquo 
vel ingenio habere vel tenere in sua stacione*^ aliquod^^ pondus subtile, 
sub pena quinqne yperperis^^ pro quolibet et qualibet*' vice. | [8] Et quod 
justiciaria*" comunis^^ seu illi qui deputabuntur super predictis, teneantur 
et debeant per sacraraentnra serael in raf^nse ad rainus ire per civitiitera, 
scrutando de hiis*'* qui contra predicta vel aliquod predictaruin*^ fece- 
rant^'^'. Et quilibet possit accusare contra predicta vel aliquod predictoruni 
facientera, et habeat inedietatera banni, si per ejus accusacionera*^ veritas 



Liber VIII, cap. LXXVII-LXXVIIf. 215 



poterit reperiri. | [9] Et quod nulla persoua possit facere aut vendere can- 
delas de cera aut de sepo, nisi hahereut stopinos'^" de banbacio^S sub pena 
unius yperperi^^ pro quolibet et qualibet vice. | [lOJ Et quod quolibet^* 
pondus subtile debeat esse bullatum duabus bullis s. Bhisii, et pondus 
grossum una bulla s. Blasii. 

^ In B. sine titulo: „Item' etc. In margiae manu recentiori addita est eadem 
rubrica. '^ B. in margine: mercanciis, C. E. mercantiis, D. mercibus ^ D. justandis 
* E. cujuscumque, cujuscunciue ■' E. conditiouis ^ B. statis (sic). ^ B. cera (sic). 
® C. mercationes, D. merchationes, E. mercantias ^ C. E. mercationes, D. mercha- 
tiones '° B. grosaam (sic). '^ C D. teneantur, E. teueatur ''* E. commuui^ '' E. 
bollari '♦ D. Cum quibus sic '"' E. justis ^*^ E. teneatur '^ E. debeat '"• E. eara 
'^ E. vel *° B. bullatus bulle (sic). ^i g^ yppis (sic), C. D. yppr., E. iperperornm 
2' B. qualibet (sio. ^^ B. contrafacientem (sio. ^» E. cuicumque. cuicunque " C. 
bullatum ^" C. I). E. cadat in (D. im) penam -^ E. comrauni -^ B, yppis, D. yppr., 
E. ipp., iperperorum ^^ C. D. E. quinque '* D. et perle ad pondus ^' C. D. yif- 
faranura, E. ciaforanura ^- C. speciarie, D. spiciarie, E. speciarie -^* C D. maneriei, 
E. in quibusdam exemplia: „raRteriei-, „raaneriei", in aliis lacuna ** C. E. existant 
*•' C. sub dicta pena *" C. D. Et nullus " C. spetiarius '^^ C, yaffaranum, E, cia- 
foranum ^" B. seta (sic). ^" C. E. speliarias *' E. statione ^' B. ali([uo (sic). 
*^ C. D. de quinque yppr.. E. pena quinqiie iperperorum ** B. qualibe (sic). *■' B. 
iusticiara (sic), C iusticiaria, E. justitiarii *^ E. ijs ^"^ C. D. predictorum, E. pr^- 
*^ C. D. E feceriut *^ C. D. accusationera, E. accusara ^" B. stopinus (sic). '' C. 
banbatio, D. bambatio, E. bambacio "^ C. ppri, E. iperperi ••'^ C. q^libet, E. quod- 
hbet. 

LXXVIII, 
(De^ armis portandis in qaolibet navigio. C. D. E.) 

[1] Item statuimus et ordinamus^: quod quelibet eondura, barcusius^ 
et quelibet* aUud lignum, quod vel que-' fuerit de portata de viginti rai- 
liariis*^ et inde supra, de ceteris^ in quohbet viagio* quod fecerit extra 
Ragusium ad aliquas partes, debeat habere patronus dicte condure, bar- 
cusii^ seu^^ hgni cora^as'^ ve^'^ fornitas, balistra'^ seu arcus^* iin^''' for- 
nitis**^ .sagittis^^ seu quadeliis^^ | [2] Et quilibet marinarius scutum, spa- 
tam et arma de testa, sub pena unius yperperi^* pro qualibet coraca^^ et 
de grossis vi pro qualibet^^ balista^^ et pro quolibet dictorum armorura. \ 
[3] Et quod super pre<hctis debeant eligi duos bunos et ligale-^ (sic) ho- 
raines, qui per sacramentum teneantur ire et scruptare'^*, autequam dicta 
ligna seccedant'*'^ de porto^'' Ragusii^^ si dicta arma sunt indictis lignis. | 
[4] Et simiiiter in earum^^ reversione. | [5] Et quod nulla condura, bar- 
cusius^ seu ahud ligiium possit secedere de portu Ragusii*", nisi primo 
fuerit cercatus^*^ per dictos ofticiales, sub pena yperperis'^ decem, pro quo- 
libet patrono dictorum lignorura qui contrafecerit et qualibet vice. | [6] Et 
quilibet dictorum duorum oflicialium habere debeat de avere^* comuni^"' orani 
mense hanc^'' ad"^^ tV'stum s. Michaelis grossum^' et medietatem banni^". 

* In B. sine titulo: „Item- etc, In margine eadem rubrica addita est raanu 
recentiori. * B, ordinanamu-j (sic). ' E, barcusus * C. D. (luohbet, E. quodhbet 
^ C. D. E. que vel quod * B. C. miliar., D. milliar., E. railliar., railliari ' B. de ce- 
teri (sic), C. D. de cetero •♦ E. viaggio " E. barcusi "* E. aeu, vel " D. coratias, 
E, corazas '* 10. quinijue '^ C. baleHt(r)a>A, D. baiie^tras '* D, archus ''• C. qua- 
tuor, D. quattuor " B E, fornitis (sic), C. D. fornitas '^ D. sagitis '• C. D. qua- 
drellia, E. sigittis hou quadibus " E. iperperi ""^ B, «juolibet (sic) coraya, E. coraza, 
corazza ^. £_ quolibet ■'^ C. balistra, 1). balltjstra, E. balistro, balistra " C. D. E. 
duo boui et legales •'• C. scruplari, D. E. scrutari *' B. seccedat, D. secedant, 



216 Statuta Ragusii. 



E. exeant ^e c. D. E. portu 27 j^ Racusino ^s £ eorum 29 ^ cercatum ^" B. 
yppis, C. yppr., D. yppror., E. iperperorum ^i ^ havere ^- B. comuni, C. D. co- 
munis, E. communis ^^ B. C. D. hac (uti videtur pro : hinc) ^* B. a festum (sic), 

C. D. ad festum ^' g. C. D. g'\ '■^^ E. omisit verba: „hanc . . . banni". 

LXXIX. 

(De^ marinariis cujuslibet ligni, que arma secum portare 

debent. C. D. E.) 

[1] Item ordinamus et statuimiis: quod quelibet barca et quelibet*'^ 
aliud lignum honeratis^ mercacionibus^ que vel quod fuerit de portata a 
xx^ miliaris^ infra^ de cet^ro debeat habere in quolibet viagio^ quod fa- 
ciet ad ahquas partes patronus dicte barche seu h'gni, et quilibet mari- 
narius ipsius^ scutum, spatam et arma de testa, sub pena grossorum*^ vi 
pro quolibet capite dictorum armorum. | [2] Et insuper patronus dicte 
barche seu ligni teneatur^^ habere et portare in quolibet viagio® duo ba- 
listra^^, seu duos arcus, et ini^^ lanceas^*, sub pena grossorum^^ vi pro 
quohbet capite dictorum armorum. j [3] Et quod nullus patronus dictarum 
barcharum^" seu ligni possit secedere de portu Ragusii, nisi primo fuerit 
cercata^^ per ofiiciales comunis*^ deputatos super predictis, sub pena yper- 
peris^^ quinque pro quohbet et quahbet vice. 

^ In B. sine titulo: „Item" etc. lu margine eadem rubrica addita manu recen- 
tiori 2 B^ Q^ quelibet (sic), D. quolibet, E. quodlibet ^ C. D. honerata, E. onerata 
* C. E. mercationibus, D. merchationibus ^ C. D. E. viginti ^ C. miliar., D. mi- 
liariis, E. milliar. "^ E. „infra" deest ^ E. viaggio ^ E. illius ^" B. C. D. E. gross. 
^^ B. tenentur (sic), C. teneantur, E. teneatur ^'^ C. D. E. balestra ^' C. E. quatuor, 

D. quattuor '* D. lancias ^^ B. D. E. gross.. C. grossorum sex '^ D. barcarum, 

E. barcharum, barcarum •'^ D. cerchata ^^ E. communis ^^ D. de yppris, E. de 
iperperis. 

LXXX. 

(De^ vino forense non portando in Ragusium^ et de pena 
contrafaciencium^. C. D. E.) 

[1] Item statuimus et ordinamus: quod nulla persona, tam civis quam 
foresterius, cujuscunque^ condicionis^ et status existet^ audeat vel pre- 
sumat modo ahquo vel ingenio, per se vel per ahum, cum suo hgno vel 
alterius persone, conducere seu^ conduci facere in Ragusium^ seu ejus di- 
strictum, vel per totam Puntam^ Stangni^ vinum foresterium. | [2] Neque^^ 
vinum quod nascitur in tota Punta^^ Stangni'^ non possit conduci Ragu- 
sium, neque in ejus districtum, causa vendendi, donandi vel portandi iNud 
domum sue habitacionis^^ vel aherius persone, sub pena yperperorum^^ 
XXV pro quahbet persona cujus fuerit dictum vinum, et sub pena yper- 
peris^* XXV pro quohbet patrono hgni^' qui aduceret^" dictum vinum, et^' 
sub pena yperperorum x pro quolibet naucierio dicti hgni, et yperpe- 
rorum^^x pro quohbet scribano dicti hgni, et yperperorum v pro quohljet 
marinario ipsius hgni, et sub pena yperperorum^*^ m pro quohbet bastasio 
qui portarent'-^" dictum vinum. Et quilibet possit accusare quemhbet contra 
predicta vel ahquod^^ predictorum facientem, et habeat medietatem banni, 
si per ejus accusacionem^^ veritas poterit reperiri. | [3] Non prejudicando 



Liber VIII, cap. LXXIX— LXXXH. 217 

hoc^3 statutuin libertati^"* date coniittibus^^ Ragnsii per aliud statutum ve- 
terem*". 

* B. sine titiilo : ... tem' etc. (l miniatum omissum). Manu recentiori addita est 
in margine eadem rubrica. - D. Ragusio ^ B. inmargine: contrafaciencium, C. D. 
E. contrafacientium * K. cujuscumque -' C. E. conditionis ^ E. existat ' C. vel 
8 D. E. Punctam » C. D. E. Stagni ^" C. D. Etiam viuum, E. Nec '^ D. E. Puncta 
^2 E. habitationis '^ B. ypp., C. ypporum, D. yppr., E. iperperorum *' B. vppis, 

C. yperperorum, D. yppr., E. iperperorum ^"' D. ligni patrono ^*' D. aduceret ^^ E. 
omisit: „et sub pena — nauclerio dicti ligni'' '^ B. et ypp., C. yppr., D. pro yppr., 
E. iperperorum ^^ E. iperperorum -' B. C. D. portarent, E. portaret *' E. aliquid 
"^ C. E. accusationem -' B. hunc, C. hoc (correctum in rasura), D. E. hoc ^* B. 
libertas (sici. -' B. comittibus (sic), C. D. dominis comitibus, E. comitibus ^o £^ 
vetus. 

LXXXI. 

(Quod' aliquis noii possit conqaeri de parte sua Puncte^ et 
de pena contrafaciencium^. C. D. E.) 

Auno Doniini .m'^ trecentesinio triu-esinio septinio^, indicione quinta^, die 

duodecimo'' mensis martii'. 

Nos Jacobus Gradonicus®, comes Ragusii, cum^ nostro minori, majori 
et'^ generali consilio dicte civitatis, et cum laudo populi sono^^ campa- 
narum^^ niore solito congregati^^ statuimus et ordinamus: quod iiullus 
nobilis Ragnsii'* habens partem super^^ Ponta Stanni^*^, a modo in antea 
possit conqueri coram d. comite, presente vel futuro, et suo consiiio quod 
non habeat racionabilem^' et justam partem suam, vel aliquam peticionem''^ 
seu graciam^^ petere vel inpetrare-^ per se vel per alium. modo aliquo 
vel ingenio, sub pena yperperoram^^ xxv^^ pro quolibet contrafaciente. Et 
nichilominus^^ predicta firma perdurent. 

* B. sine titulo: „Anno" etc. Mauu receutiori in margine addita cadem rubrica. 

2 C. D. pnte, E. Punct*^ ^ D. E. contrafacientium * C. D. m'ccc"xxvii", E. 1527 
'• E. 5 ^ C. D. E. omittunt: ..die duodecimo'* " C. marcij * B. Gradoni, C. D. 
(tradoc., E. Gradenicus ^ C. D. cum voluutate nostri minori (sic). *" C. D. E. ac 
" C. sonum, E. ad sonum '- C. D. campane '^ B. congregat., C. D. congregato, E. 
congregati '* B. C Ragus., D. H'ig., K. Racuiii '' E. supra ^^ C. Punta Stagni, 

D. Punctam Stagni, E. Puncta Stagni ^^ E. rationabilera ^* D. E. petitionem ^^ E. 
gratiam ^o (j j) j^ impetrare -' E. iperperorum ■^- E. ^iginti quinque -^ E. ni- 
nilominus. 

lAXXII. 
(De' caseo non portando aUo quam Karjusium^. C. D. E.) 

Item statuimus et ordinamus: (jnod (piilibet Raguseus, vel qui pn» 
Raguseo di.strinnitur^, qui portare voluerit vel per alimn mittere forma- 
dicum ad arupias partes .seu loca preter qiiani Ragnsium, videlicet a Ca- 
taro* usqu(^ Jadram, solvat comuni'' pro dovana*^ yperperujuM pro quolibet 
miliari'* hbrarum. 

' In B. nine titulo : ..lieur elc. Rubrica manu recentiori addita in niar>;ine. 
' C. Ragusii ^ B. C. D. dislringitur (sic), H distringilur, distinguitur * D. Catharo, 

E. CattJiro, Ciitlharo '* E. coinmuni " B C. douana (sici, D. dohima, E dovana 
" C. ypprura uuum, D. yp[>r iminu \\. ippum. ** D. miliare, E luili.iii inilliiiri(». 



218 Statuta Kagusii. 



LXXXIII. 

(De^ quolibet mercato facto in Ragusio de raercaiitiis^ a xx 
yperperis^ supra, quantum solvi debeat pro doana*. C. D. E.) 

Item statuinms et ordinaraus: quod de quacunque'^ mercatantia^ que 
fiet in Ragusio, a xx yperperis^ supra et de xx yperperis^ solvatur co- 
muni^ pro doana*^ grossum ii^ pro quolibet centenerio^^ yperperorum^\ 
tam per venditorem quam per emptorem dictarum mercacionum^^ 

^ In B. sine titulo: „Item" etc. Eadem rubrica maou recentiori addita est in 
margine. ^ d^ merchantiis ^ E. iperperis * B. in margine: doana, C. D. E. dohana 
^ E. qiiacumque, quacuuque ^ C. mercatancia, D. merchatantia, E. mercadantia 
■^ E. communi ^ B. C. duana, D. E. dohana ^ B. C. D. gross. I^, E. grossus unus 
et medius ^^ C. D. E. centenario ^^ E iperperorum ''-^ C. E. mercationum, D. mer- 
chacionum. 

LXXXIV. 

(De grossis contrafactis B. in margine colore nigro.) 

(Supra^ moneta falsa. C. D. E.) 

Eodem^ anno et indicione^ quo supra*, die sexsto (sic)^ mensis decenbris^ 

[1] Item statuimus et ordinamus: quod nulla persona cujuscunque' 
condicionis^ audeat vei^ presumat, modo aliquo vel ingenio, per se vel per 
alium, in civitate Ragusii et suo districtu^^ seu alibi, facere seu fieri fa- 
cere aliquam monetam similem, seu in illo conio seu lige^^, que est illa 
que fit in Ragusio per comune^^ sub pena de yperperis^^ vc^^ pro quo- 
libet contrafaciente et qualibet vice, | [2] quamvis esset ita bona, sicut est 
illa que fit in Ragusio. Et quilibet possit accusare contrafacientem, et ha- 
beat medietatem pene, si^^ per ejus accusam veritas poterit reperiri. | 
[3] Et quicunqae^^ fraudaverit, seu^^ falsificaverit, seu^^ fecerit vel^^ fieri 
fecerit similem monetam et pejoris'^ argenti, comburetur^^ ita quod mo- 
riatur. Et si accusator inde fuerit, habeat de avere^^ comunis^''^ yperperos^^ 
c^^, si per ejus accusam veritas poterit reperiri. | [4] Et quicunque^^ contra- 
fecerit de dicta moneta, vel alio quecunque^'^ modo de ipsa acceperit, am- 
putetur sibi manus dextra^^ ita quod a brachio penitus separetur. | [5] Et 
quicunque^^ trabocaverit de dicta moneta usque in l^\ solvat comuni^^ 
yperpera'-^^ x. Et si trabucaverit^^ a l^^ yperperis supra, perdat quartum. 

C. 

[6] Anno Dominice nativitatis mille- 
simo trecentesimo nonagesimo quarto^^, 
die vigesimo septimo^^ mensis raadii^^. 
Nos Clemens Marini de Gotiis^^, re- 
ctor Ragusii, cum nostro majori et 
rainori-^^ consilio, et cum laude (sic)'" 
populi in^^ publica^^ contione*^ sono 
campane more sohto congregato^S 
bono publico detrimentum patienti**^ 
suhibri remedio succurere*^ cupientes, 
additione** laudabili prescripto statuto 



Libcr Vlir, cap. LXXXIII-LXXXV. 219 



de falsa monela duxinius statiif^ndnni: 
quod quilibet noster ofticialis, et qun- 
libet alia persona civitatis et nostri di- 
strictus, teneatnr et debeat sub vinculo 
sacrainenti runipere omnes grossos 
falsos qui pervenerint ad eorum ma- 
nus, si noluerint*^ accusare illum vel 
illos a quibus habuerunt**^ illos. 

^ E. De * B. „Eodem — decenhris'* colore ruhro. * D. indicione, E. indictione 
* D. indicione, die ^ C. sexto, D. vi^, E, 6 •"' C. D. decembris, E. x«n''>ri.H^ xt^ris < E. 
cujuscunique, cnjuscunque * C. E. conditionis '^ B. omisit ,,vel' ^^ In B. ^districto" 
correctum in ,.districtu", C. districto '^ B. C. D, E. lige (sic). ^^ E. coraune 
^^ E. iperperis ^* C. yppr. ceuto, D, E. centum ^^ E. omisit „si per — reperiri- 

^^ E. quicumque, quicunque '" B. se (sic) '^ E. seu ^^ B. pcioris, C. D. E. pejoris 
-'' E. comburatur =^' E. havere 22 j? communis '' It.. iperperos ^* C. D. E. ceutum 
2^ B. quecunque, C. quocunque correctum ex ,.quecunque-, D. quocumque. E. quo- 
cumque, quocunque ^'^ E. dextera -7 C. L ypp., D. Lia yppr,, E. quinquaginta 
ippos, ippa '^^ E. communi '" B. C. ypp., D yppr,, E. ipp., ippos ^" E traboca- 
verit 31 E. a quinquaginta iperpe-is *' D. ,m"ccc'lxxxxiiu'^, E. 1394 " D. xxvil'*, 
E. ii7 ^* E. maij ^' E. Gozzis, Gozziis "^ E. minori et majori " E. laudo ^^ D, 
im ^^ D, puplica *^ D. E. concione *^ C. congreg it., D. congregato. E. congregata 
*'- D. puplico detrimentum pacienti *^ E. succurrere *^ D. addictione *'^ D. vo- 
luerint **^ E. habuerint. 

LXXXV. 

(De salarlo alicujus otdcialis non valente interdici sive seque- 
strari ab aliquo creditore etc. B. in margine) 

(Quod salarium^ alicuius ambaxatoris^ vel alicuius alterius 
officialis comunis^ Ragusii non possit pro aliquo debito se- 

questrari. C. D. E.) 

Anno* Domini m^ccc^ trigesimo octavo'"', indicione vii'^, die sexto decimo' 

februarii. 

[1] Nos Jacobus Gradonico^, coraes Ragusii, cum nostri minori, majori^ 
et^^ generali consilio dicte civitatis, et cuni laudo populi ad sonurn campane 
in^^ platea comunis^^ more solito congregato'-^, statuimus et ordinamus: 
quod a modo in antea salarium alicujus ambasiatoris^*, vel alterius eujus- 
cunque^^ oflicialis seu^*^ rectoris^^ comunis^^ Ragusii soldum sive pagam^^ 
non possit modo aliquo vel ingenio, ad peticionem^^^ alicujus seu aliquorum 
suorum creditorum''^". pro aliqiio debito vel alia ({uacunque^^ causa inter- 
dici, sequestrari vel in solutuni accipi; | [2] nisi hec iierent^^ <le voluntate 
creditoris seu creditorum suorum, inteligendo*^ servito salario'-^*. 

' E. sollarium - D, ambasatoria, E, ambassatoris ^ E. communis * W. „Anno 
— fefn-uarii'^ colore rubro. ■' C. D. ,M"rcc"xxxviii", E. 133S « C. D, sextJi " D. 
XVI, E. 16 ^ b. C. Gradonico (sic), E. Ciradenico ' D. mujorique cousilio ac ge- 
nerali '" C. ac '^ D. im "' E. communia " E. congregati '* C. D. ambaxa- 
toris, E. arabassatoris ''' E. cujuscumque, cujuscunque '" L. vel '^ Codd, omnes: 
rectoris (sic), "* E. pagamentum '^ E. petilionem ''" C. D. omisit nCreditorum" 
*' E. quacumqup, quacunijue •'' B. nisi lioc (sic) tierent *' C. D. E. intelligendo 
** E. soiario, sollario. 



220 Statuta Ragusii. 



LXXXVI. 

(Quod^ nullus Raguseus possit esse procurator in Ragusio 
pro aliquo Catarensi^. C. D. E.) 

Eodem anno et indicione^, die ultimo februarii. 

Item statuimus et ordinamus : quod nulla persona de Ragusio, cujus- 
cunque* condicionis^, possit esse procurator alicujus civis de Oataro ^ coram 
d. comite et sua curia contra aliquam personam, sub pena de yperperis' 
XXV. Et hoc statutum duret, donec comune^ Oattari^ revocabit simile sta- 
tutum, quod in Oattaro^*^ fecerunt contra Raguseos. 

^ In B. cum titulo: ^Eodem anno — fehruarii. Item" etc. In margine nuUa 
rubrica addita. 2 q £> Oataren., E. Cattarino, Cattharino ^ E. indictione * E. 
cujuscumque ^ C. E. conditionis ^ E. Cattaro ^ E. iperperis ^ E. commune ^ B. 
E. Cattari (sic), C. Catari, D. Cathari "" B. E. Cattaro, C. D. Cataro. 

LXXXVII. 

(De^ accusatis pro aliquo malefacto^ non repertis in culpa, 
quod nullum iudicium solvant. C. D. E.) 

Eodem auno et indicione^ die xxvin'^ mensis marcii^. 

Item statuimus et ordinamus: quod a modo in antea, si qua^ persona 
accusata fuerit de aliquo malefacto seu maledicto, seu quod d. comes ex 
suo officio' procederet contra aliquem per inquisicionem^ de aliquo male- 
dicto seu malefacto, et ille talis qui fuerit accusatus vel contra quem d. 
coraes ex suo officio procederet, de dicto maleficio seu maledicto^ non 
reperietur culpabilis, nullum judicium pro dicto malefacto seu raaledicto 
solvere teneatur corauni^^. 

^ B. cum titulo: „Eodem — marcii. Item" etc. In margiue nulla rubrica ad- 
scripta. 2 £ maleficio ^ E. indictione * E. 28 ^ D. E. martii ^ E. qua, que 
■^ C. offitio s E. inquisitionem ^ C. D. E. omittunt: ,,seu maledicto ' ^" E. communi. 

LXXXVIII. 

(De^ hiis^ que habent cartam^ affictus supra aliquem*, quod 
non credatur nisi de affictu unius anni elapsi. C. D. E.) 

Eodem anno et'^ indicione*^ et^ die. 

Item statuiraus et ordinaraus: quod si aliqua® persona habens aliquam 
cartara^ notatam (sic) supra aliquem seu aliquos de aliquo affictu^ seu 
pensione aiicujus possessionis, vinee vel terre, seu doraus vel territorii, ad 
terapus vel in^^ perpetuura, et non fecerit sibi satisfacio^^ omni anno de 
dicto affictu seu pensione, secuadura tenorera carte^^ seu^^ ekpso anno, 
nullara liabeat credenciara^* de dicto affictu seu pensione, nisi pro uno 
anno preterito. 

' B. : „Eodem — die. Item" etc. In margine nihil adacriptum. - E. his ^ E. 
caitam, chartam ^ D. contra aliquem ^' E. omisit: et '^ E. indictione '^ E. ac 
" D. qua, E. quj ^ E. de affictu aliquo ^" D. im ^^ C. D. E. sibi satisfieri ^'^ B. 
carta (sic), E. cart^, chart^ ^^ C. D. carte, elapso ^^ C. D. E credentiam. 



Liber VIII, cap. LXXXVI-XC. 221 



LXXXIX. 

(De^ hiis^ qui perintrant^ terrenum* comunis^ vel'' viam, et de 
pena contrafaciencium. B. in margine, C D. E.) 

Eodein anno et' indicione^ die septimo julii^ 

Iteni statuimiis et ordinamus: quod quecunque^^ persona fecerit ali- 
quod laborerium ab liodie in antea, ex quo perintraverit terenum^^ vel 
stratam^^ comunis^^, quod de quolibet digito qui reperiretur perintrasse, 
solvat comuni^* pro pena yperperos^^ c pro quolibet et qualibet vice, aut 
debeat proicere^'^ et destruere dictum laborerium. 

' B.: ,,Eodem — jnlii. Item' etc. In margine manu recentiori addita est haec 
rubrica, cuius prima par8 invenitur etiam in C. D. E., scripta colore rubro sicuti 
aliae rubricae. ^ £, his ' B. in margine: perintrant, C. D. E. perintraverint * C. 
E. in terreno, D. in teritorio ^ E. communis ^ C. D. E. sequentia verba rubricae 
(vel — contrafacioncium) desunt ' E. ,.et" abest ® C. inditione, E. indictione ^ D. 
jullii ^^' E. qu^'cumque, qutcunque ^' C. E. terrenum, D. in terrenum ^'^ D. stra- 
tum " E. communis '* E. communi '^ E. iperperos '^ D. proliicere, E. projicere. 

xc. 

(De^ cartis^ notarii^ registrandis. C. D. E.) 
Anno Domini m^ccc^^xli*, indictione^ viiii^ die xxv' januarii. 

[1] Nos Philippus^ Beligno*', comes Eagusii, vigilantes*° semper ad 
bonum et quietum ac pacificum statura civitatis predicte, cura voluntate- 
et^^ expresso consensu sui minoris, majoris et^^ generalis conscilii^^, et 
cum laudo populi in^* publica'^ concione^'^ sono campane^^ more solito 
congregato^^ videntes ex hoc uberiores^^ fructus [)rovenire, statuimus: 
quod omnia instrumenta debiti seu potestatis debiti vel donacionis^^ ha- 
beant firmitatis^^ usque ad annos xxx^^, et ab inde supra sint cassa et 
annnllata^^, nec alicujus vigoris^^. | [2] Nisi supradicta instrumenta infra 
supradictum spacium^' xxx* annorum d. comiti et tribus judicibus sue 
curie et non paucioribus fuerint presentata^^ Et tunc statim debeant scribi 
in uno^" quaterno comunis^® que'^^ ostendantur^^ cuilibet videre volenti. | 
[3] Et sic fiat singulis annis xxx^, alias^^ non valeant. | [4] Addicientes^* 
quoque omnia supradicta instrumenta que sunt majora xxx* annis, supra- 
dictis d. comiti et judicibus infra duos annos debere presentari ; eundeni 
terrainum, silicet^^ duorum annorum, ad presentandum omnia supradicta 
instrumenta minora^* xxx'^' annis habere volumus, eum venerit ad pre- 
dictura terrainum annorum xxx^^ et hunc terminum, sihcet^^ duorum an- 
norura, intelligi voluraus^'"' secundum in^^ prima presentes^^; | [5J nolentes 
(sic) quod supradicta instrumenta seu aliquid de supradictis instrumentis 
producens seu presentans non teneatur firmare cum^'^ sacramento^*. | [6] 
Nisi dibitor*^ vel alius quicunque^\ et quandocunque*^, in cujus preju- 
dicium supradicta instrumenta fiuM-int presentata, vellet illi sacrain^^ntura 
dandi*^ | [7] (^uidquid*^ autera supra de instrumentis statuitur. nuii intelli- 
gatur de instrumentis dociura*'^ vel possessionum seu alterius cujuscunque** 
superius non specificati*'. 

' In B. sine titulo: „Anno" etc, etiam in margine nuUa rubrica apposita. * E. 
cartis, chartia '' E. notarip, * E. 1*U1 ' ('. indicione « C. D. nona, E. i) ^ E. 25 



222 JStatuta Ragusii. 



8 C. Phylij pus, D. Pbilipus, E. Philippus, Filippus ^ D. Belligiio '^ C. vigillantes 
^' B. C. oraiserunt „et" ^^ E. ac '^ C. D. E. consilii "« D. im ^^ B. publaca (sic), 

D. puplica *^ C. contione '^ B campan., C. D. campane, E. campanarum '■^ B. 
congregat., C. D. congregato, E. congregati '^ C. D. uberes omnes '^^ C. E. doua- 
tionis 21 c. D. E. firmitatem ^2 c. jy e. triginta ^s q anulhita 2. c. D. E. sint 
vigoris 25 E. spatium ^s g_ fuers presentes (sic). 27 g. in quaterno ^s g comuni 
(sic), E. communis 29 d, ^, q^j 30 c. D. E. ostendatur '^' B. alios, C. al', D. aliter, 

E. alias ^2 e. adicientes, adjicientes ^' E. scilicet ^' C. D E. majora *^ D. in- 
teHigi secuudum ^^ D. im ^"^ E in prima. Nolentes ^^ C. E. ,.cum" deest ^^ D. 
per sacramentum *'* C. D. E. debitor *^ D. E. quicumque *" D. E quandocumque 
*' B. C. dandi, C. in margine: dari, D. E. dari ** C. D. E. Quod autem ^^ D. E. 

dotium ^" D. E. cujuscumque •*^ B. specificai (sic), C. D. E. speciticati. 

XCI. 

(De^ hiis^ qui possunl citari ad domum eorum habitationis^. 

C. D. E.) 

[1] Statuimus insuper: quod per^ uuura quodque instrumentura pii- 
blicum vel scriptiirara cancillarii^ Ragusii, quod vel quara haberet aliquis 
Venetus supra^ aliquera Raguseura hinc retro, possit Venetus citare ad 
domura Raguseura'; addicientes^: quod ab hodie in antea quicunque*^ Ra- 
guseus se obligaverit per instrumentura publicura vel scripturas cancillarii^" 
Ragusii „renunptians"^^, possit citari ad doraura, aHter non. | [2] Hoc sane 
statutum taliter raoderantes^-, ut si quis apparens in judicio cum instru- 
raento^-^ „renunptians"^* petat ahquera citari ad doraum, primo cognoscat^^ 
d.^^ comes eura tribus judicibus et non paucioribus^^ ppr ydoneas proba- 
ciones^^, quod ille tahs citandus est in civitate Ragusii vel districtu et la- 
titat, ne possit citari, et tunc citetur ad domura, aliter non. | [3] In hiis^ 
auteni^^ citacionibus^^ observari statuiraus eos terminos et ordines qui sunt 
servati temporibus retroactis. | [4] Quicquid^^ sane presentibus duobus sta- 
tutis^- statuitur, sit firmum et ratum ad beneplacitum civitatis Ragusii. 

C. 

Item^^ sequitur de citatione^^. 

Anno Domini millesimo ccc sexa- 
gesimo quinto, inditione tercia^^, die 
XI mensis martii. hi^^ majori consilio 
sono campane more solito congregato, 
cum laudo populi in pubHca contione^^ 
ut raoris est, ad sonitura campanaruni 
adunati. Aditio^^. Aditum^^ fuit ca- 
pitulo prirao tercii^^ libri huic statuto. 
Ex preceptis fiendis quod quociens^^ 
fiet fides domino rectori et tribus ju- 
dicibus ad minus, quod ahqua persona, 
sive sit mascuhis sive femina, que de- 
beat citari, sit in Ragusio vel suo di- 
strictu et latet ut non citetur, possit 
et debeat citari ad doraum sue habi- 
tationis. Et terminus qui^^ dabitur illi 



Liber VJIl. cap. XCl— XCII. 223 

persone citando in domo. si sit in 
Ragusio vA in siio districtu, sit in-" 
provideiitia doniini rectoris et suoruni 
judicuni, prout eis videbitur, ad coni- 
parenduni corain dominio, habito re- 
spetu (sic) ad iocuni in quo erit per- 
sona citanda; et tam si comparuerit 
quam si non comparuerit, procedatur 
secundum ordines Ragusii. 

' In B. sine titulo: «Statuimus'^ etc , rubrica etiain in margine non adacripta. 
2 E. his ^ D. habitacionis * E. quod unum ^ C. D. E. caucellarii " D. super 
■^ 13. Rag., C. Raguseum (-uaeum postea additura) ** E, adiciente.s, adijcientea ^ D. 
E. quicumque '" B. C. cancillarii (sic), D. E. cancellarii ^' B. C. Renunpt., D. Ra- 
guseus rurapetur, E. renunciatido '^ E. moderatur '^ E omittit: „ciim instrumento" 
'* B. C. Reuunptians (sic), D. renuntians, E. renunciando '^ D. primura (corr. ex: 
primo) chognoscat '^ B. dictus (dcs), C. dominus (dns, correctum ex: dcs), E. d. 
'^ C. pautioribus "* B. ydoneos (sic), C D. probationea, E. idoneas probationea 
'^ E. In his omnibus autem ^o y^ ciUitiouibus '-' E. Quidquid, Quicquid -•^ B. 
duobus atatuos (sic), C. D. E. duobu^ statutis ^^ In E. sequentia desunt ^* C. 
„Item — cit." colore rubro. D. rubro colore: ..Item aequitando dicitur'. ^' D. tertia 
** D. im 27 Q^ j) concioue ^s q ,.Aditio' literis rubris. D. item „Additio' colore 
rubro. ^» j) additum ^" D. tertii ^' D. quotiens ^- D. Et terrainus dabitur. 

XCII. 

(Quod^ aiiquis de majori consilio Ragusii noii possit facere 

becchariam^. C. U. E.) 

Currente^ anno Domini m^ccc^xlh*, indicione'* decima^ 

[1] Nos Johannes'^ Fuscarinus, comes Ragusii, cum voluntate et ex- 
presso consensu nostri minoris, majoris et generalis consilii, et cum laudo 
populi in^ pul)lica concione^ sono campane more solito congregato^^, sta- 
tuimus et firmamus: quod nullus homo qui sit vel es.se possit de majori 
consilio, a modo in antea possit nec debeat facere beccariam^\ nec stare 
ad faciendnm scorticari carnes sive bestias, neque ad ponderandum'^ carnes, 
neque stare ad tabulam becarie^^ pro ponderando vel incidendo carnes aut 
pro recipiendo peccuniam^* vendicionis^^ carnium, sub pena et ad penam 
yperperorum**' xxv pro quolibet et qualibet vice contrafacientem. Et justi- 
ciarii teneantur*^ per sacramentum inquirere et accusare contrafacientem ; 
et^** eciam^'^ quelibet alia persona possit accusare facientem contra'^^. Kt 
habeant^^ tam justiciarii quam accusatores medietatem banni, si per ejns^^ 
accusam veritas poterit reperiri. | [2] Et super hoc totum, quilibet contra- 
faciens*'^ sit cassus perpetuo de majori consilio. et nullo modo po.ssit ha- 
bere olticium neqiie benelicium in Ragusio. 

' In B. sine titulo: ^.Currente" etc. Etiara in raargiiie nibrica nou eat addita. 
* D. becariam ' D. curente « C. railleairao cccxxxxii, E. 1342. '* E. indictioue 
« E. 10 ^ B. Johes, C. D. Johanea, E. Joannes » D. ira " C. D. contione '" E. 
congregati " C. D. bechariara '* D. portandura '^ C. becchflrie, D. becharie, E. 
beccarie '* E. pecuniara ''• C. D. E. venditionis '* E. iperperorum '^ B teneatur 
(sic). " D, E. «et eciam .... facientem contra'* omissa. " C. etiam '" C. contra- 
facientem -' B. E. haheaut, C. D. habent "* E. eorum *' B. contrafacieutem. 



224 Statuta Ragusii. 



XCIII. 

(Si^ aliquis receperit ab aliquo vel aliqua serviciali^ aliquid in 

deposito, absque requisitione vel licencia^ domini vel patroni 

sui, quod* imputetur. C. D. E.) 

Addicio'^ presentis statuti, tempore d. Philippi Horio^ honorabilis coinitis 
civitatis Eagusii, curente^ anno*^ Domini m°ccc"xlviii^, indicione^^ prima. 

Nos Phylippus^^ Horio, coraes Ragusii, cum voluntate et expresso con- 
sensu rainoris, majoris ac^^ generalis consilii dicte civitatis, conllaudatione^^ 
popuU in^^ publica^^ concione^"^ sono carapane raore solito congregato^^ 
statuimus et firraaraus: quod de cetero quilibet^^ servicialis^^ sive que- 
libet, qui vel que stabit cura ahqua persona ad serviendura quocunque''^^ 
modo, anno^S die vel raense, accepit^^ aliquid^^ de rebus ilhus cura quo 
sive cum qua stabit, inscio et inrequisito domino sive patrono vel patrona 
sua, cum quo sive cum qua stabit, aut contra voluntatem ejus, sive quod 
patronus vel patrona ejus dederint^* aliquid ad salvandum, vel ad dan- 
dum, sive ad gubernandura; et ille sive illa tahs servicialis^^ de re sibi 
data sive que coraraodata^^ esset, ahud quara sibi patronus vel patrona 
dixerit vel comraisserit^^, fecerit, sive contra voluntatem ejus, quod impu- 
tetur ei pro furto, et sic secundum formam statuti^^ de furtis debeat ju- 
dicari et puniri. 

^ In B. hic explicit manus librarii qui codicem totum scripserat et incipit manus 
secundi scriptoris. r,Addicio — prima'- colore rubro. Rubrica in margine non est 
addita. ^ D. omisit ;,serviciali aliquid", E. servitiali ^ E. licentia * E. sui, furti 
imputetur. ^ C. Additio *^ C. Phylippi Horij, D. Philipo Horii '^ C. E. currente 
8 E. „Addicio — currente" abest. ^ E. 1348 ^^ E. indictione ^^ D. Philipus, E. 
Philippus ^2 E et ^^ B. coullaudat', C. E. cum laudatioue, D. cum laudo ^* D. 
im ^^ D. puplica ^^ C. contione ^'^ C. D. E. congregati ^^ D. quelibet '^ D. E. 
servitialis ^o j^ quocumque, quocunque ^^ C. E. modo vel, D. modo, die, vel 22 q_ 
D. E. acceperit ^ D. omisit: aliquid ^* E. dederit ^^ C. D. E. servitialis ^e (j com- 
mendata, D. comendata ^v c. E. commiserit, D. comiserit ^s g formam de furtis. 

XOIV. 

(Quod^ pater possit testari omnia bona sua etc. C. D. E.^) 

Addiccio^ infrascriptorum statutorum, tempore magnifici et potentis viri 
d. Petri Justiniani, honorabihs comitis civitatis Eagusii, sub anno Domini 

M^ccc^xLvnii*, indicione secunda^. 

[1] Nos Petrus Justiniano^ comes Ragusii, cum voluntate^ et expresso 
consensu sui rainoris*^, majoris atque'^ generahs consilii, et coUaudo'^po- 
pnli in^^ publica^^ concione^^ sono carapane^* in^^ platea comunis^^ raore 
sohto congregato^^ considerantes quod statutuni coraunis^', quod loquitur^^ 
quod pater ad raortem deveniens et habens heredes, non potest nisi usque 
ad quartam partem bonorura suoruni, tam mobihum quam stabilium, ordi- 
nare, est^^ contra omnes leges et bonos mores et contra liberura arbitriura, 
ac eciam^^ contra honorem patris, statuiraus et ordinaraus: | [2] quod de 
cetero pater quilibet decedens habens heredes, possit distribuere, ordinare 
ac testare^^ omnia sua bona^^ tara niobiha quam stabilia, sicut, quomodo 
et ubi sibi placuerit ad voluntatem suam, ullo statuto seu statuti capitulo 



Lib. VIII, cap. XCIII— XCIV. 225 

hic*^ rPtro facto in contrarium non obstante. | [3] Cuni hac taraen addi- 
cione^* quod, propter reverenciara'^ saucti matriraonii, pater teneatur et 
debeat diraictere'**^ cuilibet suo heredi (juaudam'^' particulam bonorum 
suorura, quara particulam esse decerniraus decimum de eo quod dicto he- 
redi continget^" in^^ parte*^ et pro parte sua. Et quod ille talis heres cni 
a patre non esset dimissura decimum, ut dictum est^", post mortem patris 
ipso facto habeat ipsam particulam sive deciraura. | [4] Et illa pars sive 
particula que a patre relicta esset heredi, sit tirraa perpetuo ipsius heredis, 
et quod ahus heres in illo lasso non possit facere vel movere eidem que- 
stionera, nec partera petere aliquo raodo vel ingenio; | [5] remanendo 
semper statuti capitulo de possedio in suo robore, secundum antiquum^^ 

statutum. 

C. 

[6] Anno Domini millesirao trecen- 
tesirao sexagesimo quinto^^ indicione 
tercia^^, die vigesimo^* mensis novem- 
bris. Cura expresso^"^ consensu minoris 
et majoris consilii, et^^ cum laudo po- 
puli in^^ publica contione^' sono cara- 
pane in platea comunis^^ more solito 
congregati, hoc presens statutura fuit 
declaratum: quod quilibet qui habet 
partem in^^ Puncta et in Stagno, de- 
veniens ad mortem a raodo in antea, 
sic habendo heredes sicut^® non ha- 
bendo heredes, possit testari et ordi- 
nare partem suam Stagni et Puncte 
ad sue beneplacitum voluntatis, eo 
modo quo potest testari et ordinare 
bona sua c'vitatis Ragusii, reservando 
semper particulam que debetur heredi, 
secundnm statutura Ragusii, et onera 
ad que^'-* tenentur vel tenebuntur dicte 
partes corauni*^ Kagusii. Et salvo pos- 
sedio doraiDarum*^ secundura ordinem 
Ragusii. 

' lu B. „Addiccio — secunda. Nos" etc. ' E. „Addicio . . . indicione secunda" 
omisea, loco eorum le^Mtur: ..Anno Domiui 1340, indictione 2, die l(i octobris". ' C. 
D. Additio * C. mlllesimo CCC°XLViili, D. raillesimo ccc" quadragesimo nono, E. 
1340 (sic). ^ E. indictione 2, die 16 octobris. * B. C. Juatiniano (aic), E. Justinianus 
■^ E. cum voluntate minoris * D. E. et majoris * E. et m^joris consilii '" C. D. 
et cum laudo, E. ac cum laudo, et cum laudo " D. im '* C. D. puplica " C. 
oontione '♦ E. carapane, raore solito ^■* E. „in platea comunis'* abest. " E. con- 
gregati " E. communiH '^ B. loc^tur (eic). '» E. et, est *" C. D. E. etiam ^' C. 
D. omittunt: „ac testare" ; E. testari '^* D. bona sua ''^ C. D. E. hinc '* C. E. addi- 
tione '^ C. D. E. reverentiam '" C. dimittere, E. dimmittere, dimittere '^ E. quam- 
dam " E. contigit " E. partem '" E. omisit: est " C. D. auticum " D. mille- 
simo treceDteBsimo pexage.ssimo quinto, E. 1365 " D. tertia, E. 3 '♦ E. 20 *^ E. 
Cum coneenBu '" E. omisit: „et cum laudo — congregati • et habet: ^consilii etc. 
hoc presens" '^ D. concione " E. eic non '• D. quod *" E. communi *' E. 
donnarum. 

MONUM. HI8TOR. JUR. IX. 15 



226 Statuta Ragusii. 



xcv. 

(De^ successionibus mulieris etc^ C. D. E.) 

[1] Ttem statuimus et ordinaraus: quod quelibet miilier non habens 
heredes possit usque ad medietatem sui perchivii^, quod habuisset pro sua 
maritacione^ dispensare^ et testari, prout et sicut sibi placuerit. | [2] Ke- 
siduum*^ dicti perchivii^ deveniat ad patrera, si patrera habuerit. | [3] Et 
si non habuerit patrem et habuerit matrem, et perchivium' exiverit de 
bonis matris, deveniat ad matrem. | [4] Et si matrem non haberet^ raodo 
predicto et habuerit fratres, deveniat ad fratres pro rata. | [5] Et si fratres 
non haberet et haberet sorores non maritatas, deveniat ad ipsas sorores 
non raaritatas. | [6] Et si sorores non raaritatas non haberet, et haberet 
nepotes, fiHos videHcet fratris, deveniat^ ad ipsos nepotes masculos. | [7] Et 
si casus*^ esset quod dicta testatrix non haberet patrem, raatrera, fratres, 
sorores et nepotes raodo predicto, ipsa^^ testatrix possit testari et ordi- 
nare^^ ac dispensare^ totura suura perchiviura' ad suara voluntatera, se- 
cundura antiquum statutum et consuetudinem. | [8] Et omne aHud statutum 
contra hoc factum sit cassum et vanum perpetuo. 

^ In B. sine titulo: „Item" etc. ^ e_ abest: etc. ' In B. percliuij, D. par- 

chivii * C. E. maritatioDe ^ E. disponere ^ E. Ressiduum ' D. parchivium ** E. 

babuerit ^ D. deveniant, E. deveniat, deveniant ^" D. cassus ^^ 0. D. et ipsa 
'2 D. testari ac. 

XCVI. 

(De^ possessionibus stabihbus non dimittendis regulis mendi- 
cantium, et de modo servando in his^ que reUnquuntur^ 

C. D. E.) 

[1] Item, nos Petrus Justinianus* etc. Statuimus et firmamus: quod 
de cetero nuHa persona possit vel debeat dimictere*^ aliquam possessionem 
stabilera alicui*^ regule raendicanciura'. | [2] Et quod si qua® persona esset, 
que deinceps diraicteret^ ahquara possessionera stabilera*^ aHcui dictarura 
regularura, quod d. comes cum suo minori consiHo et tribus procuratoribus 
bonis et legalibus ac Deum timentibus, eHgendis^^ per d. comitera et per^^ 
suura rainus consiliura, teneantur et debeant iham talem possessionem, que 
diraissa esset aiicui dictarura regularura, facere vendi infra duos annos et 
deHberari, a die videHcet dicti lassi facti. Et denarii vendicionis*^ dicte 
possessionis debeant dari et distribui iHi regule ubi ordinatura esset a te- 
statore, aut in rebus coraraestibilibus'^ si necessitatem^^ victus haberet, 
aut in aHis rebus raagis necessariis^^ ipsi ecclesie^', sicut dictis tribus 
procuratoribus videbitur. | [3] Verurataraen^'*, si apud dictos procuratores 
remaneret aHquod preciura^^ dictorum denariorum, quod ipsi procuratores 
debeant de presenti illos denarios dare et distribuere, aut pauperibus et^^ 
piis personis, sive in maritacione'^^ orfanarum^^ et pauperum rauHerum, 
vel aHis^^ rebus magis necessariis^^ ut eis videbitur, | [4J non difi^erendo^* 
ad dispensandum omnes, donec eas''*'^ remanxerit^^ aHqua pecunia^^ ex 
vendicione^^ dicte possessionis. 

^ In B. sine titulo : „Item" etc. Rubrica ne iu margine quidem est addita. 
2 D. hiis ' E. relinquentur * B. Justinian., C. Justiniani, D. E. Justinianus ^ C. 
E. dimittere " E. stabilem regulo "^ C. D. E, mendicantium ** E. qu^ ' C. E. di- 



Liber VIII, cap. XCV-XCVIIl. 227 

mitteret, D, dimiteret ^" D. possessionem alicui *^ D. elligendis '2 £ ^^ suum 
'^ E. denarios, C. E. venditionis '* C. D. comestibilibu", E. comraestibilibus, co- 
mestibilibus ^^ E. neccessitatem, neccspitatem "^ E. necces^^ariis, necessariis '"^ C. 
eclesie ^* E. Verumtamen. Veruntamen '* E. pretium -" I). aut '^' E. maritatione 
22 C. E. orphanarum '" g^ y^i j^^ aliia ^* E. ditierendo, diferendo -' c. D. „ea8" 
deest, E. eis ^e q d^ e remanserit ^t j), peccunia ^s (j^ £_ venditione. 

XCVII. 

(De^ carbonosis et aliis transformationibus proibitis^ et de (sic) 

contrafacientium. C. D.^) 

Ttem, nos Petriis Justinianus*, comes predictus, quum'* sepius cuntin- 
gebat quod in festis Pasche*^ rexurreccionis^ domini nostri Jh^su Christi'*, 
quam plures, imo^ raulti cum slavinis^^ et ahis rebus se crabanossos^^ 
faciebant de propria forma ad alias formas habominabiles et turpissimas 
transferentes, et sub illa^^ spetie^^ multa mala et enormia fiebant et fieri 
poterant, propter que risse^"*, discessiones^^ et scandala nascebantur, quod 
erat disphcibile multis et pluribus hodiosura^®, volentes abusioni hujusmodi 
obviare, statuimus et firmamus: quod de cetero ahqua persona, tara in 
dictis festivitatibus quam alio quocunque^^ tempore, se non debeat cura 
slavinis^^ vel aliis rebus, modo ahquo vel ingenio, facere carbonossum^® 
nec se^^ de forma propria transformare. Et qui contrafecerit, solvat qua- 
hbet^^ vice pro banno yperperos^^ quinquaginta, et accusator habeat me- 
dietatem banni, si propter ejus accusam poterit veritas reperiri, et teneatur 
ei de credencia^^ 

^ In B. sine titulo: „Item" etc. In margine nulla rubrica adscripta. ^ d pro- 

hibitis ' In E. totum caput deeat. * B. Justinian., C. D. Justin. ^ B. C. D. qm 

^ D. pasce " C. resurrectionis, D. resurectiouis * B Ihu Xpi, C D. lesu Xpi. 
' C. ymmo, D. immo "* C. D. sclavinis ^' C. carbonosos, D. carbonossos ^- D. 
ipsa '^ B. spe (sic), C. spetie, D. specie '* C. D. rixe ^^ C. D. discensiones ** C. 
D. odiosum '^ C. quoque "* C. carbanassum (sic), D. carbassum ^ C. D. uec de 
*° C. D. quilibet pro «iualibet vice 21 j^^ ypp., C. yppr., D. yppros, E. iperperos 
" C. D. credentia. 

XCVIIl. 

(Phvilegium^ Venetiarum ad Rarjuseos^. C. D.) 

Exemphira hcterarura^ transraissarura per duchale* dorainiura Venetiarura** 
corauni*^ Ragusii, in mccclviii", indictione xi^, die xxv** mensis Januarii, in 
secundo regimine egregii et potentis^^ viri d. ^hirchi^^ Superancio'^ ho- 
norabihs comitis^^ Ragusii, opere cujus beneficium^* in dictis hcteris^*^ 
contentuin fuit sapienter et ainicabihter procuratum. (B. C. D. E.) 

[1] Johannes^" Delphino^^ Dei gracia^'* Veniciarum^", Dahnacie^" at- 
que Chroacie^* dux, dominus quarte partis et dimidie tocius^^ imperii Ro- 
inanie, nobih ac^' sapienti viro Marcho** Superancio"^, de suo mandato 
comiti Ragusii, ac prudnntil^us viris, judicibus, consiho et comuni* Ragusii. 
tidehbus dilectis. sahitem ^t dilectionis alTHCtum. | [2] Scripsistis nobis per 
hcteras'*^ vestras, datas Ragusii penuhimo decembris proxime"' elapsi, con- 
solationem**^ per vos receptara de adventu et provisionibus nobihum vi- 
rorura Pauh Lauredani et Andree Contareni, procuratoruin s. .Marci, di- 
lectorum civium et provisorum iiostrorum, ostendHntes*'* provisiones eorura 



228 Statuta Kagusii. 



ad conservationem vestram salubriter et utiliter respondisse, quod nobis 
gratum fuit multipliciter et acceptum. [ [3] Denotastis etiam^^ nobis prom- 
ptam^^ disposicionem^^ et fidelitatem vestram ad quoslibet nostros honores, 
condolendo de novitate Jadre, | [4] et offerendo vos amplissime ad que- 
cunque^^ sint^* nostri honoris et status. Quod quidem apud nos (sic) novum 
nullatenus reputamus, quia semper in omni statu et tempore pura devotio^^ 
et^^ sincera fidelitas vestra id monstravit amplius per^' effectum. | [5] Ni- 
chilominus^^ laudabile propositum vestrum exinde plurimum commendamus^^ 
et licet*^ antea ad conservationem et bonum^^ vestrum, vehit*^ dilectissi- 
morum filiorum essemus, et esse intendamus tota mente dispositi, tamen 
ad id nos redidistis*^ merito promptiores. | [6] Significantes vobis'** pro 
consolatione vestra quod, tam pro*^ Sclavonia quam pro Culpho*'^, fecimus 
et continue*' facimus potenter*** armatam, cujus pars jam exivit ; et ad 
expedicionem*" capitanei generaUs et aharum galearum solhcite intendimus, 
ita quod honor vester ac conservatio, et bonum vestrum^^ et aliorum no- 
strorum fidehum^^ poterit, favente Domino, virihter procurari. | [7j Super^^ 
facto autem peticionis^^ vestre possendi navigare, declaramus vobis quod, 
sicut scitis, beneficium ipsum non inmerito^'* carissimum extimantes^^, 
nunquam extra nos*^^ et terram nostram iUico^' concedere voluiraus, sed 
reputantes vos non extraneos, ymrao^® taraquam nos ipsos pro pura ac 
raagna devotione^^ et fidehtate vestra, ac volentes eundem amorem et 
curam erga vos, queraadraodura ad patriam propriam gerere, peticionem^^ 
ipsam benigne duxiraus adraittendara^^. | [8] Ita quod*^^ oranes Ragusei nati 
in Ragusio et ex eis de cetero nascituri sint cives nostri Veniciarura^^'^, 
et possint mercari^* tamquara cives Yeneti, navigando cura navigiis no- 
stris, tenendo in hoc talera raodura: | [9] quod aliquis extrinsecus vel fo- 
rensis, habitator Ragusii, qui non habitasset ibi annis viginti^^ quinque 
supportando^^ onera et factiones Ragusii, prout faciunt nostri in Veniciis^^ 
non includatur^® in beneficio supradicto, et subjacendo oranibus ordinibus 
Veniciarum^^. Que quidera gracia^" soUerapnissirae^^ ac graciosissime^^ 
corapleta et firraata est in oranibus consihis oportunis'^ | [10] Unde ci- 
vitas Ragusii et oranes cives ipsius a raodo notabile raerabrura et'* pars 
Veneciarura^'^ possunt clarissime'^ reputari. | [11] Ceterum denotamus'^ 
vobis quod circa'*^ conservationem et favorem vestrum continue^^ vigilantes, 
mandavimus capitaneo nostro, juxta votum vestrura, quod ordinet, ut due 
ex suis galeis ahquando veniant^^ ad vos pro securitate et consolatione^^ 
vestra, ita quod seraper Dei gracia^® et favore nostro araphus sperare 
potestis^^ 



^ B. : „Exemplum — procuratum. Johannes" etc, alia manu et atramento ni- 
griori quam in foliis praecedentibus. E. : cap. 97. ^ j) Ragusseos ^ C. literarum, 

D. E. litterarum * D E. ducale ^ D. Venec. ^ e. communi ' D. Moccc«LViir>, 

E. 1358 8 c. D. indicione undecima, E. indictione 11 ^ E. 25 '^* B. potenti (sic), 
C. ponti (sic). ^^ D. E. Marci '^ C. D. Superantio, E. Supeiantii, Superantis '* B. 
comitatis (sic!), C. D. E. comitis " D. beneficia ^^ D. dictis contentum, E. literis 
'8 C. D. Johanes, E. Joannes ^' D. E. Delfino '^ E. gratia '^ B. Veniciarum (sic), 

C. Venitiarum, D. Veneciarum, E. Venetiarum '^*' C. D. E. Dalmatie ^i c. Chroatie, 

D. Croatie, E. Croatig 22 d, je. totius '"'^ D. et 24 j) g. Marco «^ D. E. Supe- 
rautio '* C. E. litteras " c. D. proximum "s j) consolacionem ^» c. hostendentes 
'" B. etciam (sic). *" B. promtam '* C. D. E. dispositionem '* E. quecumque 
•* D. suDt "^ D. et tempore devocio '^ E. ac " D. monstravit per *•* E. nihilo- 
minus '* E. commendamus, comendamus *** D. et antea ^' E. bonum Btatum ve- 



Liber VIII, cap. XCIX. 229 



stram *^ D. velud *^ C. reddidistis ** B. D. nobis *^ D. tam Sclavonia *« D. E. 
Culfo ^*' E. continuo, continue *^ E. potentem *^ C. E. expeditionem ^" C. D. 
conservatio bonorum vestrorum -'^ D. fidelium nostrorum '''-* D. super autem facto 
^^ E. petitionis ^* C. E. immerito ■'■' E. existimantes '"^ E. extraneos ^^ D. ..illico" 
deest, E. illud . ^^ E. imo -'^ C. D. devocione ^*^ C. D. E. petitionem ^' D. admi- 
tendam ^^ £, Itaque ** B. Veniciarum, C. D, E. Venetiarum ^* C. mercare, cor- 
rectum in: mercari, D. merchari ^^ B. vinginti (sic). ^^ D. suportando *^ B. C. 
Veniciis, I). Veuec, E. Veuetiis *^ D. iucludantur ^^ D. E. Venetiarum ''" D. E. 
gratia "^' E. solemnissime '-' C. D. E. gratiosiHsime '* E. opportunis "^* D. et ut 
pars ■'•'• E. Venetiarum "^ D. infallanter '•'' D. denotando ^^* D constitucionem 
in favorem vestrum factam mandamus capitaneo "^^ E. continue, continuo ®" D. 
galleis deveniant ®' D. confissione, E. confortatione ^'^ E. possetis. 

XCIX. 

De^ pena illorum qui impetrant aliquam graciam^, officium 

vel^ dominium. 

Anno Domini millesimo ccclvih, indictione xi, die v mensis marcii*. 

[Ij Nos Petrus de Ragnina, Marinus de Bona, Johannes Pauli de Gon- 
dola^, rectores civitatis Ragusii, de^ voluntate et expresso consensu minoris 
et raajoris consilii, et' cum laudo populi in publica contione, statuimus et 
firmamus: quod nullus Raguseus, vel qui pro Raguseo se vocat, possit vel 
debeat modo aliquo vel ingenio, per se vel per alium, petere vel recipere 
aliquam graciam^, vel officium vel regimen, sive aliquod dominium ali- 
cujus terre, viile vel insule sive loci, in Ragusio^ vel extra Ragusium, ab 
aliciua persona, sub pena vite et araictendi^^ totum suum. Et qui accusa- 
verit contrafacientem, habeat medietatera oranium bonorura illius conti*a- 
facientis, si per ejus accusara veritas po':erit reperiri. | [2] Salvo de ilhs 
officiis que dantur per raajus et rainus consiliura, secundum consuetudines 
antiquatas^^ | [3] Et quod nullns possit facere venire aliquam lict^^rara^^, 
per se vel per aliura, ab uliqua persona contra ordineni hunc, sub pena 
ante dicta. 

^ In B. in ultima pagina codicis (f. 92 v) : „De ^ienu — marcii" atramento rnbro, 
cetera nigro scripta alia manu atque caput 98., literis nigrioribus et pnulo maioribus. 
Totum caput abest in C. et D. In E. cum numero 98. Vide Monumenta Ragusina 
II, 211. '^ E. gratiam ■' E. sive * E. omisit verba : ^Anno Domini" et habet: „1358, 
indictione 11., die 5. mensin martii". ^' E. Joaunes de Gundula •^ E. Kacusii, cum 
consensu minoris " D. consilii etc. statuimus ^ E. gratiam ^ B. Kaguseo (sic). 
'" E. ammittendi, amitlendi ^' E. antiqua» ''^ E. aliquas litteras. 

(Flnls libri octavi et ultimi statutoruiii. K.) 



Additamenta. 

Leges post libri octavi fliiem ia eodicibus B. 0. D. adscriptae. 

I. Nota^ quod in viofilia S. Blasii de mense februarii fiunt quatuor^ 
capitanei in ecclesia S. Marie per minus consilium. et eliigantur per tes- 
seram et balotantur^ in dicto minori consilio. Qni ellecti et approbati* con- 
stituuntur bini, scilicet duo et duo, deinde elliguntur custodes nobiles 
qnadraginta quatuor^ vel quadraginta octo, secundum quod placuerit illis 
de consilio. Et singuli de consilio minori ibidem presentes elligunt quatuor^ 
vel quinque, secundum numerum elligendorum. voce tantum, sine scripto. 
Deinde tam capitaneis ellectis quam custodibus datur singulis sacramentum 
de custodiendo reliquias sanctas bene et diligenter, sine fraude. (C. f. 116^ 
col. B. eadem manu, quae totum codicem scripserat, D. f. 126*.) 

II. Hor(don)ado in consilio rogatorum 1491, die 18 augusti : che 
nesun salariato non p6 eser plegio de ip. 100 in su a nesun (B. f. 92 v 
in fine columnae A). 

III. Exemplum ordinis in libro Eogatorum 1514 die x julij a carte 72. 

Per obviare ali periculi ali quali erano sottopositi li libri publici et 
de grande importantia, de notaria et cancellaria, quando se portavano ad 
locum multo confusamente et senza alcuno respecto, maxime per mare, 
pare ali signori de la terra de provedere et ordenare : che da mo' in avanti 
dicti libri de notaria et cancellaria et libri de li statuti et ordeni non 
se possano portare per alcuno officio over officiale, ne ad instantia de 
alcuna persona, fuora dela cita ad alcuno loco, exceptando libri de' co- 
mandamenti, le quali se possano portare ad locum, qualumque volta aca- 
dera il bisogno, come se hano usato portare da qui indreto. Ma qualumqne 
volta acadera a la corte, overo entro ad altri officij et officiah, andare ad 
locum fuora dela cita, le parte litigante debiano cavare et portare cha- 
dauna secum le scripture de notaria et cancelaria et etiam de lo statuto 
et ordeni, li quali dicte parte voran produre: si(a) questo dechiarado(?), 
ad zo(?) che dicte parte non vegnano esser gravate de grande spese Et 
che etiam li notarj et cancelarj nostri non si paghino ingordaraente, che 
qualumque volta, de mo' in avanti, vora andare ad locum la corte, overo 
altro officio et officiah', sia tenuti et debano dicti notarj et cancelarij ca- 
vare le scripture che se farano cavare, le quale vorano et richiederano le 
parte, cioe: \\ notarij le scripture de la notaria, et li cancelleri le scrip- 
ture de la cancellaria, per le quali scripture che le farano cavare per por- 
tare ad locum. Solamente dicti notarij et cancelleri non possano doman- 
dare et havere, salvo la meta del solito pagamento. (0. f. 4a.) 

^ N miniatum. ^ d. quattuor ' D. ballotaotur * D. aprobati. 



Additameuta. 231 



IV. A(nno) S(alutis) mdxxvij, v Idiis junii. Senatus Rhagusinus in 
Deum optimum maximum ob sequenti diipiiei laetitia aifectus : ob civitatem 
regionemque omnem pestilentia, quae contagione contracta xv liominum 
millia sex mensibus absumpserat, liberatam, atque a duarum et viginti 
Maurarum biremium incursione conservatam, quas exiguo homiiium nu- 
mero, quos pestilentiae vis saeva reliquos fecerat, et denis catafractis na- 
vibus, triremibus tribus atque bergantinis xxv, biduo comparata classe longe 
lateque est persecutus, non adsecutus: id ut bona cuncta Deo optimo ma- 
xirao acceptum ferens, ex voto salutiferae cruci sanctoque Spiritui in divi 
Blasii aede missas (Uias diebus sini>-ulis celebrandas decrevit, quibus ope- 
rantur sacerdotes morum sanctitate et iii Deum pietate spectati essent, 
atque ex anchoragio vectigah centuni et viginti iperperos quotannis pu- 
blico decreto acciperent. (B. f. 92 v, columna A infra sub additione data 
a. 1491; C. f. 4v. De re ipsa videas annales Nicolai de Ragnina, ed. 
Spcratus Nodilo, Monumenta spectantia historiam Slavorum meridionalium 
vol. XIV, p. 281.) 

Nota. 

In-fine codd. C. D. sequuntur documenta historica, quorum hoc loco 
solummodo primum commemorandum duximus: 

„Exemplar litterarum transmissarum per serenissimum principem et 
dominum nostrum, dominum Sigismundum, regem Ungarie, Dalmacie, 
Croacie etc. in m"cccc"iii° die ultimo (sic) mensis septembris, tenoris 
infrascripti". (C. fol. 115*^ — 116*, eadem manu quae totum codicera scrip- 
serat, D. f. 126*.) Explicit: „Datum Strigonij die sexta (sic) mensis sep- 
tembris mcccc^ih". (Kx apographo Gianmaria Mattei S. J. [f 1788] edi- 
deruQt Gelcich et Thalloczy, Diplomaturium relationum reipublicae Kagu- 
sanae cum regno Hungariae, Budapest 1887 p. 846 — 847.)^ 

* Pro „Pestini civitatis" hujus editionis legeDduin est „Pestien(sis) civitatis". 
Pro ,.nobia invisis'' 1. ^invitis", Post verba: „Deinde castrum nostrurn Vissegradiense 
visitando coronam nostram sacram vidimus et congregato ibidem universo populo 
capiti nostro" in editione exciderunt verba: „imposuimus, ipsam una cum castro 
predicto Karolo comiti Corbavie, fideli nostro, comitentes" etc. De Strigonio obsesso 
pro ,.cum bonis" 1. .xum bastiis' (p. 847). Pro ,,vos liberabimi"* 1. „liberamiui', pro 
..prout usque fecistis" 1. ..hucusque", pro „circumvicti blandiciis" 1. .,circumventi 
blandimeutis**. Post ..favoribus" exciderunt verba ..ac regalibua premiis proinde de- 
corare, nam tanta nobis hiis inpacatis et disturbiorum temporibus observata fidelitas ' 
etc. Pro „Ameraini" 1. ..Arraemini". 



Appendix 

contineiis rubricarum tabulas et annotationes marginales 
veterum codicum manu scriptorum, item Francisci Marini 
de (jondola, patricii Ragusini, summaria, scliolia, glossas 
atque indices, novo insuper nominum et yerborum indice 

ab editoribus adjecto. 



A. 

Tabulae rubricarum 

singuljs statutorum libris praemissae in codicibus B. C. D. 

(In originali scriptae colore rubro.) 

L 

Qaaliter d. comes recipiatur a comuai et canonicis P 

De hiis que d. comes tenetur facere canonicis et canonici sibi . H 

De potestate quam habet d. comes super eligendis^ officialibus . Ill 

Quando comes vadit ad stanium^ vel ad parlamentum .... IV 

De sale necessario pro familia d. comitis V 

De eo quod d. comes recipit de beccaria* VI 

De eo quod d. comes dat beccariis^ VII 

De eo quod molendinari^ faciunt comiti et comes eis VIII 

De eo quod comes facit nauclerlis et marinariis IX 

De eo quod comes recipit a piscatoribus X 

Quando comes facit piscari aquam Umble XI 

De lignis et teda quas recipit comes' XII 

De arboratico^ foresteriorum^ veniencium^^ per mare XIII 

De eo quod comes^* de servis et ancillis qui venduntur .... XiV 

QuaUter insula Laste dedit se comuni Ragusii XV 

De vaca^2 ^q margarisio XVI 

De lignis portantibus blavam qni dant partem d. archiepiscopo . XVII 

De eo quod piscatores dant^^ d, archiepiscopo XVIII 

De placitis que habet d. archiepiscopus in curia seculari . . . XIX 

^ Capitum numeri in cod. C. in rubricis libri I et II positi sunt ante titulum, 
in ceteris vero libris post eum; in H. omnibua locis post titulum. 2 j)^ elligendis 
^ B. C. D. stanium (sici. * D. becharia '' D. bechariis ^ C. raolendinarij ^ D. d. 
comes 8 C. arboratio ^ C. feresteriorum ^^ C. D. venientium '^ Supple ^habet", 
quod deest in B. et C. In D. alia manu additum: nrecipif. '^ j) vacha ^^ Codd. 
omittunt: partem. 



Appendix: A. Tabulae rubricarum lib. I— II. 233 

De placitis hominum d. archinpiscopi XX 

De monasterio Lacrimonensi (sic)^* et ejiis villi^ XXI 

De eo quod recipit sacrista a lignis et^'' navibus XXII ^*^ 

De parte que datur a navigantibus ecclesie^' Sancte Marie . . . XXIII 

Qualiter eligantur procuratores Sancte Marie, et de ofticio eorum XXIV^ 
De redditu statere, rubri, carri et balanciarum^^ que (sic)^^ re- 

cipit Sancta Maria XXV 

De eo quod procuratores Sancte Marie recipiunt a piscatoribus . XXVI 

De officio protomagistri Sancte Marie et de eo que^^ habet . . XXVII 
De eo quod magistri laborantes in ecclesia Sancte Marie habent 

a procuratoribus XXVIII 

De officio vicarii XXIX 

I)e eo quod habet vicarius XXX 

De jure pitantarii XXXI 

De officio rippariorum^^ XXXII 

De eo quod recipiunt ripparii'^^ XXXIII 

De eo quod datur rappariis (sic)^^ pro quolibet mandato . . . XXXIV 



II. 



Sacrament. m d. comitis I 

Sacramentum militum^ sive sociorum d. comitis II 

Sacramentum fir.elitatis quod homines Ragusii faciunt d. duci 

V neciarum^ et comiti Ragusii III 

Sacramentum judicum IV 

Sacramentum consiliariorum minoris et majoris consilii .... V 

Sacramentum advocatorum magne curie VI 

Sacramentum advocatornm qui antepositi sunt ad inquirendum 

et placitandum omnes raciones'* comunis VII 

Sacramentum illorum qui comparant'^ salem pro comuni^ . . . VI II 

Sacramentum illornm qui vendunt sale pro corauni'^ IX 

Sacramentiira custodum noctis X 

Sacramentum camerariorum ponderum et mensurarum' .... XI 

Sacramentum procuratorum laborerii ecclesie^ Sancte Marie . . XII 
Sacramentum procuratorura qui sunt antepositi ad exigendura red- 

ditns et raciones'' Sancte Marie^^ XIII 

Sacraraentum pitantarii et custodiura^^ ar^ane XI \' 

Sacrainentura camerariorum qui recipiunt pecuniara pertinentem 

comnni XV 

SacramHntura vicarii XVI 

Sacraraentura riparioruni XVII 

Sacraraentum illorura qui sunt supra vinum XVI II 

'* C Lacronianensi, D. Lacromensi *'* D. vel '" Ab initio col. A. f. 2 in B. 
nuraeri uositi aunt ante capitia inscriptionem. '" D. omisit: ecclesie " C balen- 
tiarum, i). ballantiarum '' 1). quem '''^ D. quod *' D. riparioruni *- D. riparii 
*' C. rippariis, D. ripariis. 

' In cod. B. legitur „explicit liber prinius, incipit secundus- post indicem ru- 
bricarum libri Becundi. '^ D. millitum d. comiti.s. ^ D. Venetiurum. \ erbum ^faciunt- 
omissum in D. * C. D, rationeg ' D. comporant '' D. communi " C. raensuram 
* C. procuratorum eclesie * C. rationes '" D. redditus Sancte Marie et rationes 
" C. D. cuatodura. 



234 Statuta Ragusii. 



Sacramentum illorum qui sunt supra fruraentum et omnem aliam 

blavam XIX 

Sacramentum iliorum qui sunt ad exigendum ficta domorura co- 

munis . XX 

Sacramentura illorum qui sunt supra ordinem panis XXI 

Sacramentura artificura omnium arcium^^ XXII 

Sacramentum nunciorura^^ qui raittuntur a d. comile pro nego- 

ciis^* comunis Ragusii XXIII 

De salario^'^ nunciorura^-* XXIV 

Sacramentura illorura qui sunt antepositi^^ ad faciendura aliquod 

laborerium pro comuni^^ XXY 

Sacraraentum capitanei vel capitaneorura qui mittuntur a d. co- 

raite XXVI 

Sacraraentum illorum qui sunt supra doanam^^ maris XXVII 

Sacramentum illorum qui sunt supra doanam'*^ per terram . . XX VIII 
Sacraraentum illorum qui sunt antepositi ad inquirendum vinum 

per civitatem XXIX 

Sacramentura coraiti vel coraitorum qui raituntur^^ a d. comite XXX 

Sacramentura de galiotis XXXI 

Sacraraentura illorura qui recipiunt raciones^" comunis .... XXXII 

Sacramentum coraitum insularum Juppane^^ Dalafodi et Gala- 

modi22 _ XXXIII 

De ordine judiciorum^, et terminis qui dantur in judiciis^ . . I 

De hiis qui possunt judices dejactare* 11 

De judicibus qui de foris eliguntur^ III 

Qualiter judices de foris electi^ judicare debent tV 

De fratribus inter se placitantibus V 

De patribus cum filiis suis litigantibus VI 

De uxore vocata ad placitura cujus vir est absens VII 

De filio vocato ad placitum absente patre VIII 

De muliere vidua vocata ad placitura IX 

De patre vocato ad placitum, qui petit filium expectare .... X 

De conturaacibus XI 

De illis qui se jactant in terrara et nolunt respondere .... XII 

De vocato ad placitura qui est supra' viagium XIII 

De induciis^ niensis augusti XIV ^ 

Existens supra viagium infra terrainura sibi datura possit recedere XV 
Vocatus super hiis que spectant ad priraura viagiura, non habeat^^ 

terrainura . . . ." XVI 

'2 D. artium '^ C. D. nuntiorum '* D. negotiia ^' D. sallario '*^ D. ante- 
positi sunt '^ D. communi '** C. D. dohanam "» C. D. mittuntur ^o q p j.a- 
tiones '^' D. Zuppane '^^ D. Callamodi. 

^ In cod. B. legitur: „explicit liber flecundus, incipit terciua' post tabulam ru- 
bricarum libri tertri. ^ q^ juditiorum •' C. juditiia ' C. dejatare '' D. elliguutur 
" D. ellecti de foris '^ D. super ^ D. inclutiin ^ In B. scriptum erat: „De eo qui 
retutat curiam Ragusii et vult ire extra Ragusium XIIII", sed deletum est. Numeri 
capitum sequentium correcti sunt in rasuris. ^" C. expectant ad presentera viagium, 
non habeanr. ' 



Appendix: A. Tabulae rubricaruin lib. III. 235 

Vocatus per foresterium noii possit exire de Ragusio XVII 

Vocatus super deposito nullum habeat induciuin^' XVill 

De placitis inter honiines Ragusii et houiines'^ Dahnacie'^ . . XIX 

De hiis qui petuntur in stanico XX 

De foresterio qui ahquid recepit^* a Raguseo et super hoc vocatur XXI 

De foresterio qui habet cartam supra^^ Raguseuui XXII 

De cartis continentibus usurara vel penain de quinque in sex . XX III 

Cartam majorem penam ccntinentem quam de quinque in sex . XXIV 

De carta sine usura vel pena de quinque in sex XXV 

De debitore morienti^'^ cui petitur debitum XXVI 

De placitis inter h\ycum et clericum XX VII 

De hiis qui falsos introducunt testes XXVIII 

De testibus assignatis^^ . XXIX 

De hiis qui reppelluntur^'^ a testiinonio XXX 

Quod clericus admitatur ad testimonium cum hiyco XXXI' ^ 

De testimonio patris vel raatris inter hlios XXXII 

Quod testiraoniura unius non valeat^^ XXXIII 

(}ualit«T testes recipi del)ent XXXIV 

De pubhcacione^^ testium XXXV 

De fide testibus danda XXXVI 

Quod sentencia^^ scribatur antequara detur XXXV 11 

De illo qui debet solvere judiciura^^ XX XVI II 

De credencia quain habent patroni vini venditi XX XIX 

De cr^dencia quara habet tabernaria XI /-■^ 

De forraa testanientorura XLI 

De testaranntis factis extra Ragusiuni XLII 

De creditoribus illoruni ({ui propt^^r raaleflcia aniittunt bona sua- XLIII 

De vocato ad curiani ab uno yperpero inferius XLIV^ 

De induciis^® devenientil)us ad secundain curiain XLV 

De aptagi XLVI 

De confessione facta coram d. comite et^' vicario XLVII 

Quando coraune Ragusii petit racionein'''"* supra aliquera . . . XLVlll 

De consuetudinibus inter horaines Jadre et Ragusii ..... XIJX 

De consuetudinibus inter^^ Raguseos et horaines de Sibenico^". 

Tragurio, Dalraisio et Spaleto L 

De consuetudinibus inter Raguseos et hoinines coinitatus Clielini LI 

De consuetudine inter Raguseos et honiines Bossine^^ .... Lll 

De consuetudinibus inter Raguseos et hoinines Rassie .... Llll 

De consuetiKhnibus int^r RajjusHOS et illos de (■Jenta^'^ .... Ll\ 
De consuetu(hnibus inter Raguseos et civitates^» Dalraacie^-* su- 

perioris LV 

*' C. iudicium '* Verba «Ragusii et homines'* deaunt in I>. " 1 >. «Dalraatie" 

additura manu posteriori et nigro atramento. '* C. recipit "" C. super '* D. mo- 
riente '"^ C. asignatiH "* C. D. repelluntur " In B. «teptimonium'* correctum in 

..testimonio". In C. fere evanuit: „l>e clericis vol p(re9biter)i;4 a<linita . . a testirnonio 
cura layco*. "" C. valet "' C. publicatione '^'* C. D. sententia *' ('. juditium 

'* In B. non in columna, sed addituni in margine. *"' D. ..sua* omirtsum. -" D. in- 
dutii8 ^' D. Yel "'* C. D. rationcm "^ D. «inter omisrtura. " D. Sibenicho " C. 
BoHne *' C. de Gente ^' D. Haguseos et homines '* C. ralmatie. 



236 Stjituta Ragusii. 



De consuetudine inter Raguseos et dorainos Sclavonie^^ .... LVI 

De consuetudine inter Raguseos et Sclavos^® LVII 

De eo qui vincit servum vel ancillam per placitum LVIIP' 

IV. 

Incipit tabula quarti lihri (D.).^ 

De dote et perchivio^ 1 

De lecto et vestimentis uxoris II 

De vestim^ntis quas debent habere novicie^ III 

De dote seu perchivio^ non dando sine carta . IV 

De donacionibus* quas parentes faciuut filiabus supra perchivium'^ V 

De ordinacione'' viri, cum venit ad mortem VI 

De uxore que possidet lectum post mortem viri VII 

De anulis quos vir dat uxori VIII 

De viro habente heredes ex prima, qui secunda (sic)' accipit uxorem IX 

De viro qui uxorem expellit de domo X 

De pannis lineis quos uxor fecit^ in domo viri XI 

De potestate patris in uxoris (sic)'* filiis XII 

Quod pater possit raaritari (sic) prius filias quam filios . . . . XIII 
De muHere possidente lectum viri, que cum filio uxorato non 

vultio habitare XIV 

De patre nolente habitare cum filiis uxoratis XV 

De patre volente dividere bona sua inter filios XVI 

De patre moriente, quid possit pro anima sua diraittere^^ . . . XVII 

De eo quod pater potest plus donare fiho majori''-^ XVIII 

De testaraento filii uxorati, vivente patre XIX 

De potestate quam raater habet supra filios XX 

De fratribus et sororis (sic)^^ dividentibus bona paterna vivente 

matre XXI 

De filiis renunciantibus^^ hereditatibus parentura XXII 

Ex quibus causis pater fiHura exheredare potest XXIII 

Quod raortua priraa uxore vir secundara non possit accipere, nisi 

restituto perchivio^ prirae uxoris XXIV 

Quahter patrimoniura dividi debet inter heredes diversarura uxorum XXV 

De divisione facienda inter sorores prirae uxoris ^ XXVI 

De sororibus ex prima uxore, que remanent*^ cum fratribus . . ' XXVII 
De heredibus prirae uxoris, que non traxerint perchivium^*^ matris 

in vita patris XXVIU 

De viro habente filias ex pluribus uxoribus et raaritat filiara ex 

prima . XXIX 

^"' C. Scavonie, D. Schlavonie ^* D. Schlavoa ^^ Tabulae rubricaruna in C. D. 
non exhibent inscriptiones capitum LIX, LX, LXI eorundem codicura. 

^ Codex B. rubricas libri IV ponit ante verba: „Explicit liber tercius, incipit 
quartu8". ^ j)^ parchivio ' C. D. novice * C. D. donationibus ^ D. parchivium 
** C. ordinatione "^ D. secundam ® C. fecit uxor, D. fecerit ^ D. uxorandis ^" C. 
D. uxorato vult *^ D. diraitere ^^ q minori, D. .,majori" erasum et scriptura in 
rasura ..minori''. ^^ C. D. sororibus '* C. D. renuntiantibus ^^ C. remanet ^^ D. 
parchivium. 



Appendix: A. Tabul.ie rubricarum lib. IV. 237 

De secunda uxore iioq habente heredes cura viro XXX 

De secunda uxore habente heredes cura viro XXXI 

De uxore lectum viri nolente posidere^^ XXXII 

De uxore non habente lilios et lectum posidere^' noiente, sed 

suum perchiviura^^ extrahere volente XXXIII 

Quod pater teneatur prius raaritare filias prime uxoris .... XXXIV 

De viro qui recipit stabiha pro perchivio et facit in eis laboreriura XXXV 
De habente aliara uxorera et expendit in rebus perchivii^** prinie 

uxoris XXXVI 

De vetacione^^ heredura prirae uxoris ad patrera XXXVII 

De perchivio' rauHeris, que plures raaritos habuit XXXVIII 

De uxore secundi raariti habente heredes ex prinio XXXIX 

De uxore secundi raariti non habente heredes ex prirao .... XL 

De muliere habente redes (sic)^** ex pluribus raaritis XLI 

De rauliere habente heredera*^ ex ultirao raarito tantuni . . . XLII 
De rauliere secundura virura recipiente, que retinuit sibi de per- 

chivio^ XLIII 

Quod filii teneantur parentibus pauperibus subvenire, et e contra XLIV 

De patre qui recipit perchivia^^ filiorura XLV 

De tiho diviso^^ a patre, cura suo perchivio^ XLVI 

Quod filie raaritate cura perchivio^ in residuo nullum jus habeant XLVIl 

Quod pater contradicentibus filiis possit filias raaritare .... XLVIII 

De fratrn habente sorores niaritatas XLIX 

De sororibus orphanis^* inter se paciscentibus L 

De fratribus non habentibus patrera nec matrem nec sorores . . LI 
De fratribus non habentibus patrem vel raatrem nec sorores, qui 

se uxorare voluerint LII 

De fratribus simul stantibus, qui ponunt perchivium^^ uxorum 

suarura in comunitate LIII 

De fratribus recipientibus perchivium*^ unus^^ ex eis, sine vo- 

luntate patris et matris LIV 

De divisione patris cura filiis prirae uxoris LV 

De filiis prirae uxoris volentibus (sic) habitare cura patre . . . LVl 

De dono quod pater potest facere tiliis^*^ d^ coniunitate .... LVII 

l)e dono patris ad filias L\'IIl 

De viro et uxore non habentibus filios, si ad niortera deveniant LIX 

De concordia inter virura et uxorem schnpatos LX 

De potestate patris et matris ad maritandas filias LXI 

De fratribus habentibus sorores, que ad monasterium ire volunt LXII 

De muliere que sine voluntate suorum iverit in monasterium . LXIII 

De dono matris ad filiam religiosam LXI\ 

De bivochis et aliis religiosis LX\ 

De dono patris ad filiuni eunteni ad monasterium LX\l 

Si unus ex pluribus fratribus iverit in monasterium-' LXVll 

" C. D. pofisidere * D. pnrchivii '» C. I). vetatione »» C. D. herede« •» C. 
D. heredes cum ultimo '^^ l). parchivia *' D. divisio (sic). -* D. orfanie '* Sic 
codd. omneH: „unu»". Contextum capituli ipsius legeute» exspectabamus: ^unius". 
•• C. cum filiis de, D. ..filiis" omiasum. " In B. „fratribu8 voluerit fieri clericus" 
correctum in „fratribu9 iverit in monasterium". 



Statuta Ragusii. 



De douo patris ad filiura clericimi^^ LXVIH 

Si unus ex pluribus fratribus voluerit fieri clericus LXIX 

De genero ad filiandum LXX 

De potestate patris iu filios bastardos LXXI 

De bastardis LXXII 

De potestate parentum ad filios et filias LXXIII 

De constitucione^^ pitroporum^® LXXIV 

De potestate pitroporum LXXV 

De pitropis^' illorum qui heredes relinquunt infra etatem legit- 

tiraam^^ LXXVI 

De vidua habente filios infra etatem legittimam^^ LXXVII 

De pactis factis inter sorores habentes etatem legittimara^* . LXXVIII 
De divisione patriraonii inter fratres facienda. et parciura^^ 

assignacione^*^ post divisionera^', et eciam^^ inter sorores . LXXIX^^ 



V.i 

Incipit tahula sive ruhrica quinti libri (D.). 

De divisione platearura I 

De domibus, tectus quarura descendit versus raontera II 

De fenestris et balchionibus^ III 

De cloachis^ IV 

De gayfis et coquina V 

De solariis VI 

De darapno dato vicino per laboreriura VII 

De rauro coraunali VIII 

De hedifficacione'' prope novura miurura non facienda .... IX 

De doraibus qui' sunt versus pellagus X 

De laboreriis lignarainura XI 

Quod venditor rei stabilis super ipsa re testis esse non possit^ . XII 

De eo qui facit laboreriura in dorao vel casali quod coraparavit XIII 

De defi"ensoribus' rerura venditarura XIV 

De laborerio furni '. XV 

De laboreriis parietis de lignaraine inter duas domos® existentis XVI 

De laboreriis veteribus et ruinosis XVII 

De fundaraentis inventis sub terra XVIII 

De revolucione^ tecti doraorura XIX 

De territoriis que sunt extra murura civitatis XX 

De stacione^^ et canipa, stantibus supra terrara comunis^^ . . . XXI 

De avendatico et inprestito clericorura XXII 

De viis vinearura XXI[I 

De raeia et raergino et raacera^^ vinearura XXIV 

2^ D. crerichum (sic). '^^ C. costitutione *" D. epitroporum '^^ D. De pitropos 
(sic). ^'^ C. legiptimam, D. in etate legitima '-^ C. D. legitimam ^* D. legitimam 
•'' C. D. partium ^** C. assignatione " D. divisiones ^^ C. D. etiam ^^ C. D. ha- 
bent cap. 80, sed in rubricarum tabulis titulum ejus uon exhibent. 

' In B. legitur: „explicit liber quartus, incipit quintus" inter tabulam rubri- 
carum libri quinti et initinm ejusdem libri. ^ q. balchonibus, D. balcouibus ^ C. 
D. choachis * C. D. hedificatione ^' D. que ^ D. potest ' C. denfensoribua, D. 
defensoribus » D. domibus (sic). » C. D. revolutione '" C. statione ^' D. com- 
munis ^'^ D. maceria. 



Appeudix: A. Tabulae rubricarum lib. V — VI. 239 

I)e meia et raergino inter vineas et terras plurium XXV 

De arboribus inter vineas duorum natis XXVI 

De vineis vel terris que vadunt versus raontem XX\'II 

De terra laborata ad blavam XX\'11J 

De terra que datur alteri ad laborandum XXIX 

De vinea data ad laborandum ad partem XXX 

De domibus vel terris positis in pignore vel datis ad casaticum XXXI 

De hiis qui, completo termino, morantur in domibus per aliquos dies XXX 11 

De vineis vel terris aquam ex alto recipientibus XXX 111 

De terra pastinata que ab alio calumpniatur XXX1\' 

De preconi(;acione rei que vendi debet^^ XXXV 

De possessione vendita, ad aliura pertinente^* XXX \'l 

De sacraraentis a defensoribus^^ prestandis XX XVII 

De creditore cuius debitor vendidi(t) de bonis suis^*^ .... XXX MII 

De evacuacione^^ cartarura facta in testaraento XXXIX 

De creditore cuius debitor eo presente vendit^® bona sibi obligata XL 

De viis XLI 

De scalis XLII 

De compendiis XLIII 

De officialibus eligendis^^ super territoriis et viis XLIV 

Qualiter'''^ aqua molendinoriira debet^^ reduci XL\' 

VL 

Incipit tahula lihri sexti (D.)^. 

De homicidiis I 

(De fiiio filias bomicidinra committere II 

linf^a superdticta annullatum)^ 

De hiis qui faciunt compagnias^ (C. 1). II) III 

l)e percussionibus factis cum armis* (C. D. III) IV 

De furtis (C. D. IV) V 

De rol)atoribus stratarura (C. D. V) VI 

De violenciis'' mulieril)us illatis (C. D. VI) * . . \'ll 

De herbariis (C. 1). VII) Vlll 

De hiis qui cartara falsara fecerint" (C. D. VIII) IX 

De hiis qui cartara falsara produxerint' (C. D. IX) X 

De furtis vinearum (C. 1). X) XI 

De hiis qui incidunt arbores (C. D. XI) XU 

De eo qui percusserif* vicarium (C. D. XII) XIII 

De eo qui fraudat dacium^ in aliqua civitate, unde evenit dam- 

pnum Ragusio (C. D. XIII) XIV 

De blasfemantibus Deum (C. D. XI Vj XV 

" D preconizatione rei Btabilia — debetur '* D. pertioenda ^' C. D. detlen- 
soribuH •" C. D. de bonis suis pro maritatione '^ C. D, evacuatione '" D. vendidit 
" D. elligendifl '•'" Titulua cap. 45 additus in B. atramento uigro. ^*' C. D. que debet. 

' In codice B. legitur: ^Explicit liber quintun, incipit sextus- ante rubricaa 

1. VI. 2 In C. D. hic titulus abest. ^ D. compagniam * C. D. addunt: ..et «iue 
armifl. Pro terminia datiH pro homicidiis est aditio (addjtio D.) 8ub capitulo III. ** 

•' C. D. violentiis * C. D. fecerit ' C. D. produxerit * D. percuserit •* C I). 
datium. 



240 Statuta Ragusii. 



De hiis qui inprestat^o ludentibus (0. D. XV) XVI 

De sale (0. D. XVI) XVII 

Quod nuUus vendat salem in Ragusio (0. D XVII) XVIII 

De hiis qui eligunturi^ in officiis (C. D. XVIII) XIX 

De minoribus commitentibus^^ maleficia (0. D. XIX) XX 

De hiis qui vadunt post tercium^^ sonum campane (0. D. XX) . XXI 

De hiis qui vendunt Dalmisianis (C. D. XXI) XXII 

De hiis qui comparant a Dalmisianis (C. D. XXII) XXIII 

De hiis qui prohiciunt^* savornam in portu (C. D. XXIII) . . XXIV 

De portantibus arma per civitatem (C. D. XXIV) XXV 

De foresteriis portantibus arma (C. D. XXV) XXVI 

De tabernis vendentibus post tercium^^ sonum campa(ne) (C. D. 

XXVI) XXVII 

De victualibus que possunt haberi in^^ burgo (C. D. XXVII) . . XXVIII 

De injuriis (C. D. XXVIII) XXIX 

De contumacibus super maleficiis (C. D. XXIX) XXX 

De Raguseo qui facit iniuriam foresterio (C. D. XXX) XXXI 

De Raguseo vendente^^ blavam in domo sua (C. D. XXXI) . . XXXII 

De hiis qui fregerint crucem vel sigillum (C. D. XXXII) . . . XXXIII 
De hiis qui intrant iu domos ahorum et faciunt eis injuriam 

(C. D. XXXIII) XXXIV 

De maleficiis^^ de nocte (C. D. XXXIV) XXXV 

De vino de foris non portando (C. D. XXXV) XXXVI 

De hiis qui adducunt vinum de foris ad vendendum (C. D. XXXVI) XXXVII 
De hiis qui cum vino veniunt^^ in portu Ragusii (C. D. XXXVII) XXXVIII 

De hiis qui tenet (sic) vinum in burgo (C. D. XXXVIIO . . . XXXIX 

De acetoi^ (C. D. XXXIX) XL 

De molsa^o (C. D. XL) XLI 

De vino insularum (C. D. XLI) XLII 

De percussionibus servorum (C. D. XLII) XLIII 

De hiis qui verberant servos ahenos (C. D. XLIII) XLIV 

De servis fugjtivis^i (C. D. XLIV) XLV 

De servis et ancillis Hberticiis^^ (C. D. XLV) XLVI 

De hiis qui expelluut servos suos de domo (C. D. XLVI) . . . XLVII 
De hiis que servi Hberticii'^^ facere tenentur dominis suis (C. D. 

XLVII) XLVIII 

De servis sine voluntate dominorum suorum uxorem francam^* 

accipientibus (C. D. XLVIII) XLIX 

De franco*** qui accipit ancillam alterius, sine voluntate patroni 

(C. D. XLIX) L 

De servo accipiente ancillam alterius sine vokintate patroni (C. D. L)^^ LI 

De ancilia babi^a (C. D. LI) LII 

De matrimoniis servorum sine voluntate dominorum (C. D. LII) LIII 

De heredibus qui nascuntur ex anciilis (C. D. LIII) LIV 

De hiis qui adducunt bannitos (C. D. LIV) LV 

*° C. D. imprestat '' C. D. elliguntur '^ D. comitteutibus " D. tertium 
'* C. proitiunt, D. proytiunt '•' D. im '*■' C. D. vendentem '^ D. malefitiis '^ D. 
veniunt cum vino '^ D. acete ^o jy morsa *' C. D. fugivis (sic). " d^ Hbertiia 
'" D. libertitii ^* D. francham ^* D. francho ^e jn g haec rubrica addita est in 
margine. 



Appendix: Tabulae rubricariira lib. VII. 241 

De caljoariis»^ (C. D. LV) LVI 

De domibus factis in loco leprosorum (0. D. liVI) LV[I 

De paleariis^^ (C. D. LVIIj LVIII 

De hiis qui vadunt Dalmisium (C. D. LVIII) LIX 

De facientibus mercatum cum Dalmisianis (C. D. LIX) .... LX 
De accusantibus^^ quod contraxerint^^ cuin Dalmissianis^^ si non 

probatnr (C. D. LX) LXI 

De accusantibus qui faciunt mercatum cum Dalmisianis (C. D. LXI) LXII 

De furtis que tiunt in insulis (C. D. LXII) LXIII 

De advocatoribus pro Sclavis (C. D. LXIII) LXIV 

De hiis qui non redunt redditum^^ savorne (C. D. LXIV) . . . LXV 

C. D. 

De non conducere vinum de 
Stagno vel de Punta^^ Ra- 
gusium LXV 

De pena illorum qui habent 
partem de navigio cum fo- 
rensi et non habent tot 
marinarios etc^* Rubrica^^ LXVI 

De pena illorum qui habent 
partem de navigio cum 
forensi LXVII 

De modo et ordine servando 
in peticionibus^^ et gratiis 
condempnatorum. Rubrica^^ LXVIII 

VII. 

Incipiunt capitula lihri se^^timi (B. D.). 
Capitula lihri incipiunt septimi (C). 

Qualiter patroni tenentur aptare naves suas I 

De scribano navium . 11 

De coredis et afixis^ navium III 

De hiis qui vadunt patroni navium IV 

De navibus euntibus in viagium sine mercatoribus^ V 

De dampnis que eveniunt^ mercibus^ iu navi . . • VI 

De dampnis que eveniunt navibus in arboribus et antenis [et de 

alibamentis] VIP 

De concorda*' que fit inter patronum navis et mercatores . . . VIII 

De mercibus non portandis supra coopertam IX 

De pueris mercatorum X 

" D. calligariis 28 d palieariis *' D. accuxantibus ^" C. D. coutraxerit 
'* C. D. Dalmisiania '* D. redunt debitum " D. Puncta ^* D. omisit: „etc." 
"•'' nRubrica" omiasum in D. ^* D. petitiouibuH. 

' D. affixis * D. merchatoribua ' C. D. veniunt * D. mercbatoribus * B. 
..et de alibamentis' additum atramento nigro; in C. D. haec omnia colore rubro. C. 
D. arboribuH et antennis et de alibamentin. " C. concordio, D. concordia. 

MONUM. HISTOR. JUR. IX. 16 



242 Statuta Ragusii. 



De naiieleriis et marinariis non valentibus relinquere lignum 

extra Ragusium XI 

De marinariis qualiter tenentur complere viagium XII 

De nauclerio et marinariis quod non audeat' vendere navem . . XIII 

De patronis volentibus vendere navem suam XIV 

De paetis inter patronum navis et nauelerium et marinarios . . XV 

De patrono qui vadunt (sic)^ cum ea marinarius XVI 

De expensas (sic)^ necessariis navi XVII 

De faciendo nauclerio XVIII 

De servis qui vadunt marinarii^^ XIX 

De servis qui vadunt conducti XX 

De conducto qui fugit XXI 

De termino marinariorum qui complent^^, non finito viagio . . XXII 

De marinariis ad partem qui infirmatur XXIII 

De marinario ad marinarieiam qai infirmatur XXIV 

De marinario qui moritur XXV 

De diseordio super numero parcium^^ inter patronum et marinarios XXVI 

De conducto quod possit esse testis XXVII 

De illis qui volunt dividere lucrum extra Ragusium XXVIII 

De paraspodia non extrahenda XXIX 

De honorificencia^^ nauclerii XXX 

De marinariis captis XXXI 

De eo qui capitur oceasionem^* pignorum XXXII 

De navibus captis a cursariis XXXIII 

De obedieneia^^ debita naucierio a^^ marinariis . XXXIV 

De afflaturis XXXV 

De Ragaseo^^ quod non possit^® nauh^^are^^ h'gnum foresteriorum XXXVI 

De mercato^^ quod fit de naulo et arris XXXVII 

De peciis^^ pannorum quod (sic)^^ debent esse per ballam . . XXXVIII 

De mercibus quahter debent ponderari XXXIX 

De mercibus que poni debent in navi ad pondus XL 

De mercibus que portantur in Marhia^^ XLI 

De pecunia^* que vadit^^ cum navi XLII 

De navibus que exeunt Oulfum XLIII 

De navibus que vadunt cum entegis XLIV 

De entegis que debent scribi per scribanum navis XLV 

De manifestacione^^ facienda a nauclerio et marinariis patronis XLVI 

De navi que patitur naufragium XLVII 

De hiis qui recipiunt entegas infra Oulfum^' XLVIII 

De hiis qui perdunt de entegis XLIX 

De hiis qui accipiunt collegancias^*^ intra Oulfum L 

De hiis qui accipiunt ahquid^^ in collegancia^^ et amittunt^^ de eis LI 

De marinario qui mittitur cum denariis a soeiis^^ suis .... LII 



' D. audeant ^ D. vadit ^ C. D. expeusis ^" 1d C. bis scriptum. ^^ D. 
coraplet '2 C. D. partium ^^ C. D. honorificentia '^ D. occasione ^•' C. D. obe- 
dientia "•' C. D. et '^ C. D. Raguseis '« C. D. possimt '^ D. naulizare *" D. 
merchato ^' D. petiis 22 d q^Qi sit g {^ rasura, C. in Marca, D. im Marcha 
^* D. pecuniis '^■' C. D. vadunt ^c q d maiiifestatione " d culfum infra ^s q 
collogantias, D. collegantiam infra ^;» j), „aliquid" omissum. ^" B. : m in ^colle- 
ganciam" erasum. •'" C. D. emittunt ^^ j). sotiis. 



Appendix: Tabulae rubricarum lib. VIII. 243 

De hiis qiii non investiunt omnes denarios LKI 

De eo qui ponit in navi rem calumpniosara LIV 

De rogancia^^ LV 

De strina vel pedocia^* LVI 

De hiis qui non habent denarios pro^" faciendo carico suo . . LVII 

De hiis qui prohiciunt^^ aliquid de navi in mari LVIII 

De qui^^ accipiuiit Hgnum ad nanlura sine marinariis .... LIX 

De hiis qui accipiunt barcas^® ad naulum ad partes LX 

De hiis qui accipiunt lignum sine licencia^*^ patroni LXI 

De hiis qui accipiunt barcam pro vindemiis LXII 

De ligno quod inprestatur^^ alicui*^ sine precio*^ LXIII 

De hiis qui accipiunt lignura ad vindemiam in certo loco . . LXIV 

De eo qui discaricat*^ vinum de una barca et caricat in alia . LXV 

De eo qui non potest caricare lignura in vindemiis LXVI 

Sacramentum scribani navium LXVII 

VIII. 

Parva curia (B.). 

Incipit tabula sive capitula lihri octavi. Parva curia (C. D.). 

Sacramentura militis qui sedet in parva curia I 

Sacramentura judicum parve curie II 

De eligendis^ tribus judicibus III 

De quibus judices parve curie judicant IV 

De advocatoribus parve curie V 

De induciis^ que dant in parva curia VI 

I)e muliere vocata super debito quod ipsa contraxit V^II 

De muliere vocata^ pro debito viri sui VIII 

De muliere vocata super debito quod ipsa non contraxit ... IX 

De vocato qui jam cepit viagium X 

De hiis qui non possunt reffutare* curiam XI 

De judicibus quod^ non comedaut nec bibant cum placitantibus 

coram se XIP 

De eo quod debent' recipere advocatores XIII 

De ofticiahbus (jui vadunt in viagiura X[V 

J)e hiis qui possunt dejectari® ... XV 

De duodecira denariis^ pro uno yperpero XV'I 

De arris XVII 

De superstantibus super laboreriis comunis XVIII 

De hiis qui expeUuntur a consiiio'^ cum tractatur specialem^^ factum XIX 

De ordinaraentis, quahter possunt runjpi XX ^^ 

^' C. rogantia, D. rogatia ^* D. pedotia ^' C. D. ad faciendo '* C. proiciunt, 
D. prohitiunt *" C. D. de hiis qui *" D. barcan ad barca» (sic). '"^ C. D. licentia 
*^ C. D. imprestatur *' D. ^alicui" desideratur *^ D. pretio *^ D. discharicat. 

' lu B. et C. in rasura. D. elligendia ' D. indutii» ' D. vocato (aic). * 0« 
D. refutare ' C. D. (jui " C. D. addunt: „([u\ est cassus per maju?< consilium'*. 
' ('. debebent (sic). ** C. D. dejactari "* D. denarionim *'* C. coucilio " li. ('. D. 
Hpecialem (sic). '* Finia tabulae capitulorum libri VIII iu codice B. Cf. supra, edi- 
tioniH noHtrae png. 177. Quae 8equuntur rubricae, po.siiae suut secundum cod. C. 

■y 



2U 



Statuta Ragusii. 



C. D. 

De judicibus minoris curie, 
ut non possint sedere nec 
consulere super eo quod pe- 
teret ab aliquo vel petetur 
ab eo, nec possit alios ju- 
dices refutare .... XXI 

I)e credenciis^^ ut debeant 
fieri per cartara notarii et 
de pena contrafacientem 
(sic)i* ....... XXII 

De dampnis que fiunt per ani- 

malia et per bestias . . XXIII 

De dampnis datis in vineis, 
arboribus et fructibus . . XXIV" 

Quod aliquis non possit ire 
extra Ragusium pro placi- 
tando XXV 

Qualiter solvere debeant illi 

qui simul vadunt in viagium XXVI 

Quod nullus possit mutuare ad 
usuram, et de pene (sic)^^ 
contrafaciencium . . . XXVIl 

Qualiter debeant tieri^^ raci- 
ones de avere comunis et 
per quos debeat expendi 
moneta comunis .... XXVIII 

Ante etatem legittimam^^ non 
possit facere testamentum. 
et ad quos deveniant bona 
etatem legittimam non ha- 
bentiumi» XXIX 

Qualiter debeat^^ detineri de- 

bitores XXX 

Qualiter debeat fieri solutio^o 

hiis qui vendunt possessiones XXXI 

Quod mulier in^^ potestate 

viri constituta se non possit 

ad aliquod debitum a quin- 

que yperperis superius ob- 
ligare=*2 XXXII 

Vocatus super aliquo testa- 
mento quod inducium pos- 
sit habere XXXIII 

Quod vicarius non habeat yper- 

perum a comitibus insularum XXXIV 

'^ D. credentiis ^* D. contrafacientium ^'' D. pena '^ D. fieri debent '" D. 
legitimam '^ C. non habentes, D. non habentium '^ D. debeant ^o j) gohicio 
■-'' T). im 22 D. obligari. 



" D 



Appendix: Tabulae rubricarum lib. VIII. 245 

De coiuljustionibus capanarum, 
qualiter debeant eraendari 
et solvi XXXV 

Infra quod (sic)^^ dies debeat 

aliquis alium accusare . . XXXVI 

Infra quot dies possit quilibet 
petere rationem suam super 
laborerio facto de petris et 
calce^* XX XVII 

De pena illorum qui non ve- 
niunt coram d. comite et 
sua curia ad preceptum ei 
factum^^ XXX VIII 

De inducio triura dierura 

dando super societate . . XXXIX 

De raercato facto sine termino 

nullum habeatur induciura XL 

Vocatus ad curiam super ex- 
pulsione uxoris, filie aut 
sororis sue, quod inducium 
habeat XLI 

De pupillis et eorura bonis et 

tutoribus^*^ eoruradera . . XLII 

De rauliere que bona viri 
possidere debeat post obi- 
tura dicti viri sui . . . XLIIl 

Quod aliquis, tara advocatus 
quara alius, non possit reci- 
pere pro aliquo placito ultra 
unura denariura grossura, 
et de pena contrafacientiura XLIV^ 

De judicibus, ut non recipiant 
aliquid, et de pena illorura 
qui contra hoc faciunt . XLV 

De avere comunis qualiter de- 
beat conservari et de ra- 
tione^^ facienda per eos qui 
recipiunt denioneta coraunis XLVI 

De sale comunis . . . . XLV[1 

De pena iilorura qui faciunt 

contra commissiones^'* . . XLVIU 

Infra quod** tenjpus vinee et 
terre vendite possint repas- 
sari, et quod dicte vinee et 
terre^^ non passentur, nisi 
cum pertica''* .... XLIX 

" D. quot *♦ I). calye ** D. miando eie fit preceptum •• D. tuttoribuH 
et ratione '"^ D. comissioues *^ D. quot '" D. vinee non "• D. particha. 



246 Statuta Ragusii. 



De barcis non dandis Sclavis 

et de pena contrafacientem 

(sic)32 L 

De marangonibus et calofatis, 
ut non vadant ad labo- 
randum in barcisSclavorum. 
et de pena illorum qui 
contra hoc faciunt^^ . . LI 

De libertate concessa omnibus 
ducentibus bladum in Ra- 
gusium, et quod additum^* 
est vicario, pitantario et 
ripariis de salario . . . LII 

De salario vicarii .... LIII 

De revocatione datii vini . . LIV 

De falsis foUaris et grossis . LV 

De personis partium Sclavonie, 
servientibus et complacen- 
tibus comuni vel singula- 
ribus personis Ragusii, et 
de offendentibus . . . LVI 

Qualiter ordinate sunt vie et 
domus in burgo, tempore 
civitatis combuste . . . LVII 

De pena vrasde .... LVIII 

De justicia facienda de illis 

qui occiderint^^ Sclavos . LIX 

De igne LX 

De tercia^^ parte doane, danda 

pro impromtis^^ .... LXI 

De personis parcium^^ Dal- 
matie^® superioris, obligatis 
per cartam in Ragusio*^ 
quam*'teneanturrespondere LXII 

De sale non portando ad loca 

proibita LXIII 

De navigiis euntibus in con- 

serva. Rubrica .... LXIV 

De sale que*^ fiet in districtu 

Ragusii, quo fieri possit . LXV 

De dohaneriis vel fondeca- 
riis^^ qui stant extra di- 
strictum Ragusii . . . LXVI 

De emptore rei stabilis non 
solventes (sic)** precium*^ 
ad terminum LXVII 

^^ D. contrafacientium ^s p contra faciunt ^* D. adituni ''' D. occident 
5'' D. tertia " D. impromptis '^ j). partium '^^ D. Dalmacie *" C. Raguseo, D. 
RnguBio *^ D. quam teneatur «2 j) q^Q^j ^s j) fontecariis ** D. non solventis 
*^ D. pretium. 



Appendix: Tabulae rubricarum lib. VIII. 247 

De denuntiacioiiH tieQda eori- 

finatoribus LXVIII 

De personis detentis in ca- 

steilo occasione debiti . . LXIX 

Quantum coraes cum parvo 
consilio expendere possit de 
avere comunis LXX 

De judicibus majoris curie, pe- 
tentibus aliis personis vel 
alie persone*" cum eis . . LXXI 

De hiis qui habent jus in re 
stabili veudita et sunt ab- 
sentes tempore preconi^a- 
tionis*' LXXII 

Quod nulhis Kaguseus audeat 
pastinare ad confines Scla- 
vorum, et de pena contra- 
facientem (sic)*« .... LXXIII 

De hiis cjui se presentant ven- 
ditionibus*^ et vadunt extra 
Raorusium LXXIV 

De hiis qui aducunt salem 

Ragusium LXXV 

De mensuris non justis . . . LXXVI 

De argento, cera et ah'is mer- 
cantiis ponderandis, et pon- 
deribus quohbet anno ju- 
standis LXXVII 

De armis portandis in quohbet 

navigio LXXVIII 

De marinariis cujushbet^'^ h- 
gni, que arma secum por- 
tare debent LXXIX 

De vino forense non portando 
in Ragusium et de pena 
contrafaciencium*^ .... LXXX 

Quod ahquis non possit con- 
queri de parte sua presente, 
et de pena contrafacien- 
cium^s LXXXI 

De caseo non portando aho 

quam Ragiisii (sicl . . LXXXII 

De quohbet luercato facto in 
Ragusio de mercantiis a xx 
yperperis supra, emptum 
(sic) solvi debeat*^ pro do- 
hana LXXXIII 

*^ C. pars», D. parlis. PosuimuB npersone**, ut legitur supra p. 210. <^ D. 
prociamacionis *" D. contrafacientium *^ D. vendicionibus ''*• D. cuilibet •'' D. 
emptum solvi debet (sic). 



248 Statuta Kagusii. 



Supra^^ moneta falsa . . . LXXXIV 

Quod salarium alicujus am- 
basatoris^^ vel alterius ali- 
cujus officialis comunis Ra- 
gusii non possit pro aliquo 
debito sequestrari . . . LXXXV 

Quod nuUus Raguseus possit 
esse procurator in Ragusio 
pro aliquo Catarensi^* . LXXXVI 

De accusatis pro aliquo male* 
ficio^^, non repertis in culpa, 
quod nuUum judicium sol- 
vant LXXXVII 

De hiis qui habent cartam^^ 
affictus supra aliquem, quod 
non credantur nisi de af- 
fictu unius anni elapsi. LXXXVIII 

De hiis qui perintraverint in 

terreno comunis .... LXXXIX 

De cartis notarii registrandis XC 

De hiis qui possunt citari ad 

domum eorum habitationis^^ XCI 

Quod aliquis de majori con- 
siho Ragusii non possit fa- 
cere becchariam^^ .... XCII 

Si aliquis receperit ab aliquo 
vel ahqua servicialli^^ aU- 
quid in deposito absque re- 
quisitione vel Ucencia do- 
mini vel patroni sui, quod 
imputetur XCIII 

Quod pater possit*^^ testari 

omnia bona sua etc. . . . XCIV 

De successionibus muUeris^^ . XCV 

De possessionibus stabiUbus'^^ 
non dimittendis reguUs men- 
dicantium, et de modo ser- 
vando^^ in his^* que reUn- 
quuntur^^ XCVI 

De carbonosis et aliis transfor- 
mationibus^^ prohibitis et 
de pena contrafacientium^^ XCVII 

Privilegium Venetorum ad Ra- 
guseos XCVIil 

■'2 D. super -'^ D. ambasiatoria -'* D. Cathareuo ''^ D. raalefacto -'^ D. car- 
thara •''' D. habitacionis -'^ D. bechariara -'^ D. serviciali ^'^ D. non possit ^' D. 
mulierum «'-^ D. stabilium ^'^ D. servandi *^* D. hiis ^'•' D. "reliquunt ^* D. trans- 
formacionibus •'^ D. de coutrafacientium. 



Appendix: B. Annotationes marginales. 249 

B. 

Annotationes marginales. 

I. In codice B. 

L. II cap. 5 multa erasa, cancellata et denuo rescripta mami recen- 
tiori (cf. supra yag. 30). 

L. III cap. 3 sqq. in margine additi numeri notis arahicis. 

L. III cap. 39. Hic deficit adjectio. 

L. IV cap. 79. Defficit de parte intestatorum devenienti ecclesie Sancti 
Blasii de Platea, rn(brica) 80. 

L. V cap. 35 in fine. Hic defficit addictio (sic) una. 

L. VI cap. 3. In margine adscripta sunt quaedam verha ex contextu 
hujus capitis: 

Cum macia ferri vel gladio cum sanguine. In membro vel facie. De 
petra cum sanguine vel Jivore. Sine sanguine vel livore. Cum raanu. De 
rauliere percut(iente). I)e repercussionibus. 

In fine capituli: Hic defficit pro terminis datis pro homicidiis. 

Infra in margine sub columnis paginae: De armis offensilibus uon 
portandis de die nec de nocte in Reformationibus a c. 17. 

L. VI cap. 14 sqq. in margine numeri capitum correcti additi sunt 
notis arahicis (cf. supra pag. 130). 

L. VI cap. 18 (recte 17). Hic deficit additio una. 

L. VI cap. 30 (recte 29). Pro terminis datis pro horaicidijs invenies 
retro additio (sic) scripta post tercium capitulum 6. libri (cf. supra 2>cig- 
135, notam 23). 

\i. VI cap. 34 (recte 33). Defficit additio una. 

L. VI cap. G5 (recte 64). Defficiunt capitula 4, videlicet 65. 66, 
67, 68. 

L. Vni cap. 19. L. 2 c. 6^ 1 3 c. 3^. 

L. VIll post cap. 20 manu aevi recentioris additi sunt in margine 
numeri capitum notis arahicis (cf. supra jyag. 177), 

L. VIII cap. 38 ad Jinem: Ut in libro 3 c. XI declar(atur). 

li. VIII cap. 56: Hic defficit riibrica ista, videlicet (seipiitur ruhrica 
quam liahent B. C. D.). 

L. VIll cap. 63. R(ubric)a De sale non portanda ad loca prohibita. 

L. VIII cap. 64. Ru(bric)a de navigijs euntibus in conserva. 

L. Vin cap. 65 — 73 ruhricae quas hahent C. D. E. adscriptae sunt 
in margine^ manu aevi recentioris. 

L. VIII cap. 74. De hijs qui se presentant alicui po(ssestyion)i vendite 
et recedunt infra tres menses, non dimisso procuratore etc. 

L. Vni cap. 75— H3 adscripfae sunt in margine iferum ruhricae 
quas hahent C. D. E. 

L. VHl cap. 84. Supra moneta falsa (litterae pallidae). De grossis 
contrafactis (alia manu, litteris nigris). 

L. VIII cap. 85. Dti sahirio ahrujus officiahs non valente iuterdici 
sive sequestrari ab ahciuo creditore etc. 



250 Statuta Ragusii. 



L. VIII eap. 89. De hiis qui perintrant terrenum comunis vel viani 
et de pena contrafaciencium. 

L. VIII cap. 94. Hic deficit adjectio. 

II. Iii codice C. 

L. I cap. 23. Quere declarationera factam in consilio rogatorum die 
29 octobris 1507 a c. 269: quod barche et omnia ligna minora subditorum 
nostrorum, portate a stariis ducentis supra, solvant pro arboragio ad ra- 
tionera follarorura 24 pro eo tempore quo stabunt in Ragusio extra te- 
nutas nostras, pro quolibet Hgno. Et navigia raajora qui portant caveam, 
solvere debeant ad rationem grossi unius foll(arorura) sex de die pro quolibet 
eorura pro dicto terapore, quo stabunt in viagiis extra tenutas nostras. Alie 
vero carige, gripi et alia h'gna, portate a stariis ducentis infra, nichil solvant. 

L. II cap. 4 nura. 2. Liber viridis cap. 419, anno 1451: cassa verba 
contrascripta a juraraento. 

L. II cap. 4 nura. 7. Hoc sacraraentura legitur calendis januariis. 

L. II cap. 6. L. III cap«. ;-30. 

L. III cap. 1. (Ad)itio huic capitulo in 8 ad cap(itu)la 91. 

L. III cap. 22. Revocatus est iste ordo in Libro Yiridi sub 2. 

L. V cap. 13 quod laboreriura .... (illegihilia). 

L. V cap. 34. Nota quod pastina et laboreria non prejudicant eccle- 
siis; quere in Libro Viridi ad cap(itul)a 251. 

L. V cap. 35. Nota quod in 8 ad cap. 72 est additio quod eraptio .... 
absentis a Ragusio 

L. V cap. 39. Vide lib. III cap. 25. 

L. VI eap. 1. De conturaacibus ad cap. 29 libro 6to. 

L. VI eap. 3 in margine notae ex contextu capituli: De petra vel 
raaeia ligni. De primo percussore. 

L. VI cap. 4. Quere ahara additioneni in Oroceo c. 22. 

L. VI cap. 25. Proclaraatura per Syraonera preconera die 14 februarii 
1437. Proclaraatura per Ziuchum Vrtich, riveriura coraraanis, die 28 ja- 
nuarii 1460. 

L. VI cap. 65. Vide provisionera pro vino cocto quod non possit por- 
tari Ragusium, in consilio rogatorura die 9 septerabris 1517. 

L. VI cap. 67. 111 octobris 1459 [proclam]atus per Luxam riveriura. 

L. VII cap. 7. Nota quod non est avarea inter Raguseos et foreste- 
rios. Require in Libro Viridi ad cap(itu)la 421. 

L. VII cap. 14. Vide declarationera in consilio rogatorura die xini® 
octobris 1508 a c. 5. 

L. VIII cap. 31. Nota quod est aliud statutura loquen[s] de contra- 
scriptis (?) c. 67 in presenti libro 8^. 

L. VIII eap. 44 (manu recentiori). Caveant advocati. 

L. VIII cap. 60. Require in Libro Viridi cap(itu)la 16. 

L. VIII cap. 67. Super hoc aliud statutuni in presenti libro, capi- 
tulo 31. 

L. VIII cap. 84. L. VI c. VIII. — oet(obris) 1441 per Lucara 

(riverium) comunis legente eanz(elario) eomunis proclamatus presens ordo . . . 

L. VIII cap. 95. Sciendura est quod in Libro Croeeo f. 128 etiani 
vocat ad beneficium hujusraodi successionis tilios fratruni 



Appeodix: B. AnnotatioDes marginales. 251 

111. In eodicc D.^ 

In libris I — IV ahsunt notae marginales. 

L. V cap. 13. Nota qiiod l[aboreriuni] non prejudicat ho.spitaIi[l>us] 
et procura[toribus Sancte] Marie. [Quere in Libro] Viridi c. [251]. 

Ibideui. JSimile statntum est [in] libro VIII, cap[itu]io 37. 

L. V cap. 31. [Orede]ntia unius [auni] preteriti habetur [in] iibro 
VIII, 88. 

L. V cap. 34. Nota quod p[astina] non preju[dicant] ecclesiis; que [in 
Libro] Viridi a c[ap. 251]. 

L. V cap. 35. [Nota quod] in libro 8 cap[itul]o 72 [est] additio que- 
dam presentis statuti [in qua dicitur] quod absentes a [Hagusio tempure] 
precoiiizationis [habentj terminum 2 annor[um se pre]senrandi. 

L. VI cap. 1. Quere de [contumacibus in] VI libro, [cap.] XXIX. 

L. VI cap. 4. Quere aliu[m ordinem] in libro C[roceo] ad car[t. 22]. 

L. VII cap. 7. Nota quod non e[st avarea] inter Raguseos [et fore- 
sjterios; require [in] Viridi a cap[itul]a [CDXXI]. 

L. VII cap. 15. [Vide de]clarationem i[n Consi]lio Rogatorum die 5 
oct. 1508 a car. 51. 

L. VIII cap. 24. Vide alliuni (sic) ordinem in Libro Viridi a car. 
137 c« 32. 

Ibidem. Vide allium ordinem in presenti libro a c-* 35. 

L. VIII cap. 31. Nota quod est aliud statutum loquens de contra- 
scriptis [?] ad cap. 67 [in prejsenti libro VIIl*^. 

L. VIII cap. 35. Vide in presenti libro a c°. 24, et in Libro Verde 
(sic) a cart. 131 c. 328. 

L. Vill cap. 37. Simile statutum est [in] libro V cap. 17. 

L. VIII cap. (30. Require in [LibroJ Viridi a c. [16]. 

L. VIII cap. 62. Vide in libro 3 cap. 35 in pr[esenti] volumine. 

L. VIII cap. 72. Vide aliud st[atutum] libro 5 c*^. 35, dist[inctione?] 
prima et [tertia], et in dicto libro 5 a c°. 36. 



c. 
Opera Francisci de Gondola. 

I. Snminaria 

In codlcibus verslonls E. slngulls capitulls praemissa.- 

LIBER PRIMVS. 

Proem iu m. 

1. Deus creavit mundum ex nihilo. 

2. Deus ex limo constituit hominem justum, eique mundum subjecit. 

' Annotationes marpinales hiijus codiciH inHgua ex parte inutilatae sunt circum- 
ciHione loliorum facta a bibliopego. ^^upplevimuH ex notiH quae leguutur iu margine 
codici» C. 

^ (^uura codice8 parum inter se dirterant, scripturae (liscrepantiaM exceptis qui- 
bu.^^dam iocis pauciHsimi.H notare omisimus. 



252 Statuta Ragusii. 



3. Homo inobediens Deo mortem sibi conseivit. 

4. Homo ad propria commoda pronus. 

5. Hominis auri cupiditas, unde omnia mala sunt. 
G. Leges conditae contra hominum oppressiones. 

7. Leges homines ad bene vivendum compellunt. 

8. Justitia est constans ac perpetua voluntas, jus suum unicuique 
tribuens. 

9. Judici justo nullum raalum obvenit, 

10. Justitia firmat imperia, auget civitates et parit pacem in populo. 
n. Gubernantes ad justitiam administrandam invigilare debent. 

12. Statuta Rhacusii confusa et obscura a Marco Justiniano collecta 
et iUustrata. 

13. Casu statuto praecise non determinato ad simile recursus fiat. 

ap u t 1. 

1. Oomes novus Rhacusii jurejurando promittit conservare consuetu- 
dines et statuta illius, et secundum ea judicare. 

2. Vexillum S. Blasii dicto comiti a communi in concione dandum. 

3. Oomes cum vexillo ad tempkim D. Virginis eat, et ad januam 
illius a canonicis recipiatur. 

4. Oomiti ante altare majus a canonicis idem vexillum dandum. 

5. Oomes jurejurando profitetur conservare jura dicti templi, et ca- 
nonicorum. 

6. Comiti a canonicis laudes decantandae, eisque ab eo iperperum 
unum tribuendum. 

7. Rhacusini dicto comiti tidelitatem jurant. 

Caput 2. 

1. In die Natalis Domini nostri singuhs annis, dura missa decan- 
tatur, laudes comiti a canonicis canentur, et eis ab eo duo iperpera dentur, 
alterum pro duce Venetiarum, alterum pro ipso. 

2. In vigilia Oircuracisionis Domini nostri post vesperas canonici eant 
in palatium ad comitem, dent ei candelam, et ab eo recipiant duo iperpera. 

3. In die Epiphaniae idem tiendum, sed tunc unum iperperum tan- 
tum recipiant. 

4. Canonici pro dictis iperperis transmittant dono comiti cereum 
unius iperperi. 

5. In die Divi Blasii, per nobiles viros, invitare faciat archiepiscopum 
et clerum ad bibendum, quibus post vesperas in palatio archiepiscopali 
congregatis transmittat ipsis ad bibendum duo quinque (sic) vini albi et 
unam libram thuris, solvendam a communi. 

6. In dicta die ad missae celebrationem canonici laudes cantent co- 
miti, et ab eo recipiant iperperum unum. 

7. In die Cenae Domini quarta vini albi pro altaribus dictae ecclesiae 
abluendis a communi detur. 

8. In die Sabbathi Sancti, comes 50 libras cerae pro cereo eo die 
benedicendo det, et a canonicis de eadem cera cereum 3 hbrarum accipiat. 

9. In die Faschatis laudes comiti canentur, et cetera fiant, ut supra 
numero 1., propter quod canonici unum iperperum tantuni recipiant. 



Appendix: C. Opera Fr. de Gondola, I. Sumraaria lib. I. 253 

10. Eodera die, evangelio iii missae celebratione decantato a diacono 
et subdiacono, liber, thus et pax post arcbiepiscopum comiti deferenda est. 

11. Omnia supradicta inviolal)iliter observentur singulis annis. 

C a p u t o. 

1. Judices 15 singulis annis eligendi : videlicet 10 a majori consilio 
iij duabus cameris et 5 a minori. 

2. .ludices prefati singulatim in majori consilio l)allotentur. 

3. Judices 5 ex dictis 15 electis majorem numeruui ballotarum ultra 
medietatem ceteris habentes remaneant. 

4. Consiliarii 18 eligantur, modo expresso supra numero primo, 
quorum sex remaneant, ut ibi n". 3^. 

5. Vicarius tit uims ex tribus, modo prope expresso. 

(3. Judices, consiliarii et vicarii remaneant unus pro cassata, et ofticio 
fungi incipiant die festo S. Michaelis per annum. 

7. Judices, consiliarii et vicarii sint nobiles Rliacusini, commorantes 
in civitate vel districtu, et jurent, ut continetur in libro 2^. 

8. Judices, consiliarii et vicarii ab ofticio vacent uno anno. 

y. Comes cum minoris consilii majori parte, saltem cuni 9, eligant 
omnes officiales, exceptis thesaurariis et procuratoribus S. Mariae. 

10. Thesaurarii et procuratores S. Mariae eligantur per majus con- 
silium, raodo expresso supra. 

11. Officiis fungentes sit unus pro cassata. 

12. (Jomes officiales jurejurando obliget. 

13. Paragraphus infrascriptus non summatur, quia brevis. 

14. et 15. Non summatur, quia brevis. 

16. Electio officialium fienda mense decembris. et officiales intrent 
officia kalendis januarii. 

Capu t 4. 

1. Comite ad stanicum eunte, vel ad parlamentum, habeat ultrii 
suam familiam Rhacusinos ab eo vocatos, expensis communis. 

C a p u t 5. 
Non summatur, ({uia breve. 

C a p u t 6. 

1. Comes, de quolibet bove et vacca annicula (var. axicula) in carnaria 
tal»erna intertecta a carnario, habeat follaros 16. 

2. I)e porco 8, de aliis bestiis 4 tollaros: haec vero regula fallit, si 
animalia non excedunt sex menses, quo casu solvunt minus, ut prudentiae 
ministri d. comitis videbitur. 

3. Fallit in animalibus pro usu domus alicujus interlectis. 

4. Fallit in occisis die dominico carnisprivii. 

Caput 7. 

1. Comes, vespere praecedenti kalendas januarias, det carnariis iper- 
perum unum pro kalendis. 



254 Statuta Ragusii. 



Oaput 8. 

1. Molendinarii gratis terant segetes comitis et ejus familiae, vietui 
sufticientes, et in vigilia kalendarum januarii habeant ab eo grossos octo 
pro kalendis. 

Caput 9. 

1. Nauclerii et nautae Rhacusani, in vigilia Nativitatis Domini nostri, 
lignum ceppum in palatio d. comitis afferant et igni superimponant, et a 
comite recipiant iperperum unum et bibaha pro kalt-ndis. 

2. Sahnarii dicto die dent eisdem iperpera duo. 

3. Procuratores S. Mariae dicto die dent eisdem ex praecepto co- 
mitis iperpera duo. 

4. Navi Ehacusinae, in diebus Natalis vel Resurrectionis Domini por- 
tum ingressae Rhacusii, comes det iperperum ununi. 

Caput 10. 

1. Navicula in partibus Lagustae et Corcyrae Nigrae retibus piscans 
det comiti, quantum continet pars unius nautae. 

2. Navicula angusiolornm, portans angusiolas vel lacestas (sie), solvat 
comiti partem, ut supra n^ l^. 

3. Navicula piscans noctu cum igne scombros et scirones det comiti 
sex pisces, si ceperit 100 et a 100 superius ; si a 100 inferius usque ad 
50, det tres pisces, si vero inferius a 50 ceperit, nihil det. 

4. Naviculae piscantes cum retibus, et adducentes Rhacusium pisces 
salatos dent comiti, ut ibi, et vicario. 

5. De tracta, canna et retibus nil datur comiti de angusioKs. 

6. Piscatores in vigiiia kal. januarii habeant a comite grossos 5 pro 
kalendis. 

7. Piscatoribus, piscantibus artibus supra non expressis, nil det eis 
eomes in die kaleudarum. 

8. Artificibus Rhacusanis omnium artium dicta die det comes eis ad 
velle suum pro kalendis. 

Ca pu t 11. 

1. D. conips potest prohibere solas aquas Umblae 15 dinbus ante 
Nativitatem Domini non piscandas, cum ipse piscari vellet, et piscatores 
pro eo piscantes ab eo habeant expensas, et pro voluntate comitis mer- 
cedem. 

Caput 12. 

1. Portantes taedam per terram dent eomiti pecciam unam, et ca- 
pientes eam in insulis dent eidem cepponem magnum, et vicario minorem. 

2. Portantes hgna Rhacusium dent comiti unam pecciam pro balla. 

3. Hoc fallit in hominibus portantibus ligna ad vendendum super 
humeris, qui nihil dent comiti. 

4. Qnae fallentia limitatur non procedere in laboratoribus vinearum, 
portantibus die Sabbathi ligna, Hcet super suis humeris, qui dent comiti, 
ut supra. 

5. r-*ortantes ligna Rhacusium cum barca dent comiti sarcinam. 

6. Portantes pro usu suo ligna vineae vel pomarii excisa, nihil dent comiti. 



Appendix: C. Opera Fr. de Gondola, I. Summaria lib. I. 2o5 

7. Arehiep'scopiis, monasteria et uriusquisque eivis Rliacusiuus, eon- 
ducens ligna pro illoruni usu, a solutione coniitis sit exeniptus. 

8. Navis ex itinere Rhacusium appulsa, portans aliqua ligiia a nautis 
excisa, det comiti onus hominis. 

9. Hoc lallit in lignis adduetis pro ealeinaria vel .ad exsiccandum 
becunas et pelles, quibus easibus nihil datur. 

Caput 13. 

1. Naves et naviculae omnes ex regno Neapolis, Sieiliae, Marehia 
Aneonae et Romandiola, in portum Rhacusii appulsae, dant eoraiti pro ar- 
boracio iperperam unum pro arbore et inferius. 

2. Haec reoula fullit in venientibus a Bari, Zermoli, Barulo, Siponta 
(sic), Ortona, Maltetto, Juvenacio, Vesti, Aneona, Senogallia et Fauo, 
quae videlieet sunt exemptae. 

3. Fallit et in horainibus Civitatis Novae, qui dant pro arboracio 
sohdos quinque. 

4. Naves, venientes a partibus Lastae usque Dyrachium et portum 
Rhacusinura capientes, dent pro singulis arboribus iperperura unum. 

5. De barca datur a medio iperpero inferius ad voluntatem comitis. 

6. Barea correctoris, undequaque veniat, nihil solvat. 

7. Naves et barchae etiam Ibrensium, navigantes seeundum usum 
Rhaeusinum et portantes partem operi eeelesiae S. Mariae, nihil dant pro 
arltoracio, nec pro sesta. 

Capu t 14. 

1. Ementes servos et per mare extra Rhacusium trahentes, eomiti 
pro singulis illis, altis duobus cubitis supra, tertium unius iperperi solvant. 

2. Servus, longus minus duobus eubitis, est iraraunis a solutione. 

Caput 15. 

1. Lagustani dederunt se eorarauni Rhacusino eo paeto, ut conser- 
ventur illorum antiquae consultudines, et eomraune dabit eos suo coraiti. 

Caput 16. 

1. Conies habet de vacha pro marg}«risio coxam dandani eum di- 
midio; caeteras earnes vicarius dividat per bonos viros Rhacusii. 

Caput 17. 
Non summatur, quia revocatum in lil)ro octavo, cap. 52, nura. 3^ 

Caput 1.^. 
[V^ide pag. 14, eap. IS notam 9]. 

Caput 19. 
Non summatur, quia breve. 

Cuput 20. 

L llomines raorantes in ruribus d. arehiepiseopi litem iiivieeni ha- 
l)entes, civilem vel crirainalera, judicandi sunt ab arehie})i.seopo. vel ejus 
virario. 



256 Statuta Ragusii. 



Caput 21. 

1. Homines morantes iri riiribus monasterii Lacrimonensis habentes 
litem ad inv^icem, abbas vel ejus vicarius judicet eos. 

2. In criminalibus vero judicet eos comes et ejus curia. 

3. Homines praefati litem habentes cum hominibus Rhacusii agant 
coram comite et ejus curia, ut in sequenti verso. 

4. Eeus habeat judicia juxta stylum Rhacusii, et si vellet declinare 
forum curiae et concordari cum actore, et alios judices eligere possit. 

5. Licet lites essent ultra 10 iperperos, dicti tamen rei ire possunt 
extra Rhacusium. 

6. Abbas invitet comitem ad festum S. Benedicti. 

7. Abbas possit facere custodiri aquam Umblae ante dictum festum 
et piscari eam. 

8. Lacrimonensis monasterii navicula nihil debet dare ecclesiae S. Ma- 
riae de eo, quod pertinet ad ecclesiam S. Benedicti. 

9. Idem in homine dicti monasterii eunte cum navi extranea. 

10. Urgente necessitate Rhacusinos transmittentes nuncios non ha- 
bentes tutum accessum, monaci cum abbatis voluntate ire debent. 

11. Immunitas dicti monasterii a solutione fienda ecclesiae S. Mariae 
pro curru et statera. 

12. Procurator unus et advocatus unus dicto monasterio per comitem 
fiendi. 

Caput l'^,. 

1. Sacrista S. Mariae habeat mediam partem segetum et saHs, sicut 
archiepiscopus habet unam. 

2. Nauclerio cum nautis coenam faciente sacrista det ei cereos pro 
dicta coena sufficientes. 

Caput 23. 

1. Navis quaehbet de quolibet itinere det operi ecclesiae S. Mariae 
partem, sicut recipit unus ex nautis, qui fuerunt cum ea, et n^ 5 in fine. 

2. Hoc fallit in navicuHs piscatorum, et in euntibus pro Ugnis pro 
igne et calcinariis, quae nihil dent. 

3. Qualiter navis et navicula navigans uitra Moluntum et Melitam 
det partem S. Mariae. 

4. Declaratio dictae partis. 

5. Fallit in navi naufragata, quae nihil solvit. 

6. Mercatores transmittentes merces ad partes IlHridis solvant eccle- 
siae S. Mariae grossum unum pro summa ; pro asino autem pro media 
summa. 

7. FalHt in vino, sale et ficubus. 

8. Merces praedictae intelHgantur illorum, proquibus solvitur vectigal. 

9. Correctio capituH 24, continentis electionem procuratorum La- 
cromae. 

10. Inventa in mari, ab ecclesia S. Jacobi et Puncta Sacchi Cromulae 
versus Rhacusium, sint ecclesiae S. .Mariae. 

11. FaUit in Hgnis parvis. 



Appendix: C. Opera Fr. de Gondola I. Summaria lib. I 257 

Caput 24. 

1. Oomes ciim judieibu^ et parvo consilio faciat duos vel plures pro- 
curatores super opera et redditiis ecclesiae S. Mariae, et jurejurando liget 
eos de fideliter exercendo, numero 2^. et 8^. 

2. Procuratores recipiant pertinentia ad ecclesiani, et ea custodiant. 

3. Procuratores possunt agere coram comite pro rebus dictae eccle- 
siae sine caractis. 

4. Comes sine aptagi debet praecipere vicario suo, vel praeconi, quod 
pignorent illos qui tenuerint de bonis dictae ecclesiae, quod ipsi debent 
exequi. 

5. Vicarius idem faciat, praecipientibus ei procuratoribus. 

6. Procuratores propria auctoritate possunt faeere capi dicta pignora. 

7. Orta quae^tione inter dominum pignoris et procuratores, si ab eis 
verberaretur in judicio, ipsi nihil patiantur. 

8. Procuratores teneant omnia bona dictae ecelesiae. 

9. Procuratores, completo illorum anno, omnia bona ecciesiae dent 
successoribus. 

10. Comes et commune Rhacusii nou possunt procuratoribus de bonis 
dictae ecclesiae auferre. 

11. Procuratores etiam volentes nihil dare possint de bonis dictae 
ecclesiae. 

Caput 25. 

1. Redditns staterae, balancii et currus, quo funes tiunt, sint S. 
Mariae. 

2. Procuratores dent duobus probis hominibus, alteri stateram cum 
balanciis, alteri fnrramenta currus. 

3. Procuratores notificent comiti dictos homines, et ipse jurare illos 

faciat de fideliter illorum officium administrando et pecunias procuratoribus 

reddendo 

Caput 26. 

1. Navicula piscatoria, piscans noctu cum igne, quantum debet pro- 
curatoribus S. Mariae. 

2. Pisces a dieta navicula procuratoribus dati, aequa portione divi- 
dantur inter ipsos et prothomagistrum operis dietae ecclesiae. 

3. Barca, piscans cum grippo de angusiolis, det partera procurato- 
ribus S. Mariae, ut uni ex piscatoribus. 

4. Proeuratores dividant hane partem, ut supra n". 2^. 

5. Proeuratores (luae dona facere debent prothomagistro in diebus 
Natalis et Resurreetionis Domini nostri. 

6. Procuratores in principio anni (juid donant prothomagistro, et 
quid laborantil»us in eeclesia S. Mariae, et in diebus Natalis et Resur- 
rectionis Domini nostri. 

7. Procuratores in principio anni deut eiericis S. Mariae iperperura 
unura et bibalia. 

8. Item et nauel(M'iis existentibus Rhacusii, non tamnn bibalia. 

9. I^roeuratores curont plateas cirea dietara ecclesiain raundare, im- 
raunditias(|ue transferre ad Laveni, a niulieribus venditrieibus panera (sic), 
ad expensas ecclesiae. 

MONIJM. lll.STOR. JlJll. IX. 17 



258 Statuta Ragiisii. 



10. Procuratores dent bibalia mundantibus portum circa molum. 

11. Nauclerii tenentur procuratoribus petentibus reddere rationem partis 
pertinentis ad ecclesiam S. Mariae, et illam componere. 

12. Procuratores possunt agere contra quoscunque detinentes dictam 
partem ecclesiae. 

13. Omnia necessaria ecclesiae S. Mariae fiant ex redditibus ejus. 

Caput 27. 

1. Prothomagister juret se consulturum super opere et divisione do- 
rauura, si ab aliquo consultus fuerit, 

2. Prothoraagister sepehendis nobilibus aperiat et claudat sepulcra, 
nec ab hoc illura procuratores araovere possunt. 

3. Calx a prothoraagistro danda pro murando lapide sepulcri, nec 
procuratores huic rei possunt contradicere. 

4. Aedificantibus muratoribus in ecclesia S. Mariae prothoraagistro 
debentur sex follari, aedificanti vero cuilibet tres pro vino singulis diebus. 

5. Coraraune Rhacusii aedificare volente, prothoraagister et ceteri 
aedificantes tenentur tali aedificio inservire expensis comraunis. 

6. Prothoraagistro debetur raedietas piscium pertinentium ad procu- 
ratores. 

7. Prothomagistro debetur a procuratoribus porcus vel iperperum in 
die Nativitatis Domini, in die vero Resurrectionis Doraini castratus vel 
raediura iperperura, in principio vero anni novi duo grossi. 

Caput 28. 

1. Aedificantibus in teraplo Divae Mariae quid procuratores, in diebus 
Nativitatis Domini et Eesurrectionis et Kalendis Januarii, dare debent. 

Caput 29. 

1. Vicarius curet parari raensara prandii d. coraitis, eique assistat, 
quamdiu comes accumbit. 

2. Coraite in concione stante vel sedente, ita et vicarius faciat. 

3. Vicarius eat ad alloquendura aliquera, raandante ei coraite, et si 
extra districtum pro beneficio comitis, eat expensis coraitis, si pro cora- 
muni, expensis comraunis. 

4. Vicarius inservire debet piscatui d. coraitis in Urabla in die Na- 
tivitatis Domini. 

5. Vicarius introitus comitatus et honorem civitatis servet. 

6 Vicarius rationera comitatus a carnario vel piscatore recusante 
dari faciat. 

7. Vicarius det Kalendas clericis. 

8. Vicarius in causa comitatus non possit esse testis. 

Caput 30. 

1. Vicarius habeat decimara partera de oranil)us aptagis, arboratico 
et farailiis, totum vero mezaticura cura aptagis de iperpero uno inferius 
sit ejus. 



Appendix: C. (3pera Fr. de Gondola, I. Summaria lib. 11. 259 

2. Vicarius pro anniia raercede habeat iperperos 23, et a d. comite 
singulis diebus dorainicis singulas coxas carnium. 

3. Vicarius habeat a piscatoribus raedium rainus d. coniite. 

4. Vicarius habeat cepponera de barca taedae. 

5. Vicarius habeat peilem et ubera vacchae de margarisio. 

6. Vicarius habeat a barchis, piscantibus a Stagno occidentem versus 
cura retibus per tres noctes, unura piscera sahituni. 

7. Vicarius potest facere custodire aquam Umblae octo diebus ante 
Epiphaniara, et in vigiiia ilhus piscari. 

8. Vicarius solvat vectigal vini et colleetas. 

Caput 31. 

1. Pitantarius de orani ligno conducente segetes vel sal Rhacusium et 
solvente partera archiepiscopo habeat medium minus ipso archiepiscopo. 

2. Pitantarii partis medietas pertinet ad riparios. 

Caput 32. 

1. Riparii inserviant comiti et comrauni in civitate et districtu. 

2. Riparii tenentur etc, ut in textu. 

3. Riparii obteraperent vicario in spectantibus utilitatera et honorem 
Rhacusii. 

C a p u t 33. 

1. Riparius a comrauni habeat pro raercede iperperos 10 (sequitur 
lacuna punctis notata). 

2. Forenses solventes arboraticum solvant .... (lacuna). 

3. Riparii pro terrainis constituendis et citationibus fiendis extra Rha- 
cusium habeant a tribus carubis citra. 

4. Riparii de segetibus et sale navium habeant medietatein partis 
pitantarii. 

5. Riparii habeant de vacca de margarisio caput et interiora. 

C a p u t 34. 

]. Riparius liabeat pro singulis citationibus executis in civitate corara 
magna curia tbllaros duos, et corara parva unura, quibus non executis nil 
habeat, hcet qnaesivisset citandura. 

i.n^ER SECVNDVS. 

C a p u t 1 . 

1. Comes jurat se bona fide servaturnm ^t recturum civitatnm, se- 
cundum consuetudines illius. 

2. Comes jurat se conjurationes amoturum, et unicuique aeque justi- 
tiam ministraturum. 

3. Comes jurat se cum majori parte consilii malos usus diininuturum 
et bonos aucturum. 

4. Comes jurat se amico non sutlragaturum, nec inimico nociturum, 
pnr fraudem. 



260 Statuta Ragusii. 



5. Comes jurat se habiturum honores et potestates solitas haberi a 
Venetis comitibus Rhacusii. 

6. Comes jurat se supradicta servaturum, salvo jurejurando per ipsum 
facto duci Venetiarum. 

Caput 2. 

1. Miles jurat se adjuturum et consulturum comitem. 

2. Miles jurat se servaturum civitatem, et ei optime consulturum, 
salvo honore ducis et comitis. 

3. Miles jurat se comiti substituto obligari ad omnia jurejuranda, facta 
Venetiis et Rhacusii. 

4. Miles jurat se . . . . (lacuna), ut in textu. 

5. Miles jurat se amico non suffragaturum, nec inimico nociturum, 
per fraudem. 

6. Miles jurat se mercimonias Rhacusii non exercitaturum ultra .... 
(lacuna punctis notata in codd.). 

7. Miles jurat se cum comite, durante ejus regimine, permansurum 
cum salario ei promisso. 

a p u t 3. 

1. Rhacusini jurant fidelitatem duci Venetiarum, et etiam comiti, et 
auxihum praestandum personae et rebus iliius, et comitatui. 

2. Rhacusini jurant se auxiUaturos comiti ad conservandum bonum 
statum Rhacusii, et comitatus, et justitiam exequendam. 

3. Rhacusini jurant se conjurationes omnes evitaturos, initas soUituros, 
et ab aliis factas vel fiendas d. comiti revelaturos. 

4. Rhacusini jurant se rectum consilium comiti daturos, si ab eo con- 
sulti fuerint. 

5. Rhacusini jurant se omnia ad comitem pertinentia servaturos, et 
alios usurpantes ea propalaturos, se autem quam cito habita reddituros, 
nec ulterea (var. ulterius) ablaturos. 

6. Rhacusini jurant se observaturos pactum cum Venetis conventum 
et operam navaturos ab ahis observari. 

Capu t 4. 

1. Judex jurat se judicaturum sine fraude, secundum consuetudinem 
Rhacusii ab eo cognitam, aliter secundum ejus bonam conscientiam. 

2. Judex jurat se pretium pro judicio non capturum, et ab aliis per 
se captum reddi facturum. 

3. Judex jurat se vocatum in consihum iturum, salvo justo impedi- 
mento. 

4. Judex jurat se a comite consuUum recte consuUurum. 

5. Judex jurat se causam ei a comite prohibendam non decisurum. 

6. Judex jurat se non daturum sententiam a 5 iperperis supra, sine 
licentia comitis. 

7. Judex jurat se arcana a comite, vel ejus locurn tenente, sibi di- 
cenda juxta mandata ejus retenturum. 

8. Judex jurat se resoluto existente Utes non diUiturum. 

9. Judex jurat se judicaturum secundum novam consuetudinem per 
comiteni et consilium reperiendam. 



Appendix: C. Opera Ft. de Gondola. I. Summaria lib. II. 261 

10. Judex jurat, si aliquid scierit pertinere d. comiti, manifestare ei 
rationem suam. 

11. Judex jurat se in officio existente non iturum ad bibendum, ne- 
que per hortos neque per tabernas. 

12. Judices fiebant in festo s. Michaelis. 

13. Judex jurat se amico non juvaturum, nec inimico nociturum per 
fraudem. 

14. Limita supradicta, videlicet: si defectus ex parte comitis non 
intervenerit. 

15. Judex jurat se causas criminales secuudum merita judicaturum. 

16. Judex jurat se fidelem futurum duci Venetiarum et comiti, juxta 
pacta conventa, illaque observaturum et ab aliis observari facturum. 

Caput 5. 

1. Consiliarius jurat se vocatum campana vel voce nuntii venturum 
et recte consulturum, nec amico auxiliaturum, nec inimico nociturum. 

2. Consiliarius jurat se pecunias non accepturum per se vel per alium. 

3. Consiliarius jurat se curaturum rationes, salutem et honorem ci- 
vitatis. 

4. Consiliarius jurat se arcana sibi a comite committenda occultaturum. 
justitiaeque ac decretorum a comite et majori parte consilii constitutorum 
executionem auxiliaturum, salva illorum revocatione. 

b. Consiliarius jurat se curaturum consuetudinem novam a comite et 
consilio instituendam ad efiectum perduci. 

6. Consiharius jurat se praedicta observaturum usque ad diem s. Mi- 
chaelis de septembri, et deinde ad annum, nisi a comite defectus oriretur. 

7. Consiliarius jurat se teneri ad praedicta, etiam si peregre iret. 

8. Consiliarius jurat se fidelem fore duci Venetiarum, dum vivet, et 
comiti, pactumque cum Venetis initum observaturum curaturumque, ut ab 
ahis observetur. 

C a p li t 6. 

1. Advocatus jurat se advocaturum bona fide, secnndum usum civi- 
tatis, nec amicum auxiliando, nec inimico nocendo. 

2. Pallit in agnatis et cognatis, usque ad secundum irradum inclu- 
sive, contra quos advocare non potest. 

3. Advocatus jurat se munera ultra unum grossum pro lite non 
accepturuni. 

4. Advocatus jurat se venturnm. cum vocatus erit a comite. nisi 
justo praepeditus fuerit impedimento, et rectum consiiium et opus suuni 
pro justitia exequenda daturum. 

5. Advocatus jurat st' consuetudinem a d. comite insiituciidaMi ad 
efiectum perducturum, secreta (juae sWn injunget occultaturum. rationesque 
ejus conservaturum, easque illi patefacturum. 

6. Advocattis jurat se advocaturum bona fide pro eommuni, mandante 
hoc sibi d. comite. 

7. Advocatus jurat se neniin»Mii clientHm consuhaturum ad juranduiii 
falsuni, nec ad falsos testes producendum, neque ad aliquam ali(|Uo modo 
fraudem committendum. 



262 Statuta Raguaii. 



8. Advocatus jurat se supradicta per annum servaturum. 

9. Advocatus jurat se fidelem fore, dum vixerit, d. duci Yenetiarura 
et comiti, juxta capitula et pacta per communitatem Rhacusii ei jurata, 
operamque navaturum, ut ab omnibus observentur. 

10. Advocatus jurat se nullo modo ab aliquo ultra unum grossum 
pro causa accepturum, neque cum eo comesturum vel bibiturum. 

Oaput 7. 

1. Advocatus jurat se inquisiturura rationes comraunis ab uno grosso 
supra, et ipsura ab eo habitura quam cito ei restituturum, et restituere 
negligentes patefacturura 

2. Advocatus jurat se patefacturura coraiti detinentes praedia cora- 
munis urbana seu rustica, ab ipso cognita, et curaturuni, ut restituantur. 

3. Advocatus jurat se obligatos corarauni ab eo cognitos patefacturura 
comiti, illisque ad ejus libitum litera raoturura, et de exaetis ab eo vel a 
sociis ejus quadragesiraara partera pro labore suo capturura. 

4. Advocatus jurat se curaturura rationes d. coraitis ei ostendere, et 
eas exigere, et venire in raajus consiliura, si fuerit vocatus per nunciura 
et carapanara. 

5. Advocatus jurat se supradicta bona fide observatarura usque ad 
s Michaelem, et inde ad annura, addendaque vel rainuenda a d. coraite 
et consilio executurum. 

6. Advocatus jurat fidelitatera duci et coraiti, juxta forraara in prae- 
cedenti capitulo uura. 9^ contentara. 

Oaput 8. 

1. Jurat se studiosura fore ad eraendura salem cum utilitate com- 
munis et ad inquirendum transgressores praesentis statuti, et illos quam- 
priraum comiti manifestandura. 

2. Jurat se exacturura juraraentura pro sale a naucleriis omniura 
naviura Ehacusiura cum sale appulsarum, vel a comite exigi curaturum, 
salque ab eo emptura venditori salis pro corarauni daturura. 

3. Jurat se venturura ad consiliura, cura vocatus fuerit, recteque 
consulturura servatururaque augenda et rainuenda a coraite et eonsilio, 
rectaraque rationera ei facturura. 

4. Jurat fidelitatera d. duci et d. coraiti, juxta forraara per comrau- 
nitatem Rhacusii juraraento firraatara, et pacta cura Venetis conventa, 
curaturunique ea ab ahis observari. 

Oap u t 9. 

1. Jurat se assiduura fore venditioni salis cura utihtate coraraunis, 
et inquisitioni transgressorura praesentis statuti, raanifestationique illorura 
d. coraiti. 

2. Jurat se oranes denarios introitus salis servaturum, et a 10 iper- 
peris supra daturura, juxta raandatum comitis et trium consihariorum ad 
minus. 

3. Jurat se de pecuniis ex hoc officio percipiendis nil utihtatis suae 
tribuere, nec comraodo alterius, sed communis tantura. 



Appendix: C. Opera Fr. de Gondola, I. Summaria lib. II. 263 

4. Jurat se venturum ad magDum consilium, cura per carapanam 
illius vocatus luerit, recteque consulturum et servaturum augenda et mi- 
nuenda a comite et consilio, rectamque ei rationem facturum. 

5. Jurat se haec omnia servaturum usque ad s. Micliaelem de sep- 
tembri, et inde ad annum. 

6. Jurat fidelitatem duci et comiti juxta formam per communitatem 

Rhagusii juramento firmatam, et pacta cum Venetis conventa, curaturum- 

que ab aliis servari. 

Caput 10. 

1. Custos noctis jurat se fideHter custoditurum civitatera et treciones 
(sic) et suburbia, nec amicum juvaturum, nec iniraico nociturura. 

2. Custos jurat tabernani apertara post tertiuni sonnra carapanae in 
iperperura daranaturura raaneque hoc coraiti nunciaturura, et ab armatis 
arraa postulaturura et non dantes comiti patefacturura, sicque eos et arma 
et iperperos quattuor amissuros. 

3. Custos jurat sine hiraine euntes in iperperum plecturura, fureraque 
capturum, et cognitum et non captura coraiti denunciaturura. 

4. Custos jurat fraudera sociorura cito coraiti raanifestaturura. 

5. Custos jurat vinura vectigal non solvens, et asinura et horaines 
illud ferentes capturura et medietatera vini habiturura. 

6. Custos jurat annonam contra statuta allatara horaineraque illara 
aflerentera apprehensurura et habiturura raedietatem illius, et quartura iper- 
peri ab horaine a coniite daranando. 

7. Custos jurat vendentera panera coraiti uunciaturum, ab eoque ad- 
denda vel minuenda servaturum, et vendentera annonara in dorao comiti 
nunciaturum, haliiturumque quartura conderanationis. 

8. Custos jurat se haec orania servaturum bona fide. 

9. Custos jurat fidelitatem in forma supradictorum juramentorum. 
10. Custos jurat se vinum forense allatura oraniaque eontra honorem 

comitis tendentia ei nunciaturum, curaturumque super eis justitiam mini- 
strari. 

Caput 11. 

1. Camerarius ponderum, hodie justitiarius nuncupatus, jurat se invi- 
gilaturum super omnibus mensuris et ponderibus, nec amicura juvaturum, 
nee ininiico nocituruin, factururaque juxta raandatura comitis. 

2. Caraerarius jurat niensurara falsara vel pondus rainus dato nuncia- 
turura coraiti; iperperura unura fraudator solvat, perdatque raensuras et 
pondera. 

3. Camerarius jurat se pecuniam ex officio perceptara detenturura ad 
utiiitatera coraraunis, r»Mnuta propria vel cujuscunque alterius, daturumque 
eam comiti, rationesque ilhus et civitatis ei nunciaturum. 

4. Camerarius jurat fidelitatem in forma supra pluries repetita. 

5. Camerarius jurat se haec omnia servaturum usque ad s. Michaelem 
de septembri et inde ad annum. 

Caput 12. 

1. Procurator jurai s.* in officio permanentem invi«rilaturum laboreria 
ecclesiae magis f«)nv».Mii»Mitia ihH''\ »4 niinori pretio (juam potj-rit. Hxp^Mi^^a^- 
que illius scripturnm. 



264 Statuta Ragusii. 



2. Procnrator jurat rationem justam bis vel phiries in anno omniura 
pecuniarum ab eo receptarum, nulla pro se vel pro alio ex eo liabita uti- 
litate, redditurum. 

3. Procurator jurat se mandatum comitis et curiae et omnia supra- 
dicta servaturum. 

4. Procurator jurat fidelitatem in forma supra pluries repetita. 

5. Oomes possit medietatem fructuum vei plus dictae ecclesiae mutuo 
capere pro arcibus civitatis construendis nec in alio convertere, irao debet 
restituere, exigente ecclesiae necessitate, et etiam de suis pecuniis elargiri. 

Caput 13. 

1. Procurator jurat se in officio permanentem invigilaturum excutendi 
rationes pertinentes ad ecclesiam, suoque ordine ab eo recipienda et ex- 
pendenda scripturum, et rectam rationem d. comiti bis vel pluries in anno 
redditurum. 

2. Procurator jurat se mutuaturum de pecuniis dictae ecclesiae d. co- 
miti mutuumque exigere curaturum. 

3. Procurator jurat se utilitati ecclesiae consulturum, remota omni sua 
et quorumcumque suorum commoditate. 

4. Procurator jurat se haec omnia per annum servaturum. 

5. Procurator jurat fidehtatem in forma supra phiries repetita. 

6. Procurator jurat se exacturum omnes redditus ecclesiae, nec eos 
successoribus rehcturum, sub poena expressa. 

7. Procurator jurat se rogaturum quohbet trimestri comitem et con- 
sihum redditum et expensarum dictae ecclesiae rationes videre. 

Oaput 14. 

1. Pitantarius, hodie armiraghus arsenalis nuncupatus, et custos dicti 
arsenahs, jurat se custoditurum res arsenalis et super triremibus opera- 
turum, nec majus pretiura consueto accepturum, nec ahquid ahenaturum 
vel commodaturum nisi raandato coraitis, quod diligenter repet^re curabit. 

2. Pitantarius jurat se mandata comitis servaturum. 

3. DecJaratio mercedis iUius, et temporis ejus. 

4. Jurat se supradicta servaturum durante regimine comitis, nisi de- 
fectus ab eo vel ejus consilio oriretur. 

5. Jurat tidelitatem in forma consueta. 

Oapiit 15. 

1. Oaraerarius jurat se diligenter inquisiturum rationes comraunis et 
pecunias illius servaturura ad utilitatetn ejus, neraini de eis dando, nisi 
d. coraes et suum consilium raandaverint, quo casu jurat se daturura a 10 
iperperis inferius, pro utilitate coramunis, et semel. 

2. Expensas de voluntate coraitis et consilii facturura nec comraune 
fraudaturum, sed ejus rationes coraiti nuneiaturura. 

3. Addenda vel rainuenda a coraite et consilio in hoc jurejurando 
servaturum. 

4. Rationes introitus et exitiis, quoties et cui comes raandaverit, red- 
diturum. 



Appendix: C. Opera Fr. de Gondola, I. Summaria lib. II. 265 

5. Haec omaia per anriiim bona fide servaturum, nec amicum ju- 
vando, nec inimico nocendo. 

6. Fidelitatem in tbrma consueta. 

Cap u t 16. 

1. Vicarius jurat se diligentem fore in pertinentibus ad suum officium, 
ad honorem ducis Venetiarum et comitis Rhacusii, ratione><que ejusdem 
comitis inquisiturum eique nunciaturum et exacturum, exactaque ei da- 
turum, et nihil ab eo occultaturum. 

2. Pignora juxta mandatum comitis capturum rationesque ejus serva- 
turum, angariosque transmissurum. 

3. Expressio mercedis et honorum vicarii. 

4. Vicarius jurat se comiti iuterroganti eum veritatem dicturum et 
sine illius licentia de circuitu istius terrae non exiturum. 

5. Addenda vel minuenda a comite et consilio in hoc jurejurando 
servaturum, omniaque praedicta usque ad s. Michaelem de septembri et 
inde ad annum. 

6. Fidelitatem in forma consueta. 

Caput 17. 

L Eiparius jurat tidelitatem, dum vixerit, d. duci Venetiarum et co- 
miti nostro, durante comitis regimine, mandatisque ejus obediturum, pi- 
gnoraque jubente eo vel ejus vieario capturum a quocuuque. 

2. A comite interrogatum veritatem responsurum custoditurumque 
omnes ejus justitias et rationes et ei quam cito nunciaturum. 

3. Supradicta, durante ejus officio, animadversurum. 

4. Fidelitatem in forma consueta. 

Caput 18. 

1. Venientes Rhacusium de Venetiis et ab una ripa et altera usque 
Tragurium et per totam Apuliam, cum appulerint Rhacusium, dividant de 
supertluo vino ad medium per unamquamque personam et per unamquamque 
partem hgni, et reliquum eliundant, dando bannum iperperorum duorum 
pro communitate ligni et aliorum duorum iperperorum pro unaquaque 
raensa pivatorum. 

2. Idem dicendum de venientibus de Dulcinio versus Romaniam per 
totam Apuliam. 

3. A Tragurio et a Dulcinio versus Rhacusium, volentes Rhacusium 
venire, dividant de superfluo vino ad quartam vini per unamquamque per- 
sonam et per unamquamque partem ligni : superfiuum vero etfundatur et 
communitas ligni det duos iperp^ros. 

4. Venientes de Cattaro Rhacusium dividant de superfluo ad dimiiliam 
quartam per personam et per unamquamque partem ligni : supertluum 
effundatur. solvendo praedictum lianiium. 

f). Haec omnia credantur juramento nauclerii, qui si non dixerit ve- 
ritatera incidat ille solus in praedictas poenas, pro marinariis et pivatis. 

6. Quid, si quis dimiserit vinnm in t^rra iii Corciula versns Rhacusium. 

7. Qui non extrahunt vinum d»- I\Miacusiu, iion possint. ut supra. 
portare vinum pro parte hgni. 



2o6 Statuta Kagusii. 



Oaput 19. 

1. Jurat iste, qiiem nunc massarum segetum appellamus, officio suo 
fideliter functurum, nec licentiam portandi fruges extra Ehacusii districtum 
daturum. 

2. In districtu vero unum cupellum tritici tribus personis, hordei 
duabus, fabarum vero quatuor in hebdomada concessurum, et postulante 
segetes pro seminando fidem de hoc capturum, curaturumque in messe 
perduci Khacusium, contrafacientesque comiti nunciaturum. 

3. Nihil pro sua vel ahorum utilitate occasione istius officii capturum, 
praeterea quae sibi addenda vel minuenda essent a comite ultra praedicta, 
sed totum juxta mandatum ejusdem comitis daturum. 

4. In suburbiis die martis, in insulis et peregre euntibus dominico 
et lunae, terrae vero continenti ceteris diebus supradictam divisionem se- 
getis daturum. 

5. Ehacusinum hominem contra hoc statutum dehnquentem iperperum 
unum, et segetem contrabando perdere curaturum. 

6. Haec usque ad s. Michaelem de septembri, et inde ad unum annum 
servaturum. 

7. Fidehtatem in forma consueta. 

Oaput 20. 

1. Jurat se in exigendo pensiones domorum communis omnem dih- 
gentiam et fidehtatem adhibiturum, exactaque sine sua vel aliorum utih- 
tate comiti daturum, justamque ei rationem tam exigendorum quam ex- 
pendendorum bis vel pluries in anno redditurum, haecque per annum 
servaturum. 

2. FideUtatem in forma consueta. 

Oaput 21. 

1. Jurat se dihgenter inquisiturum rationes communis supra ordinem 
panis, nec amico juvando, nec inimico nocendo. 

2. Totam pecuniam officii sui quam cito, sine uUa sua vel ahorum 
utilitate, comiti daturum eique rectam rationera redditurum. 

3. Praemissa servaturum usque ad s. Michaelem, et inde ad annum. 

4. Fidehtatem in forma consueta. 

Oaput 22. 

1. Jurat se fidehter et sine fraude artem suam exercitaturum et con- 
sueta per ipsum servaturum. 

2. Fraudolentes artis suae artifices comiti nunciaturum. 

3. Nec in his amicum juvaturum, nec inimico nociturum, sed ea 
usque ad s. Michaelem et postea ad annum animadversurum. 

4. Fidehtatem in forma consueta. 

Oaput 23. 

1. Jurat se fideHter, diligenter et bene pro viribus profectum et ho- 
norem civitatis cum honore ducis et comitis tractaturum. 



Appendix: C. Opera Fr. de Gondola, I. Summaria lib. II. 267 

2. Mandata aeciirate et sine fraude executurum, servitiaque non sul)- 
laturnra. 

3. Gesta per se in reditu tideliter comiti A consilio relaturum, et ad 
illorum interrogationes responsurum. 

4. Fidelitatem in forma consiieta. 

Oaput 24. 
Non summatur propter brevitatem paragraphorum et crebros titulos. 

■ Caput 25. 

1. Jurat se curaturnm operari bene, et minori pretio quam poterit, 
pecunias custoditurnm et in operibus expenditurum, niiiilque de eis occul- 
taturum, scripturumque receptas et expensas, utilitatemque communis, re- 
mota sua et aliorum, animadversurum. 

2. Kationem comiti, quoties ipse quaesierit, daturum et etiam pecunias 
penes se superstites. 

r>. Praefata usque ad s. Michaelem et deinde ad annnm servaturum. 
4. Fidelitatem in forma consut^ta. 

Oaput 20. 

1. Jurat se invigilaturum custodiae lignorum ei commissorura, orania- 
que ad ipsa et ad comraune pertinentia, et raandata comitis et consilii 
servaturum. 

2. Non oifensurum nec offendi permissurun] aliquem amicum Vene- 
torura vel Rtiacusii. 

3. Acquirenda recte divisurura, juxta consuetudinem Rtiacusinam, 
justitiamque de delictis administraturum. salvo jure comitis. 

4. In reditu suo veritatem dicturum super interrogandis a comite. 

5. Nec amicum juvaturura, nec iniraico nociturura, sed orania prae- 
fata bona fide curaturura. 

6. Fidelitatem in forma consueta. 

7. Patronatus triremis liabetnr pro officio. 

Caput 27. 

1. Jurat se exacturum juramenta ab omnibus mercatoribus per raare 
Traciani profecturis, et ab eis pro vectigali raediura pro centenario illorum 
inercium exigere curaturum. 

2. Jurat se curaturum exigere sacramenta ab oranibus naucleriis iia- 
viura navigandarum e Rhacusio Traciam, pro veritate dicenda de mercibus 
iii eis oneratis. 

3. Jurat se curaturum exigere sacramenta et consueta vectigalia ab 
omnibus naucleriis et ceteris e Rhacusio per raare aliquorsum prolicisci 
volentibus. 

4. Jurat se pepuniaiii e\ hujusc.MModi officio rfcipiendani comiti da- 
turum, remota omni sua et aliorum iitilitat»* ♦'! commodo. dictoquc Ciuiiiti 
rationem illius fideliter redditurum. 

f). Jurat se dictas pecunias ab eo colligendas ex mercibns Romaniam 



268 Statuta Ragusii. 



perferendis separatim seripturuin, praedictaque omnia fideliter usque ad 
s. Michaelem de septerabri et inde ad annum servaturum. 
6. Jurat fidelitatem in forma consueta. 

Caput 28. 

1. Jurat se accurate exacturum juramentum ab omnibus mercatoribus 
e Ehacusio per terram ituris ad quaecumque loca, pro quibus vectigal 
solvi consueverunt, et medium pro centenario de omnibus mercibus cap- 
turum, nec amicura juvando nec etc. 

2. Jurat percipiendara ex hoc officio pecuniara, procul orani sua et 
ah'ena utilitate et comraodo, comiti daturum, eique rectam de oranibus 
rationera bis vel pluries, juxta raandatura ejus, redditurura. 

3. Jurat fidelitatera in forraa consueta. 

Caput 29. 

1. Jurat se inquisiturum vinum per civitatem, et inventi tres foUaros 
pro quiuquo capturura, nec araicura juvaturum, nec inimico nociturum. 

2. Jurat se fidera de veritate dicenda super quantitate vini illorum 
<?apturura, et universas pecunias ex hoc officio percipiendas coraiti daturura, 
nulla ab eo habita vel aUis tributa utilitate vel coramodo. 

3. Jurat rectara rationem, bis vel pluries in anno, coraiti redditurum 
praefataque omnia per annura servaturum. 

4. Jurat fideUtatem in forraa consueta. 

Caput 30. 

1. Jurat se custoditurum omne liguum, cum pertinentiis ad iUud et 
ad comraune Rhacusii, nec in hac via offensurum aUquera amicura Vene- 
tiarura vel Rhacusii. 

2. Jurat se capitaneo a coraite constituto in oranibus obediturura, 
salva fideUtate d. ducis Venetiarum et coraitis Rhacusii, rectumqne sola- 
riura (sic) per commune et coraitem constituendum daturura. 

3. Jurat se rectara partem de omnibus inveniendis «ociis juxta con- 
suetudinem tributurum, et in reditu Ugnura et cetera orania arniiraUo prae- 
staturura, dictururaque veritatera de oranibus a coraite interrogandis. 

Caput 31. 

1. Jurant se fideliter capitaneo et coraito, salva fideUtate debita duci 
Venetiarura et coraiti Rhacusii, obedituros, Ugnuraque cujus remiges erunt, 
et orania ad iilud et ad comraune pertinentia, juxta raandatura capitanei 
custodituros. 

2. Jurant se nuUura daranura facturos, nec fieri concessuros, et ab 
aUis fienduni capitaneo vel coraito nunciaturos 

C a p u t 32. 

1. Jurat se fideUter inquisiturum rationes comraunis ab oranibus qui 
a duobus annis infra receperunt de bonis Rhacusii, et ab aUis a communi 
Rhacusii mihi datis in* mandatls, et de receptis per eos fideUter scripturum, 
pecuniasque superstites apud eos comiti nnnciaturum. 



Appeodix: C. Opera Fr. de Gondola, I. Summaria lib. III. 269 



2. Jurat se cuin soeiis acl lioc oftieiuin exereendum coiigregaturum, 
amieum noii juvaturum, inimico non nociturum, nec ad odium, amorem 
vel timorem animadver.surum, addenda vel miuuenda a comite servaturum, 
nec pro se vel aliis ex lioc utilitatem eapturum. 

3. Jurat se haec omnia usque ad s. Andream et inde ad annura atten- 
diturum. 

4. Jurat fidelitatem in forma consueta. 

Caput 33. 

1. Jurat se fidelem futurum d. duei V^netiarum et eomiti Rhaeusino, 
et pactum inter eommune Venetiarum et commune Rhacusii eonventura 
et omnia alia a eeteris Rhacusinis jurari eonsueta servaturum. 

2. Jurat se operam daturum homines harum insularum duci et eo- 
miti fidehtatem servare, oraniaque furta vel darana in ejus vel earura par- 
tibus vel hgnis faeta vel fienda inquisituruin, et dehnquentibus illoruiu 
non repertis a eomraunitate insuiae daranum coraraissuin solvi curaturum. 

3. Jurat se inedietatera poenae eomrauni tangentera ex furtis vel 
daranis ab eo detegendis capturuin .... (iacuna). 

4. Jurat se operara daturum conjurationes m dictis insuHs de furtis 
non raanifestandis dissolvi, et ilhis non disjunctas coraiti nuneiaturum. 

5. Jurat se honorificentias coraiti nostro spectantes daturum, illoque 
officio ad comitis benephicitum funeturum. 

6. Jurat se mandata sibi a coraite injungenda pro praesenti eoraitatu 
executurura. 

7. Jurat se orania furta et dainna dictarum insularura coiniti uun- 
eiaturum. 

LIBER TERTIVS. 

Capu t 1. 

1. Praetendens ahquid ab ahero. coinpareat coram d. coinite, ab eoque 
mandatum ihum eoram se vocandi obtineat et pro eerta die citari faciat. 

2. Vocatus potest habere dilationera octo dierum, quibus eiapsis potest 
quein sibi plaeuerit in advoeatum petere, et illo absente eomes provideat 
de terinino illius reditui corapetenti. 

3. Supradieta regula fallit in eausa debiti eontracti a volente ire pe- 
regre, reverso a primo itinere, (juo casu non excedat triduum. 

4. Habito advocato a reo habeat terminura octo dieruin, et postea 
possit curiain coraitis declinare. 

5. Deelinata euria a reo, ipse norainet judices extra, qui si non sa- 
tisfacerent aetori, nomin^^t eos actor, a quo nominati non plaeeutes reo, 
iterum nominet ipse, ae sie vicissim, douec eoncordaverint (h» eis intra 
terminum ihis a judieibus praefigendum, quo elapso, sine judicum dpputa- 
tione, concordi redeant ad primam curiara et judiees. 

6. Declinatio judicum et (iilatioues retardant justitiam. 

7. I^ictor eum uno judice potest audire et facere oinnes processus, et 
senteiitiam pronunciare ab iperperis 10 infra. 

8. R-^ctore et judice non convenientibus in voto, assumatur aliquis ex 
judieiluis curiae, quoruni pro majori parte proeedatur et judicetur. 



270 Statuta Ragusii. 



9. In litibus iperperorum 10 deelinatio judicum et dilationes dene- 
gantur, quod tamen remittitur arbitrio judicum a statutis per eos regulando. 

Caput 2. 

1. Actor potest recusare unum vel duos judiees, si occasionem ha- 
buerit; reus vero tres, itaque causa coram ceteris agitetur. 

2. Reeusatis tot judieibus, ut rector cum uno remaneat vel euria de- 
liciat, possiut partes eommunes amicos in judices eligere vel ad curiam 
redire. 

3. Supradicta regula fallit in eausis omnium vectigalium, in quibus 
neutri recusatio permittitur. 

4. In causis eommunis cum quacunque persona locum habeat recusatio. 

5. Fallit in eriminalibus. 

6. Judex non potens judicare propter consanguinitatem alterius partis, 
de numero sit reeusandorura. 

Oaput 3. 

1. Judices extra curiam de consensu partium (ipsa declinata, vel ante) 
electi, praefigant dictis partibus tempus et locum audientiae et residentiae, 
et illis auditis proferant sententiam, seeundum illorum rectam conseientiam 
et consuetudinem Rhaeusinam. 

2. . Judiees de comrauni partium consensu electos neutra pars, ante vel 
post sententiara, recusare potest, et ipsi lieet recusati possint sententiam 
proferre. 

3. Judices de corarauni partium consensu electi, nolentes sententiara 
pronunciare, coraes cum curia eogat illos jurejurando et sub certa poena 
proferre, quae prolata sit firraa et rata. 

4. Judiees cartara sententiae pronunciatae intra mensem a die pro- 
nunciationis illius victori faciant; alias sententia nihil valeat. 

Oaput 4. , 

1. Judices de consensu partium electi judicent juxta consuetudinem 
curiae comitis. 

2. Partes eoram dictis judicibus non possint jactari in terram, nec ad 
agendum eivitatera exire, nee dilationes praeter octo dierum habere. 

Oa put 5. 

1. Frater vocatus a fratribus ex diversis matrimoniis curiam Rhacu- 
sinam deelinare et alteram partem extra civitatem, vel in eivitate extra 
curiara, ad judieium trahere possit. 

2. Idem procedit etiara in fratribus utrinque conjunctis, ad inviceni 

divisis. 

Oaput 6. 

Non summatur, quia breve. 

Oapu t 7. 

1. Mulier eitata potest petere terrainum ad respondendum, donec ve- 
niat vir ejus absens, qui reversus respondeat pro ea juxta eonsuetudinem 
Rhaeusii. 



Appendix: C. Opera Fr. de Gondola, I. Summarla lib. III. 271 

2. Maritus potest irritain reddere litera uxoris suae, gestara sine vo- 
luntate ipsius presentis et etiara absentis, et reuo^are illam. 

3. Uxor subjecta est viro suo. 

Caput 8. 

1. Filius iu patria potestate constitutus, tractus ad judicium non te- 
neatur respondere, sed coraes illo instante debet patrera illius peregre exi- 
stentera expectare, qui reversus respondeat pro tilio. 

2. Filius peregre ire volens ante patris reditura, relinquat qui pro eo 
cum patre respondeat; aliter non discedat. 

3. Patre non Rhacuseo, sed incola alterius civitatis, filio tanien exi- 
stente Rhacuseo, dalur ei terminus ad conducendura patrera, intra quera 
ipse ad hunc effectura consequendura sine poena possit discedere. 

4. Liraita supradicta in filio stante in apotheca. 

Caput 9. 
Non suraraatur, quia breve. 

Caput 10. 

1. Pater tractus ad judiciuni, petens filiura absenteni in advocatuni, 
habeat terrainuin arbitrio judicura ad illuni expectandura, infra quem pater 
sine poena possit ire ad illura conducendura. 

2. Ideni procedit de fratre ad fratrera et de socero ad generura, et 
e contra. 

Caput 11. 

1. Non coraparens ad curiara ter vocatus perdat possessionera rei pe- 
titae et detur petenti. 

2. Vicarius pro tenuta facta pro possidendo habeat iperperura unuFn. 

3. Conturaax coraparens recuperat possessionera, nec refectis actori 
expensis. 

Caput 12. 

1. Reus possit jactari in terram et sic petitioni non respoudere, vi- 
carius taraen accepto iperpero inducat actorera in tenutara bonoruni illius. 

2. Tenuta pro possidendo fiat in bonis duplicis valoris r^^i petitae 
raobilis. 

3. Jactato in terrara petenti a curia chartara de hoc actu et in cujus 
proprietatis tenutam actor in^Tessus est, gratis concedatur. imo et resti- 
tuto ab eo actori iperpero restituatur in integrura. 

4. Actori posito in tenutara vioeae, reus ante vinderaias restituendus 
in intefrrura restituat oranes expensas in viiiea factas, juxta existimationem 
fiendura ab horainibus concorditer eligendis. 

5. Creditor in restitutione praedii tenuta debenti nihil potest a debi- 
tore pro melioraraentis petere, prout nec d*»bitor ab eo pro deterioranientis 
vtl fructiltus illius. 

6. Reus restitutus, ut supra, teiieatur actori prtenti respondere sine 
ulteriori dilatione octo dieruin et sine declinatione curiae ab aliqua parte 
tienda, nisi actor noluisset convenire illuni, expectans novain curiam. quod 
♦^i perraittitur, et coram ea reus respondeat. 



272 Statuta Ragusii. 



7. Ordo assignationis bonorum debitoris in terram jactati pro tenuta 
a creditore facienda. 

8. Debitoris non habentis bona mobilia neque stabilia, judex assignet 
personam creditori. 

Caput 13. 

1. Oitatus super enticis, societatibus, et credentiis, docens se esse supra 
viaggium, habeat terminum competentem ad respondendum. 

2. Oreditor ponatur juxta formam praecedentis capituli in possessionem 
debitoris non respondentis intra terminum ei statutum. 

3. Debitore diu post contractum debitum absente existente, et propterea 
jure contra ipsum per creditorem a comite petito, debitor habeat terminum 
arbitrio judicis ad veniendum, intra quem non veniens actori justitia ad- 
ministretur, juxta formam praescriptam. 

Oapu t 14. 

1. Reus termino in judicio obtento a prima die augusti non tenetur 
respondere usque ad s. Michaelem inclusive. 

2. Feriae vindemiarum a prima die augusti per totum mensem sep- 
tembris. 

3. Eeus praefatus, elapsis supradictis feriis, respondeat remota dila- 
tionum reiteratione, praeter ultimos octo dies. 

a p u t 15. 

1. Existens supra viaggium et citatus de rebus non de presenti viaggio, 
potest intra terminum ei ad respondendum concessum ire ad viaggium. 

2. Termino alicui statuto non discedat a civitate, non dimisso pro- 
curatore ad respondendum et solvendum in casu succumbentiae. 

3. Fallit quoad solvendum in possidente bona stabilia pro pensando 
debito sufticientia, quo casu sufticit procurator ad litem tantum. 

Caput 16. 
Non summatur, quia breve. 

Caput 17. 

1. Rhacuseus citatus a forensi, praeter a Sclavo, non habeat terminura 
ad respondendum, nisi trium dierum, intra quos e civitate non excedat. 

2. Quod amplia procedere, etiamsi paratus esset ire peregre. 

3. Hoc etiam amplia, si esset in navi vel in via. 

4. Limita supradicta, si dimiserit procuratorem ad respondendum et 
solvendum. 

Caput 18. 

Non sumraatur, quia breve. 

Caput 19. 

1. Rhacuseus citatus a Dalmata civitatis, inter quam et Rhacusiura 
ordinatum est stanicum, potest illum expectare, nec respondere tenetur. 

2. (yomes praecipiat dicto Rhacusino, ut eat intra certura terrainura 



Appendix: C. Opera Fr. de Gondola, I. Summaria lib. III. 273 

ad stanicum, intra quena a eivitate non exeat, non dimisso procuratore ad 
respondendura ad stanicum in casu succumbentiae. 

3. Rhacuseus iterum citatus (stanico, uti perinutili, a comite neglecto) 
tenetur respondere, nec aliuni stanicum petere potest. 

Gaput 20. 
Non suramatur, quia breve. 

Caput 21. 

1. Foresterius debitor Rhacusei citatus, antequam exierit de Rhacusio, 
tenetur respondere cum termino trium dierum. 

Caput 22. 

1. Instrumenta anteriora potiora jura habeant, et prius solvantur. 

2. Hoc fallit in credito facto cura eunte in viaggium, quo casu tali 
creditori prius satisfiendum, et si essent plures: omnibus aequaliter pro rata. 

Caput 23. 

1. Instrumenta sint tirma, sive creditura in raorte debitoris quaesitura 
fuerit, sive non. 

Caput 24. 

Non suramatur, quia breve. 

Caput 25. 

1. Creditum ex charta sine usura et poena de quinque in sei, vel 
sine charta, cura testibus in raorte debitoris non petitura post raortera 
ilHus peti non possit. 

2. Liraita prirao hanc regulani non procedere contra creditorera non 
existentera in Rhacusio terapore mortis debitoris. 

3. Liraita secundo, quando debltor subitanea raorte succuraberet. 

4. Liraita tertio, si extra Rhacusiura vita fungeretur. 

Caput 20. 

1. Creditor petens debituni ab infirrao respondente sibi curiam con- 
duci, nisi illara conduxerit, a successoribus ejus nil petat. 

Caput 27. 
Non suramatur propter brevitatera. 

Caput 28. 

L Pro))atio consuevit fieri nedura per instruraenta, verura et per testes. 

2. IVoducens testes corruptos, ut falsura dicant, raulctetur valore rei, 
super quara producit eos. 

3. Testis corruptus. ut falsum dicat, conderanetur, nt prope producens, 
et si non potest id solvere, fustigetur et bulletur. 

MONUM. HISTOR. JUR. IX. 18 



274 Statuta Eagusii. 



Caput 29. 

1. Testes ab utraque parte, saltem ab altera, non rogati non valeant. 

2. Haec regula fallit super rebus stabilibus, super quibus etiam non 
rogati valent. 

Oaput 30. 

1. Testes, contra quem advocare nequeunt, nec testilicari possint. 

Caput 31. 
1. Clerici in testes admittantur, si sint idonei arbitrio judicis. 

Caput 32. 

1. Pater est idoneus testis inter filios, mater vero non. Araplia hanc 
regulam procedere etiam, si pater esset unicus testis. Limita haec proce- 
dere inter filios ejusdem uxoris. 

Caput 33. 

1. Testis unicus in criminalibus apud veteres probabat, et nunc probat, 
ut nuin. 3. 

2. Limita dictam regulam, ubi poena sanguinis venit imponenda, quo 
casu duo ad minus sunt necessarii, ut nnm. 4. et 5. 

3. Testis unicus sufficit in criminalibus, in quibus poena sanguinis 
non est injungenda. 

4. Testis unicus non probat in crimine, in quo poena corporaHs in- 
fligenda est. 

5. Vox unius testis, vox nuUius : intelligitur in casu praecedentis nu- 
meri penultimi. 

Caput 34. 

1. Testes producti, habitis prius illorum nominibus, a judicibus vocari 
et de veritate dicenda jurari fiant. 

2. Judex examinat testes occulte et separatim, interrogans eos de loco 
et tempore. 

3. Testes in loco et tempore variantes reprobandi sunt. 

4. Testes dicentes de loco et tempore non reminisci adraittantur. 

5 Testes dicentes non rerainisci, an fuerint in actu rogati, stent ar- 
bitrio judicura. 

{j. Supradicta serventur etiara in parva curia. 

Caput 35. 

1. Testes publicentur ante lectara sententiam. 

2. Pars volens reprobare testes audiatur. 

Capu t 3(3. 
L Fides testiura est judici arbitraria. 

Capu t 37. 
1. Sententia rerum stabiHum prius scribenda, postea publicanda. 



Appendix: C. Opera Fr. de Gondola, I. Summaria lib. III. 275 

Caput 38. 

1. Victus solvat judicium. 

2. Fallit in crirninalibus, in quihus victor solvit. 

3. Victor solvat etiarn expensas litis, ut in parva curia. 

Caput 39. 

1. Asserenti doniino vini se esse creditorem tabernarii certae quanti- 
tatis pecuniae vini venditi, credatur per annum, postea non sine probatione. 

2. R^ctor ad instantiam domini vini juramento aflirmantis super quan- 
titate crediti sui contra tabernarium, mandet illum iii carceres claudi. 

Caput 40. 

1. Tabernariae asserenti alicui vendidisse vinum sub fide, credendura 
est intra mensem a cado vendito, et num. sequenti in fine. 

2. Emptor dicti vini fugiens eo non soluto, condemnetur in duplum, 
cujus medietas pertineat ad tabernariam, altera ad fiscum. 

3. Restringe: supradictae assertioni non esse credendura ultra ununi 
iperperum. 

Caput 41. 

1. Testamentum fiat coram duobus testibus idoneis, etiarasi essent 
■epitropi, alias nnllum robur habeat. 

2. Patrinus cum alio idoneo teste probat testamentum. 

3. Testamentum defuncti, intra triginta dies ab ejus obitu, per deposi- 
tiones dictorura testiura corara judicibus et notario probandura est. 

4. Notarius exarainatis testibus, ut supra, ex eorum depositionibus 
scribat coram judieibus testaraentura defuncti. 

0. Testis etiara epitropus super legato sibi facto non adraittatur. 
6. P]pitropus super legato coepitropo facto adraittatur. 

Caput 42. 

1. Testes adhibiti testaraento a cive Rhacusino extra Rliacusium facto, 
dictum testamentum intra mensem, postquam Rhacusium appulerint, judi- 
cibus et notario nuncient. 

2. Judicps et notarius examinatis dictis testibus (si idonei essent) 
juxta illorum depositiones testamentum scribant, et sit firmura. 

3. Forensis testiraonium cura uno cive Rhacusino ad probationem 
testamenti admittitur, ac si esset civis Rhacusinus. 

4. Forensium testiraonia in probatione testamenti adniittenda, sicut 
■civiura Rhacusinorura. 

Cap u t 43. 

1. Jus creditoris debitoris damnati criminis omnibus bonis, in eis 
salvum esto. 

Caput 44. 

1. Citatus super uno iperpero inferius nullam habeat dilationera. 

2. Idem in causis raercati a qninijue iperperis inferius. 



276 Statuta Ragusii. 



Capu t 45. 

1. Dilatio citati novam cariam ingressa iterari non debet. 

2. Actor in nova cmia intra mensem a die completae dilationis non 
prosequens causam, reus iterato citandus est. 

3. Reus iterato citatus, iterato dilationem habeat, habitis prius non 
obstantibus. 

Oaput 46. 

1. Comes instante creditore citare faciat debitorem ejus, qui citatus 
negans possit respondere cum consuetudine et omnibus consuetis dila- 
tionibus. 

2. Judex debito a reo coram eo et testibus confesso, creditoreque ira 
vel miti aptagi ei offerente, provideat irae, mansuetudini, crediti quantitati 
et possibilitati debitoris, detque arbitrio suo terminum debitori ad solvendum 
vel cum creditore componendum. 

3. Debito nec soluto nec composito, intra terminum creditori prae- 
fixum, judex creditori jus reddat et aptagi arbitrio creditoris recipiat. 

4. Judex habeat aptagi unum pro centum tantum de sorte princi- 
pali, de lucro autem illius nihil, quod aptagi solvat debitor. Oonsidera, 
quia contrariat cum num. 16. 

5. Oreditori supra lucro sortis principaUs, juxta tenorem instrumenti, 
justitiam petenti judex sine aptagi jus reddat. 

6. Judex det creditori in solutum bona mobilia debitoris, videlicet 
servos, ancillas, animaUa, naves, qui habeat potestatem vendendi ea et 
satisfiendi. 

7. MobiUbus debitoris non sufficientibus, judex ponat creditorem in 
vineas debitoris a creditore electas, pro duplo valoris sortis principaUs et 
lucri, quas ipse struere possit, fructusque earum suos facere. Yide num. 9. 

8. Vineis pro dicta solutione non sufficientibus judex idem facit in 
domibus, eadem forma servata, et num. 9. 

9. Limita ultimum in num. 7. in vinea in tenutam capta tempore 
fructuum coUigendorum, quos primi anni tantum computet in sortem prin- 
cipalem, ut num. 4. 

10. Aptagi soluto usura non currit. 

11. Vinea in tenutam capta tempore fructuum coUigendorum, iUi 
fructus primi anni computentur in sortem principalem. 

12. Aptagi debiti unius iperperi infra est vicarii, supra vero comitis, 
ex eo vicario debentis decimum. 

13. Porensis conveniens Rhacuseum coram comite, solvat ei aptagi 
juxta supradictam formam, et Us inter eos agatur juxta consuetudinem 
servatara inter civem Rhacusinum et forensem. 

14. Forensis pro debito cum aptagi positus in tenutam domus, vineae, 
naviculae, possit iUa pignorare et aUenare, pro quantitate debiti sui cum aptagi. 

15. Judex reddat jus civi Rhacusino contra debitorem ejus forensem, 
et a neutra partium aptagi habeat. 

16. Judex pro judiciis rerum mobiUum habeat unum ex iperperis 10 
sortis principaUs, usurae vero nihil, et creditor comiti sufficienti pignore caveat 
ei a debitore restituendo; animadverte, quia videtur contrariari cura num. 4. 

17. Aptagi temere a creditore sohitum, a debitore non estrestituendum. 



Appendix: C. Opera Fr. de Gondola, I. Sumraaria lib. III. 277 

18. Creditor, petente debitore evitandi eausa aptagi, possit sine aptagi 
introire tenutam bonoruin debitoris, et tune ad coniitein aptagi non per- 
tinet, alias secus. 

19. Aptagi comiti non solvendura, si ante jus eognitum pignus a 
ereditore non coeperit. 

20. Comes habeat aptagi judicii facti super societate. 

21. Deljitoris non habentis stabile nec mobile pro solvendo creditore, 
propter dilapidationem ab eo factam, detur persona creditori, qui det aptagi 
comiti : debitoris vero, qui sine sua culpa amiserit bona a creditore recepta, non. 

22. Persona debitoris etiam non socii nihil habentis detur creditori, 
sine aliqua conditione, et coraes aptagi ab eo capiat. 

23. Comes habeat aptagi condemnationis debiti civis Rhacusini, si 
creditor ilhid dare voluerit. 

24. Vicarius, accepto iperpero uno pro se, ponat ad raandatura co- 
mitis creditorera in tenutara bonorura stabiHura debitoris confessi vel 
convicti. 

Caput 47. 

1. Confessio debitoris citati corara coraite et ejus vicario sine inter- 
ventu ahorura testiura non nocet ei. 

2. Confessio occulte corara coraite et vicario facta, eis ahquam uti- 
htateni atlerens, a conhtente negata non valet, nec ei credatur. 

3. Liraita hanc regulara : uisi confessioni ahi iuterfuerint, qui possunt 
esse testes, quo casu valet, et ei eredatur et num. 1 in fine. 

Caput 48. 

1. Civis Rhacusinus citatus pro interesse coraraunis potest respon- 
dere in platea ante curiani, nolens vero potest trahere eam in locura se- 
cretum, etiam usque ad Cromara. 

Caput 49. 

1. Civis Rhacusinus praetendens ahquid a cive Jadrensi, eat Jadrani 
ad jus petenduni, et e converso Jadrensis veniat Rhacusiura ad petendam 
jus contra civeni Rhacusinura. 

2. Orta dissensione inter coraraune Rhacusii et coniraune Jadrae, 
propter quod tiendum est coramune stanicura, ecclesiani s. Mariae insulae 
Pharensis conveniant, et corara judicibus aequali numero a partibus electis 
et juratis, justificentur. 

3. Altera pars prius altera ad dictum locum perventa expectet eara 
per octo dies, et contuniax censetur h*tera perdidisse, salvo iinpediraento Dei. 

4. Coramorans in contumaciam partis homines insulae dictae roget 
esse testes de sua comparitione et adventu, et sic lucrabitur placitum. 

5. Parlamentum et stanicum supradictum fienduni secunduni ordineni 
capituh de Chelnio. 

Caput 50. 

1. Civis Rhacusinus praetendens ahquid a cive Sibenici, Tragurii, 
Dalraisii, Spaleti vel Farrae eat ad civitatein debitoris pro petenda justitia 
contra eum; e converso vero cives dictarura civitatum veiiiaiit Rliacusium 
pro justitia contra eum quaerenda. 



278 Statuta Ragusii. 



2. Insurgente discordia inter Rhacusium et aliquam ex supradietis 
civitatibus, propter quam fiendum est commune stanicum seu parlamentum, 
concurrant partes ad Preulaz Stagni. 

3. Dictarum civitatum singulae timentes in dicto loco non esse sibi 
tutum accessum, Khacusini eant ad ripam dicti loci, ubi ipsis timentibus 
eundum est ad ripam, et si pax fuerit conveniant in medium. 

4. Stanicum supradictum fiendum est secundum ordinem capituli de 
Chehno. 

C aput 51. 

1. Stanicum inter Rhacuseos et Chelmenses propter illorum discordias 
congregandum, celebrari debet ad s. Stephanum de Malfo. 

2. Judices a partibus ehgantur, qui jurejurando promittant se recte 
judicaturos. 

3. Comes Rhacusii cives suos Ehacusii degentes a Sclavis citatos ad 
stanicum cogat ire vel mittere, ad reddendum rationem super petitis. 

4. Idem juris in comite Chelmi et Chelmensibus, citatis a Rhacusinis. 

5. Judices praefati decernentes ahquem ex dictis comitibus vel illo- 
rum filiis jurare debere, ipsi possint per interpositam personara jurare, ita 
tamen, ut jurans assistat lateri debentis jurare et deosculetur illum. 

6. Petitio comitis Chelmensis contra comitem et cjmmune Rhacusii 
vel cives ilHus, vei e contra, in dicto stanico cognoscenda. 

7. Causa comitis Chelmensis praecedat causam comitis Khacusii, inter 
cives vero illorum nulla sit praecedentia, sed sortis extractio. 

8. Comites praefati respective contra suos cives a dictis judicibus 
condemnatos exequantur sententias. 

9. Chelmensis civis petens jus suum in curia Rhacusina a Rhacusino 
viro reclamante, Rhacusinus ipse ordinet stanicum coram curia ad certum 
locum et tempus, ibique utraque pars cum suis judicibus accedat, et con- 
tumax intelligatur succubuisse. 

10. Supradicta procedunt, compositione non secuta inter dictos, Chel- 
mensem et Rhacusinum. 

11. Judices supradicti a partibus ehgantur, et non jurati judicent. 

12. Sclavus Rhacusium appulsus potest a Rhacusino pro debito vel 
delicto coram comite traduci, et coram eo a Sclavo potest stanicum juxta 
praescriptam formam ordinari. 

13. Compositio et transactio potest fieri Rhacusii inter Sclavum et 
Rhacuseum, et sit firma. 

14. Contumax in stanico, nullo Dei impedimento vel contradictione 
principis regionis, intelligitur succubuisse. 

15. Decreto a judicibus facto Rhacusinum debere jurare, Sclavus non 
potest praetendere debere cum illo nonnullos homines ab eo nominatos 
jurare, sed juret ipse Rhacuseus cum suis propinquis, quos habere poterit. 

IG. Rhacusinus creditum suum in generah stanico non petens a Sclavo, 
non perdit jus suum, sed ei civitatis accessum prohibere nequeat, nec 
contra ipsum juris remediis uti possit, quousque lis ejus per sententiam 
de jure definiatur. 



Appendix : C. Opera Fr. de Gondola, I. Summaria lib. III. 279 

Caput 52. 

1. Rliacnseus praetendens aliquid a duce Bossinae vel ab ejus subditis, 
eat cum litteris commendatitiis sui comitis ad dictura ducem, et sententia 
ibi data sit firma. 

2. Idem e converso servandum est horainibus Bossinensibus contra 
Rhacuseos. 

Caput 53. 

1. Urgente necessitate stanicum fieri inter Rassianos et Rhacuseos, 
utraque pars conveniat in dicto loco Arena Jonchetti vel ad Crestam. 

2. Rex Rassiae non tenetur personaliter interesse ad dictum stanicum, 
sed per ministrum, ita etiam et comes Rhacusii. 

3. Stanicum supradictum, sive generale, sive speciale, fiendum juxta 
formam stanici Chelmensis. 

Caput 54. 

1. Rhacusini et iUi de Genta stanicum celebraturi congregentur ad 
Molendina prope ecclesiam s. Hilarionis. 

2. Stanicum istud, sive sit generale, sive speciale, celebrandum est 
juxta tbrmam stanici de Chehno. 

C a p u t 55. 

1. Rhacusinus, creditor Dalmatae superioris, eat ad civitatem iUius, ad 
jus contra ipsum implorandum. 

2. Dalmata superior e converso veniat Rhacusium ad jus petendum 
contra civem Rhacusinum, debitorem ejus. 

Caput 56. 

1. Rhacuseus, habens ahquam niessitationem cum dominis Sclavoniae, 
tenetur ire ad eorum loca, et complere eam, vita sua durante. 

2. Si dictus Rhacuseus moreretur, antequam praedictis faceret rati- 
onera, uxor vel heredes ejus debent pro eo facere rationem in civitate 
Rhacusii. 

3. Si Rhacuseus nolens respondere peteret stanicum, utraque pars 
debet stanicum ordinare ante d. comitem Rhacusii. 

4. Si uxor aut heredes mortui vel nihil de bonis ejus possiderent vel 
dejactarent se de possessione, tunc non tenentur facere supradictam rationem. 

Caput 57. 

1. Rhacusei et Sclavi, nolentes ad invicem in speciali stanico respon- 
dere, asserentes sese in generali adhuc non ordinato responsuros, non audi- 
antur, sed speciale stanicum determinet quaestiones illorum. 

C a p u t 58. 

1. Servus vel ancilla a doniino in judicio victa potest ab eo domum 
suam duci, sine voluntate judicis et sine dacione domini, nec comes potest 
refragari. 



280 Statuta Ragusii. 



Caput 59. 

1. Judex ad instantiam creditoris, ostendentis publicum instrumentum, 
mittat riparios ad conducendum debitorem ad judicium, quo renuente vio- 
lenter ducatur. 

2. Creditor petens iteratam instrumenti solutionem, mulctetur poena 
centum ducatorum, inter commune et debitorem pro medietate dividen- 
dorum. 

3. Limita hanc regulam in creditore instrumenti ab eo acquisiti, quo 
casu non tenet dicta poena, sed scientiam illius solutionis jurejurando 
eluere debet; quod si recusaret vel scivisse assereret, locum habeat dicta 
poena. 

Capu t 60. 

1. Debitor sub poena litteras principum pro justitia impedienda obti- 
nere non possit. 

2. Debitor praefatus statim dictam poenam non solvens, mittatur in 
carceres, permansuras quousque solvat, remota omni defensione illius. 

3. Debitor in judicio creditori suo respondeat, non obstantibus dictis 
litteris obesse creditori non valentibus. 

4. Damnum, propter dictas litteras a communi vel privata persona 
passum, cum omnibus expensis inde emergentibus a debitore solvatur. 

-5. Assertioni damnum passi juramento roboratae standum est. 

6. Excusatio dicti debitoris, litteras praefatas absque sua culpa factas 
esse et non apparente probatione in coutrarium, reraittitur discussioni con- 
silii rogatorum. 

Caput 61. 

1. Creditor creditum suum a debitore ubique locorum petere, iilumque 
ad id sibi solvendum tam cum sententia Rhacusii facta, quam cum instru- 
mento compellere potest. 

2. Crediior iteratam solutionem instrumenti vel sententiae extorquens 
restituat, et totidem pro poena solvat, pro medietate dividenda inter com- 
mune et debitorem. 

3. Solutio a debitore creditori extra Ehacusium facta, sponte vel ca- 
lore judicii, non officit juribus ceterorura creditornm. 

4. Instrumenta et sententiae a creditoribus in alienas regiones trans- 
ferendae litteris a rectore nostro commendentur. 

5. Substantia formae dictarum litterarum. 



LIBER QVARTVS. 

Caput 1. 

1. Dotis instrumentum a marito tieudum. 

2. Pecunias dotis vir disponat ita, ut creditor ejus potest illas capere 
et similiter fiseus pro condemnationibus illius. 

3. Limita istam regulam, si vir non haberet bona propria sufficientia 
mulieri dotem satisfacere, quo casu, nec propter viri debitum nec propter 
crimen ilHus, capi possunt. 

4. Dotem mulieris in omni casu salvam fore mens statuentis est. 



Appendix: C. Opera Fr. de Goudola, I. Suminaria lib. IV. 281 

5. Dos babita \n aiiimalibus, navibus et aliis bgnis sit sub potestate 
viri, sed neque creditor ilHus, neque fiseus propter ejus debctum jus \i\ 
ea habeat. 

6. Limita: nisi uxor pro viro tidejussisset, quo casu et creditori et 
fisco dos tenetur. 

7. Aurura, ar^ientum, perlae, lapides pretiosi et vestimenta a muliere 
in domum viri pro dote delata, sint sub potestate et custodia muberis, ad 
ejus et beredum ipsius utilitatem. sed sine consensu viri alienare minime 
possit. 

8. Aurum, argent.m, perlae et lapides pretiosi soluto matrimonio 
mulieri vel ejus heredi integre restituantur. 

9. Limita: nisi mulier fassa esset se donass- vel amisisse aut como- 
dasse ea, quo vir non tenetur ad illarum restitutionem. 

10. Vestimenta et panni pro dote dati soluto matrimonio restituantur, 
sieut inveniuntur. 

11. Ampba etiam, si maritus recepisset denarios pro ilbs fiendis. 

12. Servus ductus a mubere in domum viri, propter debitum vel ex- 
eessum viri capi non possit, nec a viro sine consensu illius abenari. 

13. Bona stabiba in dotem capta a viro neque abenari, neque a cre- 
ditoribus ejus capi, vel a fisco propter ejus excessus auferri possint. 

14. Falbt, si muber fidejussisset pro viro, quo casu et a creditore 
ibius et a fisco propter mulctam capi potest. 

15. Instrumentum dotis, anterius instrumentis debiti mariti, potiora 
jura habet eis. 

16. Instrumenta debiti mariti, anteriora instrumento dotis iUius. potiora 
jura habent eo et prius solvenda. 

Caput 2. 

1. Lectus et ad eum pertinentia, ac vestimenta uxoris et fibarum 
debitoris, ornamentaque cetera a muberibus deferri consueta neque pro- 
pter dcbitum, neque propter debctum viri capi possunt, prout nec stabile 
nec mobiln ejusdem. 

2. Limita: si ipsa muber fidejusserit, quo casu possunt capi. 

Caput 3. 

1. Sponsa traducta habeat vestem purpurae et abam sajae viridis. 
pebem de foinis coopertam, cuppam ceridati (sic), peUicionem leporinum 
et unam ancibam. 

2. Vestimentis praefatis non datis, dentur pro veste purpurae 12 
iperperi, pro viridi 8, pro pebe 12, pro cuppa 8, pro pebicione 3, }»ro 
anciba 12. 

3. Quod braita vel ampba ex pacto inter partes convento de pbis vel 
minus dando. 

4. Auri promissi et non dati detur iperperum unum prc» exagio. 

Capu t 4. 

1. Veteres dotem sine instruinento dabant. 

2. Veteres assertioni muberis virginis nuptae dicentis dotem dedisse, 
fidera adbibe))ant, et viro iiicura))el»at onus probantb contrariuni. 



282 Statuta Ragusii. 



3. Consuetudines supradictae juri contrariae, ideo correctae. 

4. Dos non danda sine instrumento, nec sine ipso censetur probata. 

5. Viro negauti habuisse dotem per instrumentum non probatam 
credendum est. 

6. Limitatio praefatorum in dotibus mulierum nuptarum ante consti- 
tutionem praesentis capituli. 

Caput 5. 

1. Donatum mulieri a quocumque sit illius et heredum ejus, et ipsa 
de eo arbitrio suo disponit, nec ei maritus obstare possit. 

Caput 6. 

1. Vir uxorem habens possit testari pro anima sua, tam de mobilibus, 
quam de stabiHbus bonis suis. 

2. Limita: dummodo non excedat quartam partem dictorum bonorum. 

Caput 7. 

1. Mulier possidens lectum viri sui mortui, possideat omnia bona 
illius. 

2. Limita dictam regulam usque ad quartam partem dictorum bonorum, 
usque ad quam vir ejus pro anima testari possit. 

3. Mulier secundo nubens habeat dotem suam primo marito datam 
et omnia ab eo sibi in morte donata, et juret instante herede dicti mariti 
se de bonis illius nihil ablaturam. 

4. Mulier lectum mariti mortui possidens et quaerens nubere, ab he- 
redibus dicti mariti a domo expelli possit. 

5. Supradicta procedunt et in viro, lectum mulieris mortuae possidere 
volente. 

C a p u t 8. 

Non summatur, quia breve. 

Caput 9. 

1. Lex vetus disponebat hominem secundam uxorem capientem, dotem 
primae mortuae filiis illius et omnia necessaria pro posse tribuere debere, 
et bonis illius ad hoc non sufficientibus suppleat de bonis secundae uxoris, 
ipsi autem e domo illius eo nolente discedere minime possint; alias pater 
de supradictis eis nihil dare tenetur. 

2. Quae dicta sunt de secunda uxore, idem juris est de ulterioribus. 

3. Lex supradicta perpetuo confirmatur. 

4. Pater secundam uxorem habens, filios e prima susceptos e domo 
ejicere possit, dando cuiHbet singuhs annis pro expensis et vestimentis 
iperperos duodecim et pro ancilla iperperos 6. 

Caput 10. 
Non summatur, quia breve. 

C a p u t n . 
Non summatur, quia breve. 



Appendix: C. Opera Fr. de Gondola, I. Summaria lib. IV. 283 

Caput 12. 

1. Pater possit pro filio impuberi sponsalia coutrahere et dote ejus frui. 

2. Pater filiura adultura volentem in niatriraoniura conjung-ere possit 
et dotera illius cura ejus consensu recipere. 

3. Pater voiens capere doteni filii reclaraantis, possil illura e donio 
ejicere. 

4. Pater non capiens dotem filii, sed ipse filius, ad restitutioneni illius 

non tenetur. 

Caput 13. 

1. Pater possit in raatriraonium conjuneere filios, prout et filias etiara. 

2. Filius non possit uxorera ducere ante nuptias sororis suae. 

3. Liniita: nisi pater vellet, quo casu potest. 

4. Pater potest prohibere filio raatriraoniura contrahere, anteciuani 
filiae illius nubant. 

Caput 14. 

1. Mulier possidens lectura et bona viri ^ui, possit expellere filiuni e 
dorao, et ipse debet discedere. 

2. Limita: nisi ipsa vel ejus vir acceperit dotein illius, quo casu non 
potest. 

3. Sublimita: dote ei restituta possit. 

4. Mater non habens unde restituere dotera filio, ab ea receptara, 
possit vendere praedia patriraonii, et satisfacere. 

Capu t 15. 

1. Pater possit filios uxores habentes e dorao expellere, restitutis prins 
illis dotibus, si illas receperit. 

2. Pater in expulsione filiorura eis de suo nihil dare tenetur. 

3. Acquisitio tilii a patre e dorao expulsi e dote uxoris suae perventa 
sit illius, nec fratres in ea aliquid praetendant. 

4. Araplia hoc procedere etiani in acquisitis ex personae ejus indu- 
stria. Liniita: nisi dictus filius contra patris voluntatem e domo exiisset, 
quo casu omnia ab eo acquisita sint ei cum patre et fratribus conimunia, 
ut numero octavo finaH. 

5. Pater carens pecuniis pro restituenda dote filio, potest ei tribuere 
de suo patriraonio, cum quo dictus filius tenetur exire domum patris. 

6. Limita: nisi pater expellendis filiis expensas subrainistrare nollet, 
veluti filiis aliis in donio retinendis, quo casu exire non tenentur. 

7. Subliraita: nisi filii in donio retinendi essent innubi, quibus pat»^* 
necessaria exhibere debet. 

8. Vide liniitationera nunieri quarti. 

Caput 16. 

1. Pater bona raobilia et stabilia inter filios etiam nolentes dividere 
et partes oraniuni penes se retinere potest. 

C ap u t 17. 

1. Pater possit usque ad quartam partem bonorura suoruni pro auima 
sua testari, et ultra servos ejus pecuniis eniptos inanuraittere. 



284 Statuta Ragusii. 



Oaput 18. 
Non summatur, quia breve. 

Oaput 19. 

1. Filius uxorem habens potest, vivente patre et consentiente, super 
ejus patrimonio testamentum facere. 

2. Filius etiam sine consensu patris potest de quarta parte patrimonii 
ad ipsum pertinentis testamentum facere, sed non illud vivente patre exequi. 

3. Testamentum filii post mortem patris illius exequatur in quarta 
parte dicti patrimonii, ceteris tribus penes uxorem vel heredes ejus rema- 
nentibus. 

4. Pater potest consentire quod fibus uxorem non habens possit te- 
stari super quantitate quae ei placuerit. 

5. Filii, uxorem non habentis et sub patria potestate raortui, pater 
possit quidquid ipse voluerit pro ejus anima facere, nec ceteri filii pos- 
sunt contradicere. 

6. Supradicta omnia intelligenda sunt in patre lectum uxoris possidente. 

7. Filius habens uxorem, matrem et sorores etiam maritatas, non 
autem patrem, et cum ea cohabitans, possit in testamento de ejus patri- 
monio disponere, quod super dicti patrimonii quarta parte est exequendum, 
et super ceteris tribus post mortem matris et uxoris lectos virorum suorum 
respective possidentium. 

Oaput 20. 

1. Mater patri in materia filiorum a statuente aequiparatur. 

2. Potestas patris super filios post mortem ejus devenit ad matrem 
illorum, possidentem lectum illius. 

3. Limita istam regulam in divisione patrimonii, quam mater facere 
non potest. 

4. Limita 2^ in reddendo testimonium inter filios. 

5. Filii, quae patri debent, debent et matri, lectum et bona viri pos- 

sidenti. 

Oaput 21. 

1. Fratres et sorores invicem bona paterna dividere possunt. Ampha 
dictam regulam : et vivente matre, possidente lectum viri sui, dicto nu- 
mero 2^ Amplia: etiam ipsa matre repugnante et contradicente dicto nu- 
mero. 

2. Mater omnia bona viri sui inter filios divisa possideat, post mortem 
cujus unusquisque habeat partem suam. 

3. Mater inter fihos nolentes patrimonium illorum dividere non possit. 

Oaput 22. 
Non summatur, quia breve. 

Oapu t 23. 

1. Pater exheredare possit filios propter violentam manuum injectionem 
in parentes, concubitum cum patris concubina, accusationem gravis criminis 
contra patrem et propter insidias vitae parentum molitas. 

2. Supradictae causae plane probandae sunt. 



Appendix: C. Opera Fr. de Gondola, I. Summaria lib. IV. 285 



Caput 24. 
Titulus in se sumniarium continet. 

Caput 25. 
1. Filii plurium uxoruni bona patris aequaliter dividant. 

Caput 2<o. 

1. Piliae primae uxoris, fratres non habentes, sint tamquam masculi 
in hereditate paterna, habentes vero non. 

2. Idem juris est in liliis et filiabus secundae et ulterioris uxoris. 

Caput 27. 

1. Filiae ex prima uxore, sive nuptae sive innuptae, fratres utrinque 
habentes ad ipsos cum partibus suis concurrant et in eis quiescant. 

2. Fratres innuptas sorores nubant. 

3. Amplia: etiam cum universa patris hereditate, si opus esset. 

4. Amplia : dicta hereditate non sufficienti, dotent eas et nubant pro- 
prio illorum hicro. 

5. Fratribus acquirantur partes paternae hereditatis ad sorores nuptas 
pertinentes. 

6. Idera juris est in sororibus secundae et uiterioris uxoris. 

Caput 28. 

1. Filii ex prima uxore suscepti, dotem maternam ab eis patre vi- 
vente non exactani, post ejus mortem in illius bonis prius, quam filii px 
secunda uxore nati, exigant. 

2. Soluta dote primae uxoris, si quid bonorum remanet, solvatur dos 
secundae. 

3. Idem juris est in dotibus ceterarum uxorum. 

4. Soluta dote primae uxoris si de bonis non remaneret, ut dos se- 
cundae solvi posset, nullius praejudicii sit doti primae uxoris. 

5. Quod de secunda uxore dictum est, idem juris sit in ulteriori. 

Caput 29. 

1. Dos primae uxoris computanda est in dote a marito communi filiae 
vel tiliabns tributa. 

2. Secunda uxor non potens totam dotem e bonis maritalibus propter 
illorum tenuitatem extrahere, filii ex prima suscepti, iUius privi^ni, mi- 
nime ei satisfacere tenentur. Amplia etiam : si sorores dictorum privignornm 
utrin^iue habuissent a patre dotes, dotera illara niatris excedentes, et sic 
de bonis paternis. 

3. Sublimita: nisi talis excessivitas non esset data ab ipso patre, quo 
easu inclinarem, statutum aliter tbre intelligendura propter redditain ab eo 
rationera, videlicet: quia pater earura dedit et cum sit aniraa legis, et hic 
intelleetus rationi et justitiae videtur inagis consonus; hoc notare volui 
propter pertinentia ad summarium. 

4. Kestitutis dotibus uxorura, nuptaque aliqua a viro cuni priraa su- 
scepta cura dote, ut supra: filii ei secunda de bonis ceteris capiant usque 



286 Statuta Eagus 



ad quantitatem excessam in dote filiae ex prima, ut numero 5^ (ego enim 
ita intelligo verba ilia, quod heredes secundae, et infra, salvo saniori in- 
tellectu), reliqua vero dividantur per capita masculorum et feminarum in- 
distincte. 

5. Restitutione dotium uxorum facta, si nulla dicti viri bona supe- 
ressent, ut dicta excessivitas dotium filiarum ex prima satisfieri possit filiis 
ex secunda, filii ex prima ad nihilum eis teneantur per supradicta. 

Caput 30. 

1. Uxor secunda cum viro filios non habens, post mortera ejus bonis 
illius 30 diebus usufruatur, quibus elapsis cum perchivio e domo exeat. 

2. Timentibus filiis ex priraa uxore susceptis, ne quid secuuda de 
bonis mariti auferret, ipsa juratoriam cautionem praestare debet. 

Oaput 31. 

1. Uxor secunda cum viro fiUos habens, mortuo eo bona illius post 
trigiuta dies cum privignis dividat. 

2. Uxor secunda cum viro filios habens, habeat lectum viri et possi- 
deat partes filiorura suorura, volens dictura Jectura possidere, alias secus. 

3. Idem juris sit de ulterioribus uxoribus. 

4. Uxor secunda habens cum viro filios et nolens lectura ejus possi- 
dere, lectura non habeat, nec possideat partes filiorura, sed ipsi fihi vel 
tutores illorura, ipsis irapuberibus. 

Oaput 32. 

1. Muiier lectura viri raortui possidere nolens, habeat dotera suara ex 
bonis illius, si quae sunt. 

2. Mulier vidua a filiis suis dividi non possit. 

3. Liraita : nisi vellet nubere. 

4. Muher vidua nubere nolens dotera suara ex bonis raariti extrahere 
non possit. 

Oaput 33. 

1. Mulier non habens filios, raortuo viro lectura illius possidere nolens 
petat dotem ab heredibns viri, quibus illam solvere nolentibus judex prae- 
sentibus intra biraestre, absentibus intra quatuor menses eam restituere 
mandet. 

2. Muliere praefata intra dictura terniinura dotera non exigente, judex 
deputet tres viros, qui jurejurando raulieri dotera ex bonis raariti satisfaciant. 

3. Mulier praefata pro dote in solutura volens praedia raariti raortui, 
habeat ea juxta aestiraation<^m dictorum triura virorum, nolens vero, ipsi 
auctore praetore aestimationeni bonorum dicti mariti faciant, eaque ven- 
dant, ac quantitatera dotis raulieris ei tribuant. 

4. Aestiraatio ac venditio a dictis tribus viris facta sit firma. 

b. Mulier praefata dura dotera suara exigere laborat, necessariis suis 
ex bonis dicti viri gaudeat. 

6. Supradicta cessant in rauliere habente filios, quo casu juxta te- 
norera praecedentis capituli procedendura est. 



Appendix: C- Opera Fr- de Goudola, I. Summ«>ria lib. IV. 287 

Caput 34. 
Non suminatiir, quia breve. 

C a p u t 35. 

1. Opus a viro facturn ia re stabili ab eo in dote capta, post mortem 
illius sit uxoris. 

2. Liraita: nisi dictura opus pateret per testes idoneos vel per pu- 
blicara scripturara. 

Caput 36. 

1. Opus a viro in re stabili secundae vel ulterioris uxoris factura, non 
praejudicat filiis illius impuberibus, cum prima vel alia susceptis. Amplia 
hanc regulam: etiam si dictura opus factum esset sine testibus et sine 
publica scriptura. 

„v> 2. Amplia: non praejudicat feminis etiara adultis, quando vir ex dictis 
raulieribus illas tantura habuisset. Liraita hanc ampliationem non proce- 
dere in feminis nuptis. 

Caput 37. 

L Filii ex prima uxore suscepti possunt prohibere patri, ne expendat 
bona sua in rebus stabilibus captis in dote cum secunda uxore. 

2. Idera juris est in filiabus nuptis cura dicta priraa, non supersti- 
tibus raasculis. 

3. Liraita hanc regulara non procedere secunda uxore volente obli- 
gari corara testibus vel per publicara seripturara, salvura fore privignorum 
jus in expensis a patre fiendis. 

4. Idem juris statuitur aliis uxoribus cura filiis aliarura. 

Caput 38. 

1. Mulier vidua iterum nnbens, potest capere dotem et omnia sibi a 
parentibus donata. 

2. Filii ultimi raariti mulieris pluries nuptae habeant universam dotem 
illius. 

3. Dona extra dotera dictae raulieri a quacuraque persona facta divi- 
dantur per capita filiorura oranium virorura. 

Caput 39. 

1. Maritus secundus qui bigaraus nuncupatur, mulieris mortuae, filiis 
ejns ex prirao viro superstitibus, bona illius ultra 30 dies possidere rai- 
nirae possit. 

2. Mulieris praefatae bona corapleto raense deveniant ad ejus filios. 

3. Liraita non procedere hanc regulam in 4*. parte illorum, quani 
dicta raulier arbitrio suo pro aniraa sua relinquere potest. 

4. Filiis praefiitae mulieris tiraentibus, ne quid secundus niaritus supra- 
dictus auferat ex dictis bonis, ipse eis instantibus juratoriam cautionera 

praestare debet. 

Caput 40. 

1. Maritus secundns orania bona mulieris mortuae eum primo viro 
filios non habentis possidere possit. 



288 Statuta Ragusii. 



2. Llmita in quarta parte illorum, quam pro anima mulier pro vo- 
luntate diniittere possit. 

Oaput 41. 

1. Maritus mulieris mortuae, superstitibus ei filiis illius cum alio viro 
habitis, nihil habeat de bonis ejus, sed omnia ad dictos filios perveniant. 

2. Limita hanc regulam in quarta parte illorum non procedere, quam 
ipsa ad Hbitum pro anima relinquere potest. 

3. Filii dictae mulieris praefatae ilHus bona per capita invicem (ex- 
clusis feminis) dividant. 

4. Femina fratre carens in successione materna loco masculi habeatur. 

Caput 42. 

1. Dos muUeris mortuae, quae cum ultimo tantum marito filios pro- 
creavit, perveniat ad ipsos filios. 

2. Limita regulam istam non procedere in 4*. parte dictorum bo- 
norum, quam muher arbitrio suo pro anima dimittere potest. 

Caput 43. 

1. Muher secundo vel ulteriori viro dotem tribuens, detracta parte 
dotis prioribus viris datae, hujusmodi partis detractae vel retentae ipsa et 
heredes ejus domini esto. 

Caput 44. 

1. Lege veteri cautum erat fihos parentibus pauperibus commodum 
victum pro viribus praestare debere. 

2. Lex supradicta confirmatur. 

3. Parentes fihis pauperibus debent, quae et fihi eis ita depressis. 

4. Fihos non conjugatos parentes ab eis expeUere non possint. 

5. Limita hanc regulam: nisi intervenerit culpa vel mahtia fiUorum. 

Caput 45. 

1. Pater restituens fiho dotem cum uxore iihus captam, restituat et 
ceteris fihis petentibus dotes illorum. 

2. Pater non habens unde dotes omnibus filiis restituere, omnes aeque 
damnum patiantur. 

Caput 46. 

1. Fihus, restituta sibi dote a patre a domo ilhus discessus, fratribus 
non contradicentibus, non tenetur ad daranum a dictis fratribus passura 
in dotibus, eis integre a patre non restitutis. 

Caput 47. 

L Solutus vel soluta fiUas cura dote nubens in ceteris suis bonis 
plenum jus habeat, nec de eis ad dictas fihas ahquid pertineat. • 

2. Fihae innuptae dotentur et nubant. 

3. Fihabus omnibus dotatis et nuptis, cetera parentum iUorum bona 
aequaliter inter onines dividantur. 

4. Limita hoc non procedere in quarta parte bonorum, quae uUra dotes 
datas matri superessent, de qua ipsa pro anima Uhus disponere potest. 



Appendix: C. Opera Fr. de Gondola, I. Siiinmaria lib. IV. 289 



Caput 48. 

1. Pater, et eo mortuo mater, possit nubere filias. 

2. Amplia: etiam tiliis contradicentibus. 

3. Pater doti filiae viduae vel conjugatae de suis bonis addere potest. 

4. Amplia : etiam filiis contradieentibus. 

Caput 49. 

1. Filius conjugatus habens sorores nuptas, cum patre cohabitans, 
potest partem suam testari. 

2. Amph'a: etiam matre contradicente. 

3. Mater bona filii in testamento ab eo relicta usufruatur, post mortem 
vero ejus dividatur (sic) juxta dispositionem dicti testamenti praefati filii. 

4. Limita hanc regulam non procedere in praejudicium jurium uxoris 
dicti testatoris. 

Caput 50. 

1. Pacta inter sorores virgines, utroque parente carentes, et fratres 
vel quascunque personas sint nulla. 

2. Amplia: etiam juramento firmata. 

3. Mulier, volens nubere, capiat partem suam a sororibus in qua- 
cumque aetate existentibus. 

4. Fratres tenentur nubere sorores. 

5. Fratres tenentur pro viribus providere necessaria sororibus regulam 
profiteri volentibus. 

Caput 51. 

1. Fratres impuberes parentibus orbi insimul cohabitent, donec pu- 
bescant. 

2. Fratres puberes nulla bona sta))ilia in praejudicium impuberum 
aiienare possunt. 

3. Fratres omnes pubefacti insimul vel separatim, juxta illorum vohm- 
tatem, vivant. 

C a p u t 52. 

1. Dos unius ex fratribus cohabitantibus posita in fraterna societate 
sit salva, et in divisione bouorum communium fienda ante omnia salva 
extrahenda est. 

2. Divisio praefata probanda est. 

3. Dote praefata extracta e bonis commuuibus, cetera inter fratres 
aequahter dividantur. 

4. Bonis communibus fratrum non ascendentibus ad quantitatem dictae 
dotis, quilibpt illorum pro parte sua tpneatur. 

5. Fratres praefati impotentes solvere dictas partes dotis, solvant de 
illorum dotibus, cum uxores duxerint. 

6. Fratrf^ non prol)ante se dotem suam in fraterna societate posuisse, 
fratres ei ad iMam restituendam minime tenentur. 

7. Fratre aliquo existente impnl»eri, praefata dos a fratrum coramuni- 
tate extrahi non potest. 

8. Dos prapfata, mortuo dioto fratre conjugato, a conjuge illius se- 
(Mindas nuptias contrahere volente, a dicta communitate, extrahi potest. 

MONUM. HISTOK. JIJR. IX. 19 



290 Statuta Ragusii. 



9. Fratrem ponentern vel non ponentera dotera nxoris suae in fra- 
terna societate, ceteri fratres, cura uxorem duxerint, iraitari et idera facere 
tenentur. 

Caput 55. 

1. Fratres cohabitantes et dotes uxorura in fraterna coraraunitate te- 
nentes, expensas oranes ad uxores, tilios et nutrices eorura pertinentes hx 
fratrura comraunitate faciant. 

2. Frater conjugatus, dotera suara in fraterna comraunione non habens. 
expensas praefatas ex pecuniis dotis suae faciat, et factae ex corarauni in 
partera ilHus coraputentur. 

3. Expensae praedictae, quod ex corarauni factae sint, probandura est. 

C a p u t 54. 

1. Parentibus nolentibus recipere in coraraunionera dotera fiUi conju- 
gati, fratres volentes eam super eos recipere possint. 

2. Parentes non obligantur pro dote a filio capta et in fraternam so- 
cietatem posita. 

3. Dos posita in fratrura coraraunionera raortuis parentibus ex fratrura 
bonis integra extrahenda est. 

Caput 55. 

1. Pater habens fiHos ex pluribus uxoribus, potest dividere bona sua 
cura filiis cum priraa susceptis. 

2. Liraita hoc procedere, accedente consensu dictorura filiorum. 

3. i)otes dictorum uxorum in dicta divisione sint salvae. 

4. Divisio praefata quoraodo fienda. 

5. Patris pars est, sicut unius ex filiis. 

6. Uxoris dicti patris praegnantis venter habeat partera, uti unus ex 
filiis natis tempore divisionis. 

Caput 56. 

1. Pater filiis ex prima conjuge susceptis noJentibus cum eo habitare, 
restituat dotes matris et uxorum illorura, ab ipso patre receptas. 

2. Acquisita per dictos fihos post illorura discessura a patre sint eoruni. 

3. Filii praedicti mortuo praefato iliorum patre habeant partera eoruni 
de bonis ilHus. 

Caput 57. 

1. Mater potest donare Hberis suis arcara cura rebus in ea servatis, 
et non aHis. 

2. Liraita: in auro, quod donare non potest. 

3. Mater testari potest quartara partera dotis suae et vestimenta sua. 

Caput 58. 
Non summatur, quia breve. 

Caput 59. 

1. Conjuges sine prole possunt bona sua pro voluntate testari. 

2. Conjux, lectum conjugis raortui possidens, possideat et bona iUius. 



Appendix: C. Opera Fr, de Gondola, J. Saramaria lib. IV. 291 



3. Fallit haec reo^ula in qiiarta parte dietorum bonorum, quam conjux 
potest pro anima sua dimittere, et a conjuge superstite statim triluienda est. 

4. Mortuo etiam et altero conjugv exequatur testamentum praefatum 
io ceteris tribus partibus (dote dictae uxoris detracta). 

^ 5. Conjuge praefato super dictis tribus partibus ab intestato mortuo, 
vadant ipsae partes post mortem conjugis superstitis ad propinquiores 
suceessores illius. 

6. Quarta pars supradicta supputanda est, detracta dote mulieris. 

7. Conjuge praefato mortuo intestato ex asse, conjux superstes statim 
pro anima illius tribuat quartam partem bonorum illius; ceteris tribus ipsa 
usufruatur, et post mortem illius ad propinquiores mortui deveniant. 

8. Uxor ancillam babizam etiam manumittere, et de ea arbiti'io suo 
disponere possit. 

Caput 60. 

Non summatur propter brevitatem ejus. 

Oaput 61. 

1. Pater et, eo mortuo, mater filiam impuberera ponere m monaste- 
riuni, ut Deo famuletur, eique quidquid placuerit promittere possit, et 
promissa firma sint. 

2. Farentes filiani puberem sine voluntate illius monialem facere non 
possint. 

3. Parentes filiae piiberi regularem professionem eligenti teneantur 
promittere, quantuni promitterent impuberi, et promissa sint firma. 

4. Parentes iiliae moniali de eo, quod de bonis illorum remanserit, 
pro viribus ad illorum voluntatem dimittere possint. 

Caput 62-64. 
Xnii sumniatur, quia breve. 

Caput 65. 

1. Parentes filiae bizochae vel aliter extra raonasterium in poenitentia 
vivHuti necessaria dare et dimittere tenentur. 

2. Bizochae vel aliter extra monasterium in poenitentia viventi a pa- 
rentibus pro vita sustinenda dimissa, mortua i[)sa ad illius fratres vel illis 
deficientibus ad sorores et earum heredes deveniant. 

3. Successores relictorum bizochae vel aliter etc. teneantur dare pro 
aniraa sua quartani partem rei relictae. 

4. Bizocha vel aliter religiosa, fratribus et sororibus orl>a, bona sua 
praefata arbitrio suo diraittat. 

Caput 66. 

1. Pater possit filio religionein ingressuro donare infra partem ad 
ip<um pHrtinentem. 

Caput 67. 

1. Vir parentibus carens, mona.sticam regulara professurus a fraterna 
societate partem ad ipsum pertinentera extrahere possit : limitatur nuraero 
sequenti. 



292 Statuta Ragusii. 



2. Fratres fratri impuberi monasterium ingredi volenti nihil tene- 
antur dare. 

3. Impubes ante pubertatem vel intra annum monasterium egrediens, 
integram partem suam habeat. 

4. Pubes infra annum probationis monasterium egrediens, habeat in- 
tegram partem suam. 

Oaput 68. 

1. Parentes in praesentatione filii clerici archiepiscopo fienda, possunt 
ei ultra illius partem donare vel promittere de rebus stabiUbus usque ad 
iperperos 50, pro viribus. 

2. Olericus in bonis paternis habeat partem suam, uti ceteri fratres 
laici. 

3. Olericus donum a parentibus promissum habeat illis vita functis, 
et non prius. 

a p u t 69. 

Non summatur, quia breve. 

ap ut 70. 

1. Si ahquis uxoratus, in domo soceri receptus per chartam publicam 
(sine qua nil valeat) moriatur absque herede, uxor ejus, salva consuetu- 
dine parentum, iterum et quoties voluerit maritari potest. 

2. Si praedicta uxor moreretur vivente viro, vir possidens lectum uxoris 
possidere debet etiam bona quae possedit vivente uxore. 

3. Si praedictus vir moreretur vivente uxore, nullatenus disponere 
potest de iis quae in domo soceri portavit, sed socer vel socera de eisdem 
rebus faciat velle suum. 

4. Si praemorerentur socer et socera, de ipsis bonis quartam partem 
pro anima sua rehnquere possunt, reliquis tribus praedicto genero filiato 
remanentibus. 

5. Donatio facta a dicto filiato suis consanguineis de praedictis bonis 
non teneat, nisi haec facta sit consanguineis uxoris suae. 

6. Mortua uxore ac socero, si gener affiUatus ad mortem venerit, te- 
stari possit ad suam voluntatem de bonis soceri. Socera tamen, donec vult, 
possideat lectum et bona mariti mortui ; et post ejus mortem testamentum 
generi implendum esl. 

7. Idem procedit, mortua socera ante socerum. 

8. Genero affiUato habente cum uxore heredes, uxor possideat omnia 
bona cum heredibus, donec defuncti lectum possidere voluerit, nec ipse 
vir possit in hoc casu testari aUquid. 

9. Si vero post mariti mortera praedicta uxor iterum se maritare 
voUierit, medietas ipsorum bonorum erit sua, et altera medietas hereduni 
quos cum priori marito habuit. 

10. Uxore praemortua maritus, donec possidebit lectum iiUus, possi- 
deat cum heredibus supradictis ipsa bona. 

11. Sin vero vir praedictus iterum se uxorare voluerit, omnia bona 
soceri, socerae et uxoris remaneant fiiiis uxoris filiatae, quibus insuper 
ipse pater victum, vestitum et partem bonorum suorum subministrare debet^ 
prout aiii iiiii habent a patribus. 



Appendix: C. Opera Fr. de Gondola, I. Summaria lib. IV. 293 

12. Si dictus maritus feeerit aliquod debitum, sive ante uxoramentum 
sive post, bona uxoris suae ad satisfactionem uon teneantur, nisi ipsa uxor 
fuerit per chartam notarii fidejussor. 

13. Vir praedictus bona uxoris alienare non potest, absque ejus con- 
sensu per chartam notarii. 

Caput 71. 

1. Pater filio naturali parvam quantitatem pro viribus reiinquere possit. 

2. Pater filiam naturalem homini ei pari in matrimonium conjungere 
possit, et post mortem patris heredes illius nubant illam, juxta mandatum 
dicti patris. 

Caput 72. 

1. Pater fiham naturalem innuptam, meretricem, maleficam vel lenara 
punire, verberare, expeilere, et etiam extra civitatem vendere possit. 

2. AmpHa eandem potestatera etiam fratres legitimos ejus contra 
eam habere. 

3. Pater fiiium naturalem furem vel ahter vitiosura verberet et puniat. 

4. Araplia eandem potestatem contra eura etiara ad fratres iilius 
legitinios et etiam ad uxorem ejus patris pertinere. 

Caput 73. 
Non sumraatur, quia breve. 

Caput 74. 

1. Unusquisque in suo testamento executores suos constituere possit. 

2. Executores testamenta exequi debent. 

3. Propinquo testatoris usque ad quartura gradura quaerenti, an te- 
staraentum ejus sit executum, executores ostendant et rationem reddant. 

4. Propinquus supradictus super dispositione testatoris non executa 
potest judicis spiritualis, id est archiepiscopi, auxiliura iraplorare. 

5. Curia spiritualis, hoc est archiepiscopus, cogat executores ad te- 
staraentum exequendum. 

C a p u t 75. 

1. Heres vel propinquus testatoris non possit obstare executioni, ne 
testaraentura exequatur. 

C a p u t 76. 

1. Executores pro heredibus irapuberibus testaraenti ad judiciura tracti 
non respondeant, donec aliquis illoruni ad legitimam aetatem pervenerit. 

2. Aetas legitima in mare est 14 anuorura, in femina vero 12. 

3. Heredes impuberes non tenentur respondere in judieio. 

4. Heredes nonnulli pubefacti, cum epitropis et ceteris heredibus im- 
puberil)us, respoiidere tenentur. 

5. Executor pro minoribus contra praesens statutum respondens, totum 
daranum inde secutura impuberibus, eura ad pubertatera devenerint, solvat. 

Caput 77. 

1. Mulier vichia lilios impuberes hal^ens, pro illis ad judicium voeata 
respondere tenetur. 



294 Statuta Ragusii. 



2. Muliere vidna secundo nupta, et uno ex dictis impuberibus ad pu- 
bertatem pervento, omnes, tam puberes quam impuberes, respondeant. 

Caput 78. 
Non summatur, quia breve. 

Oaput 79. 

1. In patrimonii divisione inter fratres, minor, etiam clericus, dividat 
domos et terrena prope civitatem et molendina. 

2. In dicta divisione prima electio sit fratris majoris et successive 
ceterorum, ordine aetatis. 

3. Frater fratri addere volens non possit, nisi cum consensu oinnium. 

4. Fratres in electione partium habeant terminum octo dierum ad 
consulendum. 

5. Frater detinens rem in divisione comprehensam, relaxet eam, in- 
stante divisore. 

6. Frater major, etiam clericus, dividat terrena supradicta forma. 

7. In divisione a majori fratre facta minimus primo eligat, deinde 
ceteri, ordine aetatis retrogrado. 

8. Mobilia a medio vel mediis fratribus dividenda. 

9. In mobilium divisione major frater eligere incipiat: sequantur 
ceteri ordine aetatis; ultimus sit divisor, id est medius, quorum etiam si 
sint plures, inter eos major praecedat. 

10. Divisor ostendat fratribus res partium, et primo eiecturi habeant 
terminum octo dierum, ut supra numero quarto, et sic et ceteri. 

11. Duobus taraen fratribus ad invicem dividentibus, minor domos 
divisurus dividat et suppellectilia illorum et navigia, major vero terrena 
divisurus dividat et instrumenta illorum et animalia, denarios et familiam. 

12. Sorores non habentes fratrem dividant, juxta formam fratribus 
traditam. 

Caput 80. 

1. Bonorum mortuorum et per decennium moriturorum sine testa- 
mento, quarta pars convertatur in auxilium aedificii ecclesiae S. Blasii. 

2. Procuratores ecclesiae S. Blasii possint petere dictam quartani 
partem, sicut prius petebant comes et consihum. 

3. Quarta pars praefata, quae secundum statuta pro anima defuncti 
ad pias causas eroganda erat, non potest magis pie, quam in dictum aedi- 
ficiura erogari. 

4. Dicto aedificio completo ante decennium, quarta praefata redeat 
sub divisione et erogatione comitis et consiHi. 

LIBER QVINTVS. 

C a p u t 1 . 

1. Domus quae sunt ex una parte plateae, habeant tertiam partem 
plateae; quae vero sunt ex altera parte, habeant ah'am tertiam plateae, et 
commiini remaneat aha tertia. 



Appendix: C. Opera Fr. de Gondola, I. Summaria lib. V. 295 



2. Umnis domus potest facere amblitum et scalam in tertia parte viae 
eomraunis, videlicet in sua tertia. 

0. Scalae antiquae, sive latiores, sive strictiores dicto tertio, maneant 
in eo stafu, sed in altum erigi possint. 

4 Amplia: etiamsi essent reaediiicandae. 

5. Limita: in scalis ligneis muro reaediticaudis, quo casu possunt 
augeri ad dictam tertiam partem. 

Caput 2. 

1. Omnes domus descendentes versus montem, et viae a meridie ad 
septentrionem, possunt facere scalas in tertia parte viae .... (lacuna). 

2. Viae pxistentes ab oriente occidentem versus .... (lacuna). 

3. Scalae antiquae termiuus illius permaneat. 

Caput 8. 

1. Unusquisque in muro domus suae potest facere fenestram. 

2. Limita hanc regulara non procedere, quando directe opponeretur 
fenestrae domus vicini ex alio latere existentis, quo casu fieri non potest. 

Caput 4—7. 
Non summatur, quia hreve. 

Oaput 8. 

1. Structuram aedificii in conimuni muro firmare seu roborare volens, 
solvat domino alterius partis, (luautum viri a comite eligendi existimabunt. 

2. Structuram praefatam su[)Hr dicto muro roborare nolens, struat per 
se spatio unius pedis semoto ab eo. 

Caput ii. 

1. Xon sunt aedificandae domus tribus passil)us prope murum novum 
civitatis. 

2. Terrenum privatarum personarum tribus passibus dicto muro vicinum, 
a communi emendum vel aliqua compensatione capiendura. 

Caput 10—12. 
Non sumraatur, quia breve. 

Cap u t 13. 

1. Praeteudens sibi ex structura murali illatum esse praejudicium, jus 
suum infra octo dies a die habitae scientiae petat. 

2. Taceus, nec contra dictum opus infra jiraffatum terminum Jus 
suum petens. ulterius non audiatur. 

Caput 14. 

1. \ enditor rei stabilis illam in judicio defendere a molestaiitibus 
debet. 

2. Limita: nisi emptor sine eo judicium suluret, quo ca.su venditor 
ad defensionem non tenetur. 



29C) Statuta Ragusii. 



3. Emptor molestatus super dicta re empta tenetur reddere rationera 
possessionis suae. 

Caput 15. 

1. Furnus in domo empta fieri prohibetur. 

2. Limita: in heredibus emptoris, quibus furnum in dicta domo fieri 
permittitur. 

3. Unusquisque in re sua moderator et arbiter. 

4. Limita: in domo, pariete a vicini domo distincta, in qua dominus 
domus furnum facere non possit. 

Oap ut 16. 

1. Volentibus dominis communem parietem ligneum fieri, fiat com- 
munibus expensis, terra eodem loco hinc inde aequaliter capta. 

2. Altero ex dominis ad contributionem dictarum expensarum impo- 
tenti, alter potens suis expensis struat, impotentemque obliget medietatem 
suam ei restituturum, cum poterit. 

3. Potentia restitutionis dicti impotentis remittitur arbitrio judicis, 
quod ita regulandum est, ut impotens non cogatur ad venditionem bonorum 
suorum. 

4. Quae omnia ampha etiam in pariete muri ruinam minantis, ex 
communi partium consensu reficiendi. 

5. Nolente domino potenti expensas pro construendo dicto muro sub- 
ministrare, comes illum destruere faciat. 

Oaput 17. 

1. Oomes et curia domus testudinem vel murum veterem videant, et 
ruinam minantem a domino renovari faciant. 

2. Oomes, nolente domino dictum murum destruere, destruere faciat. 

Oaput 18—22. 
Non summatur, quia breve. 

Oaput 23. 

1. Unusquisque habeat viam ad suam vineam transeundi secundum 
suam antiquitatem, in defectum cujus .... (lacuna in codicibus). 

2. Viae antiquae conservandae. 

3. Viae communis carrariae adeo latae esse debent, ut duo asini one- 
rati transire possint. 

4. Via vindemiarura terapore, pro eundo ad raare vel civitatem brevior, 
unicuique pateat. 

Oaput 24. et 25. 

Non sumraatur, quia breve. 

Oaput 26. 

1. Arbore inter duas vineas vel in extremitate alterius plantata, pro- 
Jicienti ramos supra terrara vicini, ipse vicinus potest percipere fructus 
eorum, illosque incidere. 



Appeodix: C. Opera Fr. de Gondola, I. Summaria lib. V. 297 

Capiit 27. et 28. 
Non sumraatur, quia breve. 

Caput 29. 

1. Terra inculta a domino ad colendum data alicui, dominus eam ab 
eo auferre, nec ab eodem domino restitui nisi elapso triennio potest, quae 
in restitutione deb